໔. ຈູຬທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ

໑໗໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ທີຆຣຕ຺ຕາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ – ‘ໂລໂຠ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ໂທໂສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ໂມໂຫ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈາຫໍ [ເອວໍປາຫໍ (ກ.)], ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ – ‘ໂລໂຠ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ໂທໂສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ໂມໂຫ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ. ອຖ ຈ ປນ ເມ ເອກທາ ໂລຠຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ໂທສຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ໂມຫຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ໂກສຸ ນາມ ເມ ຘມ຺ໂມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫີໂນ ເຍນ ເມ ເອກທາ ໂລຠຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ໂທສຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ໂມຫຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’’ຕິ.

໑໗໖. ‘‘ໂສ ເອວ ໂຂ ເຕ, ມຫານາມ, ຘມ຺ໂມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫີໂນ ເຍນ ເຕ ເອກທາ ໂລຠຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ໂທສຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ໂມຫຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ໂສ ຈ ຫິ ເຕ, ມຫານາມ, ຘມ຺ໂມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຫີໂນ ອຠວິສ຺ສ, ນ ຕ຺ວໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວເສຍ຺ຍາສິ, ນ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາສິ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ ເຕ, ມຫານາມ, ໂສ ເອວ ຘມ຺ໂມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫີໂນ ຕສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສສິ, ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊສິ.

໑໗໗. ‘‘‘ອປ຺ປສ຺ສາທາ ກາມາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ [ພຫູປາຍາສາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ’ຕິ – ອິຕິ ເຈປິ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ໂສ ຈ [ໂສວ (ກ.)] ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ກາເມຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປີຕິສຸຂໍ ນາຘິຄຈ຺ຉຕິ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ຕໂຕ ສນ຺ຕຕຣໍ; ອຖ ໂຂ ໂສ ເນວ ຕາວ ອນາວຏ຺ຏີ ກາເມສຸ ໂຫຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ‘ອປ຺ປສ຺ສາທາ ກາມາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ’ຕິ – ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ໂສ ຈ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ກາເມຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປີຕິສຸຂໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ອຎ຺ຎໍ ວາ ຕໂຕ ສນ຺ຕຕຣໍ; ອຖ ໂຂ ໂສ ອນາວຏ຺ຏີ ກາເມສຸ ໂຫຕິ.

‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ໂຂ, ມຫານາມ, ປຸພ຺ເພວ ສມ຺ໂພຘາ, ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕ, ‘ອປ຺ປສ຺ສາທາ ກາມາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ’ຕິ – ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ໂສ ຈ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ກາເມຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປີຕິສຸຂໍ ນາຊ຺ຌຄມໍ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ຕໂຕ ສນ຺ຕຕຣໍ; ອຖ ຂ຺ວາຫໍ ເນວ ຕາວ ອນາວຏ຺ຏີ ກາເມສຸ ປຈ຺ຈຎ຺ຎາສິໍ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ ເມ, ມຫານາມ, ‘ອປ຺ປສ຺ສາທາ ກາມາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ’ຕິ – ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐໍ ອໂຫສິ, ໂສ ຈ [ໂສວ (ກ.)] ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ກາເມຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປີຕິສຸຂໍ ອຊ຺ຌຄມໍ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ຕໂຕ ສນ຺ຕຕຣໍ; ອຖາຫໍ ອນາວຏ຺ຏີ ກາເມສຸ ປຈ຺ຈຎ຺ຎາສິໍ.

໑໗໘. ‘‘ໂກ ຈ, ມຫານາມ, ກາມານໍ ອສ຺ສາໂທ? ປຎ຺ຈິເມ, ມຫານາມ, ກາມຄຸຓາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ; ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ສທ຺ທາ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄນ຺ຘາ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ – ອິເມ ໂຂ, ມຫານາມ, ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ. ຍໍ ໂຂ, ມຫານາມ, ອິເມ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ – ອຍໍ ກາມານໍ ອສ຺ສາໂທ.

‘‘ໂກ ຈ, ມຫານາມ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ? ອິຘ, ມຫານາມ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ສິປ຺ປຏ຺ຐາເນນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ – ຍທິ ມຸທ຺ທາຍ ຍທິ ຄຓນາຍ ຍທິ ສງ຺ຂາເນນ ຍທິ ກສິຍາ ຍທິ ວຓິຊ຺ຊາຍ ຍທິ ໂຄຣກ຺ເຂນ ຍທິ ອິສ຺ສຕ຺ເຖນ ຍທິ ຣາຊໂປຣິເສນ ຍທິ ສິປ຺ປຎ຺ຎຕເຣນ, ສີຕສ຺ສ ປຸຣກ຺ຂໂຕ ອຸຓ຺ຫສ຺ສ ປຸຣກ຺ຂໂຕ ຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີໍສປສມ຺ຜສ຺ເສຫິ ຣິສ຺ສມາໂນ ຂຸປ຺ປິປາສາຍ ມີຍມາໂນ; ອຍມ຺ປິ, ມຫານາມ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ.

‘‘ຕສ຺ສ ເຈ ມຫານາມ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອຸຏ຺ຐຫໂຕ ຆຏໂຕ ວາຍມໂຕ ເຕ ໂຠຄາ ນາຠິນິປ຺ຜຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ‘ໂມຆໍ ວຕ ເມ ອຸຏ຺ຐານໍ, ອຜໂລ ວຕ ເມ ວາຍາໂມ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ, ມຫານາມ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ.

‘‘ຕສ຺ສ ເຈ, ມຫານາມ, ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອຸຏ຺ຐຫໂຕ ຆຏໂຕ ວາຍມໂຕ ເຕ ໂຠຄາ ອຠິນິປ຺ຜຊ຺ຊນ຺ຕິ. ໂສ ເຕສໍ ໂຠຄານໍ ອາຣກ຺ຂາຘິກຣຓໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ – ‘ກິນ຺ຕິ ເມ ໂຠເຄ ເນວ ຣາຊາໂນ ຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ນ ໂຈຣາ ຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ນ ອຄ຺ຄິ ທເຫຍ຺ຍ, ນ ອຸທກໍ ວເຫຍ຺ຍ, ນ ອປ຺ປິຍາ ວາ ທາຍາທາ ຫເຣຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ອາຣກ຺ຂໂຕ ໂຄປຍໂຕ ເຕ ໂຠເຄ ຣາຊາໂນ ວາ ຫຣນ຺ຕິ, ໂຈຣາ ວາ ຫຣນ຺ຕິ, ອຄ຺ຄິ ວາ ທຫຕິ, ອຸທກໍ ວາ ວຫຕິ, ອປ຺ປິຍາ ວາ ທາຍາທາ ຫຣນ຺ຕິ. ໂສ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ – ‘ຍມ຺ປິ ເມ ອໂຫສິ ຕມ຺ປິ ໂນ ນຕ຺ຖີ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ, ມຫານາມ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫານາມ, ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ ຣາຊາໂນປິ ຣາຊູຫິ ວິວທນ຺ຕິ, ຂຕ຺ຕິຍາປິ ຂຕ຺ຕິເຍຫິ ວິວທນ຺ຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາປິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິວທນ຺ຕິ, ຄຫປຕີປິ ຄຫປຕີຫິ ວິວທນ຺ຕິ, ມາຕາປິ ປຸຕ຺ເຕນ ວິວທຕິ, ປຸຕ຺ໂຕປິ ມາຕຣາ ວິວທຕິ, ປິຕາປິ ປຸຕ຺ເຕນ ວິວທຕິ, ປຸຕ຺ໂຕປິ ປິຕຣາ ວິວທຕິ, ຠາຕາປິ ຠາຕຣາ ວິວທຕິ, ຠາຕາປິ ຠຄິນິຍາ ວິວທຕິ, ຠຄິນີປິ ຠາຕຣາ ວິວທຕິ, ສຫາໂຍປິ ສຫາເຍນ ວິວທຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ກລຫວິຄ຺ຄຫວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປາຓີຫິປິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ, ເລຑ຺ຑູຫິປິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ, ທຓ຺ເຑຫິປິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ, ສຕ຺ເຖຫິປິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ມຣຓມ຺ປິ ນິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຣຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ. ອຍມ຺ປິ, ມຫານາມ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫານາມ, ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ ອສິຈມ຺ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ຘນຸກລາປໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ, ອຸຠໂຕພ຺ຍູຬ຺ຫໍ ສງ຺ຄາມໍ ປກ຺ຂນ຺ທນ຺ຕິ ອຸສູສຸປິ ຂິປ຺ປມາເນສຸ, ສຕ຺ຕີສຸປິ ຂິປ຺ປມານາສຸ, ອສີສຸປິ ວິຊ຺ໂຊຕລນ຺ເຕສຸ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ອຸສູຫິປິ ວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ສຕ຺ຕິຍາປິ ວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ອສິນາປິ ສີສໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ມຣຓມ຺ປິ ນິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຣຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ. ອຍມ຺ປິ, ມຫານາມ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫານາມ, ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ ອສິຈມ຺ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ຘນຸກລາປໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ, ອທ຺ທາວເລປນາ ອຸປກາຣິໂຍ ປກ຺ຂນ຺ທນ຺ຕິ ອຸສູສຸປິ ຂິປ຺ປມາເນສຸ, ສຕ຺ຕີສຸປິ ຂິປ຺ປມານາສຸ, ອສີສຸປິ ວິຊ຺ໂຊຕລນ຺ເຕສຸ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ອຸສູຫິປິ ວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ສຕ຺ຕິຍາປິ ວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຉກຓກາຍປິ ໂອສິຎ຺ຈນ຺ຕິ, ອຠິວຄ຺ເຄນປິ ໂອມທ຺ທນ຺ຕິ, ອສິນາປິ ສີສໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ມຣຓມ຺ປິ ນິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຣຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ. ອຍມ຺ປິ, ມຫານາມ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫານາມ, ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ ສນ຺ຘິມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ນິລ຺ໂລປມ຺ປິ ຫຣນ຺ຕິ, ເອກາຄາຣິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ປຣິປນ຺ເຖປິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ປຣທາຣມ຺ປິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕເມນໍ ຣາຊາໂນ ຄເຫຕ຺ວາ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ ກາເຣນ຺ຕິ – ກສາຫິປິ ຕາເຬນ຺ຕິ, ເວຕ຺ເຕຫິປິ ຕາເຬນ຺ຕິ, ອຑ຺ຒທຓ຺ຑເກຫິປິ ຕາເຬນ຺ຕິ; ຫຕ຺ຖມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ປາທມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖປາທມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ກຓ຺ຓມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ນາສມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ກຓ຺ຓນາສມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ; ພິລງ຺ຄຖາລິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຣາຫຸມຸຂມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂຊຕິມາລິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖປຊ຺ໂຊຕິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອຣກວຕ຺ຕິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຈີຣກວາສິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອເຓຍ຺ຍກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ພຬິສມໍສິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ກຫາປຓິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຂາຣາປຕຈ຺ຉິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ປລິຆປຣິວຕ຺ຕິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ປລາລປີຐກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ເຕນປິ ເຕເລນ ໂອສິຎ຺ຈນ຺ຕິ, ສຸນເຂຫິປິ ຂາທາເປນ຺ຕິ, ຊີວນ຺ຕມ຺ປິ ສູເລ ອຸຕ຺ຕາເສນ຺ຕິ, ອສິນາປິ ສີສໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ມຣຓມ຺ປິ ນິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຣຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ. ອຍມ຺ປິ, ມຫານາມ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫານາມ, ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ. ເຕ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ, ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ, ມຫານາມ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ ສມ຺ປຣາຍິໂກ, ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ.

໑໗໙. ‘‘ເອກມິທາຫໍ, ມຫານາມ, ສມຍໍ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣາມິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ນິຄຓ຺ຐາ [ນິຄນ຺ຖາ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ອິສິຄິລິປສ຺ເສ ກາຬສິລາຍໍ ອຸພ຺ຠຏ຺ຐກາ ໂຫນ຺ຕິ ອາສນປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍນ຺ຕິ. ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ມຫານາມ, ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ອິສິຄິລິປສ຺ເສ ກາຬສິລາ ເຍນ ເຕ ນິຄຓ຺ຐາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ນິຄຓ຺ເຐ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ກິນ຺ນຸ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ, ນິຄຓ຺ຐາ ອຸພ຺ຠຏ຺ຐກາ ອາສນປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍຖາ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ມຫານາມ, ເຕ ນິຄຓ຺ຐາ ມໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ນິຄຓ຺ໂຐ, ອາວຸໂສ, ນາຏປຸຕ຺ໂຕ [ນາຖປຸຕ຺ໂຕ (ສີ. ປີ.)] ສພ຺ພຎ຺ຎູ ສພ຺ພທສ຺ສາວີ ອປຣິເສສໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຏິຊານາຕິ – ‘‘ຈຣໂຕ ຈ ເມ ຕິຏ຺ຐໂຕ ຈ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຊາຄຣສ຺ສ ຈ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂຂ ໂວ [ອຕ຺ຖິ ໂຂ ໂຠ (ສ຺ຍາ. ກ.)], ນິຄຓ຺ຐາ, ປຸພ຺ເພ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຕໍ ອິມາຍ ກຏຸກາຍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ ນິຊ຺ຊີເຣຖ [ນິຊ຺ຊເຣຖ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)]; ຍໍ ປເນຕ຺ຖ [ມຍໍ ປເນຕ຺ຖ (ກ.)] ເອຕຣຫິ ກາເຍນ ສໍວຸຕາ ວາຈາຍ ສໍວຸຕາ ມນສາ ສໍວຸຕາ ຕໍ ອາຍຕິໍ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອກຣຓໍ; ອິຕິ ປຸຣາຓານໍ ກມ຺ມານໍ ຕປສາ ພ຺ຍນ຺ຕິຠາວາ, ນວານໍ ກມ຺ມານໍ ອກຣຓາ, ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສໂວ; ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສວາ ກມ຺ມກ຺ຂໂຍ, ກມ຺ມກ຺ຂຍາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍ, ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາ ເວທນາກ຺ຂໂຍ, ເວທນາກ຺ຂຍາ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕຎ຺ຈ ປນມ຺ຫາກໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ ເຈວ ຂມຕິ ຈ, ເຕນ ຈມ຺ຫ ອຕ຺ຕມນາ’ຕິ.

໑໘໐. ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຫໍ, ມຫານາມ, ເຕ ນິຄຓ຺ເຐ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຊານາຖ – ອຫຸວມ຺ເຫວ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ນ ນາຫຸວມ຺ຫາ’ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’. ‘ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຊານາຖ – ອກຣມ຺ເຫວ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ປາປກມ຺ມໍ ນ ນາກຣມ຺ຫາ’ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’. ‘ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຊານາຖ – ເອວຣູປໍ ວາ ເອວຣູປໍ ວາ ປາປກມ຺ມໍ ອກຣມ຺ຫາ’ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’. ‘ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຊານາຖ – ເອຕ຺ຕກໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊີເຣຕພ຺ພໍ, ເອຕ຺ຕກມ຺ຫິ ວາ ທຸກ຺ເຂ ນິຊ຺ຊິຓ຺ເຓ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’. ‘ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຊານາຖ – ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທ’ນ຺ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’.

‘‘‘ອິຕິ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ນ ຊານາຖ – ອຫຸວມ຺ເຫວ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ນ ນາຫຸວມ຺ຫາຕິ, ນ ຊານາຖ – ອກຣມ຺ເຫວ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ປາປກມ຺ມໍ ນ ນາກຣມ຺ຫາຕິ, ນ ຊານາຖ – ເອວຣູປໍ ວາ ເອວຣູປໍ ວາ ປາປກມ຺ມໍ ອກຣມ຺ຫາຕິ, ນ ຊານາຖ – ເອຕ຺ຕກໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊີເຣຕພ຺ພໍ, ເອຕ຺ຕກມ຺ຫິ ວາ ທຸກ຺ເຂ ນິຊ຺ຊິຓ຺ເຓ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ນ ຊານາຖ – ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ເຍ ໂລເກ ລຸທ຺ທາ ໂລຫິຕປາຓິໂນ ກຸຣູຣກມ຺ມນ຺ຕາ ມນຸສ຺ເສສຸ ປຈ຺ຈາຊາຕາ ເຕ ນິຄຓ຺ເຐສຸ ປພ຺ພຊນ຺ຕີ’ຕິ? ‘ນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ໂຄຕມ, ສຸເຂນ ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ທຸກ຺ເຂນ ໂຂ ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ; ສຸເຂນ ຈາວຸໂສ ໂຄຕມ, ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ ອຠວິສ຺ສ, ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ສຸຂໍ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ສຸຂວິຫາຣິຕໂຣ ອາຍສ຺ມຕາ ໂຄຕເມນາ’ຕິ.

‘‘‘ອທ຺ຘາຍສ຺ມນ຺ເຕຫິ ນິຄຓ຺ເຐຫິ ສຫສາ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາ ວາຈາ ຠາສິຕາ – ນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ໂຄຕມ, ສຸເຂນ ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ທຸກ຺ເຂນ ໂຂ ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ; ສຸເຂນ ຈາວຸໂສ ໂຄຕມ, ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ ອຠວິສ຺ສ, ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ສຸຂໍ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ສຸຂວິຫາຣິຕໂຣ ອາຍສ຺ມຕາ ໂຄຕເມນາ’’ຕິ. ອປິ ຈ ອຫເມວ ຕຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ – ໂກ ນຸ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ສຸຂວິຫາຣິຕໂຣ ຣາຊາ ວາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ອາຍສ຺ມາ ວາ ໂຄຕໂມ’ຕິ? ອທ຺ຘາວຸໂສ ໂຄຕມ, ອມ຺ເຫຫິ ສຫສາ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາ ວາຈາ ຠາສິຕາ, ນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ໂຄຕມ, ສຸເຂນ ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ທຸກ຺ເຂນ ໂຂ ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ; ສຸເຂນ ຈາວຸໂສ ໂຄຕມ, ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ ອຠວິສ຺ສ, ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ສຸຂໍ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ສຸຂວິຫາຣິຕໂຣ ອາຍສ຺ມຕາ ໂຄຕເມນາຕິ. ອປິ ຈ ຕິຏ຺ຐເຕຕໍ, ອິທານິປິ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ປຸຈ຺ຉາມ – ໂກ ນຸ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ສຸຂວິຫາຣິຕໂຣ ຣາຊາ ວາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ອາຍສ຺ມາ ວາ ໂຄຕໂມ’ຕິ?

‘‘‘ເຕນ ຫາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຕຸມ຺ເຫວ ຕຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ຍຖາ ໂວ ຂເມຍ຺ຍ ຕຖາ ນໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາຖ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ປໂຫຕິ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ, ອນິຎ຺ຊມາໂນ ກາເຍນ, ອຠາສມາໂນ ວາຈໍ, ສຕ຺ຕ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ ເອກນ຺ຕສຸຂໍ ປຏິສໍເວທີ ວິຫຣິຕຸ’ນ຺ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’.

‘‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ປໂຫຕິ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ, ອນິຎ຺ຊມາໂນ ກາເຍນ, ອຠາສມາໂນ ວາຈໍ, ຉ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ…ເປ… ປຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ… ຈຕ຺ຕາຣິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ… ຕີຓິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ… ທ຺ເວ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ… ເອກໍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ເອກນ຺ຕສຸຂໍ ປຏິສໍເວທີ ວິຫຣິຕຸ’ນ຺ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’.

‘‘‘ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ປໂຫມິ ອນິຎ຺ຊມາໂນ ກາເຍນ, ອຠາສມາໂນ ວາຈໍ, ເອກໍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ເອກນ຺ຕສຸຂໍ ປຏິສໍເວທີ ວິຫຣິຕຸໍ. ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ປໂຫມິ ອນິຎ຺ຊມາໂນ ກາເຍນ, ອຠາສມາໂນ ວາຈໍ, ທ຺ເວ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ… ຕີຓິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ… ຈຕ຺ຕາຣິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ… ປຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ… ຉ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ… ສຕ຺ຕ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ ເອກນ຺ຕສຸຂໍ ປຏິສໍເວທີ ວິຫຣິຕຸໍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ໂກ ສຸຂວິຫາຣິຕໂຣ ຣາຊາ ວາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ອຫໍ ວາ’ຕິ? ‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາວ ໂຄຕໂມ ສຸຂວິຫາຣິຕໂຣ ຣຎ຺ຎາ ມາຄເຘນ ເສນິເຍນ ພິມ຺ພິສາເຣນາ’’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ຈູຬທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.