໕. ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໕໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎາ ພ຺ຍາກຕາ ໂຫຕິ – ‘‘‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາມາ’’ຕິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ – ‘‘ສມ຺ພຫຸເລຫິ ກິຣ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎາ ພ຺ຍາກຕາ ໂຫຕິ – ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ສມ຺ພຫຸເລຫິ ກິຣ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎາ ພ຺ຍາກຕາ – ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາມາ’’ຕິ. ‘‘ເຍ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໍສຸ – ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາມາ’’ຕິ, ກຈ຺ຈິ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ສມ຺ມເທວ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໍສຸ ອຸທາຫຸ ສນ຺ເຕຕ຺ເຖກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ອຘິມາເນນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໍສູຕິ?

໕໖. ‘‘ເຍ ເຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂູ ມມ ສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໍສຸ – ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາມາ’’ຕິ. ‘‘ສນ຺ເຕຕ຺ເຖກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ສມ຺ມເທວ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໍສຸ, ສນ຺ຕິ ປນິເຘກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ອຘິມາເນນປິ [ອຘິມາເນນ (?)] ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໍສຸ. ຕຕ຺ຣ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສມ຺ມເທວ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໍສຸ ເຕສໍ ຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕິ; ເຍ ປນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຘິມາເນນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໍສຸ ຕຕ຺ຣ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຘມ຺ມໍ ເນສໍ ເທເສສ຺ສ’ນ຺ຕິ [ເທເສຍ຺ຍນ຺ຕິ (ປີ. ກ.)]. ເອວຎ຺ເຈຕ຺ຖ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຫຕິ – ‘ຘມ຺ມໍ ເນສໍ ເທເສສ຺ສ’ນ຺ຕິ. ອຖ ຈ ປນິເຘກຈ຺ເຈ ໂມຆປຸຣິສາ ປຎ຺ຫໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຍມ຺ປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຘມ຺ມໍ ເນສໍ ເທເສສ຺ສ’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສປິ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອຕສ຺ສ ຠຄວາ ກາໂລ, ເອຕສ຺ສ ສຸຄຕ ກາໂລ, ຍໍ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ. ຠຄວໂຕ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

໕໗. ‘‘ປຎ຺ຈ ໂຂ ອິເມ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ກາມຄຸຓາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ສທ຺ທາ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄນ຺ຘາ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ – ອິເມ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ.

໕໘. ‘‘ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ໂລກາມິສາຘິມຸຕ຺ໂຕ ອສ຺ສ. ໂລກາມິສາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕປ຺ປຕິຣູປີ ເຈວ ກຖາ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕທນຸຘມ຺ມຎ຺ຈ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ, ອນຸວິຈາເຣຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຸຣິສໍ ຠຊຕິ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ອາເນຎ຺ຊປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຈ ປນ ກຖາຍ ກຈ຺ຉມານາຍ ນ ສຸສ຺ສູສຕິ, ນ ໂສຕໍ ໂອທຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ [ອຸປຏ຺ຐເປຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ນ ຈ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຠຊຕິ, ນ ຈ ເຕນ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຸຣິໂສ ສກມ຺ຫາ ຄາມາ ວາ ນິຄມາ ວາ ຈິຣວິປ຺ປວຸຕ຺ໂຖ ອສ຺ສ. ໂສ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ຕມ຺ຫາ ຄາມາ ວາ ນິຄມາ ວາ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕໍ. ໂສ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ວາ ນິຄມສ຺ສ ວາ ເຂມຕຎ຺ຈ ສຸຠິກ຺ຂຕຎ຺ຈ ອປ຺ປາພາຘຕຎ຺ຈ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ; ຕສ຺ສ ໂສ ປຸຣິໂສ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ວາ ນິຄມສ຺ສ ວາ ເຂມຕຎ຺ຈ ສຸຠິກ຺ຂຕຎ຺ຈ ອປ຺ປາພາຘຕຎ຺ຈ ສໍເສຍ຺ຍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ສຸສ຺ສູເສຍ຺ຍ, ໂສຕໍ ໂອທເຫຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ, ຕຎ຺ຈ ປຸຣິສໍ ຠເຊຍ຺ຍ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ໂລກາມິສາຘິມຸຕ຺ໂຕ ອສ຺ສ. ໂລກາມິສາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕປ຺ປຕິຣູປີ ເຈວ ກຖາ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕທນຸຘມ຺ມຎ຺ຈ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ, ອນຸວິຈາເຣຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຸຣິສໍ ຠຊຕິ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ອາເນຎ຺ຊປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຈ ປນ ກຖາຍ ກຈ຺ຉມານາຍ ນ ສຸສ຺ສູສຕິ, ນ ໂສຕໍ ໂອທຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ນ ຈ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຠຊຕິ, ນ ຈ ເຕນ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ເອວມສ຺ສ ເວທິຕພ຺ໂພ – ‘ອາເນຎ຺ຊສໍໂຍຊເນນ ຫິ ໂຂ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ [ອາເນຎ຺ຊສໍໂຍຊເນນ ຫິ ໂຂ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ-ອິຕິ ປາໂຐ ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ນຕ຺ຖິ, ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ຕພ຺ພຓ຺ຓນາ ທິສ຺ສຕິເຍວ] ໂລກາມິສາຘິມຸຕ຺ໂຕ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’’’ຕິ.

໕໙. ‘‘ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ອາເນຎ຺ຊາຘິມຸຕ຺ໂຕ ອສ຺ສ. ອາເນຎ຺ຊາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕປ຺ປຕິຣູປີ ເຈວ ກຖາ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕທນຸຘມ຺ມຎ຺ຈ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ, ອນຸວິຈາເຣຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຸຣິສໍ ຠຊຕິ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ໂລກາມິສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຈ ປນ ກຖາຍ ກຈ຺ຉມານາຍ ນ ສຸສ຺ສູສຕິ, ນ ໂສຕໍ ໂອທຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ນ ຈ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຠຊຕິ, ນ ຈ ເຕນ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຓ຺ຑຸປລາໂສ ພນ຺ຘນາ ປວຸຕ຺ໂຕ ອຠພ຺ໂພ ຫຣິຕຕ຺ຕາຍ; ເອວເມວ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອາເນຎ຺ຊາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເຍ ໂລກາມິສສໍໂຍຊເນ ເສ ປວຸຕ຺ເຕ. ໂສ ເອວມສ຺ສ ເວທິຕພ຺ໂພ – ‘ໂລກາມິສສໍໂຍຊເນນ ຫິ ໂຂ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ອາເນຎ຺ຊາຘິມຸຕ຺ໂຕ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’’’ຕິ.

໖໐. ‘‘ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນາຘິມຸຕ຺ໂຕ ອສ຺ສ. ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕປ຺ປຕິຣູປີ ເຈວ ກຖາ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕທນຸຘມ຺ມຎ຺ຈ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ, ອນຸວິຈາເຣຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຸຣິສໍ ຠຊຕິ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ອາເນຎ຺ຊປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຈ ປນ ກຖາຍ ກຈ຺ຉມານາຍ ນ ສຸສ຺ສູສຕິ, ນ ໂສຕໍ ໂອທຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ນ ຈ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຠຊຕິ, ນ ຈ ເຕນ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຸຖຸສິລາ ທ຺ເວຘາຠິນ຺ນາ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກາ ໂຫຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເຍ ອາເນຎ຺ຊສໍໂຍຊເນ ເສ ຠິນ຺ເນ. ໂສ ເອວມສ຺ສ ເວທິຕພ຺ໂພ – ‘ອາເນຎ຺ຊສໍໂຍຊເນນ ຫິ ໂຂ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນາຘິມຸຕ຺ໂຕ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’’’ຕິ.

໖໑. ‘‘ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນາຘິມຸຕ຺ໂຕ ອສ຺ສ. ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕປ຺ປຕິຣູປີ ເຈວ ກຖາ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕທນຸຘມ຺ມຎ຺ຈ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ, ອນຸວິຈາເຣຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຸຣິສໍ ຠຊຕິ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຈ ປນ ກຖາຍ ກຈ຺ຉມານາຍ ນ ສຸສ຺ສູສຕິ, ນ ໂສຕໍ ໂອທຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ນ ຈ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຠຊຕິ, ນ ຈ ເຕນ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຸຣິໂສ ມນຸຎ຺ຎໂຠຊນໍ ຠຸຕ຺ຕາວີ ຉຑ຺ເຑຍ຺ຍ [ຉທ຺ເທຍ຺ຍ (?)]. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອປິ ນຸ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຠຕ຺ເຕ [ວນ຺ເຕ (ກ. ສີ.), ຠຸຕ຺ເຕ (ກ. ສີ. ກ.)] ປຸນ ໂຠຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາ ອສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອທຸຎ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຕ຺ຕໍ [ວນ຺ຕໍ (ສີ.)] ປຏິກູລສມ຺ມຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເຍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສໍໂຍຊເນ ເສ ວນ຺ເຕ. ໂສ ເອວມສ຺ສ ເວທິຕພ຺ໂພ – ‘ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສໍໂຍຊເນນ ຫິ ໂຂ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນາຘິມຸຕ຺ໂຕ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ.

໖໒. ‘‘ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ໂຕ ອສ຺ສ. ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕປ຺ປຕິຣູປີ ເຈວ ກຖາ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕທນຸຘມ຺ມຎ຺ຈ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ, ອນຸວິຈາເຣຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຸຣິສໍ ຠຊຕິ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຈ ປນ ກຖາຍ ກຈ຺ຉມານາຍ ນ ສຸສ຺ສູສຕິ, ນ ໂສຕໍ ໂອທຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ນ ຈ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຠຊຕິ, ນ ຈ ເຕນ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຕາໂລ ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ໂນ ອຠພ຺ໂພ ປຸນ ວິຣຸຬ຺ຫິຍາ; ເອວເມວ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເຍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສໍໂຍຊເນ ເສ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູເລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກເຕ ອນຠາວໍກເຕ [ອນຠາວກເຕ (ສີ. ປີ.), ອນຠາວງ຺ຄເຕ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ເມ. ໂສ ເອວມສ຺ສ ເວທິຕພ຺ໂພ – ‘ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສໍໂຍຊເນນ ຫິ ໂຂ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ໂຕ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’’’ຕິ.

໖໓. ‘‘ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວມສ຺ສ – ‘ຕຓ຺ຫາ ໂຂ ສລ຺ລໍ ສມເຓນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອວິຊ຺ຊາວິສໂທໂສ, ຉນ຺ທຣາຄພ຺ຍາປາເທນ ຣຸປ຺ປຕິ. ຕໍ ເມ ຕຓ຺ຫາສລ຺ລໍ ປຫີນໍ, ອປນີໂຕ ອວິຊ຺ຊາວິສໂທໂສ, ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ໂຕຫມສ຺ມີ’ຕິ. ເອວໍມານິ [ເອວໍມານີ (ສີ. ປີ. ກ.), ເອວມາທິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອສ຺ສ ອຕຖໍ ສມານໍ [ອຕ຺ຖໍ ສມານໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ອຕ຺ຖສມານໍ (ສີ.)]. ໂສ ຍານິ ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອສປ຺ປາຍານິ ຕານິ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ; ອສປ຺ປາຍໍ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປທສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ມນສາ ຘມ຺ມໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ອສປ຺ປາຍໍ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປທສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ມນສາ ຘມ຺ມໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ. ໂສ ຣາຄານຸທ຺ຘໍສິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຸຣິໂສ ສລ຺ເລນ ວິທ຺ໂຘ ອສ຺ສ ສວິເສນ ຄາຬ຺ຫູປເລປເນນ. ຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຠິສກ຺ກໍ ສລ຺ລກຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ສ ໂສ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ສຕ຺ເຖນ ວຓມຸຂໍ ປຣິກນ຺ເຕຍ຺ຍ. ສຕ຺ເຖນ ວຓມຸຂໍ ປຣິກນ຺ຕິຕ຺ວາ ເອສນິຍາ ສລ຺ລໍ ເອເສຍ຺ຍ. ເອສນິຍາ ສລ຺ລໍ ເອສິຕ຺ວາ ສລ຺ລໍ ອພ຺ພຸເຫຍ຺ຍ, ອປເນຍ຺ຍ ວິສໂທສໍ ສອຸປາທິເສສໍ. ສອຸປາທິເສໂສຕິ [ອນຸປາທິເສໂສຕິ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ອຍໍ ຫິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວິສໂຍ] ຊານມາໂນ ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ອຸພ຺ຠຕໍ ໂຂ ເຕ ສລ຺ລໍ, ອປນີໂຕ ວິສໂທໂສ ສອຸປາທິເສໂສ [ອນຸປາທິເສໂສ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ອຍມ຺ປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວິສໂຍ]. ອນລຎ຺ຈ ເຕ ອນ຺ຕຣາຍາຍ. ສປ຺ປາຍານິ ເຈວ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາສິ, ມາ ເຕ ອສປ຺ປາຍານິ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊໂຕ ວໂຓ ອສ຺ສາວີ ອສ຺ສ. ກາເລນ ກາລຎ຺ຈ ວຓໍ ໂຘເວຍ຺ຍາສິ, ກາເລນ ກາລໍ ວຓມຸຂໍ ອາລິມ຺ເປຍ຺ຍາສິ, ມາ ເຕ ນ ກາເລນ ກາລໍ ວຓໍ ໂຘວໂຕ ນ ກາເລນ ກາລໍ ວຓມຸຂໍ ອາລິມ຺ປໂຕ ປຸພ຺ພໂລຫິຕໍ ວຓມຸຂໍ ປຣິໂຍນນ຺ຘິ. ມາ ຈ ວາຕາຕເປ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິ, ມາ ເຕ ວາຕາຕເປ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣໂຊສູກໍ ວຓມຸຂໍ ອນຸທ຺ຘໍເສສິ. ວຓານຸຣກ຺ຂີ ຈ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ວິຫເຣຍ຺ຍາສິ ວຓສາໂຣປີ’ຕິ [ວຓສ຺ສາໂຣປີຕິ (ກ.) ວຓ + ສໍ + ໂຣປີ = ວຓສາໂຣປີ-ອິຕິ ປທວິຠາໂຄ]. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ອຸພ຺ຠຕໍ ໂຂ ເມ ສລ຺ລໍ, ອປນີໂຕ ວິສໂທໂສ ອນຸປາທິເສໂສ. ອນລຎ຺ຈ ເມ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’ຕິ. ໂສ ອສປ຺ປາຍານິ ເຈວ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ອສປ຺ປາຍານິ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊໂຕ ວໂຓ ອສ຺ສາວີ ອສ຺ສ. ນ ຈ ກາເລນ ກາລໍ ວຓໍ ໂຘເວຍ຺ຍ, ນ ຈ ກາເລນ ກາລໍ ວຓມຸຂໍ ອາລິມ຺ເປຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ນ ກາເລນ ກາລໍ ວຓໍ ໂຘວໂຕ, ນ ກາເລນ ກາລໍ ວຓມຸຂໍ ອາລິມ຺ປໂຕ ປຸພ຺ພໂລຫິຕໍ ວຓມຸຂໍ ປຣິໂຍນນ຺ເຘຍ຺ຍ. ວາຕາຕເປ ຈ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ວາຕາຕເປ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣໂຊສູກໍ ວຓມຸຂໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ. ນ ຈ ວຓານຸຣກ຺ຂີ ວິຫເຣຍ຺ຍ ນ ວຓສາໂຣປີ. ຕສ຺ສ ອິມິສ຺ສາ ຈ ອສປ຺ປາຍກິຣິຍາຍ, ອສຸຈິ ວິສໂທໂສ ອປນີໂຕ ສອຸປາທິເສໂສ ຕທຸຠເຍນ ວໂຓ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ໂສ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ ຄເຕນ ວເຓນ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວມສ຺ສ – ‘ຕຓ຺ຫາ ໂຂ ສລ຺ລໍ ສມເຓນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອວິຊ຺ຊາວິສໂທໂສ ຉນ຺ທຣາຄພ຺ຍາປາເທນ ຣຸປ຺ປຕິ. ຕໍ ເມ ຕຓ຺ຫາສລ຺ລໍ ປຫີນໍ, ອປນີໂຕ ອວິຊ຺ຊາວິສໂທໂສ, ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ໂຕຫມສ຺ມີ’ຕິ. ເອວໍມານິ ອສ຺ສ ອຕຖໍ ສມານໍ. ໂສ ຍານິ ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອສປ຺ປາຍານິ ຕານິ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປທສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ມນສາ ຘມ຺ມໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ອສປ຺ປາຍໍ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປທສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ມນສາ ຘມ຺ມໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ. ໂສ ຣາຄານຸທ຺ຘໍສິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ. ມຣຓຎ຺ເຫຕໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ໂຍ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ; ມຣຓມຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ທຸກ຺ຂໍ ຍໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

໖໔. ‘‘ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວມສ຺ສ – ‘ຕຓ຺ຫາ ໂຂ ສລ຺ລໍ ສມເຓນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອວິຊ຺ຊາວິສໂທໂສ ຉນ຺ທຣາຄພ຺ຍາປາເທນ ຣຸປ຺ປຕິ. ຕໍ ເມ ຕຓ຺ຫາສລ຺ລໍ ປຫີນໍ, ອປນີໂຕ ອວິຊ຺ຊາວິສໂທໂສ, ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ໂຕຫມສ຺ມີ’ຕິ. ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕ ໂສ ຍານິ ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອສປ຺ປາຍານິ ຕານິ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປທສ຺ສນໍ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ມນສາ ຘມ຺ມໍ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ອສປ຺ປາຍໍ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປທສ຺ສນໍ ນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ມນສາ ຘມ຺ມໍ ນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ນານຸທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ. ໂສ ນ ຣາຄານຸທ຺ຘໍສິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ເນວ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ນ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຸຣິໂສ ສລ຺ເລນ ວິທ຺ໂຘ ອສ຺ສ ສວິເສນ ຄາຬ຺ຫູປເລປເນນ. ຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຠິສກ຺ກໍ ສລ຺ລກຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ສ ໂສ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ສຕ຺ເຖນ ວຓມຸຂໍ ປຣິກນ຺ເຕຍ຺ຍ. ສຕ຺ເຖນ ວຓມຸຂໍ ປຣິກນ຺ຕິຕ຺ວາ ເອສນິຍາ ສລ຺ລໍ ເອເສຍ຺ຍ. ເອສນິຍາ ສລ຺ລໍ ເອສິຕ຺ວາ ສລ຺ລໍ ອພ຺ພຸເຫຍ຺ຍ, ອປເນຍ຺ຍ ວິສໂທສໍ ອນຸປາທິເສສໍ. ອນຸປາທິເສໂສຕິ ຊານມາໂນ ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ອຸພ຺ຠຕໍ ໂຂ ເຕ ສລ຺ລໍ, ອປນີໂຕ ວິສໂທໂສ ອນຸປາທິເສໂສ. ອນລຎ຺ຈ ເຕ ອນ຺ຕຣາຍາຍ. ສປ຺ປາຍານິ ເຈວ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາສິ, ມາ ເຕ ອສປ຺ປາຍານິ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊໂຕ ວໂຓ ອສ຺ສາວີ ອສ຺ສ. ກາເລນ ກາລຎ຺ຈ ວຓໍ ໂຘເວຍ຺ຍາສິ, ກາເລນ ກາລໍ ວຓມຸຂໍ ອາລິມ຺ເປຍ຺ຍາສິ. ມາ ເຕ ນ ກາເລນ ກາລໍ ວຓໍ ໂຘວໂຕ ນ ກາເລນ ກາລໍ ວຓມຸຂໍ ອາລິມ຺ປໂຕ ປຸພ຺ພໂລຫິຕໍ ວຓມຸຂໍ ປຣິໂຍນນ຺ຘິ. ມາ ຈ ວາຕາຕເປ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິ, ມາ ເຕ ວາຕາຕເປ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣໂຊສູກໍ ວຓມຸຂໍ ອນຸທ຺ຘໍເສສິ. ວຓານຸຣກ຺ຂີ ຈ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ວິຫເຣຍ຺ຍາສິ ວຓສາໂຣປີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ອຸພ຺ຠຕໍ ໂຂ ເມ ສລ຺ລໍ, ອປນີໂຕ ວິສໂທໂສ ອນຸປາທິເສໂສ. ອນລຎ຺ຈ ເມ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’ຕິ. ໂສ ສປ຺ປາຍານິ ເຈວ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ສປ຺ປາຍານິ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊໂຕ ວໂຓ ນ ອສ຺ສາວີ ອສ຺ສ. ກາເລນ ກາລຎ຺ຈ ວຓໍ ໂຘເວຍ຺ຍ, ກາເລນ ກາລໍ ວຓມຸຂໍ ອາລິມ຺ເປຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ກາເລນ ກາລໍ ວຓໍ ໂຘວໂຕ ກາເລນ ກາລໍ ວຓມຸຂໍ ອາລິມ຺ປໂຕ ນ ປຸພ຺ພໂລຫິຕໍ ວຓມຸຂໍ ປຣິໂຍນນ຺ເຘຍ຺ຍ. ນ ຈ ວາຕາຕເປ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ວາຕາຕເປ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອນນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣໂຊສູກໍ ວຓມຸຂໍ ນານຸທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ. ວຓານຸຣກ຺ຂີ ຈ ວິຫເຣຍ຺ຍ ວຓສາໂຣປີ. ຕສ຺ສ ອິມິສ຺ສາ ຈ ສປ຺ປາຍກິຣິຍາຍ ອສຸ ຈ [ອສຸຈິ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ໂສຈາຕິ ຕພ຺ພຓ຺ຓນາ ມນສິກາຕພ຺ພາ] ວິສໂທໂສ ອປນີໂຕ ອນຸປາທິເສໂສ ຕທຸຠເຍນ ວໂຓ ວິຣຸເຫຍ຺ຍ. ໂສ ຣຸຬ຺ເຫນ ວເຓນ ສຎ຺ຉວິນາ ເນວ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ນ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວມສ຺ສ – ‘ຕຓ຺ຫາ ໂຂ ສລ຺ລໍ ສມເຓນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອວິຊ຺ຊາວິສໂທໂສ ຉນ຺ທຣາຄພ຺ຍາປາເທນ ຣຸປ຺ປຕິ. ຕໍ ເມ ຕຓ຺ຫາສລ຺ລໍ ປຫີນໍ, ອປນີໂຕ ອວິຊ຺ຊາວິສໂທໂສ, ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ໂຕຫມສ຺ມີ’ຕິ. ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕ ໂສ ຍານິ ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອສປ຺ປາຍານິ ຕານິ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປທສ຺ສນໍ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ມນສາ ຘມ຺ມໍ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ອສປ຺ປາຍໍ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປທສ຺ສນໍ ນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ມນສາ ຘມ຺ມໍ ນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ນານຸທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ. ໂສ ນ ຣາຄານຸທ຺ຘໍສິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ເນວ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ນ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ.

໖໕. ‘‘ອຸປມາ ໂຂ ເມ ອຍໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ກຕາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນາຍ. ອຍໍເຍເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ວໂຓຕິ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຉນ຺ເນຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການໍ ອາຍຕນານໍ ອຘິວຈນໍ; ວິສໂທໂສຕິ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອວິຊ຺ຊາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ; ສລ຺ລນ຺ຕິ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຕຓ຺ຫາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ; ເອສນີຕິ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ສຕິຍາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ; ສຕ຺ຖນ຺ຕິ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອຣິຍາເຍຕໍ ປຎ຺ຎາຍ ອຘິວຈນໍ; ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕຕິ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ.

‘‘ໂສ ວຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ຉສຸ ຜສ຺ສາຍຕເນສຸ ສໍວຸຕກາຣີ ‘ອຸປຘິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ນິຣຸປຘິ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕ ອຸປຘິສ຺ມິໍ ວາ ກາຍໍ ອຸປສໍຫຣິສ຺ສຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ວາ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສຕີຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອາປານີຍກໍໂສ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຄນ຺ຘສມ຺ປນ຺ໂນ ຣສສມ຺ປນ຺ໂນ; ໂສ ຈ ໂຂ ວິເສນ ສໍສຏ຺ໂຐ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຊີວິຕຸກາໂມ ອມຣິຕຸກາໂມ ສຸຂກາໂມ ທຸກ຺ຂປຏິກູໂລ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອມຸໍ ອາປານີຍກໍສໍ ປິເວຍ຺ຍ ຍໍ ຊຎ຺ຎາ – ‘ອິມາຫໍ ປິວິຕ຺ວາ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ຉາມິ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ໂສ ວຕ ຠິກ຺ຂຸ ຉສຸ ຜສ຺ສາຍຕເນສຸ ສໍວຸຕກາຣີ ‘ອຸປຘິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ນິຣຸປຘິ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕ ອຸປຘິສ຺ມິໍ ວາ ກາຍໍ ອຸປສໍຫຣິສ຺ສຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ວາ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສຕີຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອາສີວິໂສ [ອາສິວິໂສ (ກ.)] ໂຆຣວິໂສ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຊີວິຕຸກາໂມ ອມຣິຕຸກາໂມ ສຸຂກາໂມ ທຸກ຺ຂປຏິກູໂລ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອມຸສ຺ສ ອາສີວິສສ຺ສ ໂຆຣວິສສ຺ສ ຫຕ຺ຖໍ ວາ ອງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ວາ ທຊ຺ຊາ [ຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ (ກ.)] ຍໍ ຊຎ຺ຎາ – ‘ອິມິນາຫໍ ທຏ຺ໂຐ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ຉາມິ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ໂສ ວຕ ຠິກ຺ຂຸ ຉສຸ ຜສ຺ສາຍຕເນສຸ ສໍວຸຕກາຣີ ‘ອຸປຘິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ນິຣຸປຘິ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕ ອຸປຘິສ຺ມິໍ ວາ ກາຍໍ ອຸປສໍຫຣິສ຺ສຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ວາ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສຕີຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຎ຺ຈມໍ.