໑. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກວາທສຸຕ຺ຕໍ

໓໘໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ອາພາຘິໂກ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມມ ວຈເນນ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທາຫິ [ວນ຺ທາຫິ ເອວຎ຺ຈ ວເທຫິ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ອຎ຺ຎສຸຕ຺ເຕສຸ ປນ ນຕ຺ຖິ] – ‘ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຄຫປຕິ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ໂສ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕີ’ຕິ. ເຍນ ຈາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມມ ວຈເນນ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທາຫິ [ວນ຺ທາຫິ ເອວຎ຺ຈ ວເທຫິ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ອຎ຺ຎສຸຕ຺ເຕສຸ ປນ ນຕ຺ຖິ] – ‘ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຄຫປຕິ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ໂສ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຫິ – ‘ສາຘຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຄຫປຕິ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ໂສ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕີ’’ຕິ. ເຍນ ຈາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຄຫປຕິ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ໂສ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ; ເອວຎ຺ຈ ວເທຕິ – ‘ສາຘຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

໓໘໔. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ເຍນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ? ກຈ຺ຈິ ເຕ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ; ປຏິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ອຠິກ຺ກໂມ’’ຕິ?

‘‘ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ພລວາ ປຸຣິໂສ ຕິຓ຺ເຫນ ສິຂເຣນ ມຸທ຺ຘນິ [ມຸທ຺ຘານໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອຠິມຕ຺ເຖຍ຺ຍ [ອຠິມນ຺ເຖຍ຺ຍ (ສີ. ປີ.)]; ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຘິມຕ຺ຕາ ວາຕາ ມຸທ຺ຘນິ [ໂອຫນນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອູຫນນ຺ຕິ [ອຘິມຕ຺ຕາ ວາຕາ ສີລໍ ປຣິກນ຺ຕນ຺ຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)]. ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ພລວາ ປຸຣິໂສ ທຬ຺ເຫນ ວຣຕ຺ຕຂຓ຺ເຑນ ສີເສ ສີສເວຐໍ ທເທຍ຺ຍ; ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຘິມຕ຺ຕາ ສີເສ ສີສເວທນາ. ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ທກ຺ໂຂ ໂຄຆາຕໂກ ວາ ໂຄຆາຕກນ຺ເຕວາສີ ວາ ຕິຓ຺ເຫນ ໂຄວິກນ຺ຕເນນ ກຸຈ຺ຉິໍ ປຣິກນ຺ເຕຍ຺ຍ; ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຘິມຕ຺ຕາ ວາຕາ ກຸຈ຺ຉິໍ ປຣິກນ຺ຕນ຺ຕິ. ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ທ຺ເວ ພລວນ຺ໂຕ ປຸຣິສາ ທຸພ຺ພລຕຣໍ ປຸຣິສໍ ນານາພາຫາສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ສນ຺ຕາເປຍ຺ຍຸໍ, ສມ຺ປຣິຕາເປຍ຺ຍຸໍ; ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຘິມຕ຺ໂຕ ກາຍສ຺ມິໍ ຑາໂຫ. ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ’’ຕິ.

໓໘໕. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ຈກ຺ຂຸໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ຈກ຺ຂຸນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ໂສຕໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ໂສຕນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ຆານໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ຆານນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ຊິວ຺ຫໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ຊິວ຺ຫານິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ກາຍໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ກາຍນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ມນໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ມໂນນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ຣູປໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ຣູປນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ສທ຺ທໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ…ເປ… ນ ຄນ຺ຘໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ຣສໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ຘມ຺ມໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ ນ ຈ ເມ ຘມ຺ມນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ຆານວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ ນ ຈ ເມ ມໂນວິຎ຺ຎາຓນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ໂສຕສມ຺ຜສ຺ສໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ຆານສມ຺ຜສ຺ສໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ຊິວ຺ຫາສມ຺ຜສ຺ສໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ກາຍສມ຺ຜສ຺ສໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເວທນໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາເວທນານິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ໂສຕສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເວທນໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ຆານສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເວທນໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ຊິວ຺ຫາສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເວທນໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ກາຍສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເວທນໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເວທນໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສຊາເວທນານິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

໓໘໖. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ປຖວີຘາຕຸໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ປຖວີຘາຕຸນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ອາໂປຘາຕຸໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ວາໂຍຘາຕຸໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ອາກາສຘາຕຸໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ຣູປໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ຣູປນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ເວທນໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ສຎ຺ຎໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ສງ຺ຂາເຣ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ວິຎ຺ຎາຓນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ ນ ຈ ເມ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ອິຘໂລກໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ອິຘໂລກນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ປຣໂລກໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ປຣໂລກນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຍມ຺ປິ ເມ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸປຣິເຍສິຕໍ ອນຸຈຣິຕໍ ມນສາ ຕມ຺ປິ ນ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ຕໍນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໓໘໗. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ປໂຣທິ, ອສ຺ສູນິ ປວຕ຺ເຕສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂອລີຍສິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ສໍສີທສິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕີ’’ຕິ? ‘‘ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ໂອລີຍາມິ, ນປິ ສໍສີທາມິ; ອປິ ຈ ເມ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຖາ ປຍິຣຸປາສິໂຕ ມໂນຠາວນີຍາ ຈ ຠິກ຺ຂູ; ນ ຈ ເມ ເອວຣູປີ ຘມ຺ມີ ກຖາ ສຸຕປຸພ຺ພາ’’ຕິ. ‘‘ນ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ຄິຫີນໍ ໂອທາຕວສນານໍ ເອວຣູປີ ຘມ຺ມີ ກຖາ ປຏິຠາຕິ; ປພ຺ພຊິຕານໍ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ເອວຣູປີ ຘມ຺ມີ ກຖາ ປຏິຠາຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຄິຫີນມ຺ປິ ໂອທາຕວສນານໍ ເອວຣູປີ ຘມ຺ມີ ກຖາ ປຏິຠາຕຸ. ສນ຺ຕິ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາ, ອສ຺ສວນຕາ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ; ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕາໂຣ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອານນ຺ໂທ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ອິມິນາ ໂອວາເທນ ໂອວທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ, ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ຈ ອານນ຺ເທ, ກາລມກາສິ ຕຸສິຕໍ ກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊິ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ໂຓ ເກວລກປ຺ປໍ ເຊຕວນໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຫິ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ອິທຎ຺ຫິ ຕໍ ເຊຕວນໍ, ອິສິສງ຺ຆນິເສວິຕໍ;

ອາວຸຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມຣາເຊນ, ປີຕິສຎ຺ຊນນໍ ມມ.

‘‘ກມ຺ມໍ ວິຊ຺ຊາ ຈ ຘມ຺ໂມ ຈ, ສີລໍ ຊີວິຕມຸຕ຺ຕມໍ;

ເອເຕນ ມຈ຺ຈາ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ນ ໂຄຕ຺ເຕນ ຘເນນ ວາ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂປໂສ, ສມ຺ປສ຺ສໍ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໂນ;

ໂຍນິໂສ ວິຈິເນ ຘມ຺ມໍ, ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ວິສຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ສາຣິປຸຕ຺ໂຕວ ປຎ຺ຎາຍ, ສີເລນ ອຸປສເມນ;

ໂຍປິ ປາຣງ຺ຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ເອຕາວປຣໂມ ສິຍາ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ. ສມນຸຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຖາ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ – ‘‘ສມນຸຎ຺ໂຎ ເມ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍິ.

໓໘໘. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຕ຺ຕິໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ໂຓ ເກວລກປ຺ປໍ ເຊຕວນໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ໂສ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ມໍ ຄາຖາຫິ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ອິທຎ຺ຫິ ຕໍ ເຊຕວນໍ, ອິສິສງ຺ຆນິເສວິຕໍ;

ອາວຸຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມຣາເຊນ, ປີຕິສຎ຺ຊນນໍ ມມ.

‘‘ກມ຺ມໍ ວິຊ຺ຊາ ຈ ຘມ຺ໂມ ຈ, ສີລໍ ຊີວິຕມຸຕ຺ຕມໍ;

ເອເຕນ ມຈ຺ຈາ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ນ ໂຄຕ຺ເຕນ ຘເນນ ວາ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂປໂສ, ສມ຺ປສ຺ສໍ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໂນ;

ໂຍນິໂສ ວິຈິເນ ຘມ຺ມໍ, ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ວິສຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ສາຣິປຸຕ຺ໂຕວ ປຎ຺ຎາຍ, ສີເລນ ອຸປສເມນ;

ໂຍປິ ປາຣງ຺ຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ເອຕາວປຣໂມ ສິຍາ’’ຕິ.

‘‘ອິທມໂວຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ເທວປຸຕ຺ໂຕ. ‘ສມນຸຎ຺ໂຎ ເມ ສຕ຺ຖາ’ຕິ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂສ ຫິ ນູນ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຄຫປຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ເຕ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ ອໂຫສີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ສາຘຸ, ອານນ຺ທ! ຍາວຕກໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕກ຺ກາຍ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ ຕໍ ຕຍາ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ໂສ, ອານນ຺ທ, ເທວປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກວາທສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຐມໍ.