໑໐. ສມິທ຺ຘິສຸຕ຺ຕໍ

໒໐. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຕໂປທາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສມິທ຺ຘິ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ເຍນ ຕໂປທາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕຸໍ. ຕໂປເທ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ເອກຈີວໂຣ ອຏ຺ຐາສິ ຄຕ຺ຕານິ ປຸພ຺ພາປຍມາໂນ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕຣາ ເທວຕາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ຓາ ເກວລກປ຺ປໍ ຕໂປທໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນ ອາຍສ຺ມາ ສມິທ຺ຘິ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເວຫາສໍ ຐິຕາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສມິທ຺ຘິໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ອຠຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂສິ ຠິກ຺ຂຸ, ນ ຫິ ຠຸຕ຺ວານ ຠິກ຺ຂສິ;

ຠຸຕ຺ວານ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂສ຺ສຸ, ມາ ຕໍ ກາໂລ ອຸປຈ຺ຈຄາ’’ຕິ.

‘‘ກາລໍ ໂວຫໍ ນ ຊານາມິ, ຉນ຺ໂນ ກາໂລ ນ ທິສ຺ສຕິ;

ຕສ຺ມາ ອຠຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາມິ, ມາ ມໍ ກາໂລ ອຸປຈ຺ຈຄາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສາ ເທວຕາ ປຖວິຍໍ [ປຐວິຍໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສມິທ຺ຘິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ທຫໂຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ, ປພ຺ພຊິໂຕ ສຸສຸ ກາຬເກໂສ, ຠທ຺ເຣນ ໂຍພ຺ພເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ປຐເມນ ວຍສາ, ອນິກ຺ກີຬິຕາວີ ກາເມສຸ. ຠຸຎ຺ຊ, ຠິກ຺ຂຸ, ມານຸສເກ ກາເມ; ມາ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ ຫິຕ຺ວາ ກາລິກໍ ອນຸຘາວີ’’ຕິ.

‘‘ນ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ ຫິຕ຺ວາ ກາລິກໍ ອນຸຘາວາມິ. ກາລິກຎ຺ຈ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ຫິຕ຺ວາ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ ອນຸຘາວາມິ. ກາລິກາ ຫິ, ອາວຸໂສ, ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ; ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ. ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’’ຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂຸ, ກາລິກາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ? ກຖໍ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’’ຕິ?

‘‘ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ນໂວ ອຈິຣປພ຺ພຊິໂຕ ອຘຸນາຄໂຕ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ. ນ ຕາຫໍ [ນ ຂ຺ວາຫໍ (ສີ. ປີ.)] ສກ຺ໂກມິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອາຈິກ຺ຂິຕຸໍ. ອຍໍ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຕໂປທາຣາເມ. ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉ. ຍຖາ ເຕ ຠຄວາ ພ຺ຍາກໂຣຕິ ຕຖາ ນໍ ຘາເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ.

‘‘ນ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ສຸກໂຣ ໂສ ຠຄວາ ອມ຺ເຫຫິ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ, ອຎ຺ຎາຫິ ມເຫສກ຺ຂາຫິ ເທວຕາຫິ ປຣິວຸໂຕ. ສເຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ, ມຍມ຺ປິ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສມິທ຺ຘິ ຕສ຺ສາ ເທວຕາຍ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສມິທ຺ຘິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ເຍນ ຕໂປທາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕຸໍ. ຕໂປເທ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ເອກຈີວໂຣ ອຏ຺ຐາສິໍ ຄຕ຺ຕານິ ປຸພ຺ພາປຍມາໂນ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕຣາ ເທວຕາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ຓາ ເກວລກປ຺ປໍ ຕໂປທໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເວຫາສໍ ຐິຕາ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ອຠຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂສິ ຠິກ຺ຂຸ, ນ ຫິ ຠຸຕ຺ວານ ຠິກ຺ຂສິ;

ຠຸຕ຺ວານ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂສ຺ສຸ, ມາ ຕໍ ກາໂລ ອຸປຈ຺ຈຄາ’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ເທວຕໍ ຄາຖາຍ ປຈ຺ຈຠາສິໍ –

‘‘ກາລໍ ໂວຫໍ ນ ຊານາມິ, ຉນ຺ໂນ ກາໂລ ນ ທິສ຺ສຕິ;

ຕສ຺ມາ ອຠຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາມິ, ມາ ມໍ ກາໂລ ອຸປຈ຺ຈຄາ’’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສາ ເທວຕາ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ທຫໂຣ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ປພ຺ພຊິໂຕ ສຸສຸ ກາຬເກໂສ, ຠທ຺ເຣນ ໂຍພ຺ພເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ປຐເມນ ວຍສາ, ອນິກ຺ກີຬິຕາວີ ກາເມສຸ. ຠຸຎ຺ຊ, ຠິກ຺ຂຸ, ມານຸສເກ ກາເມ; ມາ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ ຫິຕ຺ວາ ກາລິກໍ ອນຸຘາວີ’’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ເທວຕໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ນ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ ຫິຕ຺ວາ ກາລິກໍ ອນຸຘາວາມິ; ກາລິກຎ຺ຈ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ຫິຕ຺ວາ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ ອນຸຘາວາມິ. ກາລິກາ ຫິ, ອາວຸໂສ, ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ; ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ. ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ສາ ເທວຕາ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂຸ, ກາລິກາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ; ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ? ກຖໍ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ເທວຕໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ນໂວ ອຈິຣປພ຺ພຊິໂຕ ອຘຸນາຄໂຕ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ, ນ ຕາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອາຈິກ຺ຂິຕຸໍ. ອຍໍ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຕໂປທາຣາເມ. ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉ. ຍຖາ ເຕ ຠຄວາ ພ຺ຍາກໂຣຕິ ຕຖາ ນໍ ຘາເຣຍ຺ຍາສີ’’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ສາ ເທວຕາ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ນ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ສຸກໂຣ ໂສ ຠຄວາ ອມ຺ເຫຫິ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ, ອຎ຺ຎາຫິ ມເຫສກ຺ຂາຫິ ເທວຕາຫິ ປຣິວຸໂຕ. ສເຈ ໂຂ, ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ, ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ, ມຍມ຺ປິ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍາ’ຕິ. ສເຈ, ຠນ຺ເຕ, ຕສ຺ສາ ເທວຕາຍ ສຈ຺ຈໍ ວຈນໍ, ອິເຘວ ສາ ເທວຕາ ອວິທູເຣ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ສາ ເທວຕາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສມິທ຺ຘິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຸຈ຺ຉ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຸຈ຺ຉ, ຠິກ຺ຂຸ, ຍມຫໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕໍ ເທວຕໍ ຄາຖາຫິ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ອກ຺ເຂຍ຺ຍສຎ຺ຎິໂນ ສຕ຺ຕາ, ອກ຺ເຂຍ຺ຍສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐິຕາ;

ອກ຺ເຂຍ຺ຍໍ ອປຣິຎ຺ຎາຍ, ໂຍຄມາຍນ຺ຕິ ມຈ຺ຈຸໂນ.

‘‘ອກ຺ເຂຍ຺ຍຎ຺ຈ ປຣິຎ຺ຎາຍ, ອກ຺ຂາຕາຣໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ;

ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ນ ໂຫຕີຕິ, ເຍນ ນໍ ວຊ຺ຊາ ນ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິ;

ສເຈ ວິຊານາສິ ວເທຫິ ຍກ຺ຂາ’’ຕິ [ຍກ຺ຂີຕິ (ປີ. ກ.)].

‘‘ນ ຂ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ສ ຠຄວຕາ ສງ຺ຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານາມິ. ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຕຖາ ຠາສຕຸ ຍຖາຫໍ ອິມສ຺ສ ຠຄວຕາ ສງ຺ຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ຊາເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ສໂມ ວິເສສີ ອຸທ ວາ [ອຖວາ (ສີ. ປີ.)] ນິຫີໂນ,

ໂຍ ມຎ຺ຎຕີ ໂສ ວິວເທຖ [ໂສປິ ວເທຖ (ກ.)] ເຕນ;

ຕີສຸ ວິຘາສຸ ອວິກມ຺ປມາໂນ,

ສໂມ ວິເສສີຕິ ນ ຕສ຺ສ ໂຫຕິ;

ສເຈ ວິຊານາສິ ວເທຫິ ຍກ຺ຂາ’’ຕິ.

‘‘ອິມສ຺ສາປິ ຂ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ສງ຺ຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ນ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານາມິ. ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຕຖາ ຠາສຕຸ ຍຖາຫໍ ອິມສ຺ສ ຠຄວຕາ ສງ຺ຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ຊາເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ປຫາສິ ສງ຺ຂໍ ນ ວິມານມຊ຺ຌຄາ, ອຈ຺ເຉຈ຺ຉິ [ອຈ຺ເຉຊ຺ຊິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ຕຓ຺ຫໍ ອິຘ ນາມຣູເປ;

ຕໍ ຉິນ຺ນຄນ຺ຖໍ ອນິຆໍ ນິຣາສໍ, ປຣິເຍສມານາ ນາຊ຺ຌຄມຸໍ;

ເທວາ ມນຸສ຺ສາ ອິຘ ວາ ຫຸຣໍ ວາ, ສຄ຺ເຄສຸ ວາ ສພ຺ພນິເວສເນສຸ;

ສເຈ ວິຊານາສິ ວເທຫິ ຍກ຺ຂາ’’ຕິ.

‘‘ອິມສ຺ສ ຂ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ສງ຺ຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ເອວໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານາມິ –

‘‘ປາປໍ ນ ກຍິຣາ ວຈສາ ມນສາ,

ກາເຍນ ວາ ກິຎ຺ຈນ ສພ຺ພໂລເກ;

ກາເມ ປຫາຍ ສຕິມາ ສມ຺ປຊາໂນ,

ທຸກ຺ຂໍ ນ ເສເວຖ ອນຕ຺ຖສໍຫິຕ’’ນ຺ຕິ.

ນນ຺ທນວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ນນ຺ທນາ ນນ຺ທຕິ ເຈວ, ນຕ຺ຖິປຸຕ຺ຕສເມນ ຈ;

ຂຕ຺ຕິໂຍ ສຓມາໂນ ຈ, ນິທ຺ທາຕນ຺ທີ ຈ ທຸກ຺ກຣໍ;

ຫິຣີ ກຸຏິກາ ນວໂມ, ທສໂມ ວຸຕ຺ໂຕ ສມິທ຺ຘິນາຕິ.