໑໐. ອປຓ຺ຓກສຸຕ຺ຕໍ

໙໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ສາລາ ນາມ ໂກສລານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມ ຕທວສຣິ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ສາເລຍ຺ຍກາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ – ‘‘ສມໂຓ ຂລຸ ໂຠ ໂຄຕໂມ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ສາລໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ໂສ ອິມໍ ໂລກໍ ສເທວກໍ ສມາຣກໍ ສພ຺ຣຫ຺ມກໍ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຊໍ ສເທວມນຸສ຺ສໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທຕິ. ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ສາຘຸ ໂຂ ປນ ຕຖາຣູປານໍ ອຣຫຕໍ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສາເລຍ຺ຍກາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ; ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ສາເວຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ.

໙໓. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ເນ ໂຂ ສາເລຍ຺ຍເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ໂວ, ຄຫປຕໂຍ, ໂກຈິ ມນາໂປ ສຕ຺ຖາ ຍສ຺ມິໍ ໂວ ອາກາຣວຕີ ສທ຺ຘາ ປຏິລທ຺ຘາ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ໂກຈິ ມນາໂປ ສຕ຺ຖາ ຍສ຺ມິໍ ໂນ ອາກາຣວຕີ ສທ຺ຘາ ປຏິລທ຺ຘາ’’ຕິ. ‘‘ມນາປໍ ໂວ, ຄຫປຕໂຍ, ສຕ຺ຖາຣໍ ອລຠນ຺ເຕຫິ ອຍໍ ອປຓ຺ຓໂກ ຘມ຺ໂມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິຕພ຺ໂພ. ອປຓ຺ຓໂກ ຫິ, ຄຫປຕໂຍ, ຘມ຺ໂມ ສມຕ຺ໂຕ ສມາທິນ຺ໂນ, ໂສ ໂວ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ກຕໂມ ຈ, ຄຫປຕໂຍ, ອປຓ຺ຓໂກ ຘມ຺ໂມ’’?

໙໔. ‘‘ສນ຺ຕິ, ຄຫປຕໂຍ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ, ນຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐໍ, ນຕ຺ຖິ ຫຸຕໍ; ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ [ສຸກຏທຸກ຺ກຏານໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ, ນຕ຺ຖິ ອຍໍ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ; ນຕ຺ຖິ ມາຕາ, ນຕ຺ຖິ ປິຕາ; ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ; ນຕ຺ຖິ ໂລເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ [ສມຄ຺ຄຕາ (ກ.)] ສມ຺ມາ ປຏິປນ຺ນາ ເຍ ອິມຎ຺ຈ ໂລກໍ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທນ຺ຕີ’ຕິ. ເຕສໍເຍວ ໂຂ, ຄຫປຕໂຍ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກວາທາ. ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ, ອຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐໍ, ອຕ຺ຖິ ຫຸຕໍ; ອຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ; ອຕ຺ຖິ ອຍໍ ໂລໂກ, ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ; ອຕ຺ຖິ ມາຕາ, ອຕ຺ຖິ ປິຕາ; ອຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ; ອຕ຺ຖິ ໂລເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ສມ຺ມາ ປຏິປນ຺ນາ ເຍ ອິມຎ຺ຈ ໂລກໍ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທນ຺ຕີ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຄຫປຕໂຍ – ‘ນນຸເມ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກວາທາ’’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

໙໕. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຄຫປຕໂຍ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ, ນຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐໍ…ເປ… ເຍ ອິມຎ຺ຈ ໂລກໍ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທນ຺ຕີ’ຕິ ເຕສເມຕໍ ປາຏິກງ຺ຂໍ? ຍມິທໍ [ຍທິທໍ (ກ.)] ກາຍສຸຈຣິຕໍ, ວຈີສຸຈຣິຕໍ, ມໂນສຸຈຣິຕໍ – ອິເມ ຕໂຍ ກຸສເລ ຘມ຺ເມ ອຠິນິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ [ອຠິນິພ຺ພຊ຺ເຊຕ຺ວາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ອຠິນິພ຺ພິຊ຺ຊິຕ຺ວາ (ກ.)] ຍມິທໍ [ຍທິທໍ (ກ.)] ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ – ອິເມ ຕໂຍ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນ ຫິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປສ຺ສນ຺ຕິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ໂວທານປກ຺ຂໍ. ສນ຺ຕໍເຍວ ປນ ປຣໍ ໂລກໍ ‘ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ’ ຕິສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ປຣໍ ໂລກໍ ‘ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ’ຕິ ສງ຺ກປ຺ເປຕິ; ສ຺ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ປຣໍ ໂລກໍ ‘ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ’ຕິ ວາຈໍ ຠາສຕິ; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ມິຈ຺ຉາວາຈາ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ປຣໍ ໂລກໍ ‘ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ’ຕິ ອາຫ; ເຍ ເຕ ອຣຫນ຺ໂຕ ປຣໂລກວິທຸໂນ ເຕສມຍໍ ປຈ຺ຈນີກໍ ກໂຣຕິ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ປຣໍ ໂລກໍ ‘ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ’ຕິ ປຣໍ ສຎ຺ຎາເປຕິ [ປຎ຺ຎາເປຕິ (ກ.)]; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ອສທ຺ຘມ຺ມສຎ຺ຎຕ຺ຕິ [ອສ຺ສທ຺ຘມ຺ມປຎ຺ຎຕ຺ຕິ (ກ.)]. ຕາຍ ຈ ປນ ອສທ຺ຘມ຺ມສຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕິ, ປຣໍ ວມ຺ເຠຕິ. ອິຕິ ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນສ຺ສ ສຸສີລ຺ຍໍ ປຫີນໍ ໂຫຕິ, ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ – ອຍຎ຺ຈ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ ມິຈ຺ຉາວາຈາ ອຣິຍານໍ ປຈ຺ຈນີກຕາ ອສທ຺ຘມ຺ມສຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນາ ປຣວມ຺ຠນາ. ເອວມສ຺ສິເມ [ເອວໍ’ສິ’ເມ’ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຄຫປຕໂຍ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ສເຈ ໂຂ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ ເອວມຍໍ ຠວໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ໂສຕ຺ຖິມຕ຺ຕານໍ ກຣິສ຺ສຕິ; ສເຈ ໂຂ ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ ເອວມຍໍ ຠວໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ກາມໍ ໂຂ ປນ ມາຫຸ ປໂຣ ໂລໂກ, ໂຫຕຸ ເນສໍ ຠວຕໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສຈ຺ຈໍ ວຈນໍ; ອຖ ຈ ປນາຍໍ ຠວໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ວິຎ຺ຎູນໍ ຄາຣຍ຺ໂຫ – ທຸສ຺ສີໂລ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ນຕ຺ຖິກວາໂທ’ຕິ. ສເຈ ໂຂ ອຕ຺ເຖວ ປໂຣ ໂລໂກ, ເອວໍ ອິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸຠຍຕ຺ຖ ກລິຄ຺ຄໂຫ – ຍຎ຺ຈ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ວິຎ຺ຎູນໍ ຄາຣຍ຺ໂຫ, ຍຎ຺ຈ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ເອວມສ຺ສາຍໍ ອປຓ຺ຓໂກ ຘມ຺ໂມ ທຸສ຺ສມຕ຺ໂຕ ສມາທິນ຺ໂນ, ເອກໍສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຣິຎ຺ຈຕິ ກຸສລໍ ຐານໍ.

໙໖. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຄຫປຕໂຍ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ…ເປ… ເຍ ອິມຎ຺ຈ ໂລກໍ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທນ຺ຕີ’ຕິ ເຕສເມຕໍ ປາຏິກງ຺ຂໍ? ຍມິທໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ – ອິເມ ຕໂຍ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ອຠິນິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຍມິທໍ ກາຍສຸຈຣິຕໍ, ວຈີສຸຈຣິຕໍ, ມໂນສຸຈຣິຕໍ – ອິເມ ຕໂຍ ກຸສເລ ຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ປສ຺ສນ຺ຕິ ຫິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ໂວທານປກ຺ຂໍ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ປຣໍ ໂລກໍ ‘ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ’ ຕິສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ປຣໍ ໂລກໍ ‘ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ’ຕິ ສງ຺ກປ຺ເປຕິ; ສ຺ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ປຣໍ ໂລກໍ ‘ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ’ຕິ ວາຈໍ ຠາສຕິ; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາວາຈາ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ປຣໍ ໂລກໍ ‘ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ’ຕິ ອາຫ; ເຍ ເຕ ອຣຫນ຺ໂຕ ປຣໂລກວິທຸໂນ ເຕສມຍໍ ນ ປຈ຺ຈນີກໍ ກໂຣຕິ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ປຣໍ ໂລກໍ ‘ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ’ຕິ ປຣໍ ສຎ຺ຎາເປຕິ; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສທ຺ຘມ຺ມສຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຕາຍ ຈ ປນ ສທ຺ຘມ຺ມສຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ເນວຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕິ, ນ ປຣໍ ວມ຺ເຠຕິ. ອິຕິ ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນສ຺ສ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ປຫີນໍ ໂຫຕິ, ສຸສີລ຺ຍໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ – ອຍຎ຺ຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ສມ຺ມາວາຈາ ອຣິຍານໍ ອປຈ຺ຈນີກຕາ ສທ຺ຘມ຺ມສຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອນຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນາ ອປຣວມ຺ຠນາ. ເອວມສ຺ສິເມ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຄຫປຕໂຍ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ສເຈ ໂຂ ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ເອວມຍໍ ຠວໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ກາມໍ ໂຂ ປນ ມາຫຸ ປໂຣ ໂລໂກ, ໂຫຕຸ ເນສໍ ຠວຕໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສຈ຺ຈໍ ວຈນໍ; ອຖ ຈ ປນາຍໍ ຠວໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ວິຎ຺ຎູນໍ ປາສໍໂສ – ສີລວາ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ອຕ຺ຖິກວາໂທ’ຕິ. ສເຈ ໂຂ ອຕ຺ເຖວ ປໂຣ ໂລໂກ, ເອວໍ ອິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸຠຍຕ຺ຖ ກຏຄ຺ຄໂຫ – ຍຎ຺ຈ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ວິຎ຺ຎູນໍ ປາສໍໂສ, ຍຎ຺ຈ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ເອວມສ຺ສາຍໍ ອປຓ຺ຓໂກ ຘມ຺ໂມ ສຸສມຕ຺ໂຕ ສມາທິນ຺ໂນ, ອຸຠຍໍສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຣິຎ຺ຈຕິ ອກຸສລໍ ຐານໍ.

໙໗. ‘‘ສນ຺ຕິ, ຄຫປຕໂຍ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ກໂຣໂຕ ກາຣຍໂຕ, ຉິນ຺ທໂຕ ເຉທາປຍໂຕ, ປຈໂຕ ປາຈາປຍໂຕ, ໂສຈຍໂຕ ໂສຈາປຍໂຕ, ກິລມໂຕ ກິລມາປຍໂຕ, ຜນ຺ທໂຕ ຜນ຺ທາປຍໂຕ, ປາຓມຕິປາຕຍໂຕ [ປາຓມຕິມາປຍໂຕ (ສີ. ປີ.), ປາຓມຕິປາຕາປຍໂຕ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ປາຓມຕິປາປຍໂຕ (ກ.)], ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍໂຕ, ສນ຺ຘິໍ ຉິນ຺ທໂຕ, ນິລ຺ໂລປໍ ຫຣໂຕ, ເອກາຄາຣິກໍ ກໂຣໂຕ, ປຣິປນ຺ເຖ ຕິຏ຺ຐໂຕ, ປຣທາຣໍ ຄຈ຺ຉໂຕ, ມຸສາ ຠຓໂຕ; ກໂຣໂຕ ນ ກຣີຍຕິ ປາປໍ. ຂຸຣປຣິຍນ຺ເຕນ ເຈປິ ຈກ຺ເກນ ໂຍ ອິມິສ຺ສາ ປຖວິຍາ ປາເຓ ເອກໍ ມໍສຂລໍ ເອກໍ ມໍສປຸຎ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍ, ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ. ທກ຺ຂິຓຎ຺ເຈປິ ຄງ຺ຄາຍ ຕີຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຫນນ຺ໂຕ ຆາເຕນ຺ໂຕ, ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ເຉທາເປນ຺ໂຕ, ປຈນ຺ໂຕ ປາເຈນ຺ໂຕ; ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ. ອຸຕ຺ຕຣຎ຺ເຈປິ ຄງ຺ຄາຍ ຕີຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ທທນ຺ໂຕ ທາເປນ຺ໂຕ, ຍຊນ຺ໂຕ ຍຊາເປນ຺ໂຕ; ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປຸຎ຺ຎໍ, ນຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອາຄໂມ. ທາເນນ ທເມນ ສໍຍເມນ ສຈ຺ຈວຊ຺ເຊນ [ສຈ຺ຈວາເຈນ (ກ.)] ນຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎໍ, ນຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອາຄໂມ’ຕິ. ເຕສໍເຍວ ໂຂ, ຄຫປຕໂຍ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກວາທາ ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ກໂຣໂຕ ກາຣຍໂຕ, ຉິນ຺ທໂຕ ເຉທາປຍໂຕ, ປຈໂຕ ປາຈາປຍໂຕ, ໂສຈຍໂຕ ໂສຈາປຍໂຕ, ກິລມໂຕ ກິລມາປຍໂຕ, ຜນ຺ທໂຕ ຜນ຺ທາປຍໂຕ, ປາຓມຕິປາຕຍໂຕ, ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍໂຕ, ສນ຺ຘິໍ ຉິນ຺ທໂຕ, ນິລ຺ໂລປໍ ຫຣໂຕ, ເອກາຄາຣິກໍ ກໂຣໂຕ, ປຣິປນ຺ເຖ ຕິຏ຺ຐໂຕ, ປຣທາຣໍ ຄຈ຺ຉໂຕ, ມຸສາ ຠຓໂຕ; ກໂຣໂຕ ກຣີຍຕິ ປາປໍ. ຂຸຣປຣິຍນ຺ເຕນ ເຈປິ ຈກ຺ເກນ ໂຍ ອິມິສ຺ສາ ປຖວິຍາ ປາເຓ ເອກໍ ມໍສຂລໍ ເອກໍ ມໍສປຸຎ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍ, ອຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ອຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ. ທກ຺ຂິຓຎ຺ເຈປິ ຄງ຺ຄາຍ ຕີຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຫນນ຺ໂຕ ຆາເຕນ຺ໂຕ, ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ເຉທາເປນ຺ໂຕ, ປຈນ຺ໂຕ ປາເຈນ຺ໂຕ; ອຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ອຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ. ອຸຕ຺ຕຣຎ຺ເຈປິ ຄງ຺ຄາຍ ຕີຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ທທນ຺ໂຕ ທາເປນ຺ໂຕ, ຍຊນ຺ໂຕ ຍຊາເປນ຺ໂຕ; ອຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປຸຎ຺ຎໍ, ອຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອາຄໂມ. ທາເນນ ທເມນ ສໍຍເມນ ສຈ຺ຈວຊ຺ເຊນ ອຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎໍ, ອຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອາຄໂມ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຄຫປຕໂຍ, ນນຸເມ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກວາທາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

໙໘. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຄຫປຕໂຍ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ກໂຣໂຕ ກາຣຍໂຕ, ຉິນ຺ທໂຕ ເຉທາປຍໂຕ, ປຈໂຕ ປາຈາປຍໂຕ, ໂສຈຍໂຕ ໂສຈາປຍໂຕ, ກິລມໂຕ ກິລມາປຍໂຕ, ຜນ຺ທໂຕ ຜນ຺ທາປຍໂຕ, ປາຓມຕິປາຕຍໂຕ, ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍໂຕ, ສນ຺ຘິໍ ຉິນ຺ທໂຕ, ນິລ຺ໂລປໍ ຫຣໂຕ, ເອກາຄາຣິກໍ ກໂຣໂຕ, ປຣິປນ຺ເຖ ຕິຏ຺ຐໂຕ, ປຣທາຣໍ ຄຈ຺ຉໂຕ, ມຸສາ ຠຓໂຕ; ກໂຣໂຕ ນ ກຣີຍຕິ ປາປໍ. ຂຸຣປຣິຍນ຺ເຕນ ເຈປິ ຈກ຺ເກນ ໂຍ ອິມິສ຺ສາ ປຖວິຍາ ປາເຓ ເອກໍ ມໍສຂລໍ ເອກໍ ມໍສປຸຎ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍ, ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ. ທກ຺ຂິຓຎ຺ເຈປິ ຄງ຺ຄາຍ ຕີຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຫນນ຺ໂຕ ຆາເຕນ຺ໂຕ…ເປ… ທາເນນ ທເມນ ສໍຍເມນ ສຈ຺ຈວຊ຺ເຊນ ນຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎໍ, ນຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອາຄໂມ’ຕິ ເຕສເມຕໍ ປາຏິກງ຺ຂໍ? ຍມິທໍ ກາຍສຸຈຣິຕໍ, ວຈີສຸຈຣິຕໍ, ມໂນສຸຈຣິຕໍ – ອິເມ ຕໂຍ ກຸສເລ ຘມ຺ເມ ອຠິນິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຍມິທໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ – ອິເມ ຕໂຍ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນ ຫິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປສ຺ສນ຺ຕິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ໂວທານປກ຺ຂໍ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ກິຣິຍໍ ‘ນຕ຺ຖິ ກິຣິຍາ’ ຕິສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ກິຣິຍໍ ‘ນຕ຺ຖິ ກິຣິຍາ’ຕິ ສງ຺ກປ຺ເປຕິ; ສ຺ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ກິຣິຍໍ ‘ນຕ຺ຖິ ກິຣິຍາ’ຕິ ວາຈໍ ຠາສຕິ; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ມິຈ຺ຉາວາຈາ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ກິຣິຍໍ ‘ນຕ຺ຖິ ກິຣິຍາ’ຕິ ອາຫ, ເຍ ເຕ ອຣຫນ຺ໂຕ ກິຣິຍວາທາ ເຕສມຍໍ ປຈ຺ຈນີກໍ ກໂຣຕິ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ກິຣິຍໍ ‘ນຕ຺ຖິ ກິຣິຍາ’ຕິ ປຣໍ ສຎ຺ຎາເປຕິ; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ອສທ຺ຘມ຺ມສຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຕາຍ ຈ ປນ ອສທ຺ຘມ຺ມສຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕິ, ປຣໍ ວມ຺ເຠຕິ. ອິຕິ ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນສ຺ສ ສຸສີລ຺ຍໍ ປຫີນໍ ໂຫຕິ, ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ – ອຍຎ຺ຈ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ ມິຈ຺ຉາວາຈາ ອຣິຍານໍ ປຈ຺ຈນີກຕາ ອສທ຺ຘມ຺ມສຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນາ ປຣວມ຺ຠນາ. ເອວມສ຺ສິເມ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຄຫປຕໂຍ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ສເຈ ໂຂ ນຕ຺ຖິ ກິຣິຍາ, ເອວມຍໍ ຠວໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ໂສຕ຺ຖິມຕ຺ຕານໍ ກຣິສ຺ສຕິ; ສເຈ ໂຂ ອຕ຺ຖິ ກິຣິຍາ ເອວມຍໍ ຠວໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ກາມໍ ໂຂ ປນ ມາຫຸ ກິຣິຍາ, ໂຫຕຸ ເນສໍ ຠວຕໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສຈ຺ຈໍ ວຈນໍ; ອຖ ຈ ປນາຍໍ ຠວໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ວິຎ຺ຎູນໍ ຄາຣຍ຺ໂຫ – ທຸສ຺ສີໂລ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ອກິຣິຍວາໂທ’ຕິ. ສເຈ ໂຂ ອຕ຺ເຖວ ກິຣິຍາ, ເອວໍ ອິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸຠຍຕ຺ຖ ກລິຄ຺ຄໂຫ – ຍຎ຺ຈ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ວິຎ຺ຎູນໍ ຄາຣຍ຺ໂຫ, ຍຎ຺ຈ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ເອວມສ຺ສາຍໍ ອປຓ຺ຓໂກ ຘມ຺ໂມ ທຸສ຺ສມຕ຺ໂຕ ສມາທິນ຺ໂນ, ເອກໍສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຣິຎ຺ຈຕິ ກຸສລໍ ຐານໍ.

໙໙. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຄຫປຕໂຍ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ກໂຣໂຕ ກາຣຍໂຕ, ຉິນ຺ທໂຕ ເຉທາປຍໂຕ, ປຈໂຕ ປາຈາປຍໂຕ, ໂສຈຍໂຕ ໂສຈາປຍໂຕ, ກິລມໂຕ ກິລມາປຍໂຕ, ຜນ຺ທໂຕ ຜນ຺ທາປຍໂຕ, ປາຓມຕິປາຕຍໂຕ, ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍໂຕ, ສນ຺ຘິໍ ຉິນ຺ທໂຕ, ນິລ຺ໂລປໍ ຫຣໂຕ, ເອກາຄາຣິກໍ ກໂຣໂຕ, ປຣິປນ຺ເຖ ຕິຏ຺ຐໂຕ, ປຣທາຣໍ ຄຈ຺ຉໂຕ, ມຸສາ ຠຓໂຕ; ກໂຣໂຕ ກຣີຍຕິ ປາປໍ. ຂຸຣປຣິຍນ຺ເຕນ ເຈປິ ຈກ຺ເກນ ໂຍ ອິມິສ຺ສາ ປຖວິຍາ ປາເຓ ເອກໍ ມໍສຂລໍ ເອກໍ ມໍສປຸຎ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍ, ອຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ອຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ. ທກ຺ຂິຓຎ຺ເຈປິ ຄງ຺ຄາຍ ຕີຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຫນນ຺ໂຕ ຆາເຕນ຺ໂຕ, ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ເຉທາເປນ຺ໂຕ, ປຈນ຺ໂຕ ປາເຈນ຺ໂຕ, ອຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ອຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ. ອຸຕ຺ຕຣຎ຺ເຈປິ ຄງ຺ຄາຍ ຕີຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ທທນ຺ໂຕ ທາເປນ຺ໂຕ, ຍຊນ຺ໂຕ ຍຊາເປນ຺ໂຕ, ອຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປຸຎ຺ຎໍ, ອຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອາຄໂມ. ທາເນນ ທເມນ ສໍຍເມນ ສຈ຺ຈວຊ຺ເຊນ ອຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎໍ, ອຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອາຄໂມ’ຕິ ເຕສເມຕໍ ປາຏິກງ຺ຂໍ? ຍມິທໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ – ອິເມ ຕໂຍ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ອຠິນິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຍມິທໍ ກາຍສຸຈຣິຕໍ, ວຈີສຸຈຣິຕໍ, ມໂນສຸຈຣິຕໍ – ອິເມ ຕໂຍ ກຸສເລ ຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ປສ຺ສນ຺ຕິ ຫິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ໂວທານປກ຺ຂໍ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ກິຣິຍໍ ‘ອຕ຺ຖິ ກິຣິຍາ’ ຕິສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ກິຣິຍໍ ‘ອຕ຺ຖິ ກິຣິຍາ’ຕິ ສງ຺ກປ຺ເປຕິ; ສ຺ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ກິຣິຍໍ ‘ອຕ຺ຖິ ກິຣິຍາ’ຕິ ວາຈໍ ຠາສຕິ; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາວາຈາ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ກິຣິຍໍ ‘ອຕ຺ຖິ ກິຣິຍາ’ຕິ ອາຫ; ເຍ ເຕ ອຣຫນ຺ໂຕ ກິຣິຍວາທາ ເຕສມຍໍ ນ ປຈ຺ຈນີກໍ ກໂຣຕິ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ກິຣິຍໍ ‘ອຕ຺ຖິ ກິຣິຍາ’ຕິ ປຣໍ ສຎ຺ຎາເປຕິ; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສທ຺ຘມ຺ມສຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຕາຍ ຈ ປນ ສທ຺ຘມ຺ມສຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ເນວຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕິ, ນ ປຣໍ ວມ຺ເຠຕິ. ອິຕິ ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນສ຺ສ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ປຫີນໍ ໂຫຕິ, ສຸສີລ຺ຍໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ – ອຍຎ຺ຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ສມ຺ມາວາຈາ ອຣິຍານໍ ອປຈ຺ຈນີກຕາ ສທ຺ຘມ຺ມສຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອນຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນາ ອປຣວມ຺ຠນາ. ເອວມສ຺ສິເມ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຄຫປຕໂຍ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ສເຈ ໂຂ ອຕ຺ຖິ ກິຣິຍາ, ເອວມຍໍ ຠວໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ກາມໍ ໂຂ ປນ ມາຫຸ ກິຣິຍາ, ໂຫຕຸ ເນສໍ ຠວຕໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສຈ຺ຈໍ ວຈນໍ; ອຖ ຈ ປນາຍໍ ຠວໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ວິຎ຺ຎູນໍ ປາສໍໂສ – ສີລວາ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ກິຣິຍວາໂທ’ຕິ. ສເຈ ໂຂ ອຕ຺ເຖວ ກິຣິຍາ, ເອວໍ ອິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸຠຍຕ຺ຖ ກຏຄ຺ຄໂຫ – ຍຎ຺ຈ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ວິຎ຺ຎູນໍ ປາສໍໂສ, ຍຎ຺ຈ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ເອວມສ຺ສາຍໍ ອປຓ຺ຓໂກ ຘມ຺ໂມ ສຸສມຕ຺ໂຕ ສມາທິນ຺ໂນ, ອຸຠຍໍສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຣິຎ຺ຈຕິ ອກຸສລໍ ຐານໍ.

໑໐໐. ‘‘ສນ຺ຕິ, ຄຫປຕໂຍ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ, ນຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ສໍກິເລສາຍ; ອເຫຕູ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຕາ ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕິ. ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ, ນຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ; ອເຫຕູ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຕາ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ນຕ຺ຖິ ພລໍ, ນຕ຺ຖິ ວີຣິຍໍ [ວິຣິຍໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ນຕ຺ຖິ ປຸຣິສຖາໂມ, ນຕ຺ຖິ ປຸຣິສປຣກ຺ກໂມ; ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ປາຓາ ສພ຺ເພ ຠູຕາ ສພ຺ເພ ຊີວາ ອວສາ ອພລາ ອວີຣິຍາ ນິຍຕິສໍຄຕິຠາວປຣິຓຕາ ຉສ຺ເວວາຠິຊາຕີສຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕີ’ຕິ. ເຕສໍເຍວ ໂຂ, ຄຫປຕໂຍ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກວາທາ. ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ອຕ຺ຖິ ເຫຕຸ, ອຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ສໍກິເລສາຍ; ສເຫຕູ ສປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຕາ ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຕ຺ຖິ ເຫຕຸ, ອຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ; ສເຫຕູ ສປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຕາ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ອຕ຺ຖິ ພລໍ, ອຕ຺ຖິ ວີຣິຍໍ, ອຕ຺ຖິ ປຸຣິສຖາໂມ, ອຕ຺ຖິ ປຸຣິສປຣກ຺ກໂມ; ນ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ປາຓາ ສພ຺ເພ ຠູຕາ ສພ຺ເພ ຊີວາ ອວສາ ອພລາ ອວີຣິຍາ [ອຕ຺ຖິ ປຸຣິສປຣກ຺ກໂມ, ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ… ສວສາ ສພລາ ສວີຣິຍາ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ນິຍຕິສໍຄຕິຠາວປຣິຓຕາ ຉສ຺ເວວາຠິຊາຕີສຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕີ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຄຫປຕໂຍ, ນນຸເມ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກວາທາ’ຕິ? ‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’.

໑໐໑. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຄຫປຕໂຍ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ, ນຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ສໍກິເລສາຍ; ອເຫຕູ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຕາ ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕິ. ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ, ນຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ; ອເຫຕູ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຕາ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ນຕ຺ຖິ ພລໍ, ນຕ຺ຖິ ວີຣິຍໍ, ນຕ຺ຖິ ປຸຣິສຖາໂມ, ນຕ຺ຖິ ປຸຣິສປຣກ຺ກໂມ; ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ປາຓາ ສພ຺ເພ ຠູຕາ ສພ຺ເພ ຊີວາ ອວສາ ອພລາ ອວີຣິຍາ ນິຍຕິສໍຄຕິຠາວປຣິຓຕາ ຉສ຺ເວວາຠິຊາຕີສຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕີ’ຕິ ເຕສເມຕໍ ປາຏິກງ຺ຂໍ? ຍມິທໍ ກາຍສຸຈຣິຕໍ, ວຈີສຸຈຣິຕໍ, ມໂນສຸຈຣິຕໍ – ອິເມ ຕໂຍ ກຸສເລ ຘມ຺ເມ ອຠິນິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຍມິທໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ – ອິເມ ຕໂຍ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນ ຫິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປສ຺ສນ຺ຕິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ໂວທານປກ຺ຂໍ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ເຫຕຸໍ ‘ນຕ຺ຖິ ເຫຕູ’ ຕິສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ເຫຕຸໍ ‘ນຕ຺ຖິ ເຫຕູ’ຕິ ສງ຺ກປ຺ເປຕິ; ສ຺ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ເຫຕຸໍ ‘ນຕ຺ຖິ ເຫຕູ’ຕິ ວາຈໍ ຠາສຕິ; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ມິຈ຺ຉາວາຈາ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ເຫຕຸໍ ‘ນຕ຺ຖິ ເຫຕູ’ຕິ ອາຫ; ເຍ ເຕ ອຣຫນ຺ໂຕ ເຫຕຸວາທາ ເຕສມຍໍ ປຈ຺ຈນີກໍ ກໂຣຕິ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ເຫຕຸໍ ‘ນຕ຺ຖິ ເຫຕູ’ຕິ ປຣໍ ສຎ຺ຎາເປຕິ; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ອສທ຺ຘມ຺ມສຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຕາຍ ຈ ປນ ອສທ຺ຘມ຺ມສຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕິ, ປຣໍ ວມ຺ເຠຕິ. ອິຕິ ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນສ຺ສ ສຸສີລ຺ຍໍ ປຫີນໍ ໂຫຕິ, ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ – ອຍຎ຺ຈ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ ມິຈ຺ຉາວາຈາ ອຣິຍານໍ ປຈ຺ຈນີກຕາ ອສທ຺ຘມ຺ມສຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອຕ຺ຕານຸກ຺ກໍສນາ ປຣວມ຺ຠນາ. ເອວມສ຺ສິເມ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຄຫປຕໂຍ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ສເຈ ໂຂ ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ, ເອວມຍໍ ຠວໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ໂສຕ຺ຖິມຕ຺ຕານໍ ກຣິສ຺ສຕິ; ສເຈ ໂຂ ອຕ຺ຖິ ເຫຕຸ, ເອວມຍໍ ຠວໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ກາມໍ ໂຂ ປນ ມາຫຸ ເຫຕຸ, ໂຫຕຸ ເນສໍ ຠວຕໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສຈ຺ຈໍ ວຈນໍ; ອຖ ຈ ປນາຍໍ ຠວໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ວິຎ຺ຎູນໍ ຄາຣຍ຺ໂຫ – ທຸສ຺ສີໂລ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ອເຫຕຸກວາໂທ’ຕິ. ສເຈ ໂຂ ອຕ຺ເຖວ ເຫຕຸ, ເອວໍ ອິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸຠຍຕ຺ຖ ກລິຄ຺ຄໂຫ – ຍຎ຺ຈ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ວິຎ຺ຎູນໍ ຄາຣຍ຺ໂຫ, ຍຎ຺ຈ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ເອວມສ຺ສາຍໍ ອປຓ຺ຓໂກ ຘມ຺ໂມ ທຸສ຺ສມຕ຺ໂຕ ສມາທິນ຺ໂນ, ເອກໍສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຣິຎ຺ຈຕິ ກຸສລໍ ຐານໍ.

໑໐໒. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຄຫປຕໂຍ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ອຕ຺ຖິ ເຫຕຸ, ອຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ສໍກິເລສາຍ; ສເຫຕູ ສປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຕາ ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຕ຺ຖິ ເຫຕຸ, ອຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ; ສເຫຕູ ສປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຕາ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ອຕ຺ຖິ ພລໍ, ອຕ຺ຖິ ວີຣິຍໍ, ອຕ຺ຖິ ປຸຣິສຖາໂມ, ອຕ຺ຖິ ປຸຣິສປຣກ຺ກໂມ; ນ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ປາຓາ ສພ຺ເພ ຠູຕາ ສພ຺ເພ ຊີວາ ອວສາ ອພລາ ອວີຣິຍາ ນິຍຕິສໍຄຕິຠາວປຣິຓຕາ ຉສ຺ເວວາຠິຊາຕີສຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕີ’ຕິ ເຕສເມຕໍ ປາຏິກງ຺ຂໍ? ຍມິທໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ – ອິເມ ຕໂຍ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ອຠິນິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຍມິທໍ ກາຍສຸຈຣິຕໍ, ວຈີສຸຈຣິຕໍ, ມໂນສຸຈຣິຕໍ – ອິເມ ຕໂຍ ກຸສເລ ຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ປສ຺ສນ຺ຕິ ຫິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ໂວທານປກ຺ຂໍ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ເຫຕຸໍ ‘ອຕ຺ຖິ ເຫຕູ’ ຕິສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ເຫຕຸໍ ‘ອຕ຺ຖິ ເຫຕູ’ຕິ ສງ຺ກປ຺ເປຕິ; ສ຺ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ເຫຕຸໍ ‘ອຕ຺ຖິ ເຫຕູ’ຕິ ວາຈໍ ຠາສຕິ; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາວາຈາ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ເຫຕຸໍ ‘ອຕ຺ຖິ ເຫຕູ’ຕິ ອາຫ, ເຍ ເຕ ອຣຫນ຺ໂຕ ເຫຕຸວາທາ ເຕສມຍໍ ນ ປຈ຺ຈນີກໍ ກໂຣຕິ. ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ປນ ເຫຕຸໍ ‘ອຕ຺ຖິ ເຫຕູ’ຕິ ປຣໍ ສຎ຺ຎາເປຕິ; ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສທ຺ຘມ຺ມສຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຕາຍ ຈ ປນ ສທ຺ຘມ຺ມສຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ເນວຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕິ, ນ ປຣໍ ວມ຺ເຠຕິ. ອິຕິ ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນສ຺ສ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ປຫີນໍ ໂຫຕິ, ສຸສີລ຺ຍໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ – ອຍຎ຺ຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ສມ຺ມາວາຈາ ອຣິຍານໍ ອປຈ຺ຈນີກຕາ ສທ຺ຘມ຺ມສຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອນຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນາ ອປຣວມ຺ຠນາ. ເອວມສ຺ສິເມ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຄຫປຕໂຍ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ສເຈ ໂຂ ອຕ຺ຖິ ເຫຕຸ, ເອວມຍໍ ຠວໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ກາມໍ ໂຂ ປນ ມາຫຸ ເຫຕຸ, ໂຫຕຸ ເນສໍ ຠວຕໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສຈ຺ຈໍ ວຈນໍ; ອຖ ຈ ປນາຍໍ ຠວໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ວິຎ຺ຎູນໍ ປາສໍໂສ – ສີລວາ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ເຫຕຸວາໂທ’ຕິ. ສເຈ ໂຂ ອຕ຺ຖິ ເຫຕຸ, ເອວໍ ອິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸຠຍຕ຺ຖ ກຏຄ຺ຄໂຫ – ຍຎ຺ຈ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ວິຎ຺ຎູນໍ ປາສໍໂສ, ຍຎ຺ຈ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ເອວມສ຺ສາຍໍ ອປຓ຺ຓໂກ ຘມ຺ໂມ ສຸສມຕ຺ໂຕ ສມາທິນ຺ໂນ, ອຸຠຍໍສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຣິຎ຺ຈຕິ ອກຸສລໍ ຐານໍ.

໑໐໓. ‘‘ສນ຺ຕິ, ຄຫປຕໂຍ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ນຕ຺ຖິ ສພ຺ພໂສ ອາຣຸປ຺ປາ’ຕິ. ເຕສໍເຍວ ໂຂ, ຄຫປຕໂຍ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກວາທາ. ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ອຕ຺ຖິ ສພ຺ພໂສ ອາຣຸປ຺ປາ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຄຫປຕໂຍ, ນນຸເມ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກວາທາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຄຫປຕໂຍ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ເຍ ໂຂ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ນຕ຺ຖິ ສພ຺ພໂສ ອາຣຸປ຺ປາ’ຕິ, ອິທໍ ເມ ອທິຏ຺ຐໍ; ເຍປິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ອຕ຺ຖິ ສພ຺ພໂສ ອາຣຸປ຺ປາ’ຕິ, ອິທໍ ເມ ອວິທິຕໍ. ອຫຎ຺ເຈວ [ອຫຎ຺ເຈ (?)] ໂຂ ປນ ອຊານນ຺ໂຕ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ເອກໍເສນ ອາທາຍ ໂວຫເຣຍ຺ຍໍ – ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ, ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ນ ເມຕໍ ອສ຺ສ ປຕິຣູປໍ. ເຍ ໂຂ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ນຕ຺ຖິ ສພ຺ພໂສ ອາຣຸປ຺ປາ’ຕິ, ສເຈ ເຕສໍ ຠວຕໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສຈ຺ຈໍ ວຈນໍ, ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ – ເຍ ເຕ ເທວາ ຣູປິໂນ ມໂນມຍາ, ອປຓ຺ຓກໍ ເມ ຕຕ຺ຣູປປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕິ. ເຍ ປນ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ອຕ຺ຖິ ສພ຺ພໂສ ອາຣຸປ຺ປາ’ຕິ, ສເຈ ເຕສໍ ຠວຕໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສຈ຺ຈໍ ວຈນໍ, ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ – ເຍ ເຕ ເທວາ ອຣູປິໂນ ສຎ຺ຎາມຍາ, ອປຓ຺ຓກໍ ເມ ຕຕ຺ຣູປປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕິ. ທິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນ ຣູປາຘິກຣຓໍ [ຣູປກາຣຓາ (ກ.)] ທຓ຺ຑາທານ-ສຕ຺ຖາທານ-ກລຫ-ວິຄ຺ຄຫ-ວິວາທ-ຕຸວໍຕຸວໍ-ເປສຸຎ຺ຎ-ມຸສາວາທາ. ‘ນຕ຺ຖິ ໂຂ ປເນຕໍ ສພ຺ພໂສ ອຣູເປ’’’ຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ຣູປານໍເຍວ ນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

໑໐໔. ‘‘ສນ຺ຕິ, ຄຫປຕໂຍ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ນຕ຺ຖິ ສພ຺ພໂສ ຠວນິໂຣໂຘ’ຕິ. ເຕສໍເຍວ ໂຂ, ຄຫປຕໂຍ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກວາທາ. ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ອຕ຺ຖິ ສພ຺ພໂສ ຠວນິໂຣໂຘ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຄຫປຕໂຍ, ນນຸເມ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກວາທາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຄຫປຕໂຍ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ເຍ ໂຂ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ນຕ຺ຖິ ສພ຺ພໂສ ຠວນິໂຣໂຘ’ຕິ, ອິທໍ ເມ ອທິຏ຺ຐໍ; ເຍປິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ອຕ຺ຖິ ສພ຺ພໂສ ຠວນິໂຣໂຘ’ຕິ, ອິທໍ ເມ ອວິທິຕໍ. ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ອຊານນ຺ໂຕ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ເອກໍເສນ ອາທາຍ ໂວຫເຣຍ຺ຍໍ – ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ, ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ນ ເມຕໍ ອສ຺ສ ປຕິຣູປໍ. ເຍ ໂຂ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ນຕ຺ຖິ ສພ຺ພໂສ ຠວນິໂຣໂຘ’ຕິ, ສເຈ ເຕສໍ ຠວຕໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສຈ຺ຈໍ ວຈນໍ, ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ – ເຍ ເຕ ເທວາ ອຣູປິໂນ ສຎ຺ຎາມຍາ ອປຓ຺ຓກໍ ເມ ຕຕ຺ຣູປປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕິ. ເຍ ປນ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ອຕ຺ຖິ ສພ຺ພໂສ ຠວນິໂຣໂຘ’ຕິ, ສເຈ ເຕສໍ ຠວຕໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສຈ຺ຈໍ ວຈນໍ, ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ – ຍໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມິ. ເຍ ໂຂ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ນຕ຺ຖິ ສພ຺ພໂສ ຠວນິໂຣໂຘ’ຕິ, ເຕສມຍໍ ທິຏ຺ຐິ ສາຣາຄາຍ [ສຣາຄາຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ສນ຺ຕິເກ, ສໍໂຍຄາຍ ສນ຺ຕິເກ, ອຠິນນ຺ທນາຍ ສນ຺ຕິເກ, ອຊ຺ໂຌສານາຍ ສນ຺ຕິເກ, ອຸປາທານາຍ ສນ຺ຕິເກ. ເຍ ປນ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ອຕ຺ຖິ ສພ຺ພໂສ ຠວນິໂຣໂຘ’ຕິ, ເຕສມຍໍ ທິຏ຺ຐິ ອສາຣາຄາຍ ສນ຺ຕິເກ, ອສໍໂຍຄາຍ ສນ຺ຕິເກ, ອນຠິນນ຺ທນາຍ ສນ຺ຕິເກ, ອນຊ຺ໂຌສານາຍ ສນ຺ຕິເກ, ອນຸປາທານາຍ ສນ຺ຕິເກ’’’ຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ຠວານໍເຍວ ນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

໑໐໕. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຄຫປຕໂຍ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຄຫປຕໂຍ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ໂຫຕິ ອຕ຺ຕປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ. ອິຘ, ຄຫປຕໂຍ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣນ຺ຕໂປ ໂຫຕິ ປຣປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ. ອິຘ, ຄຫປຕໂຍ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ຈ ໂຫຕິ ອຕ຺ຕປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ປຣນ຺ຕໂປ ຈ ປຣປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ. ອິຘ, ຄຫປຕໂຍ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ໂຫຕິ ນາຕ຺ຕປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ນ ປຣນ຺ຕໂປ ນ ປຣປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ; ໂສ ອນຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ອປຣນ຺ຕໂປ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ນິຈ຺ຉາໂຕ ນິພ຺ພຸໂຕ ສີຕີຠູໂຕ ສຸຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ພ຺ຣຫ຺ມຠູເຕນ ອຕ຺ຕນາ ວິຫຣຕິ.

໑໐໖. ‘‘ກຕໂມ ຈ, ຄຫປຕໂຍ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ອຕ຺ຕປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ? ອິຘ, ຄຫປຕໂຍ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອເຈລໂກ ໂຫຕິ ມຸຕ຺ຕາຈາໂຣ ຫຕ຺ຖາປເລຂໂນ…ເປ… [ວິຕ຺ຖາໂຣ ມ. ນິ. ໒.໖-໗ ກນ຺ທຣກສຸຕ຺ເຕ] ອິຕິ ເອວຣູປໍ ອເນກວິຫິຕໍ ກາຍສ຺ສ ອາຕາປນປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຄຫປຕໂຍ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ອຕ຺ຕປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຄຫປຕໂຍ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣນ຺ຕໂປ ປຣປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ? ອິຘ, ຄຫປຕໂຍ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂອຣພ຺ຠິໂກ ໂຫຕິ ສູກຣິໂກ…ເປ… ເຍ ວາ ປນຎ຺ເຎປິ ເກຈິ ກຸຣູຣກມ຺ມນ຺ຕາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຄຫປຕໂຍ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣນ຺ຕໂປ ປຣປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຄຫປຕໂຍ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ຈ ອຕ຺ຕປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ປຣນ຺ຕໂປ ຈ ປຣປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ? ອິຘ, ຄຫປຕໂຍ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຣາຊາ ວາ ໂຫຕິ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕ…ເປ… ເຕປິ ທຓ຺ຑຕຊ຺ຊິຕາ ຠຍຕຊ຺ຊິຕາ ອສ຺ສຸມຸຂາ ຣຸທມານາ ປຣິກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຄຫປຕໂຍ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ຈ ອຕ຺ຕປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ປຣນ຺ຕໂປ ຈ ປຣປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຄຫປຕໂຍ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ນາຕ຺ຕປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ນ ປຣນ຺ຕໂປ ນ ປຣປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ; ໂສ ອນຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ອປຣນ຺ຕໂປ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ນິຈ຺ຉາໂຕ ນິພ຺ພຸໂຕ ສີຕີຠູໂຕ ສຸຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ພ຺ຣຫ຺ມຠູເຕນ ອຕ຺ຕນາ ວິຫຣຕິ? ອິຘ, ຄຫປຕໂຍ, ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ…ເປ… ໂສ ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ…ເປ… ຕຕິຍໍ ຌານໍ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ…ເປ… ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາຕຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ, ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ…ເປ… ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ. ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ອາສວານໍ ຂຍຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ກາມາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ຠວາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ອວິຊ຺ຊາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຄຫປຕໂຍ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ນາຕ຺ຕປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ນ ປຣນ຺ຕໂປ ນ ປຣປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ; ໂສ ອນຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ອປຣນ຺ຕໂປ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ນິຈ຺ຉາໂຕ ນິພ຺ພຸໂຕ ສີຕີຠູໂຕ ສຸຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ພ຺ຣຫ຺ມຠູເຕນ ອຕ຺ຕນາ ວິຫຣຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ສາເລຍ຺ຍກາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ ‘ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີ’ຕິ; ເອວເມວໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອເຕ ມຍໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສເກ ໂນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄເຕ’’ຕິ.

ອປຓ຺ຓກສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ທສມໍ.

ຄຫປຕິວຄ຺ໂຄ ນິຏ຺ຐິໂຕ ປຐໂມ.