໒. ຉພ຺ພິໂສຘນສຸຕ຺ຕໍ

໙໘. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣຕິ – ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາມີ’ຕິ. ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠາສິຕໍ ເນວ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພໍ ນປ຺ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພໍ. ອນຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອປ຺ປຏິກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ປຎ຺ໂຫ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ – ‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ອາວຸໂສ, ໂວຫາຣາ ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສມ຺ມທກ຺ຂາຕາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ຐວາທິຕາ, ສຸເຕ ສຸຕວາທິຕາ, ມຸເຕ ມຸຕວາທິຕາ, ວິຎ຺ຎາເຕ ວິຎ຺ຎາຕວາທິຕາ – ອິເມ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂວຫາຣາ ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສມ຺ມທກ຺ຂາຕາ. ກຖໍ ຊານໂຕ ປນາຍສ຺ມໂຕ, ກຖໍ ປສ຺ສໂຕ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ໂວຫາເຣສຸ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ? ຂີຓາສວສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ວຸສິຕວໂຕ ກຕກຣຓີຍສ຺ສ ໂອຫິຕຠາຣສ຺ສ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ຖສ຺ສ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊນສ຺ສ ສມ຺ມທຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຍມນຸຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍ – ‘ທິຏ຺ເຐ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອນຸປາໂຍ ອນປາໂຍ ອນິສ຺ສິໂຕ ອປ຺ປຏິພທ຺ໂຘ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິມຣິຍາທີກເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມິ. ສຸເຕ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ…ເປ… ມຸເຕ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ… ວິຎ຺ຎາເຕ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອນຸປາໂຍ ອນປາໂຍ ອນິສ຺ສິໂຕ ອປ຺ປຏິພທ຺ໂຘ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິມຣິຍາທີກເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມິ. ເອວໍ ໂຂ ເມ, ອາວຸໂສ, ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ໂວຫາເຣສຸ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ‘ສາຘູ’ຕິ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພໍ ອນຸໂມທິຕພ຺ພໍ. ‘ສາຘູ’ຕິ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ປຎ຺ໂຫ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ.

໙໙. ‘‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອາວຸໂສ, ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສມ຺ມທກ຺ຂາຕາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣູປຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເວທນຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສຎ຺ຎຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສງ຺ຂາຣຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ, ວິຎ຺ຎາຓຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ – ອິເມ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສມ຺ມທກ຺ຂາຕາ. ກຖໍ ຊານໂຕ ປນາຍສ຺ມໂຕ, ກຖໍ ປສ຺ສໂຕ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ? ຂີຓາສວສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ວຸສິຕວໂຕ ກຕກຣຓີຍສ຺ສ ໂອຫິຕຠາຣສ຺ສ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ຖສ຺ສ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊນສ຺ສ ສມ຺ມທຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຍມນຸຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍ – ‘ຣູປໍ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອພລໍ ວິຣາຄຸນໍ [ວິຣາຄໍ (ສີ. ປີ.), ວິຣາຄຸຕໍ (ຏີກາ)] ອນສ຺ສາສິກນ຺ຕິ ວິທິຕ຺ວາ ເຍ ຣູເປ ອຸປາຍູປາທານາ [ອຸປຍູປາທານາ (ກ.)] ເຈຕໂສ ອຘິຏ຺ຐານາຠິນິເວສານຸສຍາ ເຕສໍ ຂຍາ ວິຣາຄາ ນິໂຣຘາ ຈາຄາ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ ວິມຸຕ຺ຕໍ ເມ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາມິ. ເວທນໍ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ…ເປ… ສຎ຺ຎໍ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ… ສງ຺ຂາເຣ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອພລໍ ວິຣາຄຸນໍ ອນສ຺ສາສິກນ຺ຕິ ວິທິຕ຺ວາ ເຍ ວິຎ຺ຎາເຓ ອຸປາຍູປາທານາ ເຈຕໂສ ອຘິຏ຺ຐານາຠິນິເວສານຸສຍາ ເຕສໍ ຂຍາ ວິຣາຄາ ນິໂຣຘາ ຈາຄາ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ ວິມຸຕ຺ຕໍ ເມ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາມິ. ເອວໍ ໂຂ ເມ, ອາວຸໂສ, ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ‘ສາຘູ’ຕິ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພໍ, ອນຸໂມທິຕພ຺ພໍ. ‘ສາຘູ’ຕິ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ປຎ຺ໂຫ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ.

໑໐໐. ‘‘‘ຉຍິມາ, ອາວຸໂສ, ຘາຕຸໂຍ ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສມ຺ມທກ຺ຂາຕາ. ກຕມາ ຉ? ປຖວີຘາຕຸ, ອາໂປຘາຕຸ, ເຕໂຊຘາຕຸ, ວາໂຍຘາຕຸ, ອາກາສຘາຕຸ, ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ – ອິມາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຉ ຘາຕຸໂຍ ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສມ຺ມທກ຺ຂາຕາ. ກຖໍ ຊານໂຕ ປນາຍສ຺ມໂຕ, ກຖໍ ປສ຺ສໂຕ ອິມາສຸ ຉສຸ ຘາຕູສຸ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ? ຂີຓາສວສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ວຸສິຕວໂຕ ກຕກຣຓີຍສ຺ສ ໂອຫິຕຠາຣສ຺ສ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ຖສ຺ສ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊນສ຺ສ ສມ຺ມທຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຍມນຸຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍ – ‘ປຖວີຘາຕຸໍ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ນ ອຕ຺ຕໂຕ ອຸປຄຈ຺ຉິໍ, ນ ຈ ປຖວີຘາຕຸນິສ຺ສິຕໍ ອຕ຺ຕານໍ. ເຍ ຈ ປຖວີຘາຕຸນິສ຺ສິຕາ ອຸປາຍູປາທານາ ເຈຕໂສ ອຘິຏ຺ຐານາຠິນິເວສານຸສຍາ ເຕສໍ ຂຍາ ວິຣາຄາ ນິໂຣຘາ ຈາຄາ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ ວິມຸຕ຺ຕໍ ເມ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາມິ. ອາໂປຘາຕຸໍ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ…ເປ… ເຕໂຊຘາຕຸໍ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ… ວາໂຍຘາຕຸໍ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ… ອາກາສຘາຕຸໍ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ… ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໍ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ນ ອຕ຺ຕໂຕ ອຸປຄຈ຺ຉິໍ, ນ ຈ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸນິສ຺ສິຕໍ ອຕ຺ຕານໍ. ເຍ ຈ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸນິສ຺ສິຕາ ອຸປາຍູປາທານາ ເຈຕໂສ ອຘິຏ຺ຐານາຠິນິເວສານຸສຍາ ເຕສໍ ຂຍາ ວິຣາຄາ ນິໂຣຘາ ຈາຄາ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ ວິມຸຕ຺ຕໍ ເມ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາມິ. ເອວໍ ໂຂ ເມ, ອາວຸໂສ, ຊານໂຕ, ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ອິມາສຸ ຉສຸ ຘາຕູສຸ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ‘ສາຘູ’ຕິ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພໍ, ອນຸໂມທິຕພ຺ພໍ. ‘ສາຘູ’ຕິ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ປຎ຺ໂຫ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ.

໑໐໑. ‘‘‘ຉ ໂຂ ປນິມານິ, ອາວຸໂສ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານິ [ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ພາຫິຣານິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອາຍຕນານິ ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສມ຺ມທກ຺ຂາຕານິ. ກຕມານິ ຉ? ຈກ຺ຂຸ ເຈວ ຣູປາ ຈ, ໂສຕຎ຺ຈ ສທ຺ທາ ຈ, ຆານຎ຺ຈ ຄນ຺ຘາ ຈ, ຊິວ຺ຫາ ຈ ຣສາ ຈ, ກາໂຍ ຈ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ຈ, ມໂນ ຈ ຘມ຺ມາ ຈ – ອິມານິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານິ ອາຍຕນານິ ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສມ຺ມທກ຺ຂາຕານິ. ກຖໍ ຊານໂຕ ປນາຍສ຺ມໂຕ, ກຖໍ ປສ຺ສໂຕ ອິເມສຸ ຉສຸ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິເຣສຸ ອາຍຕເນສຸ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ? ຂີຓາສວສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ວຸສິຕວໂຕ ກຕກຣຓີຍສ຺ສ ໂອຫິຕຠາຣສ຺ສ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ຖສ຺ສ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊນສ຺ສ ສມ຺ມທຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຍມນຸຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍ – ‘ຈກ຺ຂຸສ຺ມິໍ, ອາວຸໂສ, ຣູເປ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສຸ ໂຍ ຉນ຺ໂທ ໂຍ ຣາໂຄ ຍາ ນນ຺ທີ [ນນ຺ທິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຍາ ຕຓ຺ຫາ ເຍ ຈ ອຸປາຍູປາທານາ ເຈຕໂສ ອຘິຏ຺ຐານາຠິນິເວສານຸສຍາ ເຕສໍ ຂຍາ ວິຣາຄາ ນິໂຣຘາ ຈາຄາ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ ວິມຸຕ຺ຕໍ ເມ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາມິ. ໂສຕສ຺ມິໍ, ອາວຸໂສ, ສທ຺ເທ ໂສຕວິຎ຺ຎາເຓ…ເປ… ຆານສ຺ມິໍ, ອາວຸໂສ, ຄນ຺ເຘ ຆານວິຎ຺ຎາເຓ… ຊິວ຺ຫາຍ, ອາວຸໂສ, ຣເສ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາເຓ… ກາຍສ຺ມິໍ, ອາວຸໂສ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ກາຍວິຎ຺ຎາເຓ… ມນສ຺ມິໍ, ອາວຸໂສ, ຘມ຺ເມ ມໂນວິຎ຺ຎາເຓ ມໂນວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສຸ ໂຍ ຉນ຺ໂທ ໂຍ ຣາໂຄ ຍາ ນນ຺ທີ ຍາ ຕຓ຺ຫາ ເຍ ຈ ອຸປາຍູປາທານາ ເຈຕໂສ ອຘິຏ຺ຐານາຠິນິເວສານຸສຍາ ເຕສໍ ຂຍາ ວິຣາຄາ ນິໂຣຘາ ຈາຄາ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ ວິມຸຕ຺ຕໍ ເມ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາມິ. ເອວໍ ໂຂ ເມ, ອາວຸໂສ, ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ອິເມສຸ ຉສຸ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິເຣສຸ ອາຍຕເນສຸ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ‘ສາຘູ’ຕິ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພໍ ອນຸໂມທິຕພ຺ພໍ. ‘ສາຘູ’ຕິ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ປຎ຺ໂຫ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ.

໑໐໒. ‘‘‘ກຖໍ ຊານໂຕ ປນາຍສ຺ມໂຕ, ກຖໍ ປສ຺ສໂຕ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສວິຎ຺ຎາຓເກ ກາເຍ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສຸ ອຫໍກາຣມມໍກາຣມານານຸສຍາ ສມູຫຕາ’ຕິ [ສຸສມູຫຕາຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]? ຂີຓາສວສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ວຸສິຕວໂຕ ກຕກຣຓີຍສ຺ສ ໂອຫິຕຠາຣສ຺ສ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ຖສ຺ສ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊນສ຺ສ ສມ຺ມທຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຍມນຸຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍ – ‘ປຸພ຺ເພ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອຄາຣິຍຠູໂຕ ສມາໂນ ອວິທ຺ທສຸ ອໂຫສິໍ. ຕສ຺ສ ເມ ຕຖາຄໂຕ ວາ ຕຖາຄຕສາວໂກ ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ຕາຫໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຖາຄເຕ ສທ຺ຘໍ ປຏິລຠິໍ. ໂສ ເຕນ ສທ຺ຘາປຏິລາເຠນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂິໍ – ສມ຺ພາໂຘ ຆຣາວາໂສ ຣຊາປໂຖ, ອພ຺ໂຠກາໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ. ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອປເຣນ ສມເຍນ ອປ຺ປໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຫາຍ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຫາຍ, ອປ຺ປໍ ວາ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ປຫາຍ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ປຫາຍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໍ. ໂສ ເອວໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາສາຊີວສມາປນ຺ໂນ ປາຓາຕິປາຕໍ ປຫາຍ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິໍ ນິຫິຕທຓ຺ໂຑ ນິຫິຕສຕ຺ໂຖ, ລຊ຺ຊີ ທຍາປນ຺ໂນ ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປີ ວິຫາສິໍ. ອທິນ຺ນາທານໍ ປຫາຍ ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິໍ ທິນ຺ນາທາຍີ ທິນ຺ນປາຏິກງ຺ຂີ, ອເຖເນນ ສຸຈິຠູເຕນ ອຕ຺ຕນາ ວິຫາສິໍ. ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປຫາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອໂຫສິໍ ອາຣາຈາຣີ ວິຣໂຕ ເມຖຸນາ ຄາມຘມ຺ມາ. ມຸສາວາທໍ ປຫາຍ ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິໍ ສຈ຺ຈວາທີ ສຈ຺ຈສນ຺ໂຘ ເຖໂຕ ປຈ຺ຈຍິໂກ ອວິສໍວາທໂກ ໂລກສ຺ສ. ປິສຸຓໍ ວາຈໍ ປຫາຍ ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິໍ, ອິໂຕ ສຸຕ຺ວາ ນ ອມຸຕ຺ຣ ອກ຺ຂາຕາ ອິເມສໍ ເຠທາຍ, ອມຸຕ຺ຣ ວາ ສຸຕ຺ວາ ນ ອິເມສໍ ອກ຺ຂາຕາ ອມູສໍ ເຠທາຍ; ອິຕິ ຠິນ຺ນານໍ ວາ ສນ຺ຘາຕາ ສຫິຕານໍ ວາ ອນຸປ຺ປທາຕາ ສມຄ຺ຄາຣາໂມ ສມຄ຺ຄຣໂຕ ສມຄ຺ຄນນ຺ທີ ສມຄ຺ຄກຣຓິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ ອໂຫສິໍ. ຜຣຸສໍ ວາຈໍ ປຫາຍ ຜຣຸສາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິໍ; ຍາ ສາ ວາຈາ ເນລາ ກຓ຺ຓສຸຂາ ເປມນີຍາ ຫທຍງ຺ຄມາ ໂປຣີ ພຫຸຊນກນ຺ຕາ ພຫຸຊນມນາປາ ຕຖາຣູປິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ ອໂຫສິໍ. ສມ຺ຜປ຺ປລາປໍ ປຫາຍ ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິໍ; ກາລວາທີ ຠູຕວາທີ ອຕ຺ຖວາທີ ຘມ຺ມວາທີ ວິນຍວາທີ ນິຘານວຕິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ ອໂຫສິໍ ກາເລນ ສາປເທສໍ ປຣິຍນ຺ຕວຕິໍ ອຕ຺ຖສໍຫິຕໍ.

‘‘ໂສ ພີຊຄາມຠູຕຄາມສມາຣມ຺ຠາ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິໍ, ເອກຠຕ຺ຕິໂກ ອໂຫສິໍ ຣຕ຺ຕູປຣໂຕ ວິຣໂຕ ວິກາລໂຠຊນາ. ນຈ຺ຈຄີຕວາທິຕວິສູກທສ຺ສນາ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິໍ. ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນຘາຣຓມຓ຺ຑນວິຠູສນຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິໍ. ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນາ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິໍ. ຊາຕຣູປຣຊຕປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິໍ, ອາມກຘຎ຺ຎປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິໍ, ອາມກມໍສປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິໍ; ອິຕ຺ຖິກຸມາຣິກປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິໍ, ທາສິທາສປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິໍ, ອເຊຬກປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິໍ, ກຸກ຺ກຸຏສູກຣປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິໍ, ຫຕ຺ຖິຄວສ຺ສວຬວປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິໍ, ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິໍ. ທູເຕຍ຺ຍປຫິຓຄມນານຸໂຍຄາ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິໍ, ກຍວິກ຺ກຍາ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິໍ, ຕຸລາກູຏກໍສກູຏມານກູຏາ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິໍ, ອຸກ຺ໂກຏນວຎ຺ຈນນິກຕິສາຈິໂຍຄາ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິໍ, ເຉທນວຘພນ຺ຘນວິປຣາໂມສອາໂລປສຫສາກາຣາ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິໍ.

‘‘ໂສ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ອໂຫສິໍ ກາຍປຣິຫາຣິເກນ ຈີວເຣນ, ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິເກນ ປິຓ຺ຑປາເຕນ. ໂສ ເຍນ ເຍເນວ [ເຍນ ເຍນ ຈ (ກ.)] ປກ຺ກມິໍ ສມາທາເຍວ ປກ຺ກມິໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ປກ຺ຂີ ສກຸໂຓ ເຍນ ເຍເນວ ເຑຕິ ສປຕ຺ຕຠາໂຣວ ເຑຕິ; ເອວເມວ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ; ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ອໂຫສິໍ ກາຍປຣິຫາຣິເກນ ຈີວເຣນ, ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິເກນ ປິຓ຺ຑປາເຕນ. ໂສ ເຍນ ເຍເນວ ປກ຺ກມິໍ ສມາທາເຍວ ປກ຺ກມິໍ. ໂສ ອິມິນາ ອຣິເຍນ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອນວຊ຺ຊສຸຂໍ ປຏິສໍເວເທສິໍ.

໑໐໓. ‘‘ໂສ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ອໂຫສິໍ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ; ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊິໍ; ຣກ຺ຂິໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊິໍ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ…ເປ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ…ເປ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ອໂຫສິໍ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ; ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊິໍ; ຣກ຺ຂິໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ມນິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊິໍ. ໂສ ອິມິນາ ອຣິເຍນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອພ຺ຍາເສກສຸຂໍ ປຏິສໍເວເທສິໍ.

‘‘ໂສ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ອໂຫສິໍ, ອາໂລກິເຕ ວິໂລກິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ອໂຫສິໍ, ສມິຎ຺ຊິເຕ ປສາຣິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ອໂຫສິໍ, ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣເຓ ສມ຺ປຊານກາຣີ ອໂຫສິໍ, ອສິເຕ ປີເຕ ຂາຍິເຕ ສາຍິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ອໂຫສິໍ, ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກມ຺ເມ ສມ຺ປຊານກາຣີ ອໂຫສິໍ, ຄເຕ ຐິເຕ ນິສິນ຺ເນ ສຸຕ຺ເຕ ຊາຄຣິເຕ ຠາສິເຕ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ ສມ຺ປຊານກາຣີ ອໂຫສິໍ.

‘‘ໂສ ອິມິນາ ຈ ອຣິເຍນ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, (ອິມາຍ ຈ ອຣິຍາຍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ,) [ປສ຺ສ ມ. ນິ. ໑.໒໙໖ ຈູຬຫຕ຺ຖິປໂທປເມ] ອິມິນາ ຈ ອຣິເຍນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອິມິນາ ຈ ອຣິເຍນ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊິໍ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊໍ. ໂສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ນິສີທິໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ.

‘‘ໂສ ອຠິຊ຺ຌໍ ໂລເກ ປຫາຍ ວິຄຕາຠິຊ຺ເຌນ ເຈຕສາ ວິຫາສິໍ, ອຠິຊ຺ຌາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘສິໍ. ພ຺ຍາປາທປໂທສໍ ປຫາຍ ອພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ວິຫາສິໍ ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປີ, ພ຺ຍາປາທປໂທສາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘສິໍ. ຖິນມິທ຺ຘໍ ປຫາຍ ວິຄຕຖິນມິທ຺ໂຘ ວິຫາສິໍ ອາໂລກສຎ຺ຎີ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ, ຖິນມິທ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘສິໍ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຫາຍ ອນຸທ຺ຘໂຕ ວິຫາສິໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘສິໍ. ວິຈິກິຈ຺ຉໍ ປຫາຍ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ວິຫາສິໍ ອກຖໍກຖີ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘສິໍ.

໑໐໔. ‘‘ໂສ ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິໍ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ…ເປ… ຕຕິຍໍ ຌານໍ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິໍ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ອາສວານໍ ຂຍຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມສິໍ. ໂສ ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ; ອິເມ ອາສວາຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ອຍໍ ອາສວສມຸທໂຍຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ອຍໍ ອາສວນິໂຣໂຘຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ອຍໍ ອາສວນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ. ຕສ຺ສ ເມ ເອວໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ກາມາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ, ຠວາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ, ອວິຊ຺ຊາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖः ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ອໂຫສິ. ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ. ເອວໍ ໂຂ ເມ, ອາວຸໂສ, ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສວິຎ຺ຎາຓເກ ກາເຍ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສຸ ອຫໍກາຣມມໍກາຣມານານຸສຍາ ສມູຫຕາ’’ຕິ. ‘‘ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ‘ສາຘູ’ຕິ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພໍ ອນຸໂມທິຕພ຺ພໍ. ‘ສາຘູ’ຕິ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ລາຠາ ໂນ, ອາວຸໂສ, ສຸລທ຺ຘໍ ໂນ, ອາວຸໂສ, ເຍ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຕາທິສໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ສມນຸປສ຺ສາມາ’’’ຕິ [ປສ຺ສາມາຕິ (ສີ.)].

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

ຉພ຺ພິໂສຘນສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ທຸຕິຍໍ.