໑. ປຐມວຄ຺ໂຄ

໑. ສຸວີຣສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຸຣາ ເທເວ ອຠິຍໍສຸ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ສຸວີຣໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ເອເຕ, ຕາຕ ສຸວີຣ, ອສຸຣາ ເທເວ ອຠິຍນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉ, ຕາຕ ສຸວີຣ, ອສຸເຣ ປຈ຺ຈຸຍ຺ຍາຫີ’ຕິ. ‘ເອວໍ ຠທ຺ທນ຺ຕວາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸວີໂຣ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ປມາທໍ ອາປາເທສິ [ອາຫເຣສິ (ກຕ຺ຖຈິ) ນວງ຺ຄຸຕ຺ຕເຣ ສີຫນາທສຸຕ຺ເຕປິ]. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ສຸວີຣໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ເອເຕ, ຕາຕ ສຸວີຣ, ອສຸຣາ ເທເວ ອຠິຍນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉ, ຕາຕ ສຸວີຣ, ອສຸເຣ ປຈ຺ຈຸຍ຺ຍາຫີ’ຕິ. ‘ເອວໍ ຠທ຺ທນ຺ຕວາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸວີໂຣ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ທຸຕິຍມ຺ປິ ປມາທໍ ອາປາເທສິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ສຸວີຣໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ເອເຕ, ຕາຕ ສຸວີຣ, ອສຸຣາ ເທເວ ອຠິຍນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉ, ຕາຕ ສຸວີຣ, ອສຸເຣ ປຈ຺ຈຸຍ຺ຍາຫີ’ຕິ. ‘ເອວໍ ຠທ຺ທນ຺ຕວາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸວີໂຣ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຕຕິຍມ຺ປິ ປມາທໍ ອາປາເທສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ສຸວີຣໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ອນຸຏ຺ຐຫໍ ອວາຍາມໍ, ສຸຂໍ ຍຕ຺ຣາຘິຄຈ຺ຉຕິ;

ສຸວີຣ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາຫິ, ມຎ຺ຈ ຕຕ຺ເຖວ ປາປຍາ’’ຕິ.

‘‘ອລສ຺ວສ຺ສ [ອລສ’ສ຺ສ (ສີ. ປີ.), ອລສ຺ວາຍໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອນຸຏ຺ຐາຕາ, ນ ຈ ກິຈ຺ຈານິ ກາຣເຍ;

ສພ຺ພກາມສມິທ຺ຘສ຺ສ, ຕໍ ເມ ສກ຺ກ ວຣໍ ທິສາ’’ຕິ.

‘‘ຍຕ຺ຖາລໂສ ອນຸຏ຺ຐາຕາ, ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ສຸຂເມຘຕິ;

ສຸວີຣ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາຫິ, ມຎ຺ຈ ຕຕ຺ເຖວ ປາປຍາ’’ຕິ.

‘‘ອກມ຺ມຸນາ [ອກມ຺ມນາ (ສີ. ປີ.)] ເທວເສຏ຺ຐ, ສກ຺ກ ວິນ຺ເທມຸ ຍໍ ສຸຂໍ;

ອໂສກໍ ອນຸປາຍາສໍ, ຕໍ ເມ ສກ຺ກ ວຣໍ ທິສາ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ອຕ຺ຖິ ອກມ຺ເມນ, ໂກຈິ ກ຺ວຈິ ນ ຊີວຕິ;

ນິພ຺ພານສ຺ສ ຫິ ໂສ ມຄ຺ໂຄ, ສຸວີຣ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາຫິ;

ມຎ຺ຈ ຕຕ຺ເຖວ ປາປຍາ’’ຕິ.

‘‘ໂສ ຫິ ນາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ສກໍ ປຸຎ຺ຎຜລໍ ອຸປຊີວມາໂນ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ອິສ຺ສຣິຍາຘິປຈ຺ຈໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທີ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິຘ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສເຠຖ, ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕາ ສມານາ ອຸຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາຖ ຆເຏຍ຺ຍາຖ ວາຍເມຍ຺ຍາຖ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ, ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາ’’ຕິ.

໒. ສຸສີມສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໘. ສາວຕ຺ຖິຍໍ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຸຣາ ເທເວ ອຠິຍໍສຸ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ສຸສີມໍ [ສຸສິມໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ເອເຕ, ຕາຕ ສຸສີມ, ອສຸຣາ ເທເວ ອຠິຍນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉ, ຕາຕ ສຸສີມ, ອສຸເຣ ປຈ຺ຈຸຍ຺ຍາຫີ’ຕິ. ‘ເອວໍ ຠທ຺ທນ຺ຕວາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸສີໂມ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ປມາທໍ ອາປາເທສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ສຸສີມໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ…ເປ… ທຸຕິຍມ຺ປິ ປມາທໍ ອາປາເທສິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ສຸສີມໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ປມາທໍ ອາປາເທສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ສຸສີມໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ອນຸຏ຺ຐຫໍ ອວາຍາມໍ, ສຸຂໍ ຍຕ຺ຣາຘິຄຈ຺ຉຕິ;

ສຸສີມ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາຫິ, ມຎ຺ຈ ຕຕ຺ເຖວ ປາປຍາ’’ຕິ.

‘‘ອລສ຺ວສ຺ສ ອນຸຏ຺ຐາຕາ, ນ ຈ ກິຈ຺ຈານິ ກາຣເຍ;

ສພ຺ພກາມສມິທ຺ຘສ຺ສ, ຕໍ ເມ ສກ຺ກ ວຣໍ ທິສາ’’ຕິ.

‘‘ຍຕ຺ຖາລໂສ ອນຸຏ຺ຐາຕາ, ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ສຸຂເມຘຕິ;

ສຸສີມ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາຫິ, ມຎ຺ຈ ຕຕ຺ເຖວ ປາປຍາ’’ຕິ.

‘‘ອກມ຺ມຸນາ ເທວເສຏ຺ຐ, ສກ຺ກ ວິນ຺ເທມຸ ຍໍ ສຸຂໍ;

ອໂສກໍ ອນຸປາຍາສໍ, ຕໍ ເມ ສກ຺ກ ວຣໍ ທິສາ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ອຕ຺ຖິ ອກມ຺ເມນ, ໂກຈິ ກ຺ວຈິ ນ ຊີວຕິ;

ນິພ຺ພານສ຺ສ ຫິ ໂສ ມຄ຺ໂຄ, ສຸສີມ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາຫິ;

ມຎ຺ຈ ຕຕ຺ເຖວ ປາປຍາ’’ຕິ.

‘‘ໂສ ຫິ ນາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ສກໍ ປຸຎ຺ຎຜລໍ ອຸປຊີວມາໂນ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ອິສ຺ສຣິຍາຘິປຈ຺ຈໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທີ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິຘ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສເຠຖ, ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕາ ສມານາ ອຸຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາຖ ຆເຏຍ຺ຍາຖ ວາຍເມຍ຺ຍາຖ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ, ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ, ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາ’’ຕິ.

໓. ຘຊຄ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໙. ສາວຕ຺ຖິຍໍ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາສຸຣສງ຺ຄາໂມ ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ໂຫ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເທເວ ຕາວຕິໍເສ ອາມນ຺ເຕສິ –

‘ສເຈ, ມາຣິສາ, ເທວານໍ ສງ຺ຄາມຄຕານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ຠຍໍ ວາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ວາ ໂລມຫໍໂສ ວາ, ມເມວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຘຊຄ຺ຄໍ ອຸລ຺ໂລເກຍ຺ຍາຖ. ມມຎ຺ຫິ ໂວ ຘຊຄ຺ຄໍ ອຸລ຺ໂລກຍຕໍ ຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ ຠຍໍ ວາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ວາ ໂລມຫໍໂສ ວາ, ໂສ ປຫີຍິສ຺ສຕິ’.

‘ໂນ ເຈ ເມ ຘຊຄ຺ຄໍ ອຸລ຺ໂລເກຍ຺ຍາຖ, ອຖ ປຊາປຕິສ຺ສ ເທວຣາຊສ຺ສ ຘຊຄ຺ຄໍ ອຸລ຺ໂລເກຍ຺ຍາຖ. ປຊາປຕິສ຺ສ ຫິ ໂວ ເທວຣາຊສ຺ສ ຘຊຄ຺ຄໍ ອຸລ຺ໂລກຍຕໍ ຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ ຠຍໍ ວາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ວາ ໂລມຫໍໂສ ວາ, ໂສ ປຫີຍິສ຺ສຕິ’.

‘ໂນ ເຈ ປຊາປຕິສ຺ສ ເທວຣາຊສ຺ສ ຘຊຄ຺ຄໍ ອຸລ຺ໂລເກຍ຺ຍາຖ, ອຖ ວຣຸຓສ຺ສ ເທວຣາຊສ຺ສ ຘຊຄ຺ຄໍ ອຸລ຺ໂລເກຍ຺ຍາຖ. ວຣຸຓສ຺ສ ຫິ ໂວ ເທວຣາຊສ຺ສ ຘຊຄ຺ຄໍ ອຸລ຺ໂລກຍຕໍ ຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ ຠຍໍ ວາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ວາ ໂລມຫໍໂສ ວາ, ໂສ ປຫີຍິສ຺ສຕິ’.

‘ໂນ ເຈ ວຣຸຓສ຺ສ ເທວຣາຊສ຺ສ ຘຊຄ຺ຄໍ ອຸລ຺ໂລເກຍ຺ຍາຖ, ອຖ ອີສານສ຺ສ ເທວຣາຊສ຺ສ ຘຊຄ຺ຄໍ ອຸລ຺ໂລເກຍ຺ຍາຖ. ອີສານສ຺ສ ຫິ ໂວ ເທວຣາຊສ຺ສ ຘຊຄ຺ຄໍ ອຸລ຺ໂລກຍຕໍ ຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ ຠຍໍ ວາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ວາ ໂລມຫໍໂສ ວາ, ໂສ ປຫີຍິສ຺ສຕີ’’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ກສ຺ສ ວາ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ຘຊຄ຺ຄໍ ອຸລ຺ໂລກຍຕໍ, ປຊາປຕິສ຺ສ ວາ ເທວຣາຊສ຺ສ ຘຊຄ຺ຄໍ ອຸລ຺ໂລກຍຕໍ, ວຣຸຓສ຺ສ ວາ ເທວຣາຊສ຺ສ ຘຊຄ຺ຄໍ ອຸລ຺ໂລກຍຕໍ, ອີສານສ຺ສ ວາ ເທວຣາຊສ຺ສ ຘຊຄ຺ຄໍ ອຸລ຺ໂລກຍຕໍ ຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ ຠຍໍ ວາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ວາ ໂລມຫໍໂສ ວາ, ໂສ ປຫີເຍຖາປິ ໂນປິ ປຫີເຍຖ [ໂນ ປຫີເຍຖ (ກ.)].

‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ສກ຺ໂກ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວານມິນ຺ໂທ ອວີຕຣາໂຄ ອວີຕໂທໂສ ອວີຕໂມໂຫ ຠີຣຸ ຉມ຺ຠີ ອຸຕ຺ຣາສີ ປລາຍີຕິ.

‘‘ອຫຎ຺ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ວທາມິ – ‘ສເຈ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຎ຺ຎຄຕານໍ ວາ ຣຸກ຺ຂມູລຄຕານໍ ວາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄຕານໍ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ຠຍໍ ວາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ວາ ໂລມຫໍໂສ ວາ, ມເມວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາຖ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ມມຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸສ຺ສຣຕໍ ຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ ຠຍໍ ວາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ວາ ໂລມຫໍໂສ ວາ, ໂສ ປຫີຍິສ຺ສຕິ.

‘‘ໂນ ເຈ ມໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາຖ, ອຖ ຘມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາຖ – ‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’ຕິ. ຘມ຺ມຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸສ຺ສຣຕໍ ຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ ຠຍໍ ວາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ວາ ໂລມຫໍໂສ ວາ, ໂສ ປຫີຍິສ຺ສຕິ.

‘‘ໂນ ເຈ ຘມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາຖ, ອຖ ສງ຺ຆໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາຖ – ‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ອຸຊຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ຎາຍປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ຍທິທໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຸຣິສຍຸຄານິ ອຏ຺ຐ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລາ ເອສ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’ຕິ. ສງ຺ຆຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸສ຺ສຣຕໍ ຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ ຠຍໍ ວາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ວາ ໂລມຫໍໂສ ວາ, ໂສ ປຫີຍິສ຺ສຕິ.

‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຖາຄໂຕ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວີຕຣາໂຄ ວີຕໂທໂສ ວີຕໂມໂຫ ອຠີຣຸ ອຈ຺ຉມ຺ຠີ ອນຸຕ຺ຣາສີ ອປລາຍີ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ອຣຎ຺ເຎ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວາ, ສຸຎ຺ຎາຄາເຣວ ຠິກ຺ຂໂວ;

ອນຸສ຺ສເຣຖ [ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາຖ (ກ.) ປທສິທ຺ຘິ ປນ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພາ] ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ຠຍໍ ຕຸມ຺ຫາກ ໂນ ສິຍາ.

‘‘ໂນ ເຈ ພຸທ຺ຘໍ ສເຣຍ຺ຍາຖ, ໂລກເຊຏ຺ຐໍ ນຣາສຠໍ;

ອຖ ຘມ຺ມໍ ສເຣຍ຺ຍາຖ, ນິຍ຺ຍານິກໍ ສຸເທສິຕໍ.

‘‘ໂນ ເຈ ຘມ຺ມໍ ສເຣຍ຺ຍາຖ, ນິຍ຺ຍານິກໍ ສຸເທສິຕໍ;

ອຖ ສງ຺ຆໍ ສເຣຍ຺ຍາຖ, ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ.

‘‘ເອວໍ ພຸທ຺ຘໍ ສຣນ຺ຕານໍ, ຘມ຺ມໍ ສງ຺ຆຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂໂວ;

ຠຍໍ ວາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ວາ, ໂລມຫໍໂສ ນ ເຫສ຺ສຕີ’’ຕິ.

໔. ເວປຈິຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕໍ

໒໕໐. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາສຸຣສງ຺ຄາໂມ ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ໂຫ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວປຈິຕ຺ຕິ ອສຸຣິນ຺ໂທ ອສຸເຣ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ສເຈ, ມາຣິສາ, ເທວານໍ ອສຸຣສງ຺ຄາເມ ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ເຫ ອສຸຣາ ຊິເນຍ຺ຍຸໍ ເທວາ ປຣາຊິເນຍ຺ຍຸໍ [ປຣາເຊຍ຺ຍຸໍ (ສີ. ປີ.)], ເຍນ ນໍ ສກ຺ກໍ ເທວານມິນ຺ທໍ ກຓ຺ຐປຎ຺ຈເມຫິ ພນ຺ຘເນຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ມມ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຍ຺ຍາຖ ອສຸຣປຸຣ’ນ຺ຕິ. ສກ຺ໂກປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວານມິນ຺ໂທ ເທເວ ຕາວຕິໍເສ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ສເຈ, ມາຣິສາ, ເທວານໍ ອສຸຣສງ຺ຄາເມ ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ເຫ ເທວາ ຊິເນຍ຺ຍຸໍ ອສຸຣາ ປຣາຊິເນຍ຺ຍຸໍ, ເຍນ ນໍ ເວປຈິຕ຺ຕິໍ ອສຸຣິນ຺ທໍ ກຓ຺ຐປຎ຺ຈເມຫິ ພນ຺ຘເນຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ມມ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຍ຺ຍາຖ ສຸຘມ຺ມສຠ’’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຄາເມ ເທວາ ຊິນິໍສຸ, ອສຸຣາ ປຣາຊິນິໍສຸ [ປຣາຊິໍສຸ (ສີ. ປີ.)]. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ເວປຈິຕ຺ຕິໍ ອສຸຣິນ຺ທໍ ກຓ຺ຐປຎ຺ຈເມຫິ ພນ຺ຘເນຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນສຸໍ ສຸຘມ຺ມສຠໍ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວປຈິຕ຺ຕິ ອສຸຣິນ຺ໂທ ກຓ຺ຐປຎ຺ຈເມຫິ ພນ຺ຘເນຫິ ພທ຺ໂຘ ສກ຺ກໍ ເທວານມິນ຺ທໍ ສຸຘມ຺ມສຠໍ ປວິສນ຺ຕຎ຺ຈ ນິກ຺ຂມນ຺ຕຎ຺ຈ ອສພ຺ຠາຫິ ຜຣຸສາຫິ ວາຈາຫິ ອກ຺ໂກສຕິ ປຣິຠາສຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕລິ ສງ຺ຄາຫໂກ ສກ຺ກໍ ເທວານມິນ຺ທໍ ຄາຖາຫິ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ຠຍາ ນຸ ມຆວາ ສກ຺ກ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາ ໂນ ຕິຕິກ຺ຂສິ;

ສຸຓນ຺ໂຕ ຜຣຸສໍ ວາຈໍ, ສມ຺ມຸຂາ ເວປຈິຕ຺ຕິໂນ’’ຕິ.

‘‘ນາຫໍ ຠຍາ ນ ທຸພ຺ພລ຺ຍາ, ຂມາມິ ເວປຈິຕ຺ຕິໂນ;

ກຖຎ຺ຫິ ມາທິໂສ ວິຎ຺ຎູ, ພາເລນ ປຏິສໍຍຸເຊ’’ຕິ.

‘‘ຠິຍ຺ໂຍ ພາລາ ປຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ໂນ ຈສ຺ສ ປຏິເສຘໂກ;

ຕສ຺ມາ ຠຸເສນ ທຓ຺ເຑນ, ຘີໂຣ ພາລໍ ນິເສຘເຍ’’ຕິ.

‘‘ເອຕເທວ ອຫໍ ມຎ຺ເຎ, ພາລສ຺ສ ປຏິເສຘນໍ;

ປຣໍ ສງ຺ກຸປິຕໍ ຎຕ຺ວາ, ໂຍ ສໂຕ ອຸປສມ຺ມຕີ’’ຕິ.

‘‘ເອຕເທວ ຕິຕິກ຺ຂາຍ, ວຊ຺ຊໍ ປສ຺ສາມິ ວາສວ;

ຍທາ ນໍ ມຎ຺ຎຕິ ພາໂລ, ຠຍາ ມ຺ຍາຍໍ ຕິຕິກ຺ຂຕິ;

ອຊ຺ຌາຣຸຫຕິ ທຸມ຺ເມໂຘ, ໂຄວ ຠິຍ຺ໂຍ ປລາຍິນ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກາມໍ ມຎ຺ຎຕຸ ວາ ມາ ວາ, ຠຍາ ມ຺ຍາຍໍ ຕິຕິກ຺ຂຕິ;

ສທຕ຺ຖປຣມາ ອຕ຺ຖາ, ຂນ຺ຕ຺ຍາ ຠິຍ຺ໂຍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ໂຍ ຫເວ ພລວາ ສນ຺ໂຕ, ທຸພ຺ພລສ຺ສ ຕິຕິກ຺ຂຕິ;

ຕມາຫຸ ປຣມໍ ຂນ຺ຕິໍ, ນິຈ຺ຈໍ ຂມຕິ ທຸພ຺ພໂລ.

‘‘ອພລໍ ຕໍ ພລໍ ອາຫຸ, ຍສ຺ສ ພາລພລໍ ພລໍ;

ພລສ຺ສ ຘມ຺ມຄຸຕ຺ຕສ຺ສ, ປຏິວຕ຺ຕາ ນ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ຕສ຺ເສວ ເຕນ ປາປິໂຍ, ໂຍ ກຸທ຺ຘໍ ປຏິກຸຊ຺ຌຕິ;

ກຸທ຺ຘໍ ອປ຺ປຏິກຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ, ສງ຺ຄາມໍ ເຊຕິ ທຸຊ຺ຊຍໍ.

‘‘ອຸຠິນ຺ນມຕ຺ຖໍ ຈຣຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ;

ປຣໍ ສງ຺ກຸປິຕໍ ຎຕ຺ວາ, ໂຍ ສໂຕ ອຸປສມ຺ມຕິ.

‘‘ອຸຠິນ຺ນໍ ຕິກິຈ຺ຉນ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ;

ຊນາ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ ພາໂລຕິ, ເຍ ຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິທາ’’ຕິ.

‘‘ໂສ ຫິ ນາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ສກໍ ປຸຎ຺ຎຜລໍ ອຸປຊີວມາໂນ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ອິສ຺ສຣິຍາຘິປຈ຺ຈໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ຂນ຺ຕິໂສຣຈ຺ຈສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທີ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິຘ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສເຠຖ ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕາ ສມານາ ຂມາ ຈ ຠເວຍ຺ຍາຖ ໂສຣຕາ ຈາ’’ຕິ.

໕. ສຸຠາສິຕຊຍສຸຕ຺ຕໍ

໒໕໑. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາສຸຣສງ຺ຄາໂມ ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ໂຫ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວປຈິຕ຺ຕິ ອສຸຣິນ຺ໂທ ສກ຺ກໍ ເທວານມິນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ໂຫຕຸ, ເທວານມິນ຺ທ, ສຸຠາສິເຕນ ຊໂຍ’ຕິ. ‘ໂຫຕຸ, ເວປຈິຕ຺ຕິ, ສຸຠາສິເຕນ ຊໂຍ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາ ຈ ອສຸຣາ ຈ ປາຣິສຊ຺ເຊ ຐເປສຸໍ – ‘ອິເມ ໂນ ສຸຠາສິຕທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອາຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວປຈິຕ຺ຕິໍ ອສຸຣິນ຺ໂທ ສກ຺ກໍ ເທວານມິນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຠຓ, ເທວານມິນ຺ທ, ຄາຖ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເວປຈິຕ຺ຕິ ອສຸຣິນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຕຸມ຺ເຫ ຂ຺ເວຕ຺ຖ, ເວປຈິຕ຺ຕິ, ປຸພ຺ພເທວາ. ຠຓ, ເວປຈິຕ຺ຕິ, ຄາຖ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວປຈິຕ຺ຕິ ອສຸຣິນ຺ໂທ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ຠິຍ຺ໂຍ ພາລາ ປຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ໂນ ຈສ຺ສ ປຏິເສຘໂກ;

ຕສ຺ມາ ຠຸເສນ ທຓ຺ເຑນ, ຘີໂຣ ພາລໍ ນິເສຘເຍ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕາຍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວປຈິຕ຺ຕິນາ ອສຸຣິນ຺ເທນ ຄາຖາຍ ອສຸຣາ ອນຸໂມທິໍສຸ, ເທວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວປຈິຕ຺ຕິ ອສຸຣິນ຺ໂທ ສກ຺ກໍ ເທວານມິນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຠຓ, ເທວານມິນ຺ທ, ຄາຖ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ເອຕເທວ ອຫໍ ມຎ຺ເຎ, ພາລສ຺ສ ປຏິເສຘນໍ;

ປຣໍ ສງ຺ກຸປິຕໍ ຎຕ຺ວາ, ໂຍ ສໂຕ ອຸປສມ຺ມຕີ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕາຍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ເກນ ເທວານມິນ຺ເທນ ຄາຖາຍ, ເທວາ ອນຸໂມທິໍສຸ, ອສຸຣາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເວປຈິຕ຺ຕິໍ ອສຸຣິນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຠຓ, ເວປຈິຕ຺ຕິ, ຄາຖ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວປຈິຕ຺ຕິ ອສຸຣິນ຺ໂທ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ເອຕເທວ ຕິຕິກ຺ຂາຍ, ວຊ຺ຊໍ ປສ຺ສາມິ ວາສວ;

ຍທາ ນໍ ມຎ຺ຎຕິ ພາໂລ, ຠຍາ ມ຺ຍາຍໍ ຕິຕິກ຺ຂຕິ;

ອຊ຺ຌາຣຸຫຕິ ທຸມ຺ເມໂຘ, ໂຄວ ຠິຍ຺ໂຍ ປລາຍິນ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຠາສິຕາຍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວປຈິຕ຺ຕິນາ ອສຸຣິນ຺ເທນ ຄາຖາຍ ອສຸຣາ ອນຸໂມທິໍສຸ, ເທວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວປຈິຕ຺ຕິ ອສຸຣິນ຺ໂທ ສກ຺ກໍ ເທວານມິນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຠຓ, ເທວານມິນ຺ທ, ຄາຖ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ –

‘‘ກາມໍ ມຎ຺ຎຕຸ ວາ ມາ ວາ, ຠຍາ ມ຺ຍາຍໍ ຕິຕິກ຺ຂຕິ;

ສທຕ຺ຖປຣມາ ອຕ຺ຖາ, ຂນ຺ຕ຺ຍາ ຠິຍ຺ໂຍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ໂຍ ຫເວ ພລວາ ສນ຺ໂຕ, ທຸພ຺ພລສ຺ສ ຕິຕິກ຺ຂຕິ;

ຕມາຫຸ ປຣມໍ ຂນ຺ຕິໍ, ນິຈ຺ຈໍ ຂມຕິ ທຸພ຺ພໂລ.

‘‘ອພລໍ ຕໍ ພລໍ ອາຫຸ, ຍສ຺ສ ພາລພລໍ ພລໍ;

ພລສ຺ສ ຘມ຺ມຄຸຕ຺ຕສ຺ສ, ປຏິວຕ຺ຕາ ນ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ຕສ຺ເສວ ເຕນ ປາປິໂຍ, ໂຍ ກຸທ຺ຘໍ ປຏິກຸຊ຺ຌຕິ;

ກຸທ຺ຘໍ ອປ຺ປຏິກຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ, ສງ຺ຄາມໍ ເຊຕິ ທຸຊ຺ຊຍໍ.

‘‘ອຸຠິນ຺ນມຕ຺ຖໍ ຈຣຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ;

ປຣໍ ສງ຺ກຸປິຕໍ ຎຕ຺ວາ, ໂຍ ສໂຕ ອຸປສມ຺ມຕິ.

‘‘ອຸຠິນ຺ນໍ ຕິກິຈ຺ຉນ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ;

ຊນາ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ ພາໂລຕິ, ເຍ ຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິທາ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕາສຸ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ເກນ ເທວານມິນ຺ເທນ ຄາຖາສຸ, ເທວາ ອນຸໂມທິໍສຸ, ອສຸຣາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວານຎ຺ຈ ອສຸຣານຎ຺ຈ ປາຣິສຊ຺ຊາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ຠາສິຕາ ໂຂ ເວປຈິຕ຺ຕິນາ ອສຸຣິນ຺ເທນ ຄາຖາໂຍ. ຕາ ຈ ໂຂ ສທຓ຺ຑາວຈຣາ ສສຕ຺ຖາວຈຣາ, ອິຕິ ຠຓ຺ຑນໍ ອິຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ ອິຕິ ກລໂຫ. ຠາສິຕາ ໂຂ [ຠາສິຕາ ໂຂ ປນ (ສີ.)] ສກ຺ເກນ ເທວານມິນ຺ເທນ ຄາຖາໂຍ. ຕາ ຈ ໂຂ ອທຓ຺ຑາວຈຣາ ອສຕ຺ຖາວຈຣາ, ອິຕິ ອຠຓ຺ຑນໍ ອິຕິ ອວິຄ຺ຄໂຫ ອິຕິ ອກລໂຫ. ສກ຺ກສ຺ສ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ສຸຠາສິເຕນ ຊໂຍ’ຕິ. ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ສຸຠາສິເຕນ ຊໂຍ ອໂຫສີ’’ຕິ.

໖. ກຸລາວກສຸຕ຺ຕໍ

໒໕໒. ສາວຕ຺ຖິຍໍ. ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາສຸຣສງ຺ຄາໂມ ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ໂຫ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຄາເມ ອສຸຣາ ຊິນິໍສຸ, ເທວາ ປຣາຊິນິໍສຸ. ປຣາຊິຕາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາ ອປາຍໍສ຺ເວວ ອຸຕ຺ຕເຣນມຸຂາ, ອຠິຍໍສ຺ເວວ ເນ ອສຸຣາ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ມາຕລິ ສງ຺ຄາຫກໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ກຸລາວກາ ມາຕລິ ສິມ຺ພລິສ຺ມິໍ,

ອີສາມຸເຂນ ປຣິວຊ຺ຊຍສ຺ສຸ;

ກາມໍ ຈຊາມ ອສຸເຣສຸ ປາຓໍ,

ມາຍິເມ ທິຊາ ວິກຸລາວກາ [ວິກຸລາວາ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ.

‘‘‘ເອວໍ ຠທ຺ທນ຺ຕວາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕລິ ສງ຺ຄາຫໂກ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ສຫສ຺ສຍຸຕ຺ຕໍ ອາຊຎ຺ຎຣຖໍ ປຈ຺ຈຸທາວຕ຺ເຕສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຸຣານໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘ປຈ຺ຈຸທາວຕ຺ໂຕ ໂຂ ທານິ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ສຫສ຺ສຍຸຕ຺ໂຕ ອາຊຎ຺ຎຣໂຖ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ເທວາ ອສຸເຣຫິ ສງ຺ຄາເມສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຠີຕາ ອສຸຣປຸຣເມວ ປາວິສິໍສຸ. ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ກສ຺ສ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ຘມ຺ເມນ ຊໂຍ ອໂຫສີ’’’ຕິ.

໗. ນທຸພ຺ຠິຍສຸຕ຺ຕໍ

໒໕໓. ສາວຕ຺ຖິຍໍ. ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ກສ຺ສ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘ໂຍປິ ເມ ອສ຺ສ ສຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກ ຕສ຺ສປາຫໍ ນ ທຸພ຺ເຠຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວປຈິຕ຺ຕິ ອສຸຣິນ຺ໂທ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ ເຍນ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເວປຈິຕ຺ຕິໍ ອສຸຣິນ຺ທໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ເວປຈິຕ຺ຕິໍ ອສຸຣິນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຕິຏ຺ຐ, ເວປຈິຕ຺ຕິ, ຄຫິໂຕສີ’’’ຕິ.

‘‘ຍເທວ ເຕ, ມາຣິສ, ປຸພ຺ເພ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕເທວ ຕ຺ວໍ ມາ ປຊຫາສີ’’ຕິ [ຕເທວ ຕ຺ວໍ ມາຣິສ ປຫາສີຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)].

‘‘ສປສ຺ສຸ ຈ ເມ, ເວປຈິຕ຺ຕິ, ອທຸພ຺ຠາຍາ’’ຕິ [ອທ຺ຣຸພ຺ຠາຍ (ກ.)].

‘‘ຍໍ ມຸສາ ຠຓໂຕ ປາປໍ, ຍໍ ປາປໍ ອຣິຍູປວາທິໂນ;

ມິຕ຺ຕທ຺ທຸໂນ ຈ ຍໍ ປາປໍ, ຍໍ ປາປໍ ອກຕຎ຺ຎຸໂນ;

ຕເມວ ປາປໍ ຜຸສຕຸ [ຜຸສຕິ (ສີ. ປີ.)], ໂຍ ເຕ ທຸພ຺ເຠ ສຸຊມ຺ປຕີ’’ຕິ.

໘. ເວໂຣຈນອສຸຣິນ຺ທສຸຕ຺ຕໍ

໒໕໔. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເຊຕວເນ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ທິວາວິຫາຣຄໂຕ ໂຫຕິ ປຏິສລ຺ລີໂນ. ອຖ ໂຂ ສກ຺ໂກ ຈ ເທວານມິນ຺ໂທ ເວໂຣຈໂນ ຈ ອສຸຣິນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໍ ທ຺ວາຣພາຫໍ ນິສ຺ສາຍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ອຖ ໂຂ ເວໂຣຈໂນ ອສຸຣິນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ວາຍເມເຖວ ປຸຣິໂສ, ຍາວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິປ຺ຜທາ;

ນິປ຺ຜນ຺ນໂສຠໂນ [ໂສຠິໂນ (ສີ.), ໂສຠໂຓ (ປີ. ກ.)] ອຕ຺ໂຖ [ອຕ຺ຖາ (ສີ.)], ເວໂຣຈນວໂຈ ອິທ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ວາຍເມເຖວ ປຸຣິໂສ, ຍາວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິປ຺ຜທາ;

ນິປ຺ຜນ຺ນໂສຠໂນ ອຕ຺ໂຖ [ນິປ຺ຜນ຺ນໂສຠິໂນ ອຕ຺ຖາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ຂນ຺ຕ຺ຍາ ຠິຍ຺ໂຍ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

‘‘ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖຊາຕາ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຍຖາຣຫໍ;

ສໍໂຍຄປຣມາ ຕ຺ເວວ, ສມ຺ໂຠຄາ ສພ຺ພປາຓິນໍ;

ນິປ຺ຜນ຺ນໂສຠໂນ ອຕ຺ໂຖ, ເວໂຣຈນວໂຈ ອິທ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖຊາຕາ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຍຖາຣຫໍ;

ສໍໂຍຄປຣມາ ຕ຺ເວວ, ສມ຺ໂຠຄາ ສພ຺ພປາຓິນໍ;

ນິປ຺ຜນ຺ນໂສຠໂນ ອຕ຺ໂຖ, ຂນ຺ຕ຺ຍາ ຠິຍ຺ໂຍ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

໙. ອຣຎ຺ຎາຍຕນອິສິສຸຕ຺ຕໍ

໒໕໕. ສາວຕ຺ຖິຍໍ. ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ພຫຸລາ ອິສໂຍ ສີລວນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ປຓ຺ຓກຸຏີສຸ ສມ຺ມນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ຈ ເທວານມິນ຺ໂທ ເວປຈິຕ຺ຕິ ຈ ອສຸຣິນ຺ໂທ ເຍນ ເຕ ອິສໂຍ ສີລວນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວປຈິຕ຺ຕິ ອສຸຣິນ຺ໂທ ປຏລິໂຍ [ອຏລິໂຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ອາຏລິໂຍ (ກ.) ມ. ນິ. ໒.໔໑໐] ອຸປາຫນາ ອາໂຣຫິຕ຺ວາ ຂຄ຺ຄໍ ໂອລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ຉຕ຺ເຕນ ຘາຣິຍມາເນນ ອຄ຺ຄທ຺ວາເຣນ ອສ຺ສມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເຕ ອິສໂຍ ສີລວນ຺ເຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມ ອປພ຺ຍາມໂຕ ກຣິຕ຺ວາ ອຕິກ຺ກມິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ປຏລິໂຍ ອຸປາຫນາ ໂອໂຣຫິຕ຺ວາ ຂຄ຺ຄໍ ອຎ຺ເຎສໍ ທຕ຺ວາ ຉຕ຺ຕໍ ອປນາເມຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣເນວ ອສ຺ສມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເຕ ອິສໂຍ ສີລວນ຺ເຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມ ອນຸວາຕໍ ປຎ຺ຊລິໂກ ນມສ຺ສມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ’’. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕ ອິສໂຍ ສີລວນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ ສກ຺ກໍ ເທວານມິນ຺ທໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິໍສຸ –

‘‘ຄນ຺ໂຘ ອິສີນໍ ຈິຣທິກ຺ຂິຕານໍ,

ກາຍາ ຈຸໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ ມາລຸເຕນ;

ອິໂຕ ປຏິກ຺ກມ຺ມ ສຫສ຺ສເນຕ຺ຕ,

ຄນ຺ໂຘ ອິສີນໍ ອສຸຈິ ເທວຣາຊາ’’ຕິ.

‘‘ຄນ຺ໂຘ ອິສີນໍ ຈິຣທິກ຺ຂິຕານໍ,

ກາຍາ ຈຸໂຕ ຄຈ຺ຉຕຸ [ຄຈ຺ຉຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ມາລຸເຕນ,

ສຸຈິຕ຺ຣປຸປ຺ຜໍ ສິຣສ຺ມິໍວ ມາລໍ;

ຄນ຺ຘໍ ເອຕໍ ປຏິກງ຺ຂາມ ຠນ຺ເຕ,

ນ ເຫຕ຺ຖ ເທວາ ປຏິກູລສຎ຺ຎິໂນ’’ຕິ.

໑໐. ສມຸທ຺ທກສຸຕ຺ຕໍ

໒໕໖. ສາວຕ຺ຖິຍໍ. ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ພຫຸລາ ອິສໂຍ ສີລວນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ ສມຸທ຺ທຕີເຣ ປຓ຺ຓກຸຏີສຸ ສມ຺ມນ຺ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເທວາສຸຣສງ຺ຄາໂມ ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ໂຫ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕສໍ ອິສີນໍ ສີລວນ຺ຕານໍ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມານໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘ຘມ຺ມິກາ ໂຂ ເທວາ, ອຘມ຺ມິກາ ອສຸຣາ. ສິຍາປິ ໂນ ອສຸຣໂຕ ຠຍໍ. ຍໍນູນ ມຍໍ ສມ຺ພຣໍ ອສຸຣິນ຺ທໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຠຍທກ຺ຂິຓໍ ຍາເຈຍ຺ຍາມາ’’’ຕິ. ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕ ອິສໂຍ ສີລວນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ ເອວເມວ – ສມຸທ຺ທຕີເຣ ປຓ຺ຓກຸຏີສຸ ອນ຺ຕຣຫິຕາ ສມ຺ພຣສ຺ສ ອສຸຣິນ຺ທສ຺ສ ສມ຺ມຸເຂ ປາຕຸຣເຫສຸໍ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕ ອິສໂຍ ສີລວນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ ສມ຺ພຣໍ ອສຸຣິນ຺ທໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິໍສຸ –

‘‘ອິສໂຍ ສມ຺ພຣໍ ປຕ຺ຕາ, ຍາຈນ຺ຕິ ອຠຍທກ຺ຂິຓໍ;

ກາມໍກໂຣ ຫິ ເຕ ທາຕຸໍ, ຠຍສ຺ສ ອຠຍສ຺ສ ວາ’’ຕິ.

‘‘ອິສີນໍ ອຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ທຸຏ຺ຐານໍ ສກ຺ກເສວິນໍ;

ອຠຍໍ ຍາຈມານານໍ, ຠຍເມວ ທທາມິ ໂວ’’ຕິ.

‘‘ອຠຍໍ ຍາຈມານານໍ, ຠຍເມວ ທທາສິ ໂນ;

ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ ເຕ ເອຕໍ, ອກ຺ຂຍໍ ໂຫຕຸ ເຕ ຠຍໍ.

‘‘ຍາທິສໍ ວປເຕ ພີຊໍ, ຕາທິສໍ ຫຣເຕ ຜລໍ;

ກລ຺ຍາຓກາຣີ ກລ຺ຍາຓໍ, ປາປກາຣີ ຈ ປາປກໍ;