໑. ກກຈູປມສຸຕ຺ຕໍ

໒໒໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຕິເວລໍ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ. ເອວໍ ສໍສຏ຺ໂຐ ອາຍສ຺ມາ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫຣຕິ – ສເຈ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸນສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ຕາສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ເຕນາຍສ຺ມາ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນ ກຸປິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ອຘິກຣຓມ຺ປິ ກໂຣຕິ. ສເຈ ປນ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຕາສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສມ຺ມຸຂາ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸນສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ເຕນ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ກຸປິຕາ ອນຕ຺ຕມນາ ອຘິກຣຓມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ສໍສຏ຺ໂຐ ອາຍສ຺ມາ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫຣຕິ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຕິເວລໍ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ. ເອວໍ ສໍສຏ຺ໂຐ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫຣຕິ – ສເຈ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸນສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ຕາສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ເຕນາຍສ຺ມາ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນ ກຸປິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ອຘິກຣຓມ຺ປິ ກໂຣຕິ. ສເຈ ປນ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຕາສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສມ຺ມຸຂາ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸນສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ເຕນ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ກຸປິຕາ ອນຕ຺ຕມນາ ອຘິກຣຓມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ສໍສຏ຺ໂຐ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫຣຕີ’’ຕິ.

໒໒໓. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມມ ວຈເນນ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸນໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕຫິ – ‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ຜຄ຺ຄຸນ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ຜຄ຺ຄຸນ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸນໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຜຄ຺ຄຸນ, ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຕິເວລໍ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣສິ? ເອວໍ ສໍສຏ຺ໂຐ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຜຄ຺ຄຸນ, ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫຣສິ – ສເຈ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຕຸຍ຺ຫໍ ສມ຺ມຸຂາ ຕາສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ເຕນ ຕ຺ວໍ ກຸປິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ອຘິກຣຓມ຺ປິ ກໂຣສິ. ສເຈ ປນ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຕາສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສມ຺ມຸຂາ ຕຸຍ຺ຫໍ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ເຕນ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ກຸປິຕາ ອນຕ຺ຕມນາ ອຘິກຣຓມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ສໍສຏ຺ໂຐ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຜຄ຺ຄຸນ, ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫຣສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ນນຸ ຕ຺ວໍ, ຜຄ຺ຄຸນ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ.

໒໒໔. ‘‘ນ ໂຂ ເຕ ເອຕໍ, ຜຄ຺ຄຸນ, ປຕິຣູປໍ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຕິເວລໍ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫເຣຍ຺ຍາສິ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຜຄ຺ຄຸນ, ຕວ ເຈປິ ໂກຈິ ສມ຺ມຸຂາ ຕາສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຣາປິ ຕ຺ວໍ, ຜຄ຺ຄຸນ, ເຍ ເຄຫສິຕາ [ເຄຫສ຺ສິຕາ (?)] ຉນ຺ທາ ເຍ ເຄຫສິຕາ ວິຕກ຺ກາ ເຕ ປຊເຫຍ຺ຍາສິ. ຕຕ຺ຣາປິ ເຕ, ຜຄ຺ຄຸນ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ເຈວ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ຈ ປາປິກໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສ຺ສາມິ, ຫິຕານຸກມ຺ປີ ຈ ວິຫຣິສ຺ສາມິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ນ ໂທສນ຺ຕໂຣ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຜຄ຺ຄຸນ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຜຄ຺ຄຸນ, ຕວ ເຈປິ ໂກຈິ ສມ຺ມຸຂາ ຕາສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປາຓິນາ ປຫາຣໍ ທເທຍ຺ຍ, ເລຑ຺ຑຸນາ ປຫາຣໍ ທເທຍ຺ຍ, ທຓ຺ເຑນ ປຫາຣໍ ທເທຍ຺ຍ, ສຕ຺ເຖນ ປຫາຣໍ ທເທຍ຺ຍ. ຕຕ຺ຣາປິ ຕ຺ວໍ, ຜຄ຺ຄຸນ, ເຍ ເຄຫສິຕາ ຉນ຺ທາ ເຍ ເຄຫສິຕາ ວິຕກ຺ກາ ເຕ ປຊເຫຍ຺ຍາສິ. ຕຕ຺ຣາປິ ເຕ, ຜຄ຺ຄຸນ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘ນ ເຈວ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ຈ ປາປິກໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສ຺ສາມິ, ຫິຕານຸກມ຺ປີ ຈ ວິຫຣິສ຺ສາມິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ນ ໂທສນ຺ຕໂຣ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຜຄ຺ຄຸນ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຜຄ຺ຄຸນ, ຕວ ເຈປິ ໂກຈິ ສມ຺ມຸຂາ ອວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຣາປິ ຕ຺ວໍ, ຜຄ຺ຄຸນ, ເຍ ເຄຫສິຕາ ຉນ຺ທາ ເຍ ເຄຫສິຕາ ວິຕກ຺ກາ ເຕ ປຊເຫຍ຺ຍາສິ. ຕຕ຺ຣາປິ ເຕ, ຜຄ຺ຄຸນ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘ນ ເຈວ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ຈ ປາປິກໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສ຺ສາມິ, ຫິຕານຸກມ຺ປີ ຈ ວິຫຣິສ຺ສາມິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ນ ໂທສນ຺ຕໂຣ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຜຄ຺ຄຸນ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຜຄ຺ຄຸນ, ຕວ ເຈປິ ໂກຈິ ປາຓິນາ ປຫາຣໍ ທເທຍ຺ຍ, ເລຑ຺ຑຸນາ ປຫາຣໍ ທເທຍ຺ຍ, ທຓ຺ເຑນ ປຫາຣໍ ທເທຍ຺ຍ, ສຕ຺ເຖນ ປຫາຣໍ ທເທຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຣາປິ ຕ຺ວໍ, ຜຄ຺ຄຸນ, ເຍ ເຄຫສິຕາ ຉນ຺ທາ ເຍ ເຄຫສິຕາ ວິຕກ຺ກາ ເຕ ປຊເຫຍ຺ຍາສິ. ຕຕ຺ຣາປິ ເຕ, ຜຄ຺ຄຸນ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘ນ ເຈວ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ຈ ປາປິກໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສ຺ສາມິ, ຫິຕານຸກມ຺ປີ ຈ ວິຫຣິສ຺ສາມິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ນ ໂທສນ຺ຕໂຣ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຜຄ຺ຄຸນ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໒໒໕. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາຣາຘຍິໍສຸ ວຕ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ເອກໍ ສມຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ອິຘາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິໍ – ອຫໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກາສນໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊາມິ. ເອກາສນໂຠຊນໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ອປ຺ປາພາຘຕຎ຺ຈ ສຎ຺ຊານາມິ ອປ຺ປາຕງ຺ກຕຎ຺ຈ ລຫຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ພລຎ຺ຈ ຜາສຸວິຫາຣຎ຺ຈ. ເອຖ ຕຸມ຺ເຫປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກາສນໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊຖ. ເອກາສນໂຠຊນໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫປິ ຠຸຎ຺ຊມານາ ອປ຺ປາພາຘຕຎ຺ຈ ສຎ຺ຊານິສ຺ສຖ ອປ຺ປາຕງ຺ກຕຎ຺ຈ ລຫຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ພລຎ຺ຈ ຜາສຸວິຫາຣຎ຺ຈາຕິ. ນ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ອນຸສາສນີ ກຣຓີຍາ ອໂຫສິ; ສຕຸປ຺ປາທກຣຓີຍເມວ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ອໂຫສິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຠູມິຍໍ ຈຕຸມຫາປເຖ ອາຊຎ຺ຎຣໂຖ ຍຸຕ຺ໂຕ ອສ຺ສ ຐິໂຕ ໂອຘສ຺ຕປໂຕໂທ. ຕເມນໍ ທກ຺ໂຂ ໂຍຄ຺ຄາຈຣິໂຍ ອສ຺ສທມ຺ມສາຣຖິ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ, ວາເມນ ຫຕ຺ເຖນ ຣສ຺ມິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ, ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ປໂຕທໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ເຍນິຈ຺ຉກໍ ຍທິຈ຺ຉກໍ ສາເຣຍ຺ຍປິ ປຈ຺ຈາສາເຣຍ຺ຍປິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ເມ ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ອນຸສາສນີ ກຣຓີຍາ ອໂຫສິ, ສຕຸປ຺ປາທກຣຓີຍເມວ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫປິ ອກຸສລໍ ປຊຫຖ, ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອາໂຍຄໍ ກໂຣຖ. ເອວຎ຺ຫິ ຕຸມ຺ເຫປິ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຖ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄາມສ຺ສ ວາ ນິຄມສ຺ສ ວາ ອວິທູເຣ ມຫນ຺ຕໍ ສາລວນໍ. ຕຎ຺ຈສ຺ສ ເອຬຓ຺ເຑຫິ ສຎ຺ຉນ຺ນໍ. ຕສ຺ສ ໂກຈິເທວ ປຸຣິໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ອຕ຺ຖກາໂມ ຫິຕກາໂມ ໂຍຄກ຺ເຂມກາໂມ. ໂສ ຍາ ຕາ ສາລລຏ຺ຐິໂຍ ກຸຏິລາ ໂອຊາປຫຣຓິໂຍ [ໂອຊຫຣຓິໂຍ (ກ.)] ຕາ ເຉຕ຺ວາ [ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ພຫິທ຺ຘາ ນີຫເຣຍ຺ຍ, ອນ຺ໂຕວນໍ ສຸວິໂສຘິຕໍ ວິໂສເຘຍ຺ຍ. ຍາ ປນ ຕາ ສາລລຏ຺ຐິໂຍ ອຸຊຸກາ ສຸຊາຕາ ຕາ ສມ຺ມາ ປຣິຫເຣຍ຺ຍ. ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາລວນໍ ອປເຣນ ສມເຍນ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫປິ ອກຸສລໍ ປຊຫຖ, ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອາໂຍຄໍ ກໂຣຖ. ເອວຎ຺ຫິ ຕຸມ຺ເຫປິ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຖ.

໒໒໖. ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມິສ຺ສາເຍວ ສາວຕ຺ຖິຍາ ເວເທຫິກາ ນາມ ຄຫປຕານີ ອໂຫສິ. ເວເທຫິກາຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄຫປຕານິຍາ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ໂສຣຕາ ເວເທຫິກາ ຄຫປຕານີ, ນິວາຕາ ເວເທຫິກາ ຄຫປຕານີ, ອຸປສນ຺ຕາ ເວເທຫິກາ ຄຫປຕານີ’ຕິ. ເວເທຫິກາຍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄຫປຕານິຍາ ກາຬີ ນາມ ທາສີ ອໂຫສິ ທກ຺ຂາ ອນລສາ ສຸສໍວິຫິຕກມ຺ມນ຺ຕາ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຬິຍາ ທາສິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘ມຍ຺ຫໍ ໂຂ ອຍ຺ຍາຍ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘‘ໂສຣຕາ ເວເທຫິກາ ຄຫປຕານີ, ນິວາຕາ ເວເທຫິກາ ຄຫປຕານີ, ອຸປສນ຺ຕາ ເວເທຫິກາ ຄຫປຕານີ’’ຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ ອຍ຺ຍາ ສນ຺ຕໍເຍວ ນຸ ໂຂ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂກປໍ ນ ປາຕຸກໂຣຕິ ອຸທາຫຸ ອສນ຺ຕໍ ອຸທາຫຸ ມຍ຺ຫເມເວເຕ [ມຍ຺ເຫເວເຕ (ສີ. ປີ.)] ກມ຺ມນ຺ຕາ ສຸສໍວິຫິຕາ ເຍນ ເມ ອຍ຺ຍາ ສນ຺ຕໍເຍວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂກປໍ ນ ປາຕຸກໂຣຕິ, ໂນ ອສນ຺ຕໍ? ຍໍນູນາຫໍ ອຍ຺ຍໍ ວີມໍເສຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຬີ ທາສີ ທິວາ ອຸຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວເທຫິກາ ຄຫປຕານີ ກາຬິໍ ທາສິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ເຫ ເຊ ກາຬີ’ຕິ. ‘ກິໍ, ອຍ຺ເຍ’ຕິ? ‘ກິໍ, ເຊ, ທິວາ ອຸຏ຺ຐາສີ’ຕິ? ‘ນ ຂ຺ວຍ຺ເຍ [ນ ໂຂ ອຍ຺ເຍ (ສີ. ປີ.)], ກິຎ຺ຈີ’ຕິ. ‘ໂນ ວຕ ເຣ ກິຎ຺ຈິ, ປາປິ ທາສິ [ປາປທາສິ (ສ຺ຍາ. ກ.)], ທິວາ ອຸຏ຺ຐາສີ’ຕິ ກຸປິຕາ ອນຕ຺ຕມນາ ຠາກຸຏິໍ [ຠູກຸຏິໍ (ສີ. ປີ.), ຠກຸຏີໍ (ສ຺ຍາ.)] ອກາສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຬິຍາ ທາສິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ເມ ອຍ຺ຍາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂກປໍ ນ ປາຕຸກໂຣຕິ, ໂນ ອສນ຺ຕໍ; ມຍ຺ຫເມເວເຕ ກມ຺ມນ຺ຕາ ສຸສໍວິຫິຕາ, ເຍນ ເມ ອຍ຺ຍາ ສນ຺ຕໍເຍວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂກປໍ ນ ປາຕຸກໂຣຕິ, ໂນ ອສນ຺ຕໍ. ຍໍນູນາຫໍ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ອຍ຺ຍໍ ວີມໍເສຍ຺ຍ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຬີ ທາສີ ທິວາຕຣໍເຍວ ອຸຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວເທຫິກາ ຄຫປຕານີ ກາຬິໍ ທາສິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ເຫ ເຊ, ກາຬີ’ຕິ. ‘ກິໍ, ອຍ຺ເຍ’ຕິ? ‘ກິໍ, ເຊ, ທິວາຕຣໍ ອຸຏ຺ຐາສີ’ຕິ? ‘ນ ຂ຺ວຍ຺ເຍ, ກິຎ຺ຈີ’ຕິ. ‘ໂນ ວຕ ເຣ ກິຎ຺ຈິ, ປາປິ ທາສິ, ທິວາຕຣໍ ອຸຏ຺ຐາສີ’ຕິ ກຸປິຕາ ອນຕ຺ຕມນາ ອນຕ຺ຕມນວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຬິຍາ ທາສິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ເມ ອຍ຺ຍາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂກປໍ ນ ປາຕຸກໂຣຕິ, ໂນ ອສນ຺ຕໍ. ມຍ຺ຫເມເວເຕ ກມ຺ມນ຺ຕາ ສຸສໍວິຫິຕາ, ເຍນ ເມ ອຍ຺ຍາ ສນ຺ຕໍເຍວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂກປໍ ນ ປາຕຸກໂຣຕິ, ໂນ ອສນ຺ຕໍ. ຍໍນູນາຫໍ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ອຍ຺ຍໍ ວີມໍເສຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຬີ ທາສີ ທິວາຕຣໍເຍວ ອຸຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວເທຫິກາ ຄຫປຕານີ ກາຬິໍ ທາສິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ເຫ ເຊ, ກາຬີ’ຕິ. ‘ກິໍ, ອຍ຺ເຍ’ຕິ? ‘ກິໍ, ເຊ, ທິວາ ອຸຏ຺ຐາສີ’ຕິ? ‘ນ ຂ຺ວຍ຺ເຍ, ກິຎ຺ຈີ’ຕິ. ‘ໂນ ວຕ ເຣ ກິຎ຺ຈິ, ປາປິ ທາສິ, ທິວາ ອຸຏ຺ຐາສີ’ຕິ ກຸປິຕາ ອນຕ຺ຕມນາ ອຄ຺ຄຬສູຈິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສີເສ ປຫາຣໍ ອທາສິ, ສີສໍ ໂວຠິນ຺ທິ [ວິ + ອວ + ຠິນ຺ທິ = ໂວຠິນ຺ທິ]. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຬີ ທາສີ ຠິນ຺ເນນ ສີເສນ ໂລຫິເຕນ ຄລນ຺ເຕນ ປຏິວິສ຺ສການໍ ອຸຊ຺ຌາເປສິ – ‘ປສ຺ສຖຍ຺ເຍ, ໂສຣຕາຍ ກມ຺ມໍ; ປສ຺ສຖຍ຺ເຍ, ນິວາຕາຍ ກມ຺ມໍ, ປສ຺ສຖຍ຺ເຍ, ອຸປສນ຺ຕາຍ ກມ຺ມໍ! ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ເອກທາສິກາຍ ທິວາ ອຸຏ຺ຐາສີຕິ ກຸປິຕາ ອນຕ຺ຕມນາ ອຄ຺ຄຬສູຈິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສີເສ ປຫາຣໍ ທສ຺ສຕິ, ສີສໍ ໂວຠິນ຺ທິສ຺ສຕີ’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວເທຫິກາຍ ຄຫປຕານິຍາ ອປເຣນ ສມເຍນ ເອວໍ ປາປໂກ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉິ – ‘ຈຓ຺ຑີ ເວເທຫິກາ ຄຫປຕານີ, ອນິວາຕາ ເວເທຫິກາ ຄຫປຕານີ, ອນຸປສນ຺ຕາ ເວເທຫິກາ ຄຫປຕານີ’ຕິ.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ຕາວເທວ ໂສຣຕໂສຣໂຕ ໂຫຕິ ນິວາຕນິວາໂຕ ໂຫຕິ ອຸປສນ຺ຕູປສນ຺ໂຕ ໂຫຕິ ຍາວ ນ ອມນາປາ ວຈນປຖາ ຜຸສນ຺ຕິ. ຍໂຕ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໍ ອມນາປາ ວຈນປຖາ ຜຸສນ຺ຕິ, ອຖ ຠິກ຺ຂຸ ‘ໂສຣໂຕ’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ‘ນິວາໂຕ’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ‘ອຸປສນ຺ໂຕ’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນາຫໍ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໍ ‘ສຸວໂຈ’ຕິ ວທາມິ ໂຍ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣເຫຕຸ ສຸວໂຈ ໂຫຕິ, ໂສວຈສ຺ສຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ ອລຠມາໂນ ນ ສຸວໂຈ ໂຫຕິ, ນ ໂສວຈສ຺ສຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍເຍວ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ, ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ, ຘມ຺ມໍ ມາເນນ຺ໂຕ, ຘມ຺ມໍ ປູເຊນ຺ໂຕ, ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມາໂນ [ຘມ຺ມໍ ເຍວ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ຄຣຸກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມາໂນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ສຸວໂຈ ໂຫຕິ, ໂສວຈສ຺ສຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕມຫໍ ‘ສຸວໂຈ’ຕິ ວທາມິ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ຘມ຺ມໍເຍວ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕາ, ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕາ, ຘມ຺ມໍ ມາເນນ຺ຕາ, ຘມ຺ມໍ ປູເຊນ຺ຕາ, ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມານາ ສຸວຈາ ຠວິສ຺ສາມ, ໂສວຈສ຺ສຕໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

໒໒໗. ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຈນປຖາ ເຍຫິ ໂວ ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ກາເລນ ວາ ອກາເລນ ວາ; ຠູເຕນ ວາ ອຠູເຕນ ວາ; ສຓ຺ເຫນ ວາ ຜຣຸເສນ ວາ; ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ; ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ວາ ໂທສນ຺ຕຣາ ວາ. ກາເລນ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ອກາເລນ ວາ; ຠູເຕນ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ອຠູເຕນ ວາ; ສຓ຺ເຫນ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ຜຣຸເສນ ວາ; ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ; ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ໂທສນ຺ຕຣາ ວາ. ຕຕ຺ຣາປິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ເຈວ ໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ຈ ປາປິກໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສ຺ສາມ, ຫິຕານຸກມ຺ປີ ຈ ວິຫຣິສ຺ສາມ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ, ນ ໂທສນ຺ຕຣາ. ຕຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສາມ, ຕທາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ [ອພ຺ຍາປຊ຺ເຌນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.), ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ (ກ.) ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣຕິກນິປາຕຏີກາ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ] ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

໒໒໘. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ກຸທາລປິຏກໍ [ກຸທ຺ທາລປິຏກໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ອາທາຍ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຫໍ ອິມໍ ມຫາປຖວິໍ ອປຖວິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ວິຂເຓຍ຺ຍ [ຂເຓຍ຺ຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)], ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ວິກິເຣຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ໂອຏ຺ຐຸເຠຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ໂອມຸຕ຺ເຕຍ຺ຍ – ‘ອປຖວີ ຠວສິ, ອປຖວີ ຠວສີ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອິມໍ ມຫາປຖວິໍ ອປຖວິໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອຍຎ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາປຖວີ ຄມ຺ຠີຣາ ອປ຺ປເມຍ຺ຍາ. ສາ ນ ສຸກຣາ ອປຖວີ ກາຕຸໍ; ຍາວເທວ ຈ ປນ ໂສ ປຸຣິໂສ ກິລມຖສ຺ສ ວິຆາຕສ຺ສ ຠາຄີ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈິເມ ວຈນປຖາ ເຍຫິ ໂວ ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ກາເລນ ວາ ອກາເລນ ວາ; ຠູເຕນ ວາ ອຠູເຕນ ວາ; ສຓ຺ເຫນ ວາ ຜຣຸເສນ ວາ; ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ; ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ວາ ໂທສນ຺ຕຣາ ວາ. ກາເລນ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ອກາເລນ ວາ; ຠູເຕນ ວາ ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ອຠູເຕນ ວາ; ສຓ຺ເຫນ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ຜຣຸເສນ ວາ; ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ; ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ໂທສນ຺ຕຣາ ວາ. ຕຕ຺ຣາປິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ເຈວ ໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ຈ ປາປິກໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສ຺ສາມ, ຫິຕານຸກມ຺ປີ ຈ ວິຫຣິສ຺ສາມ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ນ ໂທສນ຺ຕຣາ. ຕຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສາມ, ຕທາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ປຖວິສເມນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

໒໒໙. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ລາຂໍ ວາ ຫລິທ຺ທິໍ ວາ ນີລໍ ວາ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐໍ ວາ ອາທາຍ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຫໍ ອິມສ຺ມິໍ ອາກາເສ ຣູປໍ ລິຂິສ຺ສາມິ, ຣູປປາຕຸຠາວໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອິມສ຺ມິໍ ອາກາເສ ຣູປໍ ລິເຂຍ຺ຍ, ຣູປປາຕຸຠາວໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອຍຎ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອາກາໂສ ອຣູປີ ອນິທສ຺ສໂນ. ຕຕ຺ຖ ນ ສຸກຣໍ ຣູປໍ ລິຂິຕຸໍ, ຣູປປາຕຸຠາວໍ ກາຕຸໍ; ຍາວເທວ ຈ ປນ ໂສ ປຸຣິໂສ ກິລມຖສ຺ສ ວິຆາຕສ຺ສ ຠາຄີ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈິເມ ວຈນປຖາ ເຍຫິ ໂວ ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ກາເລນ ວາ ອກາເລນ ວາ …ເປ… ‘ນ ເຈວ… ຕທາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ອາກາສສເມນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

໒໓໐. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ອາທິຕ຺ຕໍ ຕິຓຸກ຺ກໍ ອາທາຍ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຫໍ ອິມາຍ ອາທິຕ຺ຕາຍ ຕິຓຸກ຺ກາຍ ຄງ຺ຄໍ ນທິໍ ສນ຺ຕາເປສ຺ສາມິ ສໍປຣິຕາເປສ຺ສາມີ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອາທິຕ຺ຕາຍ ຕິຓຸກ຺ກາຍ ຄງ຺ຄໍ ນທິໍ ສນ຺ຕາເປຍ຺ຍ ສໍປຣິຕາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ຄງ຺ຄາ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ນທີ ຄມ຺ຠີຣາ ອປ຺ປເມຍ຺ຍາ. ສາ ນ ສຸກຣາ ອາທິຕ຺ຕາຍ ຕິຓຸກ຺ກາຍ ສນ຺ຕາເປຕຸໍ ສໍປຣິຕາເປຕຸໍ; ຍາວເທວ ຈ ປນ ໂສ ປຸຣິໂສ ກິລມຖສ຺ສ ວິຆາຕສ຺ສ ຠາຄີ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈິເມ ວຈນປຖາ ເຍຫິ ໂວ ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ກາເລນ ວາ ອກາເລນ ວາ…ເປ… ‘ນ ເຈວ… ຕທາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ຄງ຺ຄາສເມນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

໒໓໑. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພິຬາຣຠສ຺ຕາ ມທ຺ທິຕາ ສຸມທ຺ທິຕາ ສຸປຣິມທ຺ທິຕາ, ມຸທຸກາ ຕູລິນີ ຉິນ຺ນສສ຺ສຣາ ຉິນ຺ນຠພ຺ຠຣາ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ກຏ຺ຐໍ ວາ ກຖລໍ [ກຐລໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ວາ ອາທາຍ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຫໍ ອິມໍ ພິຬາຣຠສ຺ຕໍ ມທ຺ທິຕໍ ສຸມທ຺ທິຕໍ ສຸປຣິມທ຺ທິຕໍ, ມຸທຸກໍ ຕູລິນິໍ, ຉິນ຺ນສສ຺ສຣໍ ຉິນ຺ນຠພ຺ຠຣໍ ກຏ຺ເຐນ ວາ ກຖເລນ ວາ ສຣສຣໍ ກຣິສ຺ສາມິ ຠຣຠຣໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອມຸໍ ພິຬາຣຠສ຺ຕໍ ມທ຺ທິຕໍ ສຸມທ຺ທິຕໍ ສຸປຣິມທ຺ທິຕໍ, ມຸທຸກໍ ຕູລິນິໍ, ຉິນ຺ນສສ຺ສຣໍ ຉິນ຺ນຠພ຺ຠຣໍ ກຏ຺ເຐນ ວາ ກຖເລນ ວາ ສຣສຣໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຠຣຠຣໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອມຸ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ພິຬາຣຠສ຺ຕາ ມທ຺ທິຕາ ສຸມທ຺ທິຕາ ສຸປຣິມທ຺ທິຕາ, ມຸທຸກາ ຕູລິນີ, ຉິນ຺ນສສ຺ສຣາ ຉິນ຺ນຠພ຺ຠຣາ. ສາ ນ ສຸກຣາ ກຏ຺ເຐນ ວາ ກຖເລນ ວາ ສຣສຣໍ ກາຕຸໍ ຠຣຠຣໍ ກາຕຸໍ; ຍາວເທວ ຈ ປນ ໂສ ປຸຣິໂສ ກິລມຖສ຺ສ ວິຆາຕສ຺ສ ຠາຄີ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈິເມ ວຈນປຖາ ເຍຫິ ໂວ ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ກາເລນ ວາ ອກາເລນ ວາ; ຠູເຕນ ວາ ອຠູເຕນ ວາ; ສຓ຺ເຫນ ວາ ຜຣຸເສນ ວາ; ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ; ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ວາ ໂທສນ຺ຕຣາ ວາ. ກາເລນ ວາ ຠິກ຺ຂເວ ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ອກາເລນ ວາ; ຠູເຕນ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ອຠູເຕນ ວາ; ສຓ຺ເຫນ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ຜຣຸເສນ ວາ; ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ; ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ໂທສນ຺ຕຣາ ວາ. ຕຕ຺ຣາປິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ເຈວ ໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ຈ ປາປິກໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສ຺ສາມ ຫິຕານຸກມ຺ປີ ຈ ວິຫຣິສ຺ສາມ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ນ ໂທສນ຺ຕຣາ. ຕຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສາມ, ຕທາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ພິຬາຣຠສ຺ຕາສເມນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

໒໓໒. ‘‘ອຸຠໂຕທຓ຺ຑເກນ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກກເຈນ ໂຈຣາ ໂອຈຣກາ ອງ຺ຄມງ຺ຄານິ ໂອກນ຺ເຕຍ຺ຍຸໍ, ຕຕ຺ຣາປິ ໂຍ ມໂນ ປທູເສຍ຺ຍ, ນ ເມ ໂສ ເຕນ ສາສນກໂຣ. ຕຕ຺ຣາປິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ເຈວ ໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ຈ ປາປິກໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສ຺ສາມ, ຫິຕານຸກມ຺ປີ ຈ ວິຫຣິສ຺ສາມ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ນ ໂທສນ຺ຕຣາ. ຕຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສາມ ຕທາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

໒໓໓. ‘‘ອິມຎ຺ຈ [ອິມຎ຺ເຈ (?)] ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ກກຈູປມໍ ໂອວາທໍ ອຠິກ຺ຂຓໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍາຖ. ປສ຺ສຖ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໍ ວຈນປຖໍ, ອຓຸໍ ວາ ຖູລໍ ວາ, ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ນາຘິວາເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ກກຈູປມໍ ໂອວາທໍ ອຠິກ຺ຂຓໍ ມນສິກໂຣຖ. ຕໍ ໂວ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

ກກຈູປມສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຐມໍ.