໗. ມຫາຈຕ຺ຕາຣີສກສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຣິຍໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາສມາຘິໍ ເທເສສ຺ສາມິ ສອຸປນິສໍ ສປຣິກ຺ຂາຣໍ. ຕໍ ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິໂຍ ສມ຺ມາສມາຘິ ສອຸປນິໂສ ສປຣິກ຺ຂາໂຣ? ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ, ສມ຺ມາວາຈາ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ, ສມ຺ມາອາຊີໂວ, ສມ຺ມາວາຍາໂມ, ສມ຺ມາສຕິ; ຍາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫງ຺ເຄຫິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕາ ປຣິກ຺ຂຕາ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິໂຍ ສມ຺ມາສມາຘິ ສອຸປນິໂສ ອິຕິປິ, ສປຣິກ຺ຂາໂຣ ອິຕິປິ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ໂຫຕິ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ໂຫຕິ? ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີ’ຕິ ປຊານາຕິ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ’ຕິ ປຊານາຕິ – ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ? ‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ, ນຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐໍ, ນຕ຺ຖິ ຫຸຕໍ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ, ນຕ຺ຖິ ອຍໍ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ມາຕາ, ນຕ຺ຖິ ປິຕາ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ໂລເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນາ ເຍ ອິມຎ຺ຈ ໂລກໍ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທນ຺ຕີ’ຕິ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ? ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍປຫໍ [ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິມຫໍ (ກ.) ເອວໍ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປໍປຫໍກ຺ຍາທີສຸປິ], ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວາຍໍ [ທ຺ວຍໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.) ຏີກາ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ] ວທາມິ – ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສາສວາ ປຸຎ຺ຎຠາຄິຍາ ອຸປຘິເວປກ຺ກາ; ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ອຣິຍາ ອນາສວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ມຄ຺ຄງ຺ຄາ. ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສາສວາ ປຸຎ຺ຎຠາຄິຍາ ອຸປຘິເວປກ຺ກາ? ‘ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ, ອຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐໍ, ອຕ຺ຖິ ຫຸຕໍ, ອຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ, ອຕ຺ຖິ ອຍໍ ໂລໂກ, ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ອຕ຺ຖິ ມາຕາ, ອຕ຺ຖິ ປິຕາ, ອຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ອຕ຺ຖິ ໂລເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນາ ເຍ ອິມຎ຺ຈ ໂລກໍ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທນ຺ຕີ’ຕິ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສາສວາ ປຸຎ຺ຎຠາຄິຍາ ອຸປຘິເວປກ຺ກາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ອຣິຍາ ອນາສວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ມຄ຺ຄງ຺ຄາ? ຍາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນາສວຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໂນ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ຠາວຍໂຕ ປຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຎ຺ຎາພລໍ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ມຄ຺ຄງ຺ຄໍ [ມຄ຺ຄງ຺ຄາ (ສີ. ປີ.)] – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ອຣິຍາ ອນາສວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ມຄ຺ຄງ຺ຄາ. ໂສ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ປຫານາຍ ວາຍມຕິ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ, ອຸປສມ຺ປທາຍ, ສ຺ວາສ຺ສ [ສ຺ວາຍໍ (ກ.)] ໂຫຕິ ສມ຺ມາວາຍາໂມ. ໂສ ສໂຕ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ປຊຫຕິ, ສໂຕ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ສາສ຺ສ [ສາຍໍ (ກ.)] ໂຫຕິ ສມ຺ມາສຕິ. ອິຕິຍິເມ [ອິຕິເມ (ສີ.), ອິຕິສ຺ສິເມ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ອນຸປຣິຘາວນ຺ຕິ ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ສມ຺ມາວາຍາໂມ, ສມ຺ມາສຕິ.

໑໓໗. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ໂຫຕິ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ໂຫຕິ? ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປໍ ‘ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ’ຕິ ປຊານາຕິ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປໍ ‘ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ’ຕິ ປຊານາຕິ, ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ? ກາມສງ຺ກປ຺ໂປ, ພ຺ຍາປາທສງ຺ກປ຺ໂປ, ວິຫິໍສາສງ຺ກປ຺ໂປ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ? ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປໍປຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວາຍໍ ວທາມິ – ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ສາສໂວ ປຸຎ຺ຎຠາຄິໂຍ ອຸປຘິເວປກ຺ໂກ; ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ອຣິໂຍ ອນາສໂວ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ມຄ຺ຄງ຺ໂຄ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ສາສໂວ ປຸຎ຺ຎຠາຄິໂຍ ອຸປຘິເວປກ຺ໂກ? ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ໂປ, ອພ຺ຍາປາທສງ຺ກປ຺ໂປ, ອວິຫິໍສາສງ຺ກປ຺ໂປ – ‘ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ສາສໂວ ປຸຎ຺ຎຠາຄິໂຍ ອຸປຘິເວປກ຺ໂກ’’’.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ອຣິໂຍ ອນາສໂວ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ມຄ຺ຄງ຺ໂຄ? ໂຍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນາສວຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໂນ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ຠາວຍໂຕ ຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ ສງ຺ກປ຺ໂປ ອປ຺ປນາ ພ຺ຍປ຺ປນາ ເຈຕໂສ ອຠິນິໂຣປນາ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ອຣິໂຍ ອນາສໂວ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ມຄ຺ຄງ຺ໂຄ. ໂສ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປສ຺ສ ປຫານາຍ ວາຍມຕິ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາຍ, ສ຺ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາວາຍາໂມ. ໂສ ສໂຕ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປໍ ປຊຫຕິ, ສໂຕ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສຕິ. ອິຕິຍິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປໍ ອນຸປຣິຘາວນ຺ຕິ ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ສມ຺ມາວາຍາໂມ, ສມ຺ມາສຕິ.

໑໓໘. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ໂຫຕິ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ໂຫຕິ? ມິຈ຺ຉາວາຈໍ ‘ມິຈ຺ຉາວາຈາ’ຕິ ປຊານາຕິ, ສມ຺ມາວາຈໍ ‘ສມ຺ມາວາຈາ’ຕິ ປຊານາຕິ; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາວາຈາ? ມຸສາວາໂທ, ປິສຸຓາ ວາຈາ, ຜຣຸສາ ວາຈາ, ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາວາຈາ. ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາວາຈາ? ສມ຺ມາວາຈໍປຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວາຍໍ ວທາມິ – ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາວາຈາ ສາສວາ ປຸຎ຺ຎຠາຄິຍາ ອຸປຘິເວປກ຺ກາ; ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາວາຈາ ອຣິຍາ ອນາສວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ມຄ຺ຄງ຺ຄາ. ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາວາຈາ ສາສວາ ປຸຎ຺ຎຠາຄິຍາ ອຸປຘິເວປກ຺ກາ? ມຸສາວາທາ ເວຣມຓີ, ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ເວຣມຓີ, ຜຣຸສາຍ ວາຈາຍ ເວຣມຓີ, ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ເວຣມຓີ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາວາຈາ ສາສວາ ປຸຎ຺ຎຠາຄິຍາ ອຸປຘິເວປກ຺ກາ. ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາວາຈາ ອຣິຍາ ອນາສວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ມຄ຺ຄງ຺ຄາ? ຍາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນາສວຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໂນ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ຠາວຍໂຕ ຈຕູຫິ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕຫິ ອາຣຕິ ວິຣຕິ ປຏິວິຣຕິ ເວຣມຓີ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາວາຈາ ອຣິຍາ ອນາສວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ມຄ຺ຄງ຺ຄາ. ໂສ ມິຈ຺ຉາວາຈາຍ ປຫານາຍ ວາຍມຕິ, ສມ຺ມາວາຈາຍ ອຸປສມ຺ປທາຍ; ສ຺ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາວາຍາໂມ. ໂສ ສໂຕ ມິຈ຺ຉາວາຈໍ ປຊຫຕິ, ສໂຕ ສມ຺ມາວາຈໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສຕິ. ອິຕິຍິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ສມ຺ມາວາຈໍ ອນຸປຣິຘາວນ຺ຕິ ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ສມ຺ມາວາຍາໂມ, ສມ຺ມາສຕິ.

໑໓໙. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ໂຫຕິ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ໂຫຕິ? ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕໍ ‘ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ໂຕ’ຕິ ປຊານາຕິ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕໍ ‘ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ’ຕິ ປຊານາຕິ; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ໂຕ? ປາຓາຕິປາໂຕ, ອທິນ຺ນາທານໍ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາໂຣ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ໂຕ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ? ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕໍປຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວາຍໍ ວທາມິ – ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ສາສໂວ ປຸຎ຺ຎຠາຄິໂຍ ອຸປຘິເວປກ຺ໂກ; ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ອຣິໂຍ ອນາສໂວ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ມຄ຺ຄງ຺ໂຄ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ສາສໂວ ປຸຎ຺ຎຠາຄິໂຍ ອຸປຘິເວປກ຺ໂກ? ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓີ, ອທິນ຺ນາທານາ ເວຣມຓີ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ເວຣມຓີ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ສາສໂວ ປຸຎ຺ຎຠາຄິໂຍ ອຸປຘິເວປກ຺ໂກ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ອຣິໂຍ ອນາສໂວ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ມຄ຺ຄງ຺ໂຄ? ຍາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນາສວຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໂນ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ຠາວຍໂຕ ຕີຫິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕຫິ ອາຣຕິ ວິຣຕິ ປຏິວິຣຕິ ເວຣມຓີ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ອຣິໂຍ ອນາສໂວ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ມຄ຺ຄງ຺ໂຄ. ໂສ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ປຫານາຍ ວາຍມຕິ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາຍ; ສ຺ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາວາຍາໂມ. ໂສ ສໂຕ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕໍ ປຊຫຕິ, ສໂຕ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສຕິ. ອິຕິຍິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸປຣິຘາວນ຺ຕິ ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ສມ຺ມາວາຍາໂມ, ສມ຺ມາສຕິ.

໑໔໐. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ໂຫຕິ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ໂຫຕິ? ມິຈ຺ຉາອາຊີວໍ ‘ມິຈ຺ຉາອາຊີໂວ’ຕິ ປຊານາຕິ, ສມ຺ມາອາຊີວໍ ‘ສມ຺ມາອາຊີໂວ’ຕິ ປຊານາຕິ; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາອາຊີໂວ? ກຸຫນາ, ລປນາ, ເນມິຕ຺ຕິກຕາ, ນິປ຺ເປສິກຕາ, ລາເຠນ ລາຠໍ ນິຊິຄີສນຕາ [ນິຊິຄິໍ ສນຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາອາຊີໂວ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາອາຊີໂວ? ສມ຺ມາອາຊີວໍປຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວາຍໍ ວທາມິ – ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາອາຊີໂວ ສາສໂວ ປຸຎ຺ຎຠາຄິໂຍ ອຸປຘິເວປກ຺ໂກ; ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາອາຊີໂວ ອຣິໂຍ ອນາສໂວ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ມຄ຺ຄງ຺ໂຄ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາອາຊີໂວ ສາສໂວ ປຸຎ຺ຎຠາຄິໂຍ ອຸປຘິເວປກ຺ໂກ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ມິຈ຺ຉາອາຊີວໍ ປຫາຍ ສມ຺ມາອາຊີເວນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາອາຊີໂວ ສາສໂວ ປຸຎ຺ຎຠາຄິໂຍ ອຸປຘິເວປກ຺ໂກ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາອາຊີໂວ ອຣິໂຍ ອນາສໂວ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ມຄ຺ຄງ຺ໂຄ? ຍາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນາສວຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໂນ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ຠາວຍໂຕ ມິຈ຺ຉາອາຊີວາ ອາຣຕິ ວິຣຕິ ປຏິວິຣຕິ ເວຣມຓີ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາອາຊີໂວ ອຣິໂຍ ອນາສໂວ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ມຄ຺ຄງ຺ໂຄ. ໂສ ມິຈ຺ຉາອາຊີວສ຺ສ ປຫານາຍ ວາຍມຕິ, ສມ຺ມາອາຊີວສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາຍ; ສ຺ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາວາຍາໂມ. ໂສ ສໂຕ ມິຈ຺ຉາອາຊີວໍ ປຊຫຕິ, ສໂຕ ສມ຺ມາອາຊີວໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສຕິ. ອິຕິຍິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ສມ຺ມາອາຊີວໍ ອນຸປຣິຘາວນ຺ຕິ ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ສມ຺ມາວາຍາໂມ, ສມ຺ມາສຕິ.

໑໔໑. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ໂຫຕິ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ໂຫຕິ? ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ປໂຫຕິ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປສ຺ສ ສມ຺ມາວາຈາ ປໂຫຕິ, ສມ຺ມາວາຈສ຺ສ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ປໂຫຕິ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມາອາຊີໂວ ປໂຫຕິ, ສມ຺ມາອາຊີວສ຺ສ ສມ຺ມາວາຍາໂມ ປໂຫຕິ, ສມ຺ມາວາຍາມສ຺ສ ສມ຺ມາສຕິ ປໂຫຕິ, ສມ຺ມາສຕິສ຺ສ ສມ຺ມາສມາຘິ ປໂຫຕິ, ສມ຺ມາສມາຘິສ຺ສ ສມ຺ມາຎາຓໍ ປໂຫຕິ, ສມ຺ມາຎາຓສ຺ສ ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິ ປໂຫຕິ. ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ເສກ຺ໂຂ [ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕາ ເສຂາ ປຏິປທາ (ສີ.), ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ເສໂຂ ປາຏິປໂທ (ປີ. ກ.) ( ) ນຕ຺ຖິ ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ], ທສງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣຫາ ໂຫຕິ. (ຕຕ຺ຣປິ ສມ຺ມາຎາເຓນ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ວິຄຕາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ).

໑໔໒. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ໂຫຕິ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ໂຫຕິ? ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ໂຫຕິ. ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ເຕ ຈສ຺ສ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ ນິຊ຺ຊິຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ…ເປ… ສມ຺ມາວາຈສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາວາຈາ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ໂຫຕິ… ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ໂຕ ນິຊ຺ຊິຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ… ສມ຺ມາອາຊີວສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາອາຊີໂວ ນິຊ຺ຊິຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ… ສມ຺ມາວາຍາມສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາວາຍາໂມ ນິຊ຺ຊິຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ… ສມ຺ມາສຕິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາສຕິ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ໂຫຕິ… ສມ຺ມາສມາຘິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາສມາຘິ ນິຊ຺ຊິຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ… ສມ຺ມາຎາຓສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາຎາຓໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ… ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ໂຫຕິ. ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ເຕ ຈສ຺ສ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ຈ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

‘‘ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ວີສຕິ ກຸສລປກ຺ຂາ, ວີສຕິ ອກຸສລປກ຺ຂາ – ມຫາຈຕ຺ຕາຣີສໂກ ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ ປວຕ຺ຕິໂຕ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິໂຍ ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເທເວນ ວາ ມາເຣນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ວາ ເກນຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ.

໑໔໓. ‘‘ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ອິມໍ ມຫາຈຕ຺ຕາຣີສກໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ຄຣຫິຕພ຺ພໍ ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ ຕສ຺ສ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ທສສຫຘມ຺ມິກາ ວາທານຸວາທາ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ເຈ ຠວໍ ຄຣຫຕິ, ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຕ ໂຠໂຕ ປຸຊ຺ຊາ, ເຕ ໂຠໂຕ ປາສໍສາ; ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປໍ ເຈ ຠວໍ ຄຣຫຕິ, ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຕ ໂຠໂຕ ປຸຊ຺ຊາ, ເຕ ໂຠໂຕ ປາສໍສາ; ສມ຺ມາວາຈໍ ເຈ ຠວໍ ຄຣຫຕິ…ເປ… ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕໍ ເຈ ຠວໍ ຄຣຫຕິ… ສມ຺ມາອາຊີວໍ ເຈ ຠວໍ ຄຣຫຕິ… ສມ຺ມາວາຍາມໍ ເຈ ຠວໍ ຄຣຫຕິ… ສມ຺ມາສຕິໍ ເຈ ຠວໍ ຄຣຫຕິ… ສມ຺ມາສມາຘິໍ ເຈ ຠວໍ ຄຣຫຕິ… ສມ຺ມາຎາຓໍ ເຈ ຠວໍ ຄຣຫຕິ … ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິໍ ເຈ ຠວໍ ຄຣຫຕິ, ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕີ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຕ ໂຠໂຕ ປຸຊ຺ຊາ, ເຕ ໂຠໂຕ ປາສໍສາ. ໂຍ ໂກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ອິມໍ ມຫາຈຕ຺ຕາຣີສກໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ຄຣຫິຕພ຺ພໍ ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ ຕສ຺ສ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອິເມ ທສສຫຘມ຺ມິກາ ວາທານຸວາທາ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຍປິ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອເຫສຸໍ ໂອກ຺ກລາ ວສ຺ສຠຎ຺ຎາ [ວຍຠິຎ຺ຎາ (ກ.) ສໍ. ນິ. ໓.໖໒; ອ. ນິ. ໔.໓໐ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ອເຫຕຸວາທາ ອກິຣິຍວາທາ ນຕ຺ຖິກວາທາ ເຕປິ ມຫາຈຕ຺ຕາຣີສກໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ນ ຄຣຫິຕພ຺ພໍ ນປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພໍ ອມຎ຺ຎິໍສຸ [ມຎ຺ເຎຍ຺ຍຸໍ (ກ.)]. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນິນ຺ທາພ຺ຍາໂຣສອຸປາຣມ຺ຠຠຍາ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

ມຫາຈຕ຺ຕາຣີສກສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ສຕ຺ຕມໍ.