໗. ຈາຕຸມສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຈາຕຸມາຍໍ ວິຫຣຕິ ອາມລກີວເນ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານປ຺ປມຸຂານິ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ຈາຕຸມໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ເຕ ຈ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ເນວາສິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສມ຺ໂມທມານາ ເສນາສນານິ ປຎ຺ຎາປຍມານາ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ປຏິສາມຍມານາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ ອເຫສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເກ ປເນເຕ, ອານນ຺ທ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ, ເກວຏ຺ຏາ ມຎ຺ເຎ ມຈ຺ຉວິໂລເປ’’ຕິ? ‘‘ເອຕານິ, ຠນ຺ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານປ຺ປມຸຂານິ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ຈາຕຸມໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕານິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ເຕ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ເນວາສິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສມ຺ໂມທມານາ ເສນາສນານິ ປຎ຺ຎາປຍມານາ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ປຏິສາມຍມານາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນຫານນ຺ທ, ມມ ວຈເນນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຫິ – ‘ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ເນ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ, ເກວຏ຺ຏາ ມຎ຺ເຎ ມຈ຺ຉວິໂລເປ’’ຕິ? ‘‘ອິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານປ຺ປມຸຂານິ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ຈາຕຸມໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕານິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ເຕເມ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ເນວາສິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສມ຺ໂມທມານາ ເສນາສນານິ ປຎ຺ຎາປຍມານາ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ປຏິສາມຍມານາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ’’ຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓາເມມິ ໂວ, ນ ໂວ ມມ ສນ຺ຕິເກ ວຕ຺ຖພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ປກ຺ກມິໍສຸ.

໑໕໘. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຈາຕຸເມຍ຺ຍກາ ສກ຺ຍາ ສນ຺ຖາຄາເຣ [ສນ຺ຘາຄາເຣ (ກ.)] ສນ຺ນິປຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ. ອທ຺ທສໍສຸ ໂຂ ຈາຕຸເມຍ຺ຍກາ ສກ຺ຍາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ; ທິສ຺ວານ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຫນ຺ທ, ກຫໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ? ‘‘ຠຄວຕາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ປຓາມິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນຫາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນິສີທຖ, ອປ຺ເປວ ນາມ ມຍໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາມ ຠຄວນ຺ຕໍ ປສາເທຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຈາຕຸເມຍ຺ຍການໍ ສກ຺ຍານໍ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຈາຕຸເມຍ຺ຍກາ ສກ຺ຍາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ຈາຕຸເມຍ຺ຍກາ ສກ຺ຍາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຠິນນ຺ທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ; ອຠິວທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ປຸພ຺ເພ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕ, ເອວເມວ ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ. ສນ຺ເຕຕ຺ຖ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ນວາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ອຘຸນາຄຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ. ເຕສໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອລຠນ຺ຕານໍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ພີຊານໍ ຕຣຸຓານໍ ອຸທກໍ ອລຠນ຺ຕານໍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ນວາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ອຘຸນາຄຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ, ເຕສໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອລຠນ຺ຕານໍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ວຈ຺ຉສ຺ສ ຕຣຸຓສ຺ສ ມາຕຣໍ ອປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ນວາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ອຘຸນາຄຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ, ເຕສໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ຕານໍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ. ອຠິນນ຺ທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ; ອຠິວທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ປຸພ຺ເພ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕ; ເອວເມວ ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆ’’ນ຺ຕິ.

໑໕໙. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ຠຄວໂຕ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ [ສມ຺ມິຎ຺ຊິຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວ – ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິນນ຺ທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ; ອຠິວທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ປຸພ຺ເພ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕ; ເອວເມວ ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ. ສນ຺ເຕຕ຺ຖ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ນວາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ອຘຸນາຄຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ, ເຕສໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອລຠນ຺ຕານໍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ພີຊານໍ ຕຣຸຓານໍ ອຸທກໍ ອລຠນ຺ຕານໍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ນວາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ອຘຸນາຄຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ, ເຕສໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອລຠນ຺ຕານໍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ຠນ຺ເຕ, ວຈ຺ຉສ຺ສ ຕຣຸຓສ຺ສ ມາຕຣໍ ອປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ນວາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ອຘຸນາຄຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ, ເຕສໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ຕານໍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ. ອຠິນນ຺ທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ; ອຠິວທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ປຸພ຺ເພ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕ; ເອວເມວ ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆ’’ນ຺ຕິ.

໑໖໐. ອສກ຺ຂິໍສຸ ໂຂ ຈາຕຸເມຍ຺ຍກາ ຈ ສກ຺ຍາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ສຫມ຺ປຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປສາເທຕຸໍ ພີຊູປເມນ ຈ ຕຣຸຓູປເມນ ຈ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຸຏ຺ເຐຖາວຸໂສ, ຄຓ຺ຫຖ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ. ປສາທິໂຕ ຠຄວາ ຈາຕຸເມຍ຺ຍເກຫິ ຈ ສກ຺ເຍຫິ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ຈ ສຫມ຺ປຕິນາ ພີຊູປເມນ ຈ ຕຣຸຓູປເມນ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິນ຺ຕິ ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອໂຫສິ ມຍາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປຓາມິເຕ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອໂຫສິ – ‘ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ປຓາມິໂຕ. ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ທານິ ຠຄວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣິສ຺ສຕິ, ມຍມ຺ປິ ທານິ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣມນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’’’ຕິ. ‘‘ອາຄເມຫິ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອາຄເມຫິ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິນ຺ຕິ ເຕ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອໂຫສິ ມຍາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປຓາມິເຕ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອໂຫສິ – ‘ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ປຓາມິໂຕ. ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ທານິ ຠຄວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣິສ຺ສຕິ, ອຫຎ຺ຈ ທານິ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມາ’’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ! ອຫໍ ວາ ຫິ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫເຣຍ຺ຍໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ວາ’’ຕິ.

໑໖໑. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຍານິ ອຸທໂກໂຣຫນ຺ເຕ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອູມິຠຍໍ [ອຸມ຺ມີຠຍໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ກຸມ຺ຠີລຠຍໍ, ອາວຏ຺ຏຠຍໍ, ສຸສຸກາຠຍໍ – ອິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຠຍານິ ອຸທໂກໂຣຫນ຺ເຕ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພານິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິມານິ ຠຍານິ ອິເຘກຈ຺ເຈ ປຸຄ຺ຄເລ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິເຕ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອູມິຠຍໍ, ກຸມ຺ຠີລຠຍໍ, ອາວຏ຺ຏຠຍໍ, ສຸສຸກາຠຍໍ.

໑໖໒. ‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອູມິຠຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂຫຕິ – ‘ໂອຕິຓ຺ໂຓມ຺ຫິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ ທຸກ຺ໂຂຕິຓ຺ໂຓ ທຸກ຺ຂປເຣໂຕ; ອປ຺ເປວ ນາມ ອິມສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’ຕິ. ຕເມນໍ ຕຖາ ປພ຺ພຊິຕໍ ສມານໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ໂອວທນ຺ຕິ, ອນຸສາສນ຺ຕິ – ‘ເອວໍ ເຕ ອຠິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ປຏິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ອາໂລກິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ວິໂລກິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ສມິຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ປສາຣິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຘາເຣຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ມຍໍ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູຕາ ສມານາ ອຎ຺ເຎ ໂອວທາມ, ອນຸສາສາມ [ໂອວທາມປິ ອນຸສາສາມປິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ອິເມ ປນມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ຕມຕ຺ຕາ ມຎ຺ເຎ, ນຕ຺ຕມຕ຺ຕາ ມຎ຺ເຎ, ອມ຺ເຫ [ເອວໍ (ກ.)] ໂອວທິຕພ຺ພໍ ອນຸສາສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີ’ຕິ. ໂສ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອູມິຠຍສ຺ສ ຠີໂຕ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ໂຕ. ‘ອູມິຠຍ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຘຸປາຍາສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ.

໑໖໓. ‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸມ຺ຠີລຠຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂຫຕິ – ‘ໂອຕິຓ຺ໂຓມ຺ຫິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ ທຸກ຺ໂຂຕິຓ຺ໂຓ ທຸກ຺ຂປເຣໂຕ; ອປ຺ເປວ ນາມ ອິມສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’ຕິ. ຕເມນໍ ຕຖາ ປພ຺ພຊິຕໍ ສມານໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ໂອວທນ຺ຕິ ອນຸສາສນ຺ຕິ – ‘ອິທໍ ເຕ ຂາທິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ເຕ ນ ຂາທິຕພ຺ພໍ; ອິທໍ ເຕ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ເຕ ນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ; ອິທໍ ເຕ ສາຍິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ເຕ ນ ສາຍິຕພ຺ພໍ; ອິທໍ ເຕ ປາຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ເຕ ນ ປາຕພ຺ພໍ; ກປ຺ປິຍໍ ເຕ ຂາທິຕພ຺ພໍ, ອກປ຺ປິຍໍ ເຕ ນ ຂາທິຕພ຺ພໍ; ກປ຺ປິຍໍ ເຕ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ອກປ຺ປິຍໍ ເຕ ນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ; ກປ຺ປິຍໍ ເຕ ສາຍິຕພ຺ພໍ, ອກປ຺ປິຍໍ ເຕ ນ ສາຍິຕພ຺ພໍ; ກປ຺ປິຍໍ ເຕ ປາຕພ຺ພໍ, ອກປ຺ປິຍໍ ເຕ ນ ປາຕພ຺ພໍ; ກາເລ ເຕ ຂາທິຕພ຺ພໍ, ວິກາເລ ເຕ ນ ຂາທິຕພ຺ພໍ; ກາເລ ເຕ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ວິກາເລ ເຕ ນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ; ກາເລ ເຕ ສາຍິຕພ຺ພໍ, ວິກາເລ ເຕ ນ ສາຍິຕພ຺ພໍ; ກາເລ ເຕ ປາຕພ຺ພໍ, ວິກາເລ ເຕ ນ ປາຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ມຍໍ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູຕາ ສມານາ ຍໍ ອິຈ຺ຉາມ ຕໍ ຂາທາມ, ຍໍ ນ ອິຈ຺ຉາມ ນ ຕໍ ຂາທາມ; ຍໍ ອິຈ຺ຉາມ ຕໍ ຠຸຎ຺ຊາມ, ຍໍ ນ ອິຈ຺ຉາມ ນ ຕໍ ຠຸຎ຺ຊາມ; ຍໍ ອິຈ຺ຉາມ ຕໍ ສາຍາມ, ຍໍ ນ ອິຈ຺ຉາມ ນ ຕໍ ສາຍາມ; ຍໍ ອິຈ຺ຉາມ ຕໍ ປິວາມ [ປິປາມ (ສີ. ປີ.)], ຍໍ ນ ອິຈ຺ຉາມ ນ ຕໍ ປິວາມ; ກປ຺ປິຍມ຺ປິ ຂາທາມ, ອກປ຺ປິຍມ຺ປິ ຂາທາມ; ກປ຺ປິຍມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊາມ, ອກປ຺ປິຍມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊາມ; ກປ຺ປິຍມ຺ປິ ສາຍາມ, ອກປ຺ປິຍມ຺ປິ ສາຍາມ; ກປ຺ປິຍມ຺ປິ ປິວາມ, ອກປ຺ປິຍມ຺ປິ ປິວາມ; ກາເລປິ ຂາທາມ, ວິກາເລປິ ຂາທາມ; ກາເລປິ ຠຸຎ຺ຊາມ ວິກາເລປິ ຠຸຎ຺ຊາມ; ກາເລປິ ສາຍາມ, ວິກາເລປິ ສາຍາມ; ກາເລປິ ປິວາມ, ວິກາເລປິ ປິວາມ. ຍມ຺ປິ ໂນ ສທ຺ຘາ ຄຫປຕິກາ ທິວາ ວິກາເລ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ເທນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖປິເມ ມຸຂາວຣຓໍ ມຎ຺ເຎ ກໂຣນ຺ຕີ’ຕິ. ໂສ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸມ຺ຠີລຠຍສ຺ສ ຠີໂຕ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ໂຕ. ‘ກຸມ຺ຠີລຠຍ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອທຣິກຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ.

໑໖໔. ‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວຏ຺ຏຠຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂຫຕິ – ‘ໂອຕິຓ຺ໂຓມ຺ຫິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ ທຸກ຺ໂຂຕິຓ຺ໂຓ ທຸກ຺ຂປເຣໂຕ; ອປ຺ເປວ ນາມ ອິມສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ. ອຣກ຺ຂິເຕເນວ ກາເຍນ ອຣກ຺ຂິຕາຍ ວາຈາຍ ອນຸປຏ຺ຐິຕາຍ ສຕິຍາ ອສໍວຸເຕຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ໂສ ຕຕ຺ຖ ປສ຺ສຕິ ຄຫປຕິໍ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕໍ ວາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕໍ ສມງ຺ຄີຠູຕໍ ປຣິຈາຣຍມານໍ [ປຣິຈາຣິຍມານໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)]. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ມຍໍ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູຕາ ສມານາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕາ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ປຣິຈາຣິມ຺ຫາ. ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ ປນ ເມ ກຸເລ [ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ ກຸເລ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ໂຠຄາ. ສກ຺ກາ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກາຕຸ’ນ຺ຕິ. ໂສ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວຏ຺ຏຠຍສ຺ສ ຠີໂຕ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ໂຕ. ‘ອາວຏ຺ຏຠຍ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ກາມຄຸຓານໍ ອຘິວຈນໍ.

໑໖໕. ‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸສຸກາຠຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂຫຕິ – ‘ໂອຕິຓ຺ໂຓມ຺ຫິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ ທຸກ຺ໂຂຕິຓ຺ໂຓ ທຸກ຺ຂປເຣໂຕ; ອປ຺ເປວ ນາມ ອິມສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ. ອຣກ຺ຂິເຕເນວ ກາເຍນ ອຣກ຺ຂິຕາຍ ວາຈາຍ ອນຸປຏ຺ຐິຕາຍ ສຕິຍາ ອສໍວຸເຕຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ໂສ ຕຕ຺ຖ ປສ຺ສຕິ ມາຕຸຄາມໍ ທຸນ຺ນິວຕ຺ຖໍ ວາ ທຸປ຺ປາຣຸຕໍ ວາ. ຕສ຺ສ ມາຕຸຄາມໍ ທິສ຺ວາ ທຸນ຺ນິວຕ຺ຖໍ ວາ ທຸປ຺ປາຣຸຕໍ ວາ ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຕິ. ໂສ ຣາຄານຸທ຺ຘໍເສນ [ອນຸທ຺ຘສ຺ເຕນ (ສີ. ປີ.)] ຈິຕ຺ເຕນ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸສຸກາຠຍສ຺ສ ຠີໂຕ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ໂຕ. ‘ສຸສຸກາຠຍ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕຸຄາມສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຠຍານິ, ອິເຘກຈ຺ເຈ ປຸຄ຺ຄເລ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິເຕ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພານີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

ຈາຕຸມສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ສຕ຺ຕມໍ.