໑໐. ມາຣຕຊ຺ຊນີຍສຸຕ຺ຕໍ

໕໐໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຠຄ຺ເຄສຸ ວິຫຣຕິ ສຸສຸມາຣຄິເຣ ເຠສກຬາວເນ ມິຄທາເຍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອພ຺ໂຠກາເສ ຈງ຺ກມຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມາໂຣ ປາປິມາ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ກຸຈ຺ຉິຄໂຕ ໂຫຕິ ໂກຏ຺ຐມນຸປວິຏ຺ໂຐ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ ກຸຈ຺ຉິ ຄຣຸຄໂຣ ວິຍ [ຄຣຸ ຄຣຸ ວິຍ (ສີ. ປີ. ຏີກາຍໍ ປາຐນ຺ຕຣໍ)]? ມາສາຈິຕໍ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຈງ຺ກມາ ໂອໂຣຫິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ໂຍນິໂສ ມນສາກາສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ມາຣໍ ປາປິມນ຺ຕໍ ກຸຈ຺ຉິຄຕໍ ໂກຏ຺ຐມນຸປວິຏ຺ຐໍ. ທິສ຺ວານ ມາຣໍ ປາປິມນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນິກ຺ຂມ, ປາປິມ; ນິກ຺ຂມ, ປາປິມ! ມາ ຕຖາຄຕໍ ວິເຫເສສິ, ມາ ຕຖາຄຕສາວກໍ. ມາ ເຕ ອໂຫສິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມາຣສ຺ສ ປາປິມໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຊານເມວ ໂຂ ມໍ ອຍໍ ສມໂຓ ອປສ຺ສໍ ເອວມາຫ – ‘ນິກ຺ຂມ, ປາປິມ; ນິກ຺ຂມ, ປາປິມ! ມາ ຕຖາຄຕໍ ວິເຫເສສິ, ມາ ຕຖາຄຕສາວກໍ. ມາ ເຕ ອໂຫສິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາ’ຕິ. ໂຍປິສ຺ສ ໂສ ສຕ຺ຖາ ໂສປິ ມໍ ເນວ ຂິປ຺ປໍ ຊາເນຍ຺ຍ, ກຸໂຕ ປນ [ກຸໂຕ ຈ ປນ (ສ຺ຍາ.)] ມໍ ອຍໍ ສາວໂກ ຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ມາຣໍ ປາປິມນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອວມ຺ປິ ໂຂ ຕາຫໍ, ປາປິມ, ຊານາມິ, ມາ ຕ຺ວໍ ມຎ຺ຎິຕ຺ໂຖ – ‘ນ ມໍ ຊານາຕີ’ຕິ. ມາໂຣ ຕ຺ວມສິ, ປາປິມ; ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຫິ, ປາປິມ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຊານເມວ ໂຂ ມໍ ອຍໍ ສມໂຓ ອປສ຺ສໍ ເອວມາຫ – ນິກ຺ຂມ, ປາປິມ; ນິກ຺ຂມ, ປາປິມ! ມາ ຕຖາຄຕໍ ວິເຫເສສິ, ມາ ຕຖາຄຕສາວກໍ. ມາ ເຕ ອໂຫສິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາຕິ. ໂຍປິສ຺ສ ໂສ ສຕ຺ຖາ ໂສປິ ມໍ ເນວ ຂິປ຺ປໍ ຊາເນຍ຺ຍ, ກຸໂຕ ປນ ມໍ ອຍໍ ສາວໂກ ຊານິສ຺ສຕີ’’’ຕິ?

ອຖ ໂຂ ມາຣສ຺ສ ປາປິມໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຊານເມ ໂຂ ມໍ ອຍໍ ສມໂຓ ປສ຺ສໍ ເອວມາຫ – ‘ນິກ຺ຂມ, ປາປິມ; ນິກ຺ຂມ, ປາປິມ! ມາ ຕຖາຄຕໍ ວິເຫເສສິ, ມາ ຕຖາຄຕສາວກໍ. ມາ ເຕ ອໂຫສິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາ’’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຄ຺ຄເຬ ອຏ຺ຐາສິ.

໕໐໗. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ມາຣໍ ປາປິມນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຄ຺ຄເຬ ຐິຕໍ; ທິສ຺ວານ ມາຣໍ ປາປິມນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ເອຕ຺ຖາປິ ໂຂ ຕາຫໍ, ປາປິມ, ປສ຺ສາມິ; ມາ ຕ຺ວໍ ມຎ຺ຎິຕ຺ໂຖ ‘‘ນ ມໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເອໂສ ຕ຺ວໍ, ປາປິມ, ປຈ຺ຈຄ຺ຄເຬ ຐິໂຕ. ຠູຕປຸພ຺ພາຫໍ, ປາປິມ, ທູສີ ນາມ ມາໂຣ ອໂຫສິໍ, ຕສ຺ສ ເມ ກາຬີ ນາມ ຠຄິນີ. ຕສ຺ສາ ຕ຺ວໍ ປຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ເມ ຕ຺ວໍ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ອໂຫສິ. ເຕນ ໂຂ ປນ, ປາປິມ, ສມເຍນ ກກຸສນ຺ໂຘ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ໂຂ ປນ, ປາປິມ, ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວິຘຸຣສຎ຺ຊີວໍ ນາມ ສາວກຍຸຄໍ ອໂຫສິ ອຄ຺ຄໍ ຠທ຺ທຍຸຄໍ. ຍາວຕາ ໂຂ ປນ, ປາປິມ, ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາວກາ. ເຕສຸ ນ ຈ ໂກຈິ ອາຍສ຺ມຕາ ວິຘຸເຣນ ສມສໂມ ໂຫຕິ ຍທິທໍ ຘມ຺ມເທສນາຍ. ອິມິນາ ໂຂ ເອວໍ [ເອຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)], ປາປິມ, ປຣິຍາເຍນ ອາຍສ຺ມໂຕ ວິຘຸຣສ຺ສ ວິຘຸໂຣເຕວ [ວິຘຸຣສ຺ສ ວິຘຸໂຣ ວິຘຸໂຣຕ຺ເວວ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ສມຎ຺ຎາ ອຸທປາທິ.

‘‘ອາຍສ຺ມາ ປນ, ປາປິມ, ສຎ຺ຊີໂວ ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ປາປິມ, ອາຍສ຺ມາ ສຎ຺ຊີໂວ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ໂນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອທ຺ທສໍສຸ ໂຂ, ປາປິມ, ໂຄປາລກາ ປສຸປາລກາ ກສ຺ສກາ ປຖາວິໂນ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຎ຺ຊີວໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ນໍ ນິສິນ຺ນໍ; ທິສ຺ວານ ເຕສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ, ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ, ໂຠ! ອຍໍ ສມໂຓ ນິສິນ຺ນໂກວ ກາລງ຺ກໂຕ! ຫນ຺ທ ນໍ ທຫາມາ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ, ປາປິມ, ໂຄປາລກາ ປສຸປາລກາ ກສ຺ສກາ ປຖາວິໂນ ຕິຓຎ຺ຈ ກຏ຺ຐຎ຺ຈ ໂຄມຍຎ຺ຈ ສໍກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຎ຺ຊີວສ຺ສ ກາເຍ ອຸປຈິນິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ອຖ ໂຂ, ປາປິມ, ອາຍສ຺ມາ ສຎ຺ຊີໂວ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ຕາຍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຈີວຣານິ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອທ຺ທສໍສຸ ໂຂ ເຕ, ປາປິມ, ໂຄປາລກາ ປສຸປາລກາ ກສ຺ສກາ ປຖາວິໂນ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຎ຺ຊີວໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ; ທິສ຺ວານ ເນສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ, ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ, ໂຠ! ອຍໍ ສມໂຓ ນິສິນ຺ນໂກວ ກາລງ຺ກໂຕ, ສ຺ວາຍໍ ປຏິສຎ຺ຊີວິໂຕ’ຕິ. ອິມິນາ ໂຂ ເອວໍ, ປາປິມ, ປຣິຍາເຍນ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຎ຺ຊີວສ຺ສ ສຎ຺ຊີໂວເຕວ [ສຎ຺ຊີໂວ ສຎ຺ຊີໂວຕ຺ເວວ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ສມຎ຺ຎາ ອຸທປາທິ.

໕໐໘. ‘‘ອຖ ໂຂ, ປາປິມ, ທູສິສ຺ສ ມາຣສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ອິເມສໍ ໂຂ ອຫໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສີລວນ຺ຕານໍ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມານໍ ເນວ ຊານາມິ ອາຄຕິໍ ວາ ຄຕິໍ ວາ. ຍໍນູນາຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກ ອນ຺ວາວິເສຍ຺ຍໍ – ເອຖ, ຕຸມ຺ເຫ ຠິກ຺ຂູ ສີລວນ຺ເຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມ ອກ຺ໂກສຖ ປຣິຠາສຖ ໂຣເສຖ ວິເຫເສຖ. ອປ຺ເປວ ນາມ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອກ຺ໂກສິຍມານານໍ ປຣິຠາສິຍມານານໍ ໂຣສິຍມານານໍ ວິເຫສິຍມານານໍ ສິຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ຕໍ ທູສີ ມາໂຣ ລເຠຖ ໂອຕາຣ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ, ປາປິມ, ທູສີ ມາໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກ ອນ຺ວາວິສິ – ‘ເອຖ, ຕຸມ຺ເຫ ຠິກ຺ຂູ ສີລວນ຺ເຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມ ອກ຺ໂກສຖ ປຣິຠາສຖ ໂຣເສຖ ວິເຫເສຖ. ອປ຺ເປວ ນາມ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອກ຺ໂກສິຍມານານໍ ປຣິຠາສິຍມານານໍ ໂຣສິຍມານານໍ ວິເຫສິຍມານານໍ ສິຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ຕໍ ທູສີ ມາໂຣ ລເຠຖ ໂອຕາຣ’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ເຕ, ປາປິມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ອນ຺ວາວິສິຏ຺ຐາ ທູສິນາ ມາເຣນ ຠິກ຺ຂູ ສີລວນ຺ເຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ ປຣິຠາສນ຺ຕິ ໂຣເສນ຺ຕິ ວິເຫເສນ຺ຕິ – ‘ອິເມ ປນ ມຸຓ຺ຑກາ ສມຓກາ ອິພ຺ຠາ ກິຓ຺ຫາ [ກຓ຺ຫາ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ພນ຺ຘຸປາທາປຈ຺ຈາ ‘‘ຌາຍິໂນສ຺ມາ ຌາຍິໂນສ຺ມາ’’ຕິ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘາ ອໂຘມຸຂາ ມຘຸຣກຊາຕາ ຌາຍນ຺ຕິ ປຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ອປຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ອຸລູໂກ ຣຸກ຺ຂສາຂາຍໍ ມູສິກໍ ມຄ຺ຄຍມາໂນ ຌາຍຕິ ປຊ຺ຌາຍຕິ ນິຊ຺ຌາຍຕິ ອປຊ຺ຌາຍຕິ; ເອວເມວິເມ ມຸຓ຺ຑກາ ສມຓກາ ອິພ຺ຠາ ກິຓ຺ຫາ ພນ຺ຘຸປາທາປຈ຺ຈາ ‘‘ຌາຍິໂນສ຺ມາ ຌາຍິໂນສ຺ມາ’’ຕິ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘາ ອໂຘມຸຂາ ມຘຸຣກຊາຕາ ຌາຍນ຺ຕິ ປຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ອປຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ໂກຕ຺ຖຸ ນທີຕີເຣ ມຈ຺ເຉ ມຄ຺ຄຍມາໂນ ຌາຍຕິ ປຊ຺ຌາຍຕິ ນິຊ຺ຌາຍຕິ ອປຊ຺ຌາຍຕິ; ເອວເມວິເມ ມຸຓ຺ຑກາ ສມຓກາ ອິພ຺ຠາ ກິຓ຺ຫາ ພນ຺ຘຸປາທາປຈ຺ຈາ ‘‘ຌາຍິໂນສ຺ມາ ຌາຍິໂນສ຺ມາ’’ຕິ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘາ ອໂຘມຸຂາ ມຘຸຣກຊາຕາ ຌາຍນ຺ຕິ ປຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ອປຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພິຬາໂຣ ສນ຺ຘິສມລສງ຺ກຏີເຣ ມູສິກໍ ມຄ຺ຄຍມາໂນ ຌາຍຕິ ປຊ຺ຌາຍຕິ ນິຊ຺ຌາຍຕິ ອປຊ຺ຌາຍຕິ; ເອວເມວິເມ ມຸຓ຺ຑກາ ສມຓກາ ອິພ຺ຠາ ກິຓ຺ຫາ ພນ຺ຘຸປາທາປຈ຺ຈາ ‘‘ຌາຍິໂນສ຺ມາ ຌາຍິໂນສ຺ມາ’’ຕິ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘາ ອໂຘມຸຂາ ມຘຸຣກຊາຕາ ຌາຍນ຺ຕິ ປຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ອປຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຄທ຺ຣໂຠ ວຫຈ຺ຉິນ຺ໂນ ສນ຺ຘິສມລສງ຺ກຏີເຣ ຌາຍຕິ ປຊ຺ຌາຍຕິ ນິຊ຺ຌາຍຕິ ອປຊ຺ຌາຍຕິ, ເອວເມວິເມ ມຸຓ຺ຑກາ ສມຓກາ ອິພ຺ຠາ ກິຓ຺ຫາ ພນ຺ຘຸປາທາປຈ຺ຈາ ‘‘ຌາຍິໂນສ຺ມາ ຌາຍິໂນສ຺ມາ’’ຕິ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘາ ອໂຘມຸຂາ ມຘຸຣກຊາຕາ ຌາຍນ຺ຕິ ປຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ອປຊ຺ຌາຍນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ເຍ ໂຂ ປນ, ປາປິມ, ເຕນ ສມເຍນ ມນຸສ຺ສາ ກາລງ຺ກໂຣນ຺ຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

໕໐໙. ‘‘ອຖ ໂຂ, ປາປິມ, ກກຸສນ຺ໂຘ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ອນ຺ວາວິຏ຺ຐາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ທູສິນາ ມາເຣນ – ເອຖ, ຕຸມ຺ເຫ ຠິກ຺ຂູ ສີລວນ຺ເຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມ ອກ຺ໂກສຖ ປຣິຠາສຖ ໂຣເສຖ ວິເຫເສຖ, ອປ຺ເປວ ນາມ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອກ຺ໂກສິຍມານານໍ ປຣິຠາສິຍມານານໍ ໂຣສິຍມານານໍ ວິເຫສິຍມານານໍ ສິຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ຕໍ ທູສີ ມາໂຣ ລເຠຖ ໂອຕາຣ’ນ຺ຕິ. ເອຖ, ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຖ, ຕຖາ ທຸຕິຍໍ, ຕຖາ ຕຕິຍໍ, ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຖ. ກຣຸຓາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ມຸທິຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຖ, ຕຖາ ທຸຕິຍໍ, ຕຖາ ຕຕິຍໍ, ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຖາ’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ເຕ, ປາປິມ, ຠິກ຺ຂູ ກກຸສນ຺ເຘນ ຠຄວຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ເອວໍ ໂອວທິຍມານາ ເອວໍ ອນຸສາສິຍມານາ ອຣຎ຺ຎຄຕາປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄຕາປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄຕາປິ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິໍສຸ, ຕຖາ ທຸຕິຍໍ, ຕຖາ ຕຕິຍໍ, ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິໍສຸ. ກຣຸຓາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ມຸທິຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິໍສຸ, ຕຖາ ທຸຕິຍໍ, ຕຖາ ຕຕິຍໍ, ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິໍສຸ.

໕໑໐. ‘‘ອຖ ໂຂ, ປາປິມ, ທູສິສ຺ສ ມາຣສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ເອວມ຺ປິ ໂຂ ອຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອິເມສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສີລວນ຺ຕານໍ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມານໍ ເນວ ຊານາມິ ອາຄຕິໍ ວາ ຄຕິໍ ວາ, ຍໍນູນາຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກ ອນ຺ວາວິເສຍ຺ຍໍ – ເອຖ, ຕຸມ຺ເຫ ຠິກ຺ຂູ ສີລວນ຺ເຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມ ສກ຺ກໂຣຖ ຄຣຸໍ ກໂຣຖ ມາເນຖ ປູເຊຖ, ອປ຺ເປວ ນາມ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສກ຺ກຣິຍມານານໍ ຄຣຸກຣິຍມານານໍ ມານິຍມານານໍ ປູຊິຍມານານໍ ສິຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ຕໍ ທູສີ ມາໂຣ ລເຠຖ ໂອຕາຣ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ, ປາປິມ, ທູສີ ມາໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກ ອນ຺ວາວິສິ – ‘ເອຖ, ຕຸມ຺ເຫ ຠິກ຺ຂູ ສີລວນ຺ເຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມ ສກ຺ກໂຣຖ ຄຣຸໍ ກໂຣຖ ມາເນຖ ປູເຊຖ, ອປ຺ເປວ ນາມ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສກ຺ກຣິຍມານານໍ ຄຣຸກຣິຍມານານໍ ມານິຍມານານໍ ປູຊິຍມານານໍ ສິຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ຕໍ ທູສີ ມາໂຣ ລເຠຖ ໂອຕາຣ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ, ປາປິມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ອນ຺ວາວິຏ຺ຐາ ທູສິນາ ມາເຣນ ຠິກ຺ຂູ ສີລວນ຺ເຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ ມາເນນ຺ຕິ ປູເຊນ຺ຕິ.

‘‘ເຍ ໂຂ ປນ, ປາປິມ, ເຕນ ສມເຍນ ມນຸສ຺ສາ ກາລງ຺ກໂຣນ຺ຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

໕໑໑. ‘‘ອຖ ໂຂ, ປາປິມ, ກກຸສນ຺ໂຘ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ອນ຺ວາວິຏ຺ຐາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ທູສິນາ ມາເຣນ – ເອຖ, ຕຸມ຺ເຫ ຠິກ຺ຂູ ສີລວນ຺ເຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມ ສກ຺ກໂຣຖ ຄຣຸໍ ກໂຣຖ ມາເນຖ ປູເຊຖ, ອປ຺ເປວ ນາມ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສກ຺ກຣິຍມານານໍ ຄຣຸກຣິຍມານານໍ ມານິຍມານານໍ ປູຊິຍມານານໍ ສິຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ຕໍ ທູສີ ມາໂຣ ລເຠຖ ໂອຕາຣນ຺ຕິ. ເອຖ, ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຸຠານຸປສ຺ສິໂນ ກາເຍ ວິຫຣຖ, ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎິໂນ, ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕິສຎ຺ຎິໂນ [ອນຠິຣຕສຎ຺ຎີໂນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສິໂນ’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ເຕ, ປາປິມ, ຠິກ຺ຂູ ກກຸສນ຺ເຘນ ຠຄວຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ເອວໍ ໂອວທິຍມານາ ເອວໍ ອນຸສາສິຍມານາ ອຣຎ຺ຎຄຕາປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄຕາປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄຕາປິ ອສຸຠານຸປສ຺ສິໂນ ກາເຍ ວິຫຣິໍສຸ, ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎິໂນ, ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕິສຎ຺ຎິໂນ, ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສິໂນ.

໕໑໒. ‘‘ອຖ ໂຂ, ປາປິມ, ກກຸສນ຺ໂຘ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອາຍສ຺ມຕາ ວິຘຸເຣນ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອຖ ໂຂ, ປາປິມ, ທູສີ ມາໂຣ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກຸມາຣກໍ [ກຸມາຣໍ (ສີ. ປີ.)] ອນ຺ວາວິສິຕ຺ວາ ສກ຺ຂຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ວິຘຸຣສ຺ສ ສີເສ ປຫາຣມທາສິ; ສີສໍ ໂວຠິນ຺ທິ [ສີສໍ ເຕ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມີຕິ (ກ.)]. ອຖ ໂຂ, ປາປິມ, ອາຍສ຺ມາ ວິຘຸໂຣ ຠິນ຺ເນນ ສີເສນ ໂລຫິເຕນ ຄຬນ຺ເຕນ ກກຸສນ຺ຘໍເຍວ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຣຫນ຺ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘິ. ອຖ ໂຂ, ປາປິມ, ກກຸສນ຺ໂຘ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ນາຄາປໂລກິຕໍ ອປໂລເກສິ – ‘ນ ວາຍໍ ທູສີ ມາໂຣ ມຕ຺ຕມຎ຺ຎາສີ’ຕິ. ສຫາປໂລກນາຍ ຈ ປນ, ປາປິມ, ທູສີ ມາໂຣ ຕມ຺ຫາ ຈ ຐານາ ຈວິ ມຫານິຣຍຎ຺ຈ ອຸປປຊ຺ຊິ.

‘‘ຕສ຺ສ ໂຂ ປນ, ປາປິມ, ມຫານິຣຍສ຺ສ ຕໂຍ ນາມເຘຍ຺ຍາ ໂຫນ຺ຕິ – ຉຜສ຺ສາຍຕນິໂກ ອິຕິປິ, ສງ຺ກຸສມາຫໂຕ ອິຕິປິ, ປຈ຺ຈຕ຺ຕເວທນິໂຍ ອິຕິປິ. ອຖ ໂຂ ມໍ, ປາປິມ, ນິຣຍປາລາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ຍທາ ໂຂ ເຕ [ຍໂຕ ເຕ (ກ.)], ມາຣິສ, ສງ຺ກຸນາ ສງ຺ກຸ ຫທເຍ ສມາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອຖ ນໍ ຕ຺ວໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ‘ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ ເມ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈມານສ຺ສາ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ປາປິມ, ພຫູນິ ວສ຺ສານິ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕານິ ພຫູນິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ຕສ຺ມິໍ ມຫານິຣເຍ ອປຈ຺ຈິໍ. ທສວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ຕສ຺ເສວ ມຫານິຣຍສ຺ສ ອຸສ຺ສເທ ອປຈ຺ຈິໍ ວຸຏ຺ຐານິມໍ ນາມ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ປາປິມ, ເອວຣູໂປ ກາໂຍ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ມນຸສ຺ສສ຺ສ. ເອວຣູປໍ ສີສໍ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ມຈ຺ຉສ຺ສ.

໕໑໓. ‘‘ກີທິໂສ ນິຣໂຍ ອາສິ, ຍຕ຺ຖ ທູສີ ອປຈ຺ຈຖ;

ວິຘຸຣໍ ສາວກມາສຊ຺ຊ, ກກຸສນ຺ຘຎ຺ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ.

‘‘ສຕໍ ອາສິ ອໂຍສງ຺ກູ, ສພ຺ເພ ປຈ຺ຈຕ຺ຕເວທນາ;

ອີທິໂສ ນິຣໂຍ ອາສິ, ຍຕ຺ຖ ທູສີ ອປຈ຺ຈຖ;

ວິຘຸຣໍ ສາວກມາສຊ຺ຊ, ກກຸສນ຺ຘຎ຺ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ.

‘‘ໂຍ ເອຕມຠິຊານາຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາວໂກ;

ຕາທິສໍ ຠິກ຺ຂຸມາສຊ຺ຊ, ກຓ຺ຫ ທຸກ຺ຂໍ ນິຄຈ຺ຉສິ.

‘‘ມຊ຺ເຌ ສຣສ຺ສ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ວິມານາ ກປ຺ປຏ຺ຐາຍິໂນ;

ເວຬຸຣິຍວຓ຺ຓາ ຣຸຈິຣາ, ອຈ຺ຈິມນ຺ໂຕ ປຠສ຺ສຣາ;

ອຈ຺ຉຣາ ຕຕ຺ຖ ນຈ຺ຈນ຺ຕິ, ປຸຖຸ ນານຕ຺ຕວຓ຺ຓິໂຍ.

‘‘ໂຍ ເອຕມຠິຊານາຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາວໂກ;

ຕາທິສໍ ຠິກ຺ຂຸມາສຊ຺ຊ, ກຓ຺ຫ ທຸກ຺ຂໍ ນິຄຈ຺ຉສິ.

‘‘ໂຍ ເວ ພຸທ຺ເຘນ ໂຈທິໂຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆສ຺ສ ເປກ຺ຂໂຕ;

ມິຄາຣມາຕຸປາສາທໍ, ປາທງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ກມ຺ປຍິ.

‘‘ໂຍ ເອຕມຠິຊານາຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາວໂກ;

ຕາທິສໍ ຠິກ຺ຂຸມາສຊ຺ຊ, ກຓ຺ຫ ທຸກ຺ຂໍ ນິຄຈ຺ຉສິ.

‘‘ໂຍ ເວຊຍນ຺ຕໍ ປາສາທໍ, ປາທງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ກມ຺ປຍິ;

ອິທ຺ຘິພເລນຸປຕ຺ຖທ຺ໂຘ, ສໍເວເຊສິ ຈ ເທວຕາ.

‘‘ໂຍ ເອຕມຠິຊານາຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາວໂກ;

ຕາທິສໍ ຠິກ຺ຂຸມາສຊ຺ຊ, ກຓ຺ຫ ທຸກ຺ຂໍ ນິຄຈ຺ຉສິ.

‘‘ໂຍ ເວຊຍນ຺ຕປາສາເທ, ສກ຺ກໍ ໂສ ປຣິປຸຈ຺ຉຕິ;

ອປິ ວາສວ ຊານາສິ, ຕຓ຺ຫາກ຺ຂຍວິມຸຕ຺ຕິໂຍ;

ຕສ຺ສ ສກ຺ໂກ ວິຍາກາສິ, ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ຍຖາຕຖໍ.

‘‘ໂຍ ເອຕມຠິຊານາຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາວໂກ;

ຕາທິສໍ ຠິກ຺ຂຸມາສຊ຺ຊ, ກຓ຺ຫ ທຸກ຺ຂໍ ນິຄຈ຺ຉສິ.

‘‘ໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມໍ ປຣິປຸຈ຺ຉຕິ, ສຸຘມ຺ມາຍາຠິໂຕ ສຠໍ;

ອຊ຺ຊາປິ ຕ຺ຍາວຸໂສ ທິຏ຺ຐິ, ຍາ ເຕ ທິຏ຺ຐິ ປຸເຣ ອຫຸ;

ປສ຺ສສິ ວີຕິວຕ຺ຕນ຺ຕໍ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປຠສ຺ສຣໍ.

‘‘ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວິຍາກາສິ, ອນຸປຸພ຺ພໍ ຍຖາຕຖໍ;

ນ ເມ ມາຣິສ ສາ ທິຏ຺ຐິ, ຍາ ເມ ທິຏ຺ຐິ ປຸເຣ ອຫຸ.

‘‘ປສ຺ສາມິ ວີຕິວຕ຺ຕນ຺ຕໍ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປຠສ຺ສຣໍ;

ໂສຫໍ ອຊ຺ຊ ກຖໍ ວຊ຺ຊໍ, ອຫໍ ນິຈ຺ໂຈມ຺ຫິ ສສ຺ສໂຕ.

‘‘ໂຍ ເອຕມຠິຊານາຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາວໂກ;

ຕາທິສໍ ຠິກ຺ຂຸມາສຊ຺ຊ, ກຓ຺ຫ ທຸກ຺ຂໍ ນິຄຈ຺ຉສິ.

‘‘ໂຍ ມຫາເມຣຸໂນ ກູຏໍ, ວິໂມກ຺ເຂນ ອຜສ຺ສຍິ;

ວນໍ ປຸພ຺ພວິເທຫານໍ, ເຍ ຈ ຠູມິສຍາ ນຣາ.

‘‘ໂຍ ເອຕມຠິຊານາຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາວໂກ;

ຕາທິສໍ ຠິກ຺ຂຸມາສຊ຺ຊ, ກຓ຺ຫ ທຸກ຺ຂໍ ນິຄຈ຺ຉສິ.

‘‘ນ ເວ ອຄ຺ຄິ ເຈຕຍຕິ [ເວຐຍຕິ (ສີ.)], ‘ອຫໍ ພາລໍ ຑຫາມີ’ຕິ;

ພາໂລ ຈ ຊລິຕໍ ອຄ຺ຄິໍ, ອາສຊ຺ຊ ນໍ ສ ຑຍ຺ຫຕິ.

‘‘ເອວເມວ ຕຸວໍ ມາຣ, ອາສຊ຺ຊ ນໍ ຕຖາຄຕໍ;

ສຍໍ ຑຫິສ຺ສສິ ອຕ຺ຕານໍ, ພາໂລ ອຄ຺ຄິໍວ ສໍຜຸສໍ.

‘‘ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວີ ມາໂຣ, ອາສຊ຺ຊ ນໍ ຕຖາຄຕໍ;

ກິນ຺ນຸ ມຎ຺ຎສິ ປາປິມ, ນ ເມ ປາປໍ ວິປຈ຺ຈຕິ.

‘‘ກໂຣໂຕ ຈີຍຕິ ປາປໍ, ຈິຣຣຕ຺ຕາຍ ອນ຺ຕກ;

ມາຣ ນິພ຺ພິນ຺ທ ພຸທ຺ຘມ຺ຫາ, ອາສໍ ມາກາສິ ຠິກ຺ຂຸສຸ.

‘‘ອິຕິ ມາຣໍ ອຕຊ຺ເຊສິ, ຠິກ຺ຂຸ ເຠສກຬາວເນ;

ຕໂຕ ໂສ ທຸມ຺ມໂນ ຍກ຺ໂຂ, ນຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍຖາ’’ຕິ.

ມາຣຕຊ຺ຊນີຍສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ທສມໍ.

ຈູຬຍມກວຄ຺ໂຄ ນິຏ຺ຐິໂຕ ປຎ຺ຈໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ສາເລຍ຺ຍ ເວຣຎ຺ຊທຸເວ ຈ ຕຸຏ຺ຐິ, ຈູຬມຫາຘມ຺ມສມາທານຎ຺ຈ;

ວີມໍສກາ ໂກສມ຺ພິ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ທູສີ ຈ ມາໂຣ ທສໂມ ຈ ວຄ຺ໂຄ.

ສາເລຍ຺ຍວຄ຺ໂຄ ນິຏ຺ຐິໂຕ ປຎ຺ຈໂມ.