໔. ໂປຕລິຍສຸຕ຺ຕໍ

໓໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣາເປສຸ ວິຫຣຕິ ອາປຓໍ ນາມ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣາປານໍ ນິຄໂມ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອາປຓໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອາປເຓ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນຎ຺ຎຕໂຣ ວນສຓ຺ໂຑ ເຕນຸປສງ຺ກມິ ທິວາວິຫາຣາຍ. ຕໍ ວນສຓ຺ຑໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ [ອຊ຺ໂຌຄເຫຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.), ອຊ຺ໂຌຄາຫິຕ຺ວາ (ປີ. ກ.)] ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິ. ໂປຕລິໂຍປິ ໂຂ ຄຫປຕິ ສມ຺ປນ຺ນນິວາສນປາວຸຣໂຓ [ປາປຸຣໂຓ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຉຕ຺ຕຸປາຫນາຫິ [ຉຕ຺ຕຸປາຫໂນ (ກ.)] ຊງ຺ຆາວິຫາຣໍ ອນຸຈງ຺ກມມາໂນ ອນຸວິຈຣມາໂນ ເຍນ ໂສ ວນສຓ຺ໂຑ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ວນສຓ຺ຑໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕໍ ໂຂ ໂປຕລິຍໍ ຄຫປຕິໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອາສນານິ; ສເຈ ອາກງ຺ຂສິ ນິສີທາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ໂປຕລິໂຍ ຄຫປຕິ ‘‘ຄຫປຕິວາເທນ ມໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສມຸທາຈຣຕີ’’ຕິ ກຸປິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ໂປຕລິຍໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອາສນານິ; ສເຈ ອາກງ຺ຂສິ ນິສີທາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ໂປຕລິໂຍ ຄຫປຕິ ຄຫປຕິວາເທນ ມໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສມຸທາຈຣຕີ’’ຕິ ກຸປິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕຍິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນຈ຺ຉນ຺ນໍ, ຕຍິທໍ ນປ຺ປຕິຣູປໍ, ຍໍ ມໍ ຕ຺ວໍ ຄຫປຕິວາເທນ ສມຸທາຈຣສີ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ອາກາຣາ, ເຕ ລິງ຺ຄາ, ເຕ ນິມິຕ຺ຕາ ຍຖາ ຕໍ ຄຫປຕິສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ຕຖາ ຫິ ປນ ເມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສພ຺ເພ ກມ຺ມນ຺ຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ສພ຺ເພ ໂວຫາຣາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສພ຺ເພ ກມ຺ມນ຺ຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ສພ຺ເພ ໂວຫາຣາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ ເມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຍໍ ອໂຫສິ ຘນໍ ວາ ຘຎ຺ຎໍ ວາ ຣຊຕໍ ວາ ຊາຕຣູປໍ ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປຸຕ຺ຕານໍ ທາຍຊ຺ຊໍ ນິຍ຺ຍາຕໍ, ຕຕ຺ຖາຫໍ ອໂນວາທີ ອນຸປວາທີ ຆາສຈ຺ຉາທນປຣໂມ ວິຫຣາມິ. ເອວໍ ໂຂ ເມ [ເອວຎ຺ຈ ເມ (ສ຺ຍາ.), ເອວໍ ເມ (ກ.)], ໂຠ ໂຄຕມ, ສພ຺ເພ ກມ຺ມນ຺ຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ສພ຺ເພ ໂວຫາຣາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ’’ຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎຖາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ໂວຫາຣສມຸຈ຺ເຉທໍ ວທສິ, ອຎ຺ຎຖາ ຈ ປນ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ໂວຫາຣສມຸຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ໂວຫາຣສມຸຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ? ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ ຍຖາ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ໂວຫາຣສມຸຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຄຫປຕິ, ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ, ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂປຕລິໂຍ ຄຫປຕິ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ.

໓໒. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຏ຺ຐ ໂຂ ອິເມ, ຄຫປຕິ, ຘມ຺ມາ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ໂວຫາຣສມຸຈ຺ເຉທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ອຏ຺ຐ? ອປາຓາຕິປາຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປາຓາຕິປາໂຕ ປຫາຕພ຺ໂພ; ທິນ຺ນາທານໍ ນິສ຺ສາຍ ອທິນ຺ນາທານໍ ປຫາຕພ຺ພໍ; ສຈ຺ຈວາຈໍ [ສຈ຺ຈໍ ວາຈໍ (ສ຺ຍາ.)] ນິສ຺ສາຍ ມຸສາວາໂທ ປຫາຕພ຺ໂພ; ອປິສຸຓໍ ວາຈໍ ນິສ຺ສາຍ ປິສຸຓາ ວາຈາ ປຫາຕພ຺ພາ; ອຄິທ຺ຘິໂລຠໍ ນິສ຺ສາຍ ຄິທ຺ຘິໂລໂຠ ປຫາຕພ຺ໂພ; ອນິນ຺ທາໂຣສໍ ນິສ຺ສາຍ ນິນ຺ທາໂຣໂສ ປຫາຕພ຺ໂພ; ອກ຺ໂກຘູປາຍາສໍ ນິສ຺ສາຍ ໂກຘູປາຍາໂສ ປຫາຕພ຺ໂພ; ອນຕິມານໍ ນິສ຺ສາຍ ອຕິມາໂນ ປຫາຕພ຺ໂພ. ອິເມ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕາ, ວິຕ຺ຖາເຣນ ອວິຠຕ຺ຕາ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ໂວຫາຣສມຸຈ຺ເຉທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຍ ເມ [ເຍ ເມ ປນ (ສ຺ຍາ. ກ.)], ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕາ, ວິຕ຺ຖາເຣນ ອວິຠຕ຺ຕາ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ໂວຫາຣສມຸຈ຺ເຉທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອິເມ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ເມ ວິຕ຺ຖາເຣນ [ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ (ກ.)] ວິຠຊຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຄຫປຕິ, ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ, ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂປຕລິໂຍ ຄຫປຕິ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

໓໓. ‘‘‘ອປາຓາຕິປາຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປາຓາຕິປາໂຕ ປຫາຕພ຺ໂພ’ຕິ ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອິຘ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ເຍສໍ ໂຂ ອຫໍ ສໍໂຍຊນານໍ ເຫຕຸ ປາຓາຕິປາຕີ ອສ຺ສໍ, ເຕສາຫໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຫານາຍ ສມຸຈ຺ເຉທາຍ ປຏິປນ຺ໂນ. ອຫຎ຺ເຈວ [ອຫຎ຺ເຈ (?)] ໂຂ ປນ ປາຓາຕິປາຕີ ອສ຺ສໍ, ອຕ຺ຕາປິ ມໍ ອຸປວເທຍ຺ຍ ປາຓາຕິປາຕປຈ຺ຈຍາ, ອນຸວິຈ຺ຈາປິ ມໍ ວິຎ຺ຎູ [ອນຸວິຈ຺ຈ ວິຎ຺ຎູ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ຄຣເຫຍ຺ຍຸໍ ປາຓາຕິປາຕປຈ຺ຈຍາ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ທຸຄ຺ຄຕິ ປາຏິກງ຺ຂາ ປາຓາຕິປາຕປຈ຺ຈຍາ. ເອຕເທວ ໂຂ ປນ ສໍໂຍຊນໍ ເອຕໍ ນີວຣຓໍ ຍທິທໍ ປາຓາຕິປາໂຕ. ເຍ ຈ ປາຓາຕິປາຕປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣຕສ຺ສ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ’. ‘ອປາຓາຕິປາຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປາຓາຕິປາໂຕ ປຫາຕພ຺ໂພ’ຕິ – ອິຕິ ຍນ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໔. ‘‘‘ທິນ຺ນາທານໍ ນິສ຺ສາຍ ອທິນ຺ນາທານໍ ປຫາຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອິຘ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ເຍສໍ ໂຂ ອຫໍ ສໍໂຍຊນານໍ ເຫຕຸ ອທິນ຺ນາທາຍີ ອສ຺ສໍ, ເຕສາຫໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຫານາຍ ສມຸຈ຺ເຉທາຍ ປຏິປນ຺ໂນ. ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ອທິນ຺ນາທາຍີ ອສ຺ສໍ, ອຕ຺ຕາປິ ມໍ ອຸປວເທຍ຺ຍ ອທິນ຺ນາທານປຈ຺ຈຍາ, ອນຸວິຈ຺ຈາປິ ມໍ ວິຎ຺ຎູ ຄຣເຫຍ຺ຍຸໍ ອທິນ຺ນາທານປຈ຺ຈຍາ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ທຸຄ຺ຄຕິ ປາຏິກງ຺ຂາ ອທິນ຺ນາທານປຈ຺ຈຍາ. ເອຕເທວ ໂຂ ປນ ສໍໂຍຊນໍ ເອຕໍ ນີວຣຓໍ ຍທິທໍ ອທິນ຺ນາທານໍ. ເຍ ຈ ອທິນ຺ນາທານປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣຕສ຺ສ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ’. ‘ທິນ຺ນາທານໍ ນິສ຺ສາຍ ອທິນ຺ນາທານໍ ປຫາຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ຍນ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໕. ‘‘‘ສຈ຺ຈວາຈໍ ນິສ຺ສາຍ ມຸສາວາໂທ ປຫາຕພ຺ໂພ’ຕິ ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອິຘ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ເຍສໍ ໂຂ ອຫໍ ສໍໂຍຊນານໍ ເຫຕຸ ມຸສາວາທີ ອສ຺ສໍ, ເຕສາຫໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຫານາຍ ສມຸຈ຺ເຉທາຍ ປຏິປນ຺ໂນ. ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ມຸສາວາທີ ອສ຺ສໍ, ອຕ຺ຕາປິ ມໍ ອຸປວເທຍ຺ຍ ມຸສາວາທປຈ຺ຈຍາ, ອນຸວິຈ຺ຈາປິ ມໍ ວິຎ຺ຎູ ຄຣເຫຍ຺ຍຸໍ ມຸສາວາທປຈ຺ຈຍາ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ທຸຄ຺ຄຕິ ປາຏິກງ຺ຂາ ມຸສາວາທປຈ຺ຈຍາ. ເອຕເທວ ໂຂ ປນ ສໍໂຍຊນໍ ເອຕໍ ນີວຣຓໍ ຍທິທໍ ມຸສາວາໂທ. ເຍ ຈ ມຸສາວາທປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣຕສ຺ສ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ’. ‘ສຈ຺ຈວາຈໍ ນິສ຺ສາຍ ມຸສາວາໂທ ປຫາຕພ຺ໂພ’ຕິ – ອິຕິ ຍນ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໖. ‘‘‘ອປິສຸຓໍ ວາຈໍ ນິສ຺ສາຍ ປິສຸຓາ ວາຈາ ປຫາຕພ຺ພາ’ຕິ ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອິຘ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ເຍສໍ ໂຂ ອຫໍ ສໍໂຍຊນານໍ ເຫຕຸ ປິສຸຓວາໂຈ ອສ຺ສໍ, ເຕສາຫໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຫານາຍ ສມຸຈ຺ເຉທາຍ ປຏິປນ຺ໂນ. ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ປິສຸຓວາໂຈ ອສ຺ສໍ, ອຕ຺ຕາປິ ມໍ ອຸປວເທຍ຺ຍ ປິສຸຓວາຈາປຈ຺ຈຍາ, ອນຸວິຈ຺ຈາປິ ມໍ ວິຎ຺ຎູ ຄຣເຫຍ຺ຍຸໍ ປິສຸຓວາຈາປຈ຺ຈຍາ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ທຸຄ຺ຄຕິ ປາຏິກງ຺ຂາ ປິສຸຓວາຈາປຈ຺ຈຍາ. ເອຕເທວ ໂຂ ປນ ສໍໂຍຊນໍ ເອຕໍ ນີວຣຓໍ ຍທິທໍ ປິສຸຓາ ວາຈາ. ເຍ ຈ ປິສຸຓວາຈາປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣຕສ຺ສ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ’. ‘ອປິສຸຓໍ ວາຈໍ ນິສ຺ສາຍ ປິສຸຓາ ວາຈາ ປຫາຕພ຺ພາ’ຕິ – ອິຕິ ຍນ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໗. ‘‘‘ອຄິທ຺ຘິໂລຠໍ ນິສ຺ສາຍ ຄິທ຺ຘິໂລໂຠ ປຫາຕພ຺ໂພ’ຕິ ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອິຘ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ເຍສໍ ໂຂ ອຫໍ ສໍໂຍຊນານໍ ເຫຕຸ ຄິທ຺ຘິໂລຠີ ອສ຺ສໍ, ເຕສາຫໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຫານາຍ ສມຸຈ຺ເຉທາຍ ປຏິປນ຺ໂນ. ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ຄິທ຺ຘິໂລຠີ ອສ຺ສໍ, ອຕ຺ຕາປິ ມໍ ອຸປວເທຍ຺ຍ ຄິທ຺ຘິໂລຠປຈ຺ຈຍາ, ອນຸວິຈ຺ຈາປິ ມໍ ວິຎ຺ຎູ ຄຣເຫຍ຺ຍຸໍ ຄິທ຺ຘິໂລຠປຈ຺ຈຍາ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ທຸຄ຺ຄຕິ ປາຏິກງ຺ຂາ ຄິທ຺ຘິໂລຠປຈ຺ຈຍາ. ເອຕເທວ ໂຂ ປນ ສໍໂຍຊນໍ ເອຕໍ ນີວຣຓໍ ຍທິທໍ ຄິທ຺ຘິໂລໂຠ. ເຍ ຈ ຄິທ຺ຘິໂລຠປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ຄິທ຺ຘິໂລຠາ ປຏິວິຣຕສ຺ສ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ’. ‘ອຄິທ຺ຘິໂລຠໍ ນິສ຺ສາຍ ຄິທ຺ຘິໂລໂຠ ປຫາຕພ຺ໂພ’ຕິ – ອິຕິ ຍນ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໘. ‘‘‘ອນິນ຺ທາໂຣສໍ ນິສ຺ສາຍ ນິນ຺ທາໂຣໂສ ປຫາຕພ຺ໂພ’ຕິ ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອິຘ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ເຍສໍ ໂຂ ອຫໍ ສໍໂຍຊນານໍ ເຫຕຸ ນິນ຺ທາໂຣສີ ອສ຺ສໍ, ເຕສາຫໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຫານາຍ ສມຸຈ຺ເຉທາຍ ປຏິປນ຺ໂນ. ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ນິນ຺ທາໂຣສີ ອສ຺ສໍ, ອຕ຺ຕາປິ ມໍ ອຸປວເທຍ຺ຍ ນິນ຺ທາໂຣສປຈ຺ຈຍາ, ອນຸວິຈ຺ຈາປິ ມໍ ວິຎ຺ຎູ ຄຣເຫຍ຺ຍຸໍ ນິນ຺ທາໂຣສປຈ຺ຈຍາ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ທຸຄ຺ຄຕິ ປາຏິກງ຺ຂາ ນິນ຺ທາໂຣສປຈ຺ຈຍາ. ເອຕເທວ ໂຂ ປນ ສໍໂຍຊນໍ ເອຕໍ ນີວຣຓໍ ຍທິທໍ ນິນ຺ທາໂຣໂສ. ເຍ ຈ ນິນ຺ທາໂຣສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ອນິນ຺ທາໂຣສິສ຺ສ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ’. ‘ອນິນ຺ທາໂຣສໍ ນິສ຺ສາຍ ນິນ຺ທາໂຣໂສ ປຫາຕພ຺ໂພ’ຕິ – ອິຕິ ຍນ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໙. ‘‘‘ອກ຺ໂກຘູປາຍາສໍ ນິສ຺ສາຍ ໂກຘູປາຍາໂສ ປຫາຕພ຺ໂພ’ຕິ ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອິຘ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ເຍສໍ ໂຂ ອຫໍ ສໍໂຍຊນານໍ ເຫຕຸ ໂກຘູປາຍາສີ ອສ຺ສໍ, ເຕສາຫໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຫານາຍ ສມຸຈ຺ເຉທາຍ ປຏິປນ຺ໂນ. ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ໂກຘູປາຍາສີ ອສ຺ສໍ, ອຕ຺ຕາປິ ມໍ ອຸປວເທຍ຺ຍ ໂກຘູປາຍາສປຈ຺ຈຍາ, ອນຸວິຈ຺ຈາປິ ມໍ ວິຎ຺ຎູ ຄຣເຫຍ຺ຍຸໍ ໂກຘູປາຍາສປຈ຺ຈຍາ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ທຸຄ຺ຄຕິ ປາຏິກງ຺ຂາ ໂກຘູປາຍາສປຈ຺ຈຍາ. ເອຕເທວ ໂຂ ປນ ສໍໂຍຊນໍ ເອຕໍ ນີວຣຓໍ ຍທິທໍ ໂກຘູປາຍາໂສ. ເຍ ຈ ໂກຘູປາຍາສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ອກ຺ໂກຘູປາຍາສິສ຺ສ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ’. ‘ອກ຺ໂກຘູປາຍາສໍ ນິສ຺ສາຍ ໂກຘູປາຍາໂສ ປຫາຕພ຺ໂພ’ຕິ – ອິຕິ ຍນ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

໔໐. ‘‘‘ອນຕິມານໍ ນິສ຺ສາຍ ອຕິມາໂນ ປຫາຕພ຺ໂພ’ຕິ ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອິຘ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ເຍສໍ ໂຂ ອຫໍ ສໍໂຍຊນານໍ ເຫຕຸ ອຕິມານີ ອສ຺ສໍ, ເຕສາຫໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຫານາຍ ສມຸຈ຺ເຉທາຍ ປຏິປນ຺ໂນ. ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ອຕິມານີ ອສ຺ສໍ, ອຕ຺ຕາປິ ມໍ ອຸປວເທຍ຺ຍ ອຕິມານປຈ຺ຈຍາ, ອນຸວິຈ຺ຈາປິ ມໍ ວິຎ຺ຎູ ຄຣເຫຍ຺ຍຸໍ ອຕິມານປຈ຺ຈຍາ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ທຸຄ຺ຄຕິ ປາຏິກງ຺ຂາ ອຕິມານປຈ຺ຈຍາ. ເອຕເທວ ໂຂ ປນ ສໍໂຍຊນໍ ເອຕໍ ນີວຣຓໍ ຍທິທໍ ອຕິມາໂນ. ເຍ ຈ ອຕິມານປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ອນຕິມານິສ຺ສ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ’. ‘ອນຕິມານໍ ນິສ຺ສາຍ ອຕິມາໂນ ປຫາຕພ຺ໂພ’ຕິ – ອິຕິ ຍນ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

໔໑. ‘‘ອິເມ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕາ, ວິຕ຺ຖາເຣນ ວິຠຕ຺ຕາ [ອວິຠຕ຺ຕາ (ສ຺ຍາ. ກ.)], ເຍ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ໂວຫາຣສມຸຈ຺ເຉທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ; ນ ຕ຺ເວວ ຕາວ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພຖາ ສພ຺ພໍ ໂວຫາຣສມຸຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພຖາ ສພ຺ພໍ ໂວຫາຣສມຸຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ? ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ ຍຖາ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພຖາ ສພ຺ພໍ ໂວຫາຣສມຸຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຄຫປຕິ, ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ, ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂປຕລິໂຍ ຄຫປຕິ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

ກາມາທີນວກຖາ

໔໒. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຄຫປຕິ, ກຸກ຺ກຸໂຣ ຊິຆຈ຺ຉາທຸພ຺ພລ຺ຍປເຣໂຕ ໂຄຆາຕກສູນໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ອສ຺ສ. ຕເມນໍ ທກ຺ໂຂ ໂຄຆາຕໂກ ວາ ໂຄຆາຕກນ຺ເຕວາສີ ວາ ອຏ຺ຐິກງ຺ກລໍ ສຸນິກ຺ກນ຺ຕໍ ນິກ຺ກນ຺ຕໍ ນິມ຺ມໍສໍ ໂລຫິຕມກ຺ຂິຕໍ ອຸປສຸມ຺ເຠຍ຺ຍ [ອຸປຈ຺ຉຸເຠຍ຺ຍ (ສີ. ປີ.), ອຸປຈ຺ຉູເຠຍ຺ຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ອຸປຈ຺ຈຸມ຺ເຠຍ຺ຍ (ກ.)]. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຄຫປຕິ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ ກຸກ຺ກຸໂຣ ອມຸໍ ອຏ຺ຐິກງ຺ກລໍ ສຸນິກ຺ກນ຺ຕໍ ນິກ຺ກນ຺ຕໍ ນິມ຺ມໍສໍ ໂລຫິຕມກ຺ຂິຕໍ ປເລຫນ຺ໂຕ ຊິຆຈ຺ຉາທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ປຏິວິເນຍ຺ຍາ’’ຕິ?

‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’?

‘‘ອທຸຎ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອຏ຺ຐິກງ຺ກລໍ ສຸນິກ຺ກນ຺ຕໍ ນິກ຺ກນ຺ຕໍ ນິມ຺ມໍສໍ ໂລຫິຕມກ຺ຂິຕໍ. ຍາວເທວ ປນ ໂສ ກຸກ຺ກຸໂຣ ກິລມຖສ຺ສ ວິຆາຕສ຺ສ ຠາຄີ ອສ຺ສາຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຏ຺ຐິກງ຺ກລູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ [ພຫູປາຍາສາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ’ຕິ. ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ຍາຍໍ ອຸເປກ຺ຂາ ນານຕ຺ຕາ ນານຕ຺ຕສິຕາ ຕໍ ອຠິນິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ, ຍາຍໍ ອຸເປກ຺ຂາ ເອກຕ຺ຕາ ເອກຕ຺ຕສິຕາ ຍຕ຺ຖ ສພ຺ພໂສ ໂລກາມິສູປາທານາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ຕເມວູເປກ຺ຂໍ ຠາເວຕິ.

໔໓. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຄຫປຕິ, ຄິຊ຺ໂຌ ວາ ກງ຺ໂກ ວາ ກຸລໂລ ວາ ມໍສເປສິໍ ອາທາຍ ອຸຑ຺ຑີເຍຍ຺ຍ [ອຸຑ຺ຑເຍຍ຺ຍ (ສ຺ຍາ. ປີ.)]. ຕເມນໍ ຄິຊ຺ຌາປິ ກງ຺ກາປິ ກຸລລາປິ ອນຸປຕິຕ຺ວາ ອນຸປຕິຕ຺ວາ ວິຕຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ [ວິຣາເຊຍ຺ຍຸໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຄຫປຕິ, ສເຈ ໂສ ຄິຊ຺ໂຌ ວາ ກງ຺ໂກ ວາ ກຸລໂລ ວາ ຕໍ ມໍສເປສິໍ ນ ຂິປ຺ປເມວ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ໂສ ຕໂຕນິທານໍ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ມໍສເປສູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ’ຕິ. ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ຍາຍໍ ອຸເປກ຺ຂາ ນານຕ຺ຕາ ນານຕ຺ຕສິຕາ ຕໍ ອຠິນິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຍາຍໍ ອຸເປກ຺ຂາ ເອກຕ຺ຕາ ເອກຕ຺ຕສິຕາ ຍຕ຺ຖ ສພ຺ພໂສ ໂລກາມິສູປາທານາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ຕເມວູເປກ຺ຂໍ ຠາເວຕິ.

໔໔. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຄຫປຕິ, ປຸຣິໂສ ອາທິຕ຺ຕໍ ຕິຓຸກ຺ກໍ ອາທາຍ ປຏິວາຕໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຄຫປຕິ, ສເຈ ໂສ ປຸຣິໂສ ຕໍ ອາທິຕ຺ຕໍ ຕິຓຸກ຺ກໍ ນ ຂິປ຺ປເມວ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ ຕສ຺ສ ສາ ອາທິຕ຺ຕາ ຕິຓຸກ຺ກາ ຫຕ຺ຖໍ ວາ ທເຫຍ຺ຍ ພາຫຸໍ ວາ ທເຫຍ຺ຍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄໍ [ທເຫຍ຺ຍ. ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄ (ສີ. ປີ.)] ທເຫຍ຺ຍ, ໂສ ຕໂຕນິທານໍ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ຕິຓຸກ຺ກູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ’ຕິ. ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ…ເປ… ຕເມວູເປກ຺ຂໍ ຠາເວຕິ.

໔໕. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຄຫປຕິ, ອງ຺ຄາຣກາສຸ ສາຘິກໂປຣິສາ, ປູຣາ ອງ຺ຄາຣານໍ ວີຕຈ຺ຈິການໍ ວີຕຘູມານໍ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຊີວິຕຸກາໂມ ອມຣິຕຸກາໂມ ສຸຂກາໂມ ທຸກ຺ຂປ຺ປຏິກ຺ກູໂລ. ຕເມນໍ ທ຺ເວ ພລວນ຺ໂຕ ປຸຣິສາ ນານາພາຫາສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອງ຺ຄາຣກາສຸໍ ອຸປກຑ຺ເຒຍ຺ຍຸໍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຄຫປຕິ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອິຕິຈິຕິເຈວ ກາຍໍ ສນ຺ນາເມຍ຺ຍາ’’ຕິ?

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’?

‘‘ວິທິຕຎ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອິມຎ຺ຈາຫໍ ອງ຺ຄາຣກາສຸໍ ປປຕິສ຺ສາມິ, ຕໂຕນິທານໍ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ຉິສ຺ສາມິ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອງ຺ຄາຣກາສູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ’ຕິ. ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ…ເປ… ຕເມວູເປກ຺ຂໍ ຠາເວຕິ.

໔໖. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຄຫປຕິ, ປຸຣິໂສ ສຸປິນກໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ອາຣາມຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ວນຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ຠູມິຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ໂປກ຺ຂຣຓິຣາມເຓຍ຺ຍກໍ. ໂສ ປຏິພຸທ຺ໂຘ ນ ກິຎ຺ຈິ ປຏິປສ຺ເສຍ຺ຍ [ປສ຺ເສຍ຺ຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ເອວເມວ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ສຸປິນກູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ’ຕິ…ເປ… ຕເມວູເປກ຺ຂໍ ຠາເວຕິ.

໔໗. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຄຫປຕິ, ປຸຣິໂສ ຍາຈິຕກໍ ໂຠຄໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ຍານໍ ວາ [ຍານໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ໂປຣິເສຍ຺ຍໍ [ໂປໂຣເສຍ຺ຍໍ (ສີ. ປີ. ກ.), ໂອໂຣເປຍ຺ຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ປວຣມຓິກຸຓ຺ຑລໍ. ໂສ ເຕຫິ ຍາຈິຕເກຫິ ໂຠເຄຫິ ປຸຣກ຺ຂໂຕ ປຣິວຸໂຕ ອນ຺ຕຣາປຓໍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕເມນໍ ຊໂນ ທິສ຺ວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ໂຠຄີ ວຕ, ໂຠ, ປຸຣິໂສ, ເອວໍ ກິຣ ໂຠຄິໂນ ໂຠຄານິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’ຕິ. ຕເມນໍ ສາມິກາ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ເຖວ ປສ຺ເສຍ຺ຍຸໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ສານິ ຫເຣຍ຺ຍຸໍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຄຫປຕິ, ອລໍ ນຸ ໂຂ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ?

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’?

‘‘ສາມິໂນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ສານິ ຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ຍາຈິຕກູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ’ຕິ…ເປ… ຕເມວູເປກ຺ຂໍ ຠາເວຕິ.

໔໘. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຄຫປຕິ, ຄາມສ຺ສ ວາ ນິຄມສ຺ສ ວາ ອວິທູເຣ ຕິພ຺ໂພ ວນສຓ຺ໂຑ. ຕຕ຺ຣສ຺ສ ຣຸກ຺ໂຂ ສມ຺ປນ຺ນຜໂລ ຈ ອຸປປນ຺ນຜໂລ [ອຸປ຺ປນ຺ນຜໂລ (ສ຺ຍາ.)] ຈ, ນ ຈສ຺ສຸ ການິຈິ ຜລານິ ຠູມິຍໍ ປຕິຕານິ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຜລຕ຺ຖິໂກ ຜລຄເວສີ ຜລປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ. ໂສ ຕໍ ວນສຓ຺ຑໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ສມ຺ປນ຺ນຜລຎ຺ຈ ອຸປປນ຺ນຜລຎ຺ຈ. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຣຸກ຺ໂຂ ສມ຺ປນ຺ນຜໂລ ຈ ອຸປປນ຺ນຜໂລ ຈ, ນຕ຺ຖິ ຈ ການິຈິ ຜລານິ ຠູມິຍໍ ປຕິຕານິ. ຊານາມິ ໂຂ ປນາຫໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອາໂຣຫິຕຸໍ [ອາຣຸຫິຕຸໍ (ສີ.)]. ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອາໂຣຫິຕ຺ວາ ຍາວທຕ຺ຖຎ຺ຈ ຂາເທຍ຺ຍໍ ອຸຈ຺ຉງ຺ຄຎ຺ຈ ປູເຣຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອາໂຣຫິຕ຺ວາ ຍາວທຕ຺ຖຎ຺ຈ ຂາເທຍ຺ຍ ອຸຈ຺ຉງ຺ຄຎ຺ຈ ປູເຣຍ຺ຍ. ອຖ ທຸຕິໂຍ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຜລຕ຺ຖິໂກ ຜລຄເວສີ ຜລປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ຕິຓ຺ຫໍ ກຸຐາຣິໍ [ກຸຘາຣິໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ອາທາຍ. ໂສ ຕໍ ວນສຓ຺ຑໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ສມ຺ປນ຺ນຜລຎ຺ຈ ອຸປປນ຺ນຜລຎ຺ຈ. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຣຸກ຺ໂຂ ສມ຺ປນ຺ນຜໂລ ຈ ອຸປປນ຺ນຜໂລ ຈ, ນຕ຺ຖິ ຈ ການິຈິ ຜລານິ ຠູມິຍໍ ປຕິຕານິ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ ຊານາມິ ຣຸກ຺ຂໍ ອາໂຣຫິຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ຣຸກ຺ຂໍ ມູລໂຕ ເຉຕ຺ວາ ຍາວທຕ຺ຖຎ຺ຈ ຂາເທຍ຺ຍໍ ອຸຈ຺ຉງ຺ຄຎ຺ຈ ປູເຣຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ມູລໂຕວ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຄຫປຕິ, ອມຸໂກ [ອສຸ (ສີ. ປີ.)] ໂຍ ໂສ ປຸຣິໂສ ປຐມໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອາຣູຬ຺ໂຫ ສເຈ ໂສ ນ ຂິປ຺ປເມວ ໂອໂຣເຫຍ຺ຍ ຕສ຺ສ ໂສ ຣຸກ຺ໂຂ ປປຕນ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖໍ ວາ ຠຎ຺ເຊຍ຺ຍ ປາທໍ ວາ ຠຎ຺ເຊຍ຺ຍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄໍ ຠຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ໂສ ຕໂຕນິທານໍ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ຣຸກ຺ຂຜລູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ’ຕິ. ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ຍາຍໍ ອຸເປກ຺ຂາ ນານຕ຺ຕາ ນານຕ຺ຕສິຕາ ຕໍ ອຠິນິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຍາຍໍ ອຸເປກ຺ຂາ ເອກຕ຺ຕາ ເອກຕ຺ຕສິຕາ ຍຕ຺ຖ ສພ຺ພໂສ ໂລກາມິສູປາທານາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ຕເມວູເປກ຺ຂໍ ຠາເວຕິ.

໔໙. ‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ອິມໍເຍວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາຄມ຺ມ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ…ເປ… ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ອິມໍເຍວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາຄມ຺ມ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ…ເປ… ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ອິມໍເຍວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາຄມ຺ມ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພຖາ ສພ຺ພໍ ໂວຫາຣສມຸຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ.

໕໐. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຄຫປຕິ, ຍຖາ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພຖາ ສພ຺ພໍ ໂວຫາຣສມຸຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ, ອປິ ນຸ ຕ຺ວໍ ເອວຣູປໍ ໂວຫາຣສມຸຈ຺ເຉທໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂກ ຈາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ໂກ ຈ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພຖາ ສພ຺ພໍ ໂວຫາຣສມຸຈ຺ເຉໂທ! ອາຣກາ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພຖາ ສພ຺ພໍ ໂວຫາຣສມຸຈ຺ເຉທາ. ມຍຎ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ເພ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍ ປຣິພ຺ພາຊເກ ອນາຊານີເຍວ ສມາເນ ອາຊານີຍາຕິ ອມຎ຺ຎິມ຺ຫ, ອນາຊານີເຍວ ສມາເນ ອາຊານີຍໂຠຊນໍ ໂຠຊິມ຺ຫ, ອນາຊານີເຍວ ສມາເນ ອາຊານີຍຐາເນ ຐປິມ຺ຫ; ຠິກ຺ຂູ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຊານີເຍວ ສມາເນ ອນາຊານີຍາຕິ ອມຎ຺ຎິມ຺ຫ, ອາຊານີເຍວ ສມາເນ ອນາຊານີຍໂຠຊນໍ ໂຠຊິມ຺ຫ, ອາຊານີເຍວ ສມາເນ ອນາຊານີຍຐາເນ ຐປິມ຺ຫ; ອິທານິ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍ ປຣິພ຺ພາຊເກ ອນາຊານີເຍວ ສມາເນ ອນາຊານີຍາຕິ ຊານິສ຺ສາມ, ອນາຊານີເຍວ ສມາເນ ອນາຊານີຍໂຠຊນໍ ໂຠເຊສ຺ສາມ, ອນາຊານີເຍວ ສມາເນ ອນາຊານີຍຐາເນ ຐເປສ຺ສາມ. ຠິກ຺ຂູ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຊານີເຍວ ສມາເນ ອາຊານີຍາຕິ ຊານິສ຺ສາມ ອາຊານີເຍວ ສມາເນ ອາຊານີຍໂຠຊນໍ ໂຠເຊສ຺ສາມ, ອາຊານີເຍວ ສມາເນ ອາຊານີຍຐາເນ ຐເປສ຺ສາມ. ອຊເນສິ ວຕ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສມເຓສຸ ສມຓປ຺ເປມໍ, ສມເຓສຸ ສມຓປ຺ປສາທໍ, ສມເຓສຸ ສມຓຄາຣວໍ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ! ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

ໂປຕລິຍສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.