໖. ອຸປາລິສຸຕ຺ຕໍ

໕໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ນາຬນ຺ທາຍໍ ວິຫຣຕິ ປາວາຣິກມ຺ພວເນ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ [ນາຖປຸຕ຺ໂຕ (ສີ.), ນາຕປຸຕ຺ໂຕ (ປີ.)] ນາຬນ຺ທາຍໍ ປຏິວສຕິ ມຫຕິຍາ ນິຄຓ຺ຐປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ. ອຖ ໂຂ ທີຆຕປສ຺ສີ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຬນ຺ທາຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ປາວາຣິກມ຺ພວນໍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕໍ ໂຂ ທີຆຕປສ຺ສິໍ ນິຄຓ຺ຐໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ, ຕປສ຺ສິ [ທີຆຕປສ຺ສິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)], ອາສນານິ; ສເຈ ອາກງ຺ຂສິ ນິສີທາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ທີຆຕປສ຺ສີ ນິຄຓ຺ໂຐ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນີຈໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ທີຆຕປສ຺ສິໍ ນິຄຓ຺ຐໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຕິ ປນ, ຕປສ຺ສິ, ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ກມ຺ມານິ ປຎ຺ຎເປຕິ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍາຍ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ?

‘‘ນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ໂຄຕມ, ອາຈິຓ຺ຓໍ ນິຄຓ຺ຐສ຺ສ ນາຏປຸຕ຺ຕສ຺ສ ‘ກມ຺ມໍ, ກມ຺ມ’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎເປຕຸໍ; ‘ທຓ຺ຑໍ, ທຓ຺ຑ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ອາວຸໂສ ໂຄຕມ, ອາຈິຓ຺ຓໍ ນິຄຓ຺ຐສ຺ສ ນາຏປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຎເປຕຸ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກຕິ ປນ, ຕປສ຺ສິ, ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ທຓ຺ຑານິ ປຎ຺ຎເປຕິ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍາຍ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ?

‘‘ຕີຓິ ໂຂ, ອາວຸໂສ ໂຄຕມ, ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ທຓ຺ຑານິ ປຎ຺ຎເປຕິ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍາຍ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ກາຍທຓ຺ຑໍ, ວຈີທຓ຺ຑໍ, ມໂນທຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກິໍ ປນ, ຕປສ຺ສິ, ອຎ຺ຎເທວ ກາຍທຓ຺ຑໍ, ອຎ຺ຎໍ ວຈີທຓ຺ຑໍ, ອຎ຺ຎໍ ມໂນທຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ອຎ຺ຎເທວ, ອາວຸໂສ ໂຄຕມ, ກາຍທຓ຺ຑໍ, ອຎ຺ຎໍ ວຈີທຓ຺ຑໍ, ອຎ຺ຎໍ ມໂນທຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອິເມສໍ ປນ, ຕປສ຺ສິ, ຕິຓ຺ຓໍ ທຓ຺ຑານໍ ເອວໍ ປຏິວິຠຕ຺ຕານໍ ເອວໍ ປຏິວິສິຏ຺ຐານໍ ກຕມໍ ທຓ຺ຑໍ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ມຫາສາວຊ຺ຊຕຣໍ ປຎ຺ຎເປຕິ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍາຍ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາ, ຍທິ ວາ ກາຍທຓ຺ຑໍ, ຍທິ ວາ ວຈີທຓ຺ຑໍ, ຍທິ ວາ ມໂນທຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ອິເມສໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ໂຄຕມ, ຕິຓ຺ຓໍ ທຓ຺ຑານໍ ເອວໍ ປຏິວິຠຕ຺ຕານໍ ເອວໍ ປຏິວິສິຏ຺ຐານໍ ກາຍທຓ຺ຑໍ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ມຫາສາວຊ຺ຊຕຣໍ ປຎ຺ຎເປຕິ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍາຍ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາ, ໂນ ຕຖາ ວຈີທຓ຺ຑໍ, ໂນ ຕຖາ ມໂນທຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກາຍທຓ຺ຑນ຺ຕິ, ຕປສ຺ສິ, ວເທສິ’’?

‘‘ກາຍທຓ຺ຑນ຺ຕິ, ອາວຸໂສ ໂຄຕມ, ວທາມິ’’.

‘‘ກາຍທຓ຺ຑນ຺ຕິ, ຕປສ຺ສິ, ວເທສິ’’?

‘‘ກາຍທຓ຺ຑນ຺ຕິ, ອາວຸໂສ ໂຄຕມ, ວທາມິ’’.

‘‘ກາຍທຓ຺ຑນ຺ຕິ, ຕປສ຺ສິ, ວເທສິ’’?

‘‘ກາຍທຓ຺ຑນ຺ຕິ, ອາວຸໂສ ໂຄຕມ, ວທາມີ’’ຕິ.

ອິຕິຫ ຠຄວາ ທີຆຕປສ຺ສິໍ ນິຄຓ຺ຐໍ ອິມສ຺ມິໍ ກຖາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຍາວຕຕິຍກໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ.

໕໗. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ທີຆຕປສ຺ສີ ນິຄຓ຺ໂຐ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕ຺ວໍ ປນາວຸໂສ ໂຄຕມ, ກຕິ ທຓ຺ຑານິ ປຎ຺ຎເປສິ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍາຍ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ?

‘‘ນ ໂຂ, ຕປສ຺ສິ, ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ‘ທຓ຺ຑໍ, ທຓ຺ຑ’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎເປຕຸໍ; ‘ກມ຺ມໍ, ກມ຺ມ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຕປສ຺ສິ, ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຎ຺ຎເປຕຸ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ຕ຺ວໍ ປນາວຸໂສ ໂຄຕມ, ກຕິ ກມ຺ມານິ ປຎ຺ຎເປສິ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍາຍ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ?

‘‘ຕີຓິ ໂຂ ອຫໍ, ຕປສ຺ສິ, ກມ຺ມານິ ປຎ຺ຎເປມິ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍາຍ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ມໂນກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ ໂຄຕມ, ອຎ຺ຎເທວ ກາຍກມ຺ມໍ, ອຎ຺ຎໍ ວຈີກມ຺ມໍ, ອຎ຺ຎໍ ມໂນກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ອຎ຺ຎເທວ, ຕປສ຺ສິ, ກາຍກມ຺ມໍ, ອຎ຺ຎໍ ວຈີກມ຺ມໍ, ອຎ຺ຎໍ ມໂນກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອິເມສໍ ປນາວຸໂສ ໂຄຕມ, ຕິຓ຺ຓໍ ກມ຺ມານໍ ເອວໍ ປຏິວິຠຕ຺ຕານໍ ເອວໍ ປຏິວິສິຏ຺ຐານໍ ກຕມໍ ກມ຺ມໍ ມຫາສາວຊ຺ຊຕຣໍ ປຎ຺ຎເປສິ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍາຍ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາ, ຍທິ ວາ ກາຍກມ຺ມໍ, ຍທິ ວາ ວຈີກມ຺ມໍ, ຍທິ ວາ ມໂນກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ອິເມສໍ ໂຂ ອຫໍ, ຕປສ຺ສິ, ຕິຓ຺ຓໍ ກມ຺ມານໍ ເອວໍ ປຏິວິຠຕ຺ຕານໍ ເອວໍ ປຏິວິສິຏ຺ຐານໍ ມໂນກມ຺ມໍ ມຫາສາວຊ຺ຊຕຣໍ ປຎ຺ຎເປມິ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍາຍ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາ, ໂນ ຕຖາ ກາຍກມ຺ມໍ, ໂນ ຕຖາ ວຈີກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ມໂນກມ຺ມນ຺ຕິ, ອາວຸໂສ ໂຄຕມ, ວເທສິ’’?

‘‘ມໂນກມ຺ມນ຺ຕິ, ຕປສ຺ສິ, ວທາມິ’’.

‘‘ມໂນກມ຺ມນ຺ຕິ, ອາວຸໂສ ໂຄຕມ, ວເທສິ’’?

‘‘ມໂນກມ຺ມນ຺ຕິ, ຕປສ຺ສິ, ວທາມິ’’.

‘‘ມໂນກມ຺ມນ຺ຕິ, ອາວຸໂສ ໂຄຕມ, ວເທສິ’’?

‘‘ມໂນກມ຺ມນ຺ຕິ, ຕປສ຺ສິ, ວທາມີ’’ຕິ.

ອິຕິຫ ທີຆຕປສ຺ສີ ນິຄຓ຺ໂຐ ຠຄວນ຺ຕໍ ອິມສ຺ມິໍ ກຖາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຍາວຕຕິຍກໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຍນ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

໕໘. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ມຫຕິຍາ ຄິຫິປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ພາລກິນິຍາ ປຣິສາຍ ອຸປາລິປມຸຂາຍ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ທີຆຕປສ຺ສິໍ ນິຄຓ຺ຐໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ; ທິສ຺ວານ ທີຆຕປສ຺ສິໍ ນິຄຓ຺ຐໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຫນ຺ທ, ກຸໂຕ ນຸ ຕ຺ວໍ, ຕປສ຺ສິ, ອາຄຈ຺ຉສິ ທິວາ ທິວສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ອິໂຕ ຫິ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄຈ຺ຉາມິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ’’ຕິ. ‘‘ອຫຸ ປນ ເຕ, ຕປສ຺ສິ, ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ໂກຈິເທວ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ? ‘‘ອຫຸ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ໂກຈິເທວ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ເຕ, ຕປສ຺ສິ, ອຫຸ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ໂກຈິເທວ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ທີຆຕປສ຺ສີ ນິຄຓ຺ໂຐ ຍາວຕໂກ ອໂຫສິ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ກຖາສລ຺ລາໂປ ຕໍ ສພ຺ພໍ ນິຄຓ຺ຐສ຺ສ ນາຏປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ທີຆຕປສ຺ສິໍ ນິຄຓ຺ຐໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຕປສ຺ສິ! ຍຖາ ຕໍ ສຸຕວຕາ ສາວເກນ ສມ຺ມເທວ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ອາຊານນ຺ເຕນ ເອວເມວ ທີຆຕປສ຺ສິນາ ນິຄຓ຺ເຐນ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ພ຺ຍາກຕໍ. ກິຎ຺ຫິ ໂສຠຕິ ຉໂວ ມໂນທຓ຺ໂຑ ອິມສ຺ສ ເອວໍ ໂອຬາຣິກສ຺ສ ກາຍທຓ຺ຑສ຺ສ ອຸປນິຘາຍ! ອຖ ໂຂ ກາຍທຓ຺ໂຑວ ມຫາສາວຊ຺ຊຕໂຣ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍາຍ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາ, ໂນ ຕຖາ ວຈີທຓ຺ໂຑ, ໂນ ຕຖາ ມໂນທຓ຺ໂຑ’’ຕິ.

໕໙. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ນິຄຓ຺ຐໍ ນາຏປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ທີຆຕປສ຺ສີ [ຕປສ຺ສີ (ສີ. ປີ.)]! ຍຖາ ຕໍ ສຸຕວຕາ ສາວເກນ ສມ຺ມເທວ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ອາຊານນ຺ເຕນ ເອວເມວໍ ຠທນ຺ເຕນ ຕປສ຺ສິນາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ພ຺ຍາກຕໍ. ກິຎ຺ຫິ ໂສຠຕິ ຉໂວ ມໂນທຓ຺ໂຑ ອິມສ຺ສ ເອວໍ ໂອຬາຣິກສ຺ສ ກາຍທຓ຺ຑສ຺ສ ອຸປນິຘາຍ! ອຖ ໂຂ ກາຍທຓ຺ໂຑວ ມຫາສາວຊ຺ຊຕໂຣ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍາຍ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາ, ໂນ ຕຖາ ວຈີທຓ຺ໂຑ, ໂນ ຕຖາ ມໂນທຓ຺ໂຑ. ຫນ຺ທ ຈາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄຈ຺ຉາມິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອິມສ຺ມິໍ ກຖາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສາມິ. ສເຈ ເມ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຕຖາ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສຕິ ຍຖາ ຠທນ຺ເຕນ ຕປສ຺ສິນາ ປຕິຏ຺ຐາປິຕໍ; ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ທີຆໂລມິກໍ ເອຬກໍ ໂລເມສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ເຒຍ຺ຍ ປຣິກຑ຺ເຒຍ຺ຍ ສມ຺ປຣິກຑ຺ເຒຍ຺ຍ, ເອວເມວາຫໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ວາເທນ ວາທໍ ອາກຑ຺ຒິສ຺ສາມິ ປຣິກຑ຺ຒິສ຺ສາມິ ສມ຺ປຣິກຑ຺ຒິສ຺ສາມິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ໂສຓ຺ຑິກາກມ຺ມກາໂຣ ມຫນ຺ຕໍ ໂສຓ຺ຑິກາກິລຎ຺ຊໍ ຄມ຺ຠີເຣ ອຸທກຣຫເທ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຓ຺ເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ເຒຍ຺ຍ ປຣິກຑ຺ເຒຍ຺ຍ ສມ຺ປຣິກຑ຺ເຒຍ຺ຍ, ເອວເມວາຫໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ວາເທນ ວາທໍ ອາກຑ຺ຒິສ຺ສາມິ ປຣິກຑ຺ຒິສ຺ສາມິ ສມ຺ປຣິກຑ຺ຒິສ຺ສາມິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ໂສຓ຺ຑິກາຘຸຕ຺ໂຕ ວາລໍ [ຖາລໍ (ກ.)] ກຓ຺ເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ໂອຘຸເນຍ຺ຍ ນິທ຺ຘຸເນຍ຺ຍ ນິປ຺ໂຜເຏຍ຺ຍ [ນິຈ຺ຉາເທຍ຺ຍ (ສີ. ປີ. ກ.), ນິຈ຺ໂຈເຏຍ຺ຍ (ກ.), ນິປ຺ໂປເຐຍ຺ຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ເອວເມວາຫໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ວາເທນ ວາທໍ ໂອຘຸນິສ຺ສາມິ ນິທ຺ຘຸນິສ຺ສາມິ ນິປ຺ໂຜເຏສ຺ສາມິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ກຸຎ຺ຊໂຣ ສຏ຺ຐິຫາຍໂນ ຄມ຺ຠີຣໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ສາຓໂຘວິກໍ ນາມ ກີຬິຕຊາຕໍ ກີຬຕິ, ເອວເມວາຫໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ສາຓໂຘວິກໍ ມຎ຺ເຎ ກີຬິຕຊາຕໍ ກີຬິສ຺ສາມິ. ຫນ຺ທ ຈາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄຈ຺ຉາມິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອິມສ຺ມິໍ ກຖາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອິມສ຺ມິໍ ກຖາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວາທໍ ອາໂຣເປຫິ. ອຫໍ ວາ ຫິ, ຄຫປຕິ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວາທໍ ອາໂຣເປຍ຺ຍໍ, ທີຆຕປສ຺ສີ ວາ ນິຄຓ຺ໂຐ, ຕ຺ວໍ ວາ’’ຕິ.

໖໐. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ທີຆຕປສ຺ສີ ນິຄຓ຺ໂຐ ນິຄຓ຺ຐໍ ນາຏປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນ ໂຂ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣຸຈ຺ຈຕິ ຍໍ ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວາທໍ ອາໂຣເປຍ຺ຍ. ສມໂຓ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ໂຄຕໂມ ມາຍາວີ ອາວຏ຺ຏນິໍ ມາຍໍ ຊານາຕິ ຍາຍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ສາວເກ ອາວຏ຺ເຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຏ຺ຐານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ຕປສ຺ສິ, ອນວກາໂສ ຍໍ ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຐານຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຸປາລິສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຄຈ຺ຉ, ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອິມສ຺ມິໍ ກຖາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວາທໍ ອາໂຣເປຫິ. ອຫໍ ວາ ຫິ, ຄຫປຕິ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວາທໍ ອາໂຣເປຍ຺ຍໍ, ທີຆຕປສ຺ສີ ວາ ນິຄຓ຺ໂຐ, ຕ຺ວໍ ວາ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ທີຆຕປສ຺ສີ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ທີຆຕປສ຺ສີ ນິຄຓ຺ໂຐ ນິຄຓ຺ຐໍ ນາຏປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນ ໂຂ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣຸຈ຺ຈຕິ ຍໍ ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວາທໍ ອາໂຣເປຍ຺ຍ. ສມໂຓ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ໂຄຕໂມ ມາຍາວີ ອາວຏ຺ຏນິໍ ມາຍໍ ຊານາຕິ ຍາຍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ສາວເກ ອາວຏ຺ເຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຏ຺ຐານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ຕປສ຺ສິ, ອນວກາໂສ ຍໍ ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຐານຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຸປາລິສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອິມສ຺ມິໍ ກຖາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວາທໍ ອາໂຣເປຫິ. ອຫໍ ວາ ຫິ, ຄຫປຕິ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວາທໍ ອາໂຣເປຍ຺ຍໍ, ທີຆຕປສ຺ສີ ວາ ນິຄຓ຺ໂຐ, ຕ຺ວໍ ວາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ນິຄຓ຺ຐສ຺ສ ນາຏປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ນິຄຓ຺ຐໍ ນາຏປຸຕ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເຍນ ປາວາຣິກມ຺ພວນໍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຄມາ ນຸ ຂ຺ວິຘ, ຠນ຺ເຕ, ທີຆຕປສ຺ສີ ນິຄຓ຺ໂຐ’’ຕິ?

‘‘ອາຄມາ ຂ຺ວິຘ, ຄຫປຕິ, ທີຆຕປສ຺ສີ ນິຄຓ຺ໂຐ’’ຕິ.

‘‘ອຫຸ ໂຂ ປນ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ທີຆຕປສ຺ສິນາ ນິຄຓ຺ເຐນ ສທ຺ຘິໍ ໂກຈິເທວ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ?

‘‘ອຫຸ ໂຂ ເມ, ຄຫປຕິ, ທີຆຕປສ຺ສິນາ ນິຄຓ຺ເຐນ ສທ຺ຘິໍ ໂກຈິເທວ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ.

‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ອຫຸ ທີຆຕປສ຺ສິນາ ນິຄຓ຺ເຐນ ສທ຺ຘິໍ ໂກຈິເທວ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ?

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຍາວຕໂກ ອໂຫສິ ທີຆຕປສ຺ສິນາ ນິຄຓ຺ເຐນ ສທ຺ຘິໍ ກຖາສລ຺ລາໂປ ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຸປາລິສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ.

໖໑. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ຕປສ຺ສີ! ຍຖາ ຕໍ ສຸຕວຕາ ສາວເກນ ສມ຺ມເທວ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ອາຊານນ຺ເຕນ ເອວເມວໍ ທີຆຕປສ຺ສິນາ ນິຄຓ຺ເຐນ ຠຄວໂຕ ພ຺ຍາກຕໍ. ກິຎ຺ຫິ ໂສຠຕິ ຉໂວ ມໂນທຓ຺ໂຑ ອິມສ຺ສ ເອວໍ ໂອຬາຣິກສ຺ສ ກາຍທຓ຺ຑສ຺ສ ອຸປນິຘາຍ? ອຖ ໂຂ ກາຍທຓ຺ໂຑວ ມຫາສາວຊ຺ຊຕໂຣ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍາຍ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາ, ໂນ ຕຖາ ວຈີທຓ຺ໂຑ, ໂນ ຕຖາ ມໂນທຓ຺ໂຑ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ສຈ຺ເຈ ປຕິຏ຺ຐາຍ ມນ຺ເຕຍ຺ຍາສິ ສິຍາ ໂນ ເອຕ຺ຖ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ. ‘‘ສຈ຺ເຈ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຕິຏ຺ຐາຍ ມນ຺ເຕສ຺ສາມິ; ໂຫຕຸ ໂນ ເອຕ຺ຖ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ.

໖໒. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຄຫປຕິ, ອິຘສ຺ສ ນິຄຓ຺ໂຐ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ ສີໂຕທກປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອຸຓ຺ໂຫທກປຏິເສວີ. ໂສ ສີໂຕທກໍ ອລຠມາໂນ ກາລງ຺ກເຣຍ຺ຍ. ອິມສ຺ສ ປນ, ຄຫປຕິ, ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ກຕ຺ຖູປປຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎເປຕີ’’ຕິ?

‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ມໂນສຕ຺ຕາ ນາມ ເທວາ ຕຕ຺ຖ ໂສ ອຸປປຊ຺ຊຕິ’’.

‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’?

‘‘ອສຸ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ມໂນປຏິພທ຺ໂຘ ກາລງ຺ກໂຣຕີ’’ຕິ.

‘‘ມນສິ ກໂຣຫິ, ຄຫປຕິ [ຄຫປຕິ ຄຫປຕິ ມນສິ ກໂຣຫິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.), ຄຫປຕິ ມນສິ ກໂຣຫິ (ກ.), ຄຫປຕິ ຄຫປຕິ (ປີ.)], ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ພ຺ຍາກໂຣຫິ. ນ ໂຂ ເຕ ສນ຺ຘິຍຕິ ປຸຣິເມນ ວາ ປຈ຺ຉິມໍ, ປຈ຺ຉິເມນ ວາ ປຸຣິມໍ. ຠາສິຕາ ໂຂ ປນ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອສາ ວາຈາ – ‘ສຈ຺ເຈ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຕິຏ຺ຐາຍ ມນ຺ເຕສ຺ສາມິ, ໂຫຕຸ ໂນ ເອຕ຺ຖ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’’ຕິ. ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເອວມາຫ, ອຖ ໂຂ ກາຍທຓ຺ໂຑວ ມຫາສາວຊ຺ຊຕໂຣ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍາຍ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາ, ໂນ ຕຖາ ວຈີທຓ຺ໂຑ, ໂນ ຕຖາ ມໂນທຓ຺ໂຑ’’ຕິ.

໖໓. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຄຫປຕິ, ອິຘສ຺ສ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ຈາຕຸຍາມສໍວຣສໍວຸໂຕ ສພ຺ພວາຣິວາຣິໂຕ ສພ຺ພວາຣິຍຸຕ຺ໂຕ ສພ຺ພວາຣິຘຸໂຕ ສພ຺ພວາຣິຜຸໂຏ. ໂສ ອຠິກ຺ກມນ຺ໂຕ ປຏິກ຺ກມນ຺ໂຕ ພຫູ ຂຸທ຺ທເກ ປາເຓ ສງ຺ຆາຕໍ ອາປາເທຕິ. ອິມສ຺ສ ປນ, ຄຫປຕິ, ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ກໍ ວິປາກໍ ປຎ຺ຎເປຕີ’’ຕິ?

‘‘ອສຎ຺ເຈຕນິກໍ, ຠນ຺ເຕ, ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ໂນ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ ປຎ຺ຎເປຕີ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ປນ, ຄຫປຕິ, ເຈເຕຕີ’’ຕິ?

‘‘ມຫາສາວຊ຺ຊໍ, ຠນ຺ເຕ, ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ເຈຕນໍ ປນ, ຄຫປຕິ, ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ກິສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎເປຕີ’’ຕິ?

‘‘ມໂນທຓ຺ຑສ຺ມິໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ.

‘‘ມນສິ ກໂຣຫິ, ຄຫປຕິ, ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ພ຺ຍາກໂຣຫິ. ນ ໂຂ ເຕ ສນ຺ຘິຍຕິ ປຸຣິເມນ ວາ ປຈ຺ຉິມໍ, ປຈ຺ຉິເມນ ວາ ປຸຣິມໍ. ຠາສິຕາ ໂຂ ປນ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອສາ ວາຈາ – ‘ສຈ຺ເຈ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຕິຏ຺ຐາຍ ມນ຺ເຕສ຺ສາມິ; ໂຫຕຸ ໂນ ເອຕ຺ຖ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’’ຕິ. ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເອວມາຫ, ອຖ ໂຂ ກາຍທຓ຺ໂຑວ ມຫາສາວຊ຺ຊຕໂຣ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍາຍ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາ, ໂນ ຕຖາ ວຈີທຓ຺ໂຑ, ໂນ ຕຖາ ມໂນທຓ຺ໂຑ’’ຕິ.

໖໔. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຄຫປຕິ, ອຍໍ ນາຬນ຺ທາ ອິທ຺ຘາ ເຈວ ຜີຕາ ຈ ພຫຸຊນາ ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສາ’’ຕິ?

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ນາຬນ຺ທາ ອິທ຺ຘາ ເຈວ ຜີຕາ ຈ ພຫຸຊນາ ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສາ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຄຫປຕິ, ອິຘ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິໂກ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຫໍ ຍາວຕິກາ ອິມິສ຺ສາ ນາຬນ຺ທາຍ ປາຓາ ເຕ ເອເກນ ຂເຓນ ເອເກນ ມຸຫຸຕ຺ເຕນ ເອກໍ ມໍສຂລໍ ເອກໍ ມໍສປຸຎ຺ຊໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຄຫປຕິ, ປໂຫຕິ ນຸ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ຍາວຕິກາ ອິມິສ຺ສາ ນາຬນ຺ທາຍ ປາຓາ ເຕ ເອເກນ ຂເຓນ ເອເກນ ມຸຫຸຕ຺ເຕນ ເອກໍ ມໍສຂລໍ ເອກໍ ມໍສປຸຎ຺ຊໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ທສປິ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິສາ, ວີສມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິສາ, ຕິໍສມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິສາ, ຈຕ຺ຕາຣີສມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິສາ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິສາ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕິ ຍາວຕິກາ ອິມິສ຺ສາ ນາຬນ຺ທາຍ ປາຓາ ເຕ ເອເກນ ຂເຓນ ເອເກນ ມຸຫຸຕ຺ເຕນ ເອກໍ ມໍສຂລໍ ເອກໍ ມໍສປຸຎ຺ຊໍ ກາຕຸໍ. ກິຎ຺ຫິ ໂສຠຕິ ເອໂກ ຉໂວ ປຸຣິໂສ’’ຕິ!

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຄຫປຕິ, ອິຘ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຫໍ ອິມໍ ນາຬນ຺ທໍ ເອເກນ ມໂນປໂທເສນ ຠສ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຄຫປຕິ, ປໂຫຕິ ນຸ ໂຂ ໂສ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ອິມໍ ນາຬນ຺ທໍ ເອເກນ ມໂນປໂທເສນ ຠສ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ທສປິ, ຠນ຺ເຕ, ນາຬນ຺ທາ, ວີສມ຺ປິ ນາຬນ຺ທາ, ຕິໍສມ຺ປິ ນາຬນ຺ທາ, ຈຕ຺ຕາຣີສມ຺ປິ ນາຬນ຺ທາ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ນາຬນ຺ທາ ປໂຫຕິ ໂສ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ເອເກນ ມໂນປໂທເສນ ຠສ຺ມໍ ກາຕຸໍ. ກິຎ຺ຫິ ໂສຠຕິ ເອກາ ຉວາ ນາຬນ຺ທາ’’ຕິ!

‘‘ກິຎ຺ຈາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເອວມາຫ, ອຖ ໂຂ ກາຍທຓ຺ໂຑວ ມຫາສາວຊ຺ຊຕໂຣ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍາຍ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາ, ໂນ ຕຖາ ວຈີທຓ຺ໂຑ, ໂນ ຕຖາ ມໂນທຓ຺ໂຑ’’ຕິ.

໖໕. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຄຫປຕິ, ສຸຕໍ ເຕ ທຓ຺ຑກີຣຎ຺ຎໍ [ທຓ຺ຑກາຣຎ຺ຎໍ (ສີ. ປີ.)] ກາລິງ຺ຄາຣຎ຺ຎໍ ມຊ຺ຌາຣຎ຺ຎໍ [ເມຊ຺ຌາຣຎ຺ຎໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ມາຕງ຺ຄາຣຎ຺ຎໍ ອຣຎ຺ຎໍ ອຣຎ຺ຎຠູຕ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຸຕໍ ເມ ທຓ຺ຑກີຣຎ຺ຎໍ ກາລິງ຺ຄາຣຎ຺ຎໍ ມຊ຺ຌາຣຎ຺ຎໍ ມາຕງ຺ຄາຣຎ຺ຎໍ ອຣຎ຺ຎໍ ອຣຎ຺ຎຠູຕ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຄຫປຕິ, ກິນ຺ຕິ ເຕ ສຸຕໍ ເກນ ຕໍ ທຓ຺ຑກີຣຎ຺ຎໍ ກາລິງ຺ຄາຣຎ຺ຎໍ ມຊ຺ຌາຣຎ຺ຎໍ ມາຕງ຺ຄາຣຎ຺ຎໍ ອຣຎ຺ຎໍ ອຣຎ຺ຎຠູຕ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິສີນໍ ມໂນປໂທເສນ ຕໍ ທຓ຺ຑກີຣຎ຺ຎໍ ກາລິງ຺ຄາຣຎ຺ຎໍ ມຊ຺ຌາຣຎ຺ຎໍ ມາຕງ຺ຄາຣຎ຺ຎໍ ອຣຎ຺ຎໍ ອຣຎ຺ຎຠູຕ’’ນ຺ຕິ.

໖໖. ‘‘ປຸຣິເມເນວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ໂອປມ຺ເມນ ຠຄວໂຕ ອຕ຺ຕມໂນ ອຠິຣທ຺ໂຘ. ອປິ ຈາຫໍ ອິມານິ ຠຄວໂຕ ວິຈິຕ຺ຣານິ ປຎ຺ຫປຏິຠານານິ ໂສຕຸກາໂມ, ເອວາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈນີກໍ ກາຕພ຺ພໍ ອມຎ຺ຎິສ຺ສໍ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ! ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ – ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີຕິ; ເອວເມວໍ ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

໖໗. ‘‘ອນຸວິຈ຺ຈກາຣໍ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ກໂຣຫິ, ອນຸວິຈ຺ຈກາໂຣ ຕຸມ຺ຫາທິສານໍ ຎາຕມນຸສ຺ສານໍ ສາຘຸ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ອິມິນາປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ອຕ຺ຕມໂນ ອຠິຣທ຺ໂຘ ຍໍ ມໍ ຠຄວາ ເອວມາຫ – ‘ອນຸວິຈ຺ຈກາຣໍ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ກໂຣຫິ, ອນຸວິຈ຺ຈກາໂຣ ຕຸມ຺ຫາທິສານໍ ຎາຕມນຸສ຺ສານໍ ສາຘຸ ໂຫຕີ’ຕິ. ມຎ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ສາວກໍ ລຠິຕ຺ວາ ເກວລກປ຺ປໍ ນາຬນ຺ທໍ ປຏາກໍ ປຣິຫເຣຍ຺ຍຸໍ – ‘ອຸປາລິ ອມ຺ຫາກໍ ຄຫປຕິ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄໂຕ’ຕິ. ອຖ ຈ ປນ ມໍ ຠຄວາ ເອວມາຫ – ‘ອນຸວິຈ຺ຈກາຣໍ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ກໂຣຫິ, ອນຸວິຈ຺ຈກາໂຣ ຕຸມ຺ຫາທິສານໍ ຎາຕມນຸສ຺ສານໍ ສາຘຸ ໂຫຕີ’ຕິ. ເອສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທຸຕິຍມ຺ປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

໖໘. ‘‘ທີຆຣຕ຺ຕໍ ໂຂ ເຕ, ຄຫປຕິ, ນິຄຓ຺ຐານໍ ໂອປານຠູຕໍ ກຸລໍ ເຍນ ເນສໍ ອຸປຄຕານໍ ປິຓ຺ຑກໍ ທາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ‘‘ອິມິນາປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ອຕ຺ຕມໂນ ອຠິຣທ຺ໂຘ ຍໍ ມໍ ຠຄວາ ເອວມາຫ – ‘ທີຆຣຕ຺ຕໍ ໂຂ ເຕ, ຄຫປຕິ, ນິຄຓ຺ຐານໍ ໂອປານຠູຕໍ ກຸລໍ ເຍນ ເນສໍ ອຸປຄຕານໍ ປິຓ຺ຑກໍ ທາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາສີ’ຕິ. ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເອວມາຫ – ‘ມຍ຺ຫເມວ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ, ນາຎ຺ເຎສໍ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ; ມຍ຺ຫເມວ ສາວການໍ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ, ນາຎ຺ເຎສໍ ສາວການໍ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ; ມຍ຺ຫເມວ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ, ນາຎ຺ເຎສໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ; ມຍ຺ຫເມວ ສາວການໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ, ນາຎ຺ເຎສໍ ສາວການໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລ’ນ຺ຕິ. ອຖ ຈ ປນ ມໍ ຠຄວາ ນິຄຓ຺ເຐສຸປິ ທາເນ ສມາທເປຕິ. ອປິ ຈ, ຠນ຺ເຕ, ມຍເມຕ຺ຖ ກາລໍ ຊານິສ຺ສາມ. ເອສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຕິຍມ຺ປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

໖໙. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຸປາລິສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ [ອານຸປຸພ຺ພີກຖໍ (ສີ.), ອານຸປຸພ຺ພິກຖໍ (ປີ.), ອນຸປຸພ຺ພິກຖໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ກເຖສິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ທານກຖໍ ສີລກຖໍ ສຄ຺ຄກຖໍ, ກາມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ, ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ປກາເສສິ. ຍທາ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາສິ ອຸປາລິໍ ຄຫປຕິໍ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕໍ ມຸທຸຈິຕ຺ຕໍ ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕໍ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ, ອຖ ຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສາມຸກ຺ກໍສິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ຕໍ ປກາເສສິ – ທຸກ຺ຂໍ, ສມຸທຍໍ, ນິໂຣຘໍ, ມຄ຺ຄໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສຸທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖໍ ອປຄຕກາຬກໍ ສມ຺ມເທວ ຣຊນໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ເອວເມວ ອຸປາລິສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ – ‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ປຕ຺ຕຘມ຺ໂມ ວິທິຕຘມ຺ໂມ ປຣິໂຍຄາຬ຺ຫຘມ຺ໂມ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ວິຄຕກຖໍກໂຖ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຫນ຺ທ ຈ ທານິ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄຈ຺ຉາມ, ພຫຸກິຈ຺ຈາ ມຍໍ ພຫຸກຣຓີຍາ’’ຕິ. ‘‘ຍສ຺ສທານິ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ.

໗໐. ອຖ ໂຂ ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເຍນ ສກໍ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ໂທວາຣິກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ, ສມ຺ມ ໂທວາຣິກ, ອາວຣາມິ ທ຺ວາຣໍ ນິຄຓ຺ຐານໍ ນິຄຓ຺ຐີນໍ, ອນາວຏໍ ທ຺ວາຣໍ ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸປາສການໍ ອຸປາສິການໍ. ສເຈ ໂກຈິ ນິຄຓ຺ໂຐ ອາຄຈ຺ຉຕິ ຕເມນໍ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍາສິ – ‘ຕິຏ຺ຐ, ຠນ຺ເຕ, ມາ ປາວິສິ. ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄໂຕ. ອາວຏໍ ທ຺ວາຣໍ ນິຄຓ຺ຐານໍ ນິຄຓ຺ຐີນໍ, ອນາວຏໍ ທ຺ວາຣໍ ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸປາສການໍ ອຸປາສິການໍ. ສເຈ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ປິຓ຺ຑເກນ ອຕ຺ໂຖ, ເອຕ຺ເຖວ ຕິຏ຺ຐ, ເອຕ຺ເຖວ ເຕ ອາຫຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂທວາຣິໂກ ອຸປາລິສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ.

໗໑. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ທີຆຕປສ຺ສີ ນິຄຓ຺ໂຐ – ‘‘ອຸປາລິ ກິຣ ຄຫປຕິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ທີຆຕປສ຺ສີ ນິຄຓ຺ໂຐ ເຍນ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນິຄຓ຺ຐໍ ນາຏປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາລິ ກິຣ ຄຫປຕິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອຏ຺ຐານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ຕປສ຺ສິ, ອນວກາໂສ ຍໍ ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຐານຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຸປາລິສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ທີຆຕປສ຺ສີ ນິຄຓ຺ໂຐ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ທີຆຕປສ຺ສີ ນິຄຓ຺ໂຐ ນິຄຓ຺ຐໍ ນາຏປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ …ເປ… ອຸປາລິສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ຫນ຺ທາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄຈ຺ຉາມິ ຍາວ ຊານາມິ ຍທິ ວາ ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄໂຕ ຍທິ ວາ ໂນ’’ຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ຕປສ຺ສິ, ຊານາຫິ ຍທິ ວາ ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄໂຕ ຍທິ ວາ ໂນ’’ຕິ.

໗໒. ອຖ ໂຂ ທີຆຕປສ຺ສີ ນິຄຓ຺ໂຐ ເຍນ ອຸປາລິສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ໂທວາຣິໂກ ທີຆຕປສ຺ສິໍ ນິຄຓ຺ຐໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ທີຆຕປສ຺ສິໍ ນິຄຓ຺ຐໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕິຏ຺ຐ, ຠນ຺ເຕ, ມາ ປາວິສິ. ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄໂຕ. ອາວຏໍ ທ຺ວາຣໍ ນິຄຓ຺ຐານໍ ນິຄຓ຺ຐີນໍ, ອນາວຏໍ ທ຺ວາຣໍ ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸປາສການໍ ອຸປາສິການໍ. ສເຈ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ປິຓ຺ຑເກນ ອຕ຺ໂຖ, ເອຕ຺ເຖວ ຕິຏ຺ຐ, ເອຕ຺ເຖວ ເຕ ອາຫຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ນ ເມ, ອາວຸໂສ, ປິຓ຺ຑເກນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເຍນ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນິຄຓ຺ຐໍ ນາຏປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຈ຺ຈໍເຍວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄໂຕ. ເອຕໍ ໂຂ ເຕ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ນາລຕ຺ຖໍ ນ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຣຸຈ຺ຈຕິ ຍໍ ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວາທໍ ອາໂຣເປຍ຺ຍ. ສມໂຓ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ໂຄຕໂມ ມາຍາວີ ອາວຏ຺ຏນິໍ ມາຍໍ ຊານາຕິ ຍາຍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ສາວເກ ອາວຏ຺ເຏຕີຕິ. ອາວຏ຺ໂຏ ໂຂ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ອາວຏ຺ຏນິຍາ ມາຍາຍາ’’ຕິ. ‘‘ອຏ຺ຐານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ຕປສ຺ສິ, ອນວກາໂສ ຍໍ ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຐານຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຸປາລິສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ທີຆຕປສ຺ສີ ນິຄຓ຺ໂຐ ນິຄຓ຺ຐໍ ນາຏປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຈ຺ຈໍເຍວ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອຸປາລິສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ທີຆຕປສ຺ສີ ນິຄຓ຺ໂຐ ນິຄຓ຺ຐໍ ນາຏປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຈ຺ຈໍເຍວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອຸປາລິສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ຫນ຺ທ ຈາຫໍ, ຕປສ຺ສິ, ຄຈ຺ຉາມິ ຍາວ ຈາຫໍ ສາມໍເຍວ ຊານາມິ ຍທິ ວາ ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄໂຕ ຍທິ ວາ ໂນ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ມຫຕິຍາ ນິຄຓ຺ຐປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ອຸປາລິສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ໂທວາຣິໂກ ນິຄຓ຺ຐໍ ນາຏປຸຕ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ນິຄຓ຺ຐໍ ນາຏປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕິຏ຺ຐ, ຠນ຺ເຕ, ມາ ປາວິສິ. ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄໂຕ. ອາວຏໍ ທ຺ວາຣໍ ນິຄຓ຺ຐານໍ ນິຄຓ຺ຐີນໍ, ອນາວຏໍ ທ຺ວາຣໍ ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸປາສການໍ ອຸປາສິການໍ. ສເຈ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ປິຓ຺ຑເກນ ອຕ຺ໂຖ, ເອຕ຺ເຖວ ຕິຏ຺ຐ, ເອຕ຺ເຖວ ເຕ ອາຫຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ສມ຺ມ ໂທວາຣິກ, ເຍນ ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸປາລິໍ ຄຫປຕິໍ ເອວໍ ວເທຫິ – ‘ນິຄຓ຺ໂຐ, ຠນ຺ເຕ, ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ມຫຕິຍາ ນິຄຓ຺ຐປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐິໂຕ; ໂສ ເຕ ທສ຺ສນກາໂມ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂທວາຣິໂກ ນິຄຓ຺ຐສ຺ສ ນາຏປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸປາລິໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນິຄຓ຺ໂຐ, ຠນ຺ເຕ, ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ມຫຕິຍາ ນິຄຓ຺ຐປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐິໂຕ; ໂສ ເຕ ທສ຺ສນກາໂມ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ສມ຺ມ ໂທວາຣິກ, ມຊ຺ຌິມາຍ ທ຺ວາຣສາລາຍ ອາສນານິ ປຎ຺ຎເປຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂທວາຣິໂກ ອຸປາລິສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມາຍ ທ຺ວາຣສາລາຍ ອາສນານິ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ເຍນ ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸປາລິໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ມຊ຺ຌິມາຍ ທ຺ວາຣສາລາຍ ອາສນານິ. ຍສ຺ສທານິ ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ.

໗໓. ອຖ ໂຂ ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ເຍນ ມຊ຺ຌິມາ ທ຺ວາຣສາລາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ອາສນໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຈ ເສຏ຺ຐຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕມຎ຺ຈ ປຓີຕຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ສາມໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ໂທວາຣິກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ສມ຺ມ ໂທວາຣິກ, ເຍນ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນິຄຓ຺ຐໍ ນາຏປຸຕ຺ຕໍ ເອວໍ ວເທຫິ – ‘ອຸປາລິ, ຠນ຺ເຕ, ຄຫປຕິ ເອວມາຫ – ປວິສ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ສເຈ ອາກງ຺ຂສີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂທວາຣິໂກ ອຸປາລິສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນິຄຓ຺ຐໍ ນາຏປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຸປາລິ, ຠນ຺ເຕ, ຄຫປຕິ ເອວມາຫ – ‘ປວິສ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ສເຈ ອາກງ຺ຂສີ’’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ມຫຕິຍາ ນິຄຓ຺ຐປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ມຊ຺ຌິມາ ທ຺ວາຣສາລາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຖ ໂຂ ອຸປາລິ ຄຫປຕິ – ຍໍ ສຸທໍ ປຸພ຺ເພ ຍໂຕ ປສ຺ສຕິ ນິຄຓ຺ຐໍ ນາຏປຸຕ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວານ ຕໂຕ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ອາສນໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຈ ເສຏ຺ຐຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕມຎ຺ຈ ປຓີຕຎ຺ຈ ຕໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄນ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ [ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ (ສີ. ປີ.)] ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິສີທາເປຕິ ໂສ – ທານິ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ອາສນໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຈ ເສຏ຺ຐຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕມຎ຺ຈ ປຓີຕຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ສາມໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ນິຄຓ຺ຐໍ ນາຏປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອາສນານິ; ສເຈ ອາກງ຺ຂສິ, ນິສີທາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ອຸປາລິໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຸມ຺ມຕ຺ໂຕສິ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ທຕ຺ໂຕສິ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ! ‘ຄຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສາມີ’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫຕາສິ ວາທສງ຺ຆາເຏນ ປຏິມຸກ຺ໂກ ອາຄໂຕ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຄຫປຕິ, ປຸຣິໂສ ອຓ຺ຑຫາຣໂກ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸພ຺ຠເຕຫິ ອຓ຺ເຑຫິ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເສຍ຺ຍຖາ ວາ ປນ ຄຫປຕິ ປຸຣິໂສ ອກ຺ຂິກຫາຣໂກ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸພ຺ຠເຕຫິ ອກ຺ຂີຫິ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ; ເອວເມວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ‘ຄຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສາມີ’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫຕາສິ ວາທສງ຺ຆາເຏນ ປຏິມຸກ຺ໂກ ອາຄໂຕ. ອາວຏ຺ໂຏສິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ອາວຏ຺ຏນິຍາ ມາຍາຍາ’’ຕິ.

໗໔. ‘‘ຠທ຺ທິກາ, ຠນ຺ເຕ, ອາວຏ຺ຏນີ ມາຍາ; ກລ຺ຍາຓີ, ຠນ຺ເຕ, ອາວຏ຺ຏນີ ມາຍາ; ປິຍາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ອິມາຍ ອາວຏ຺ຏນິຍາ ອາວຏ຺ເຏຍ຺ຍຸໍ; ປິຍານມ຺ປິ ເມ ອສ຺ສ ຎາຕິສາໂລຫິຕານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ; ສພ຺ເພ ເຈປິ, ຠນ຺ເຕ, ຂຕ຺ຕິຍາ ອິມາຍ ອາວຏ຺ຏນິຍາ ອາວຏ຺ເຏຍ຺ຍຸໍ; ສພ຺ເພສານມ຺ປິສ຺ສ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ; ສພ຺ເພ ເຈປິ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ…ເປ… ເວສ຺ສາ…ເປ… ສຸທ຺ທາ ອິມາຍ ອາວຏ຺ຏນິຍາ ອາວຏ຺ເຏຍ຺ຍຸໍ; ສພ຺ເພສານມ຺ປິສ຺ສ ສຸທ຺ທານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ; ສເທວໂກ ເຈປິ, ຠນ຺ເຕ, ໂລໂກ ສມາຣໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມໂກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປຊາ ສເທວມນຸສ຺ສາ ອິມາຍ ອາວຏ຺ຏນິຍາ ອາວຏ຺ເຏຍ຺ຍຸໍ; ສເທວກສ຺ສປິສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສມາຣກສ຺ສ ສພ຺ຣຫ຺ມກສ຺ສ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາຕິ. ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປມໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ. ອຸປມາຍ ປິເຘກຈ຺ເຈ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິສາ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານນ຺ຕິ.

໗໕. ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຊິຓ຺ຓສ຺ສ ວຸຑ຺ຒສ຺ສ ມຫລ຺ລກສ຺ສ ທຫຣາ ມາຓວິກາ ປຊາປຕີ ອໂຫສິ ຄພ຺ຠິນີ ອຸປວິຊຎ຺ຎາ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສາ ມາຓວິກາ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາປຓາ ມກ຺ກຏຈ຺ຉາປກໍ ກິຓິຕ຺ວາ ອາເນຫິ, ໂຍ ເມ ກຸມາຣກສ຺ສ ກີຬາປນໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕໍ ມາຓວິກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອາຄເມຫິ ຕາວ, ໂຠຕິ, ຍາວ ວິຊາຍຕິ. ສເຈ ຕ຺ວໍ, ໂຠຕິ, ກຸມາຣກໍ ວິຊາຍິສ຺ສສິ, ຕສ຺ສາ ເຕ ອຫໍ ອາປຓາ ມກ຺ກຏຈ຺ຉາປກໍ ກິຓິຕ຺ວາ ອາເນສ຺ສາມິ, ໂຍ ເຕ ກຸມາຣກສ຺ສ ກີຬາປນໂກ ຠວິສ຺ສຕິ. ສເຈ ປນ ຕ຺ວໍ, ໂຠຕິ, ກຸມາຣິກໍ ວິຊາຍິສ຺ສສິ, ຕສ຺ສາ ເຕ ອຫໍ ອາປຓາ ມກ຺ກຏຈ຺ຉາປິກໍ ກິຓິຕ຺ວາ ອາເນສ຺ສາມິ, ຍາ ເຕ ກຸມາຣິກາຍ ກີຬາປນິກາ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສາ ມາຓວິກາ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສາ ມາຓວິກາ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາປຓາ ມກ຺ກຏຈ຺ຉາປກໍ ກິຓິຕ຺ວາ ອາເນຫິ, ໂຍ ເມ ກຸມາຣກສ຺ສ ກີຬາປນໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕສ຺ສາ ມາຓວິກາຍ ສາຣຕ຺ໂຕ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ອາປຓາ ມກ຺ກຏຈ຺ຉາປກໍ ກິຓິຕ຺ວາ ອາເນຕ຺ວາ ຕໍ ມາຓວິກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອຍໍ ເຕ, ໂຠຕິ, ອາປຓາ ມກ຺ກຏຈ຺ຉາປໂກ ກິຓິຕ຺ວາ ອານີໂຕ, ໂຍ ເຕ ກຸມາຣກສ຺ສ ກີຬາປນໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ສາ ມາຓວິກາ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິມໍ ມກ຺ກຏຈ຺ຉາປກໍ ອາທາຍ ເຍນ ຣຕ຺ຕປາຓິ ຣຊຕປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕປາຓິໍ ຣຊກປຸຕ຺ຕໍ ເອວໍ ວເທຫິ – ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ສມ຺ມ ຣຕ຺ຕປາຓິ, ອິມໍ ມກ຺ກຏຈ຺ຉາປກໍ ປີຕາວເລປນໍ ນາມ ຣງ຺ຄຊາຕໍ ຣຊິຕໍ ອາໂກຏິຕປຈ຺ຈາໂກຏິຕໍ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕສ຺ສາ ມາຓວິກາຍ ສາຣຕ຺ໂຕ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຕໍ ມກ຺ກຏຈ຺ຉາປກໍ ອາທາຍ ເຍນ ຣຕ຺ຕປາຓິ ຣຊກປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕປາຓິໍ ຣຊກປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ສມ຺ມ ຣຕ຺ຕປາຓິ, ອິມໍ ມກ຺ກຏຈ຺ຉາປກໍ ປີຕາວເລປນໍ ນາມ ຣງ຺ຄຊາຕໍ ຣຊິຕໍ ອາໂກຏິຕປຈ຺ຈາໂກຏິຕໍ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຣຕ຺ຕປາຓິ ຣຊກປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອຍໍ ໂຂ ເຕ, ມກ຺ກຏຈ຺ຉາປໂກ ຣງ຺ຄກ຺ຂໂມ ຫິ ໂຂ, ໂນ ອາໂກຏນກ຺ຂໂມ, ໂນ ວິມຊ຺ຊນກ຺ຂໂມ’ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ພາລານໍ ນິຄຓ຺ຐານໍ ວາໂທ ຣງ຺ຄກ຺ຂໂມ ຫິ ໂຂ ພາລານໍ ໂນ ປຓ຺ຑິຕານໍ, ໂນ ອນຸໂຍຄກ຺ຂໂມ, ໂນ ວິມຊ຺ຊນກ຺ຂໂມ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອປເຣນ ສມເຍນ ນວໍ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ອາທາຍ ເຍນ ຣຕ຺ຕປາຓິ ຣຊກປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕປາຓິໍ ຣຊກປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ສມ຺ມ ຣຕ຺ຕປາຓິ, ອິມໍ ນວໍ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ປີຕາວເລປນໍ ນາມ ຣງ຺ຄຊາຕໍ ຣຊິຕໍ ອາໂກຏິຕປຈ຺ຈາໂກຏິຕໍ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຣຕ຺ຕປາຓິ ຣຊກປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອິທໍ ໂຂ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ນວໍ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ຣງ຺ຄກ຺ຂມຎ຺ເຈວ ອາໂກຏນກ຺ຂມຎ຺ຈ ວິມຊ຺ຊນກ຺ຂມຎ຺ຈາ’ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ວາໂທ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຣງ຺ຄກ຺ຂໂມ ເຈວ ປຓ຺ຑິຕານໍ ໂນ ພາລານໍ, ອນຸໂຍຄກ຺ຂໂມ ຈ ວິມຊ຺ຊນກ຺ຂໂມ ຈາ’’ຕິ.

‘‘ສຣາຊິກາ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ປຣິສາ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ນິຄຓ຺ຐສ຺ສ ນາຏປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສາວໂກ’ຕິ. ກສ຺ສ ຕໍ, ຄຫປຕິ, ສາວກໍ ຘາເຣມາ’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຸປາລິ ຄຫປຕິ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ນິຄຓ຺ຐໍ ນາຏປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ສຸໂຓຫິ ຍສ຺ສາຫໍ ສາວໂກ’’ຕິ –

໗໖. ‘‘ຘີຣສ຺ສ ວິຄຕໂມຫສ຺ສ, ປຠິນ຺ນຂີລສ຺ສ ວິຊິຕວິຊຍສ຺ສ;

ອນີຆສ຺ສ ສຸສມຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ວຸທ຺ຘສີລສ຺ສ ສາຘຸປຎ຺ຎສ຺ສ;

ເວສມນ຺ຕຣສ຺ສ [ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ (ສີ. ປີ.)] ວິມລສ຺ສ, ຠຄວໂຕ ຕສ຺ສ ສາວໂກຫມສ຺ມິ.

‘‘ອກຖໍກຖິສ຺ສ ຕຸສິຕສ຺ສ, ວນ຺ຕໂລກາມິສສ຺ສ ມຸທິຕສ຺ສ;

ກຕສມຓສ຺ສ ມນຸຊສ຺ສ, ອນ຺ຕິມສາຣີຣສ຺ສ ນຣສ຺ສ;

ອໂນປມສ຺ສ ວິຣຊສ຺ສ, ຠຄວໂຕ ຕສ຺ສ ສາວໂກຫມສ຺ມິ.

‘‘ອສໍສຍສ຺ສ ກຸສລສ຺ສ, ເວນຍິກສ຺ສ ສາຣຖິວຣສ຺ສ;

ອນຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຣຸຈິຣຘມ຺ມສ຺ສ, ນິກ຺ກງ຺ຂສ຺ສ ປຠາສກສ຺ສ [ປຠາສກຣສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)];

ມານຈ຺ຉິທສ຺ສ ວີຣສ຺ສ, ຠຄວໂຕ ຕສ຺ສ ສາວໂກຫມສ຺ມິ.

‘‘ນິສຠສ຺ສ ອປ຺ປເມຍ຺ຍສ຺ສ, ຄມ຺ຠີຣສ຺ສ ໂມນປຕ຺ຕສ຺ສ;

ເຂມງ຺ກຣສ຺ສ ເວທສ຺ສ, ຘມ຺ມຏ຺ຐສ຺ສ ສໍວຸຕຕ຺ຕສ຺ສ;

ສງ຺ຄາຕິຄສ຺ສ ມຸຕ຺ຕສ຺ສ, ຠຄວໂຕ ຕສ຺ສ ສາວໂກຫມສ຺ມິ.

‘‘ນາຄສ຺ສ ປນ຺ຕເສນສ຺ສ, ຂີຓສໍໂຍຊນສ຺ສ ມຸຕ຺ຕສ຺ສ;

ປຏິມນ຺ຕກສ຺ສ [ປຏິມນ຺ຕສ຺ສ (ກ.)] ໂຘນສ຺ສ, ປນ຺ນຘຊສ຺ສ ວີຕຣາຄສ຺ສ;

ທນ຺ຕສ຺ສ ນິປ຺ປປຎ຺ຈສ຺ສ, ຠຄວໂຕ ຕສ຺ສ ສາວໂກຫມສ຺ມິ.

‘‘ອິສິສຕ຺ຕມສ຺ສ ອກຸຫສ຺ສ, ເຕວິຊ຺ຊສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມປຕ຺ຕສ຺ສ;

ນ຺ຫາຕກສ຺ສ [ນຫາຕກສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ປທກສ຺ສ, ປສ຺ສທ຺ຘສ຺ສ ວິທິຕເວທສ຺ສ;

ປຸຣິນ຺ທທສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ, ຠຄວໂຕ ຕສ຺ສ ສາວໂກຫມສ຺ມິ.

‘‘ອຣິຍສ຺ສ ຠາວິຕຕ຺ຕສ຺ສ, ປຕ຺ຕິປຕ຺ຕສ຺ສ ເວຍ຺ຍາກຣຓສ຺ສ;

ສຕິມໂຕ ວິປສ຺ສິສ຺ສ, ອນຠິນຕສ຺ສ ໂນ ອປນຕສ຺ສ;

ອເນຊສ຺ສ ວສິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ, ຠຄວໂຕ ຕສ຺ສ ສາວໂກຫມສ຺ມິ.

‘‘ສມຸຄ຺ຄຕສ຺ສ [ສມ຺ມຄ຺ຄຕສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ຌາຍິສ຺ສ, ອນນຸຄຕນ຺ຕຣສ຺ສ ສຸທ຺ຘສ຺ສ;

ອສິຕສ຺ສ ຫິຕສ຺ສ [ອປ຺ປຫີນສ຺ສ (ສີ. ປີ.), ອປ຺ປຠີຕສ຺ສ (ສ຺ຍາ.)], ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ;

ຕິຓ຺ຓສ຺ສ ຕາຣຍນ຺ຕສ຺ສ, ຠຄວໂຕ ຕສ຺ສ ສາວໂກຫມສ຺ມິ.

‘‘ສນ຺ຕສ຺ສ ຠູຣິປຎ຺ຎສ຺ສ, ມຫາປຎ຺ຎສ຺ສ ວີຕໂລຠສ຺ສ;

ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຸຄຕສ຺ສ, ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອສມສ຺ສ;

ວິສາຣທສ຺ສ ນິປຸຓສ຺ສ, ຠຄວໂຕ ຕສ຺ສ ສາວໂກຫມສ຺ມິ.

‘‘ຕຓ຺ຫຈ຺ຉິທສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ, ວີຕຘູມສ຺ສ ອນຸປລິຕ຺ຕສ຺ສ;

ອາຫຸເນຍ຺ຍສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ, ອຸຕ຺ຕມປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຕຸລສ຺ສ;

ມຫໂຕ ຍສຄ຺ຄປຕ຺ຕສ຺ສ, ຠຄວໂຕ ຕສ຺ສ ສາວໂກຫມສ຺ມີ’’ຕິ.

໗໗. ‘‘ກທາ ສຎ຺ຎູຬ຺ຫາ ປນ ເຕ, ຄຫປຕິ, ອິເມ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວຓ຺ຓາ’’ຕິ? ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ນານາປຸປ຺ຜານໍ ມຫາປຸປ຺ຜຣາສິ, ຕເມນໍ ທກ຺ໂຂ ມາລາກາໂຣ ວາ ມາລາກາຣນ຺ເຕວາສີ ວາ ວິຈິຕ຺ຕໍ ມາລໍ ຄນ຺ເຖຍ຺ຍ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ໂສ ຠຄວາ ອເນກວຓ຺ໂຓ ອເນກສຕວຓ຺ໂຓ. ໂກ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ວຓ຺ຓາຣຫສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ນ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ນິຄຓ຺ຐສ຺ສ ນາຏປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສກ຺ກາຣໍ ອສຫມານສ຺ສ ຕຕ຺ເຖວ ອຸຓ຺ຫໍ ໂລຫິຕໍ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉີຕິ [ອຸຄ຺ຄຎ຺ຉິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)].

ອຸປາລິສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຉຏ຺ຐໍ.