໙. ມຫາອສ຺ສປຸຣສຸຕ຺ຕໍ

໔໑໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ອງ຺ເຄສຸ ວິຫຣຕິ ອສ຺ສປຸຣໍ ນາມ ອງ຺ຄານໍ ນິຄໂມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສມຓາ ສມຓາຕິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊໂນ ສຎ຺ຊານາຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ຈ ປນ ‘ເກ ຕຸມ຺ເຫ’ຕິ ປຸຏ຺ຐາ ສມານາ ‘ສມຓາມ຺ຫາ’ຕິ ປຏິຊານາຖ; ເຕສໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍສມຎ຺ຎານໍ ສຕໍ ເອວໍປຏິຎ຺ຎານໍ ສຕໍ ‘ເຍ ຘມ຺ມາ ສມຓກຣຓາ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຣຓາ ຈ ເຕ ຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິສ຺ສາມ, ເອວໍ ໂນ ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ສມຎ຺ຎາ ຈ ສຈ຺ຈາ ຠວິສ຺ສຕິ ປຏິຎ຺ຎາ ຈ ຠູຕາ. ເຍສຎ຺ຈ ມຍໍ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊາມ, ເຕສໍ ເຕ ກາຣາ ອມ຺ເຫສຸ ມຫປ຺ຜລາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ມຫານິສໍສາ, ອມ຺ຫາກຎ຺ເຈວາຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອວຎ຺ຌາ ຠວິສ຺ສຕິ ສຜລາ ສອຸທ຺ຣຍາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

໔໑໖. ‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສມຓກຣຓາ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຣຓາ ຈ? ‘ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປນ ສມນ຺ນາຄຕາ ຠວິສ຺ສາມາ’ຕິ ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສິຍາ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວມສ຺ສ – ‘ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປນມ຺ຫ ສມນ຺ນາຄຕາ, ອລເມຕ຺ຕາວຕາ ກຕເມຕ຺ຕາວຕາ, ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂນ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ, ນຕ຺ຖິ ໂນ ກິຎ຺ຈິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີຍ’ນ຺ຕິ ຕາວຕເກເນວ ຕຸຏ຺ຐິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ. ອາໂຣຈຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິເວທຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ – ‘ມາ ໂວ ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖິການໍ ສຕໍ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ ປຣິຫາຍິ, ສຕິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີເຍ’.

໔໑໗. ‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີຍໍ? ‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂນ ກາຍສມາຈາໂຣ ຠວິສ຺ສຕິ ອຸຕ຺ຕາໂນ ວິວໂຏ ນ ຈ ຉິທ຺ທວາ ສໍວຸໂຕ ຈ. ຕາຍ ຈ ປນ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣຕາຍ ເນວຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສສ຺ສາມ ນ ປຣໍ ວມ຺ເຠສ຺ສາມາ’ຕິ [ເນວຕ຺ຕານຸກ຺ກໍສິສ຺ສາມ ນ ປຣໍ ວມ຺ຠິສ຺ສາມາຕິ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສິຍາ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວມສ຺ສ – ‘ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປນມ຺ຫ ສມນ຺ນາຄຕາ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂນ ກາຍສມາຈາໂຣ; ອລເມຕ຺ຕາວຕາ ກຕເມຕ຺ຕາວຕາ, ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂນ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ, ນຕ຺ຖິ ໂນ ກິຎ຺ຈິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີຍ’ນ຺ຕິ ຕາວຕເກເນວ ຕຸຏ຺ຐິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ. ອາໂຣຈຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິເວທຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ – ‘ມາ ໂວ ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖິການໍ ສຕໍ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ ປຣິຫາຍິ, ສຕິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີເຍ’.

໔໑໘. ‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີຍໍ? ‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂນ ວຈີສມາຈາໂຣ ຠວິສ຺ສຕິ ອຸຕ຺ຕາໂນ ວິວໂຏ ນ ຈ ຉິທ຺ທວາ ສໍວຸໂຕ ຈ. ຕາຍ ຈ ປນ ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາຣຕາຍ ເນວຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສສ຺ສາມ ນ ປຣໍ ວມ຺ເຠສ຺ສາມາ’ຕິ ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສິຍາ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວມສ຺ສ – ‘ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປນມ຺ຫ ສມນ຺ນາຄຕາ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂນ ກາຍສມາຈາໂຣ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ວຈີສມາຈາໂຣ; ອລເມຕ຺ຕາວຕາ ກຕເມຕ຺ຕາວຕາ, ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂນ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ, ນຕ຺ຖິ ໂນ ກິຎ຺ຈິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີຍ’ນ຺ຕິ ຕາວຕເກເນວ ຕຸຏ຺ຐິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ. ອາໂຣຈຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິເວທຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ – ‘ມາ ໂວ ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖິການໍ ສຕໍ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ ປຣິຫາຍິ, ສຕິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີເຍ’.

໔໑໙. ‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີຍໍ? ‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂນ ມໂນສມາຈາໂຣ ຠວິສ຺ສຕິ ອຸຕ຺ຕາໂນ ວິວໂຏ ນ ຈ ຉິທ຺ທວາ ສໍວຸໂຕ ຈ. ຕາຍ ຈ ປນ ປຣິສຸທ຺ຘມໂນສມາຈາຣຕາຍ ເນວຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສສ຺ສາມ ນ ປຣໍ ວມ຺ເຠສ຺ສາມາ’ຕິ ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສິຍາ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວມສ຺ສ – ‘ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປນມ຺ຫ ສມນ຺ນາຄຕາ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂນ ກາຍສມາຈາໂຣ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ວຈີສມາຈາໂຣ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ມໂນສມາຈາໂຣ; ອລເມຕ຺ຕາວຕາ ກຕເມຕ຺ຕາວຕາ, ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂນ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ, ນຕ຺ຖິ ໂນ ກິຎ຺ຈິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີຍ’ນ຺ຕິ ຕາວຕເກເນວ ຕຸຏ຺ຐິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ. ອາໂຣຈຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິເວທຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ – ‘ມາ ໂວ ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖິການໍ ສຕໍ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ ປຣິຫາຍິ, ສຕິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີເຍ’.

໔໒໐. ‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີຍໍ? ‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂນ ອາຊີໂວ ຠວິສ຺ສຕິ ອຸຕ຺ຕາໂນ ວິວໂຏ ນ ຈ ຉິທ຺ທວາ ສໍວຸໂຕ ຈ. ຕາຍ ຈ ປນ ປຣິສຸທ຺ຘາຊີວຕາຍ ເນວຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສສ຺ສາມ ນ ປຣໍ ວມ຺ເຠສ຺ສາມາ’ຕິ ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສິຍາ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວມສ຺ສ – ‘ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປນມ຺ຫ ສມນ຺ນາຄຕາ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂນ ກາຍສມາຈາໂຣ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ວຈີສມາຈາໂຣ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ມໂນສມາຈາໂຣ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອາຊີໂວ; ອລເມຕ຺ຕາວຕາ ກຕເມຕ຺ຕາວຕາ, ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂນ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ, ນຕ຺ຖິ ໂນ ກິຎ຺ຈິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີຍ’ນ຺ຕິ ຕາວຕເກເນວ ຕຸຏ຺ຐິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ. ອາໂຣຈຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິເວທຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ – ‘ມາ ໂວ ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖິການໍ ສຕໍ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ ປຣິຫາຍິ, ສຕິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີເຍ’.

໔໒໑. ‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີຍໍ? ‘ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣາ ຠວິສ຺ສາມ; ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສາມ, ຣກ຺ຂິສ຺ສາມ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສາມ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ…ເປ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ…ເປ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສາມ, ຣກ຺ຂິສ຺ສາມ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ມນິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສາມາ’ຕິ ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສິຍາ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວມສ຺ສ – ‘ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປນມ຺ຫ ສມນ຺ນາຄຕາ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂນ ກາຍສມາຈາໂຣ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ວຈີສມາຈາໂຣ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ມໂນສມາຈາໂຣ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອາຊີໂວ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸມ຺ຫ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣາ; ອລເມຕ຺ຕາວຕາ ກຕເມຕ຺ຕາວຕາ, ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂນ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ, ນຕ຺ຖິ ໂນ ກິຎ຺ຈິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີຍ’ນ຺ຕິ ຕາວຕເກເນວ ຕຸຏ຺ຐິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ. ອາໂຣຈຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິເວທຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ – ‘ມາ ໂວ ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖິການໍ ສຕໍ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ ປຣິຫາຍິ, ສຕິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີເຍ’.

໔໒໒. ‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີຍໍ? ‘ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນ ຠວິສ຺ສາມ, ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ອາຫາຣໍ ອາຫຣິສ຺ສາມ, ເນວ ທວາຍ ນ ມທາຍ ນ ມຓ຺ຑນາຍ ນ ວິຠູສນາຍ ຍາວເທວ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາ ຍາປນາຍ, ວິຫິໍສູປຣຕິຍາ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄຫາຍ, ອິຕິ ປຸຣາຓຎ຺ຈ ເວທນໍ ປຏິຫງ຺ຂາມ ນວຎ຺ຈ ເວທນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມ, ຍາຕ຺ຣາ ຈ ໂນ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນວຊ຺ຊຕາ ຈ, ຜາສຸ ວິຫາໂຣ ຈາ’ຕິ ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສິຍາ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວມສ຺ສ – ‘ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປນມ຺ຫ ສມນ຺ນາຄຕາ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂນ ກາຍສມາຈາໂຣ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ວຈີສມາຈາໂຣ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ມໂນສມາຈາໂຣ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອາຊີໂວ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸມ຺ຫ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣາ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນ; ອລເມຕ຺ຕາວຕາ ກຕເມຕ຺ຕາວຕາ, ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂນ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ, ນຕ຺ຖິ ໂນ ກິຎ຺ຈິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີຍ’ນ຺ຕິ ຕາວຕເກເນວ ຕຸຏ຺ຐິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ. ອາໂຣຈຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິເວທຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ – ‘ມາ ໂວ, ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖິການໍ ສຕໍ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ ປຣິຫາຍິ ສຕິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີເຍ’.

໔໒໓. ‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີຍໍ? ‘ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສາມ, ທິວສໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘສ຺ສາມ. ຣຕ຺ຕິຍາ ປຐມໍ ຍາມໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘສ຺ສາມ. ຣຕ຺ຕິຍາ ມຊ຺ຌິມໍ ຍາມໍ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສ຺ສາມ ປາເທ ປາທໍ ອຈ຺ຈາຘາຍ, ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອຸຏ຺ຐານສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ. ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຉິມໍ ຍາມໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘສ຺ສາມາ’ຕິ, ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສິຍາ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວມສ຺ສ – ‘ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປນມ຺ຫ ສມນ຺ນາຄຕາ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂນ ກາຍສມາຈາໂຣ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ວຈີສມາຈາໂຣ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ມໂນສມາຈາໂຣ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອາຊີໂວ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸມ຺ຫ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣາ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນ, ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ; ອລເມຕ຺ຕາວຕາ ກຕເມຕ຺ຕາວຕາ, ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂນ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ, ນຕ຺ຖິ ໂນ ກິຎ຺ຈິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີຍ’ນ຺ຕິ, ຕາວຕເກເນວ ຕຸຏ຺ຐິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ. ອາໂຣຈຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິເວທຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ – ‘ມາ ໂວ, ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖິການໍ ສຕໍ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ ປຣິຫາຍິ ສຕິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີເຍ’.

໔໒໔. ‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີຍໍ? ‘ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄຕາ ຠວິສ຺ສາມ, ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ, ອາໂລກິເຕ ວິໂລກິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ, ສມິຎ຺ຊິເຕ ປສາຣິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ, ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣເຓ ສມ຺ປຊານກາຣີ, ອສິເຕ ປີເຕ ຂາຍິເຕ ສາຍິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ, ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກມ຺ເມ ສມ຺ປຊານກາຣີ, ຄເຕ ຐິເຕ ນິສິນ຺ເນ ສຸຕ຺ເຕ ຊາຄຣິເຕ ຠາສິເຕ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ ສມ຺ປຊານກາຣີ’ຕິ, ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສິຍາ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວມສ຺ສ – ‘ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປນມ຺ຫ ສມນ຺ນາຄຕາ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂນ ກາຍສມາຈາໂຣ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ວຈີສມາຈາໂຣ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ມໂນສມາຈາໂຣ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອາຊີໂວ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸມ຺ຫ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣາ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນ, ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ, ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄຕາ; ອລເມຕ຺ຕາວຕາ ກຕເມຕ຺ຕາວຕາ, ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂນ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ, ນຕ຺ຖິ ໂນ ກິຎ຺ຈິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີຍ’ນ຺ຕິ ຕາວຕເກເນວ ຕຸຏ຺ຐິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ. ອາໂຣຈຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິເວທຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ – ‘ມາ ໂວ, ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖິການໍ ສຕໍ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ ປຣິຫາຍິ ສຕິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີເຍ’.

໔໒໕. ‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊຕິ – ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປ຺ປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊໍ. ໂສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ນິສີທຕິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ, ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ໂສ ອຠິຊ຺ຌໍ ໂລເກ ປຫາຍ ວິຄຕາຠິຊ຺ເຌນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕິ, ອຠິຊ຺ຌາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ; ພ຺ຍາປາທປໂທສໍ ປຫາຍ ອພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປີ, ພ຺ຍາປາທປໂທສາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ; ຖີນມິທ຺ຘໍ ປຫາຍ ວິຄຕຖີນມິທ຺ໂຘ ວິຫຣຕິ, ອາໂລກສຎ຺ຎີ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ, ຖີນມິທ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ; ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຫາຍ ອນຸທ຺ຘໂຕ ວິຫຣຕິ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ; ວິຈິກິຈ຺ຉໍ ປຫາຍ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ວິຫຣຕິ, ອກຖໍກຖີ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ.

໔໒໖. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ອິຓໍ ອາທາຍ ກມ຺ມນ຺ເຕ ປໂຍເຊຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ເຕ ກມ຺ມນ຺ຕາ ສມິຊ຺ເຌຍ຺ຍຸໍ [ສມ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)]. ໂສ ຍານິ ຈ ໂປຣາຓານິ ອິຓມູລານິ ຕານິ ຈ ພ຺ຍນ຺ຕີ [ພ຺ຍນ຺ຕິໍ (ກ.), ພ຺ຍນ຺ຕິ (ປີ.)] ກເຣຍ຺ຍ, ສິຍາ ຈສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອວສິຏ຺ຐໍ ທາຣຠຣຓາຍ. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ອຫໍ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ອິຓໍ ອາທາຍ ກມ຺ມນ຺ເຕ ປໂຍເຊສິໍ, ຕສ຺ສ ເມ ເຕ ກມ຺ມນ຺ຕາ ສມິຊ຺ຌິໍສຸ. ໂສຫໍ ຍານິ ຈ ໂປຣາຓານິ ອິຓມູລານິ ຕານິ ຈ ພ຺ຍນ຺ຕີ ອກາສິໍ, ອຕ຺ຖິ ຈ ເມ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອວສິຏ຺ຐໍ ທາຣຠຣຓາຍາ’ຕິ. ໂສ ຕໂຕນິທານໍ ລເຠຖ ປາໂມຊ຺ຊໍ, ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ໂສມນສ຺ສໍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ອາພາຘິໂກ ອສ຺ສ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ, ຠຕ຺ຕຎ຺ຈສ຺ສ ນຈ຺ຉາເທຍ຺ຍ, ນ ຈສ຺ສ ກາເຍ ພລມຕ຺ຕາ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ຕມ຺ຫາ ອາພາຘາ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ຠຕ຺ຕຎ຺ຈສ຺ສ ຉາເທຍ຺ຍ, ສິຍາ ຈສ຺ສ ກາເຍ ພລມຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ອຫໍ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ອາພາຘິໂກ ອໂຫສິໍ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ, ຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ເມ ນຈ຺ຉາເທສິ, ນ ຈ ເມ ອາສິ ກາເຍ ພລມຕ຺ຕາ, ໂສມ຺ຫິ ເອຕຣຫິ ຕມ຺ຫາ ອາພາຘາ ມຸຕ຺ໂຕ, ຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ເມ ຉາເທຕິ, ອຕ຺ຖິ ຈ ເມ ກາເຍ ພລມຕ຺ຕາ’ຕິ. ໂສ ຕໂຕນິທານໍ ລເຠຖ ປາໂມຊ຺ຊໍ, ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ໂສມນສ຺ສໍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ພທ຺ໂຘ ອສ຺ສ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ຕມ຺ຫາ ພນ຺ຘນາ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ ໂສຕ຺ຖິນາ ອພ຺ຠເຍນ [ອພ຺ຍເຍນ (ສີ. ປີ.)], ນ ຈສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ໂຠຄານໍ ວໂຍ. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ອຫໍ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ພທ຺ໂຘ ອໂຫສິໍ, ໂສມ຺ຫິ ເອຕຣຫິ ຕມ຺ຫາ ພນ຺ຘນາ ມຸຕ຺ໂຕ, ໂສຕ຺ຖິນາ ອພ຺ຠເຍນ, ນຕ຺ຖິ ຈ ເມ ກິຎ຺ຈິ ໂຠຄານໍ ວໂຍ’ຕິ. ໂສ ຕໂຕນິທານໍ ລເຠຖ ປາໂມຊ຺ຊໍ, ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ໂສມນສ຺ສໍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ທາໂສ ອສ຺ສ ອນຕ຺ຕາຘີໂນ ປຣາຘີໂນ ນ ເຍນກາມໍຄໂມ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ຕມ຺ຫາ ທາສພ຺ຍາ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ ອຕ຺ຕາຘີໂນ ອປຣາຘີໂນ ຠຸຊິສ຺ໂສ ເຍນກາມໍຄໂມ. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ອຫໍ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ທາໂສ ອໂຫສິໍ ອນຕ຺ຕາຘີໂນ ປຣາຘີໂນ ນ ເຍນກາມໍຄໂມ, ໂສມ຺ຫິ ເອຕຣຫິ ຕມ຺ຫາ ທາສພ຺ຍາ ມຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕາຘີໂນ ອປຣາຘີໂນ ຠຸຊິສ຺ໂສ ເຍນກາມໍຄໂມ’ຕິ. ໂສ ຕໂຕນິທານໍ ລເຠຖ ປາໂມຊ຺ຊໍ, ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ໂສມນສ຺ສໍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ສຘໂນ ສໂຠໂຄ ກນ຺ຕາຣທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ [ສີລກ຺ຂນ຺ຘວຄ຺ຄປາຬິຍາ ກິຎ຺ຈິ ວິສທິສໍ]. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ຕມ຺ຫາ ກນ຺ຕາຣາ ນິຕ຺ຖເຣຍ຺ຍ ໂສຕ຺ຖິນາ ອພ຺ຠເຍນ, ນ ຈສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ໂຠຄານໍ ວໂຍ. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ອຫໍ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ສຘໂນ ສໂຠໂຄ ກນ຺ຕາຣທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິໍ. ໂສມ຺ຫິ ເອຕຣຫິ ຕມ຺ຫາ ກນ຺ຕາຣາ ນິຕ຺ຖິຓ຺ໂຓ ໂສຕ຺ຖິນາ ອພ຺ຠເຍນ, ນຕ຺ຖິ ຈ ເມ ກິຎ຺ຈິ ໂຠຄານໍ ວໂຍ’ຕິ. ໂສ ຕໂຕນິທານໍ ລເຠຖ ປາໂມຊ຺ຊໍ, ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ໂສມນສ຺ສໍ.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາ ອິຓໍ ຍຖາ ໂຣຄໍ ຍຖາ ພນ຺ຘນາຄາຣໍ ຍຖາ ທາສພ຺ຍໍ ຍຖາ ກນ຺ຕາຣທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ, ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ອປ຺ປຫີເນ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຓຓ຺ຍໍ ຍຖາ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ຍຖາ ພນ຺ຘນາໂມກ຺ຂໍ ຍຖາ ຠຸຊິສ຺ສໍ ຍຖາ ເຂມນ຺ຕຠູມິໍ; ເອວເມວ ຠິກ຺ຂຸ ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫີເນ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສຕິ.

໔໒໗. ‘‘ໂສ ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ, ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ອິມເມວ ກາຍໍ ວິເວກເຊນ ປີຕິສຸເຂນ ອຠິສນ຺ເທຕິ ປຣິສນ຺ເທຕິ ປຣິປູເຣຕິ ປຣິປ຺ຜຣຕິ, ນາສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ສພ຺ພາວໂຕ ກາຍສ຺ສ ວິເວກເຊນ ປີຕິສຸເຂນ ອປ຺ຜຸຏໍ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທກ຺ໂຂ ນ຺ຫາປໂກ [ນຫາປໂກ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວາ ນ຺ຫາປກນ຺ເຕວາສີ ວາ ກໍສຖາເລ ນ຺ຫານີຍຈຸຓ຺ຓານິ [ນຫານີຍຈຸຓ຺ຓານິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອາກິຣິຕ຺ວາ ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ສນ຺ເນຍ຺ຍ. ສາຍໍ ນ຺ຫານີຍປິຓ຺ຑິ ສ຺ເນຫານຸຄຕາ ສ຺ເນຫປເຣຕາ ສນ຺ຕຣພາຫິຣາ, ຜຸຏາ ສ຺ເນເຫນ ນ ຈ ປຄ຺ຆຣິຓີ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອິມເມວ ກາຍໍ ວິເວກເຊນ ປີຕິສຸເຂນ ອຠິສນ຺ເທຕິ ປຣິສນ຺ເທຕິ ປຣິປູເຣຕິ ປຣິປ຺ຜຣຕິ, ນາສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ສພ຺ພາວໂຕ ກາຍສ຺ສ ວິເວກເຊນ ປີຕິສຸເຂນ ອປ຺ຜຸຏໍ ໂຫຕິ.

໔໒໘. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ອິມເມວ ກາຍໍ ສມາຘິເຊນ ປີຕິສຸເຂນ ອຠິສນ຺ເທຕິ ປຣິສນ຺ເທຕິ ປຣິປູເຣຕິ ປຣິປ຺ຜຣຕິ, ນາສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ສພ຺ພາວໂຕ ກາຍສ຺ສ ສມາຘິເຊນ ປີຕິສຸເຂນ ອປ຺ຜຸຏໍ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທກຣຫໂທ ອຸພ຺ຠິໂທທໂກ [ອຸພ຺ຠິໂຕທໂກ (ກ.)]. ຕສ຺ສ ເນວສ຺ສ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ອຸທກສ຺ສ ອາຍມຸຂໍ, ນ ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ ອຸທກສ຺ສ ອາຍມຸຂໍ, ນ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ອຸທກສ຺ສ ອາຍມຸຂໍ, ນ ທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ອຸທກສ຺ສ ອາຍມຸຂໍ, ເທໂວ ຈ ນ ກາເລນ ກາລໍ ສມ຺ມາຘາຣໍ ອນຸປ຺ປເວຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອຖ ໂຂ ຕມ຺ຫາວ ອຸທກຣຫທາ ສີຕາ ວາຣິຘາຣາ ອຸພ຺ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕເມວ ອຸທກຣຫທໍ ສີເຕນ ວາຣິນາ ອຠິສນ຺ເທຍ຺ຍ ປຣິສນ຺ເທຍ຺ຍ ປຣິປູເຣຍ຺ຍ ປຣິປ຺ຜເຣຍ຺ຍ, ນາສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ສພ຺ພາວໂຕ ອຸທກຣຫທສ຺ສ ສີເຕນ ວາຣິນາ ອປ຺ຜຸຏໍ ອສ຺ສ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອິມເມວ ກາຍໍ ສມາຘິເຊນ ປີຕິສຸເຂນ ອຠິສນ຺ເທຕິ ປຣິສນ຺ເທຕິ ປຣິປູເຣຕິ ປຣິປ຺ຜຣຕິ, ນາສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ສພ຺ພາວໂຕ ກາຍສ຺ສ ສມາຘິເຊນ ປີຕິສຸເຂນ ອປ຺ຜຸຏໍ ໂຫຕິ.

໔໒໙. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣຕິ, ສໂຕ ຈ ສມ຺ປຊາໂນ, ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທຕິ, ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ອິມເມວ ກາຍໍ ນິປ຺ປີຕິເກນ ສຸເຂນ ອຠິສນ຺ເທຕິ ປຣິສນ຺ເທຕິ ປຣິປູເຣຕິ ປຣິປ຺ຜຣຕິ, ນາສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ສພ຺ພາວໂຕ ກາຍສ຺ສ ນິປ຺ປີຕິເກນ ສຸເຂນ ອປ຺ຜຸຏໍ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປ຺ປລິນິຍໍ ວາ ປທຸມິນິຍໍ ວາ ປຸຓ຺ຑຣີກິນິຍໍ ວາ ອປ຺ເປກຈ຺ຈານິ ອຸປ຺ປລານິ ວາ ປທຸມານິ ວາ ປຸຓ຺ຑຣີການິ ວາ ອຸທເກ ຊາຕານິ ອຸທເກ ສໍວຑ຺ຒານິ ອຸທການຸຄ຺ຄຕານິ ອນ຺ໂຕນິມຸຄ຺ຄໂປສີນິ, ຕານິ ຍາວ ຈຄ຺ຄາ ຍາວ ຈ ມູລາ ສີເຕນ ວາຣິນາ ອຠິສນ຺ນານິ ປຣິສນ຺ນານິ ປຣິປູຣານິ ປຣິປ຺ຜຸຏານິ, ນາສ຺ສ [ນ ເນສໍ (ສີ.)] ກິຎ຺ຈິ ສພ຺ພາວຕໍ ອຸປ຺ປລານໍ ວາ ປທຸມານໍ ວາ ປຸຓ຺ຑຣີການໍ ວາ ສີເຕນ ວາຣິນາ ອປ຺ຜຸຏໍ ອສ຺ສ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອິມເມວ ກາຍໍ ນິປ຺ປີຕິເກນ ສຸເຂນ ອຠິສນ຺ເທຕິ ປຣິສນ຺ເທຕິ ປຣິປູເຣຕິ ປຣິປ຺ຜຣຕິ, ນາສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ສພ຺ພາວໂຕ ກາຍສ຺ສ ນິປ຺ປີຕິເກນ ສຸເຂນ ອປ຺ຜຸຏໍ ໂຫຕິ.

໔໓໐. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ, ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ອິມເມວ ກາຍໍ ປຣິສຸທ຺ເຘນ ເຈຕສາ ປຣິໂຍທາເຕນ ຜຣິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ນາສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ສພ຺ພາວໂຕ ກາຍສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ເຘນ ເຈຕສາ ປຣິໂຍທາເຕນ ອປ຺ຜຸຏໍ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ໂອທາເຕນ ວຕ຺ເຖນ ສສີສໍ ປາຣຸເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ອສ຺ສ, ນາສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ສພ຺ພາວໂຕ ກາຍສ຺ສ ໂອທາເຕນ ວຕ຺ເຖນ ອປ຺ຜຸຏໍ ອສ຺ສ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອິມເມວ ກາຍໍ ປຣິສຸທ຺ເຘນ ເຈຕສາ ປຣິໂຍທາເຕນ ຜຣິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ນາສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ສພ຺ພາວໂຕ ກາຍສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ເຘນ ເຈຕສາ ປຣິໂຍທາເຕນ ອປ຺ຜຸຏໍ ໂຫຕິ.

໔໓໑. ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ, ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ…ເປ… ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ສກມ຺ຫາ ຄາມາ ອຎ຺ຎໍ ຄາມໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຕມ຺ຫາປິ ຄາມາ ອຎ຺ຎໍ ຄາມໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ໂສ ຕມ຺ຫາ ຄາມາ ສກໍເຍວ ຄາມໍ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ອຫໍ ໂຂ ສກມ຺ຫາ ຄາມາ ອມຸໍ ຄາມໍ ອຄຈ຺ຉິໍ [ອຄຈ຺ຉິໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ຕຕ຺ຣປິ ເອວໍ ອຏ຺ຐາສິໍ ເອວໍ ນິສີທິໍ ເອວໍ ອຠາສິໍ ເອວໍ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິໍ; ຕມ຺ຫາປິ ຄາມາ ອມຸໍ ຄາມໍ ອຄຈ຺ຉິໍ, ຕຕ຺ຣປິ ເອວໍ ອຏ຺ຐາສິໍ ເອວໍ ນິສີທິໍ ເອວໍ ອຠາສິໍ ເອວໍ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິໍ; ໂສມ຺ຫິ ຕມ຺ຫາ ຄາມາ ສກໍເຍວ ຄາມໍ ປຈ຺ຈາຄໂຕ’ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ…ເປ… ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ.

໔໓໒. ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາຕຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ, ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ, ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ອຄາຣາ ສທ຺ວາຣາ [ສນ຺ນທ຺ວາຣາ (ກ.)]. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ມຊ຺ເຌ ຐິໂຕ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ມນຸສ຺ເສ ເຄຫໍ ປວິສນ຺ເຕປິ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕປິ, ອນຸຈງ຺ກມນ຺ເຕປິ ອນຸວິຈຣນ຺ເຕປິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ, ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ…ເປ….

໔໓໓. ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ອາສວານໍ ຂຍຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ‘ອິເມ ອາສວາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ກາມາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ຠວາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ອວິຊ຺ຊາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕິ – ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປພ຺ພຕສງ຺ເຂເປ ອຸທກຣຫໂທ ອຈ຺ໂຉ ວິປ຺ປສນ຺ໂນ ອນາວິໂລ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ຕີເຣ ຐິໂຕ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ສິປ຺ປິສມ຺ພຸກມ຺ປິ [ສິປ຺ປິກສມ຺ພຸກມ຺ປິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ສກ຺ຂຣກຖລມ຺ປິ ມຈ຺ຉຄຸມ຺ພມ຺ປິ, ຈຣນ຺ຕມ຺ປິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕມ຺ປິ. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ອຍໍ ໂຂ ອຸທກຣຫໂທ ອຈ຺ໂຉ ວິປ຺ປສນ຺ໂນ ອນາວິໂລ. ຕຕ຺ຣິເມ ສິປ຺ປິສມ຺ພຸກາປິ ສກ຺ຂຣກຖລາປິ ມຈ຺ຉຄຸມ຺ພາປິ ຈຣນ຺ຕິປິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິປີຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາຕິ.

໔໓໔. ‘‘ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ສມໂຓ’ ອິຕິປິ ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’ອິຕິປິ ‘ນ຺ຫາຕໂກ’ອິຕິປິ ‘ເວທຄູ’ອິຕິປິ ‘ໂສຕ຺ຕິໂຍ’ອິຕິປິ ‘ອຣິໂຍ’ອິຕິປິ ‘ອຣຫໍ’ອິຕິປິ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສມໂຓ ໂຫຕິ? ສມິຕາສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ສໍກິເລສິກາ, ໂປໂນພ຺ຠວິກາ, ສທຣາ, ທຸກ຺ຂວິປາກາ, ອາຍຕິໍ, ຊາຕິຊຣາມຣຓິຍາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສມໂຓ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຫຕິ? ພາຫິຕາສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ສໍກິເລສິກາ, ໂປໂນພ຺ຠວິກາ, ສທຣາ, ທຸກ຺ຂວິປາກາ, ອາຍຕິໍ, ຊາຕິຊຣາມຣຓິຍາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ຺ຫາຕໂກ [ນຫາຕໂກ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ໂຫຕິ? ນ຺ຫາຕາສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ສໍກິເລສິກາ, ໂປໂນພ຺ຠວິກາ, ສທຣາ, ທຸກ຺ຂວິປາກາ, ອາຍຕິໍ, ຊາຕິຊຣາມຣຓິຍາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ຺ຫາຕໂກ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເວທຄູ ໂຫຕິ? ວິທິຕາສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ສໍກິເລສິກາ, ໂປໂນພ຺ຠວິກາ, ສທຣາ, ທຸກ຺ຂວິປາກາ, ອາຍຕິໍ, ຊາຕິຊຣາມຣຓິຍາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເວທຄູ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂສຕ຺ຕິໂຍ ໂຫຕິ? ນິສ຺ສຸຕາສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ສໍກິເລສິກາ, ໂປໂນພ຺ຠວິກາ, ສທຣາ, ທຸກ຺ຂວິປາກາ, ອາຍຕິໍ, ຊາຕິຊຣາມຣຓິຍາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂສຕ຺ຕິໂຍ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣິໂຍ ໂຫຕິ? ອາຣກາສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ສໍກິເລສິກາ, ໂປໂນພ຺ຠວິກາ, ສທຣາ, ທຸກ຺ຂວິປາກາ, ອາຍຕິໍ, ຊາຕິຊຣາມຣຓິຍາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣິໂຍ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ໂຫຕິ? ອາຣກາສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ສໍກິເລສິກາ, ໂປໂນພ຺ຠວິກາ, ສທຣາ, ທຸກ຺ຂວິປາກາ, ອາຍຕິໍ, ຊາຕິຊຣາມຣຓິຍາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

ມຫາອສ຺ສປຸຣສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ນວມໍ.