໒. ສີຫນາທວຄ຺ໂຄ

໑. ຈູຬສີຫນາທສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ, ອິຘ ທຸຕິໂຍ ສມໂຓ, ອິຘ ຕຕິໂຍ ສມໂຓ, ອິຘ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ສມໂຓ; ສຸຎ຺ຎາ ປຣປ຺ປວາທາ ສມເຓຠິ ອຎ຺ເຎຫີຕິ [ສມເຓຫິ ອຎ຺ເຎຕິ (ສີ. ປີ. ກ.) ເອຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎຫີຕິ ສກາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ສຈ຺ຈາຠິຎ຺ເຎຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ]. ເອວເມຕໍ [ເອວເມວ (ສ຺ຍາ. ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາ ສີຫນາທໍ ນທຖ.

໑໔໐. ‘‘ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘ໂກ ປນາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອສ຺ສາໂສ, ກິໍ ພລໍ, ເຍນ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເອວໍ ວເທຖ – ອິເຘວ ສມໂຓ, ອິຘ ທຸຕິໂຍ ສມໂຓ, ອິຘ ຕຕິໂຍ ສມໂຓ, ອິຘ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ສມໂຓ; ສຸຎ຺ຎາ ປຣປ຺ປວາທາ ສມເຓຠິ ອຎ຺ເຎຫີ’ຕິ? ເອວໍວາທິໂນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເອວມສ຺ສຸ ວຈນີຍາ – ‘ອຕ຺ຖິ ໂຂ ໂນ, ອາວຸໂສ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ອກ຺ຂາຕາ ເຍ ມຍໍ ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ເອວໍ ວເທມ – ອິເຘວ ສມໂຓ, ອິຘ ທຸຕິໂຍ ສມໂຓ, ອິຘ ຕຕິໂຍ ສມໂຓ, ອິຘ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ສມໂຓ; ສຸຎ຺ຎາ ປຣປ຺ປວາທາ ສມເຓຠິ ອຎ຺ເຎຫີຕິ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອຕ຺ຖິ ໂຂ ໂນ, ອາວຸໂສ, ສຕ຺ຖຣິ ປສາໂທ, ອຕ຺ຖິ ຘມ຺ເມ ປສາໂທ, ອຕ຺ຖິ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິຕາ; ສຫຘມ຺ມິກາ ໂຂ ປນ ປິຍາ ມນາປາ – ຄຫຏ຺ຐາ ເຈວ ປພ຺ພຊິຕາ ຈ. ອິເມ ໂຂ ໂນ, ອາວຸໂສ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ອກ຺ຂາຕາ ເຍ ມຍໍ ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ເອວໍ ວເທມ – ອິເຘວ ສມໂຓ, ອິຘ ທຸຕິໂຍ ສມໂຓ, ອິຘ ຕຕິໂຍ ສມໂຓ, ອິຘ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ສມໂຓ; ສຸຎ຺ຎາ ປຣປ຺ປວາທາ ສມເຓຠິ ອຎ຺ເຎຫີ’ຕິ.

໑໔໑. ‘‘ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຕ຺ຖິ ສຕ຺ຖຣິ ປສາໂທ ໂຍ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ ຘມ຺ເມ ປສາໂທ ໂຍ ອມ຺ຫາກໍ ຘມ຺ໂມ, ມຍມ຺ປິ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິໂນ ຍານິ ອມ຺ຫາກໍ ສີລານິ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ສຫຘມ຺ມິກາ ປິຍາ ມນາປາ – ຄຫຏ຺ຐາ ເຈວ ປພ຺ພຊິຕາ ຈ. ອິຘ ໂນ, ອາວຸໂສ, ໂກ ວິເສໂສ ໂກ ອຘິປ຺ປຍາໂສ [ອຘິປ຺ປາໂຍ (ກ. ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.), ອຘິປ຺ປໂຍໂຄ (ກ.)] ກິໍ ນານາກຣຓໍ ຍທິທໍ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ເຈວ ອມ຺ຫາກຎ຺ຈາ’ຕິ?

‘‘ເອວໍວາທິໂນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເອວມສ຺ສຸ ວຈນີຍາ – ‘ກິໍ ປນາວຸໂສ, ເອກາ ນິຏ຺ຐາ, ອຸທາຫຸ ປຸຖຸ ນິຏ຺ຐາ’ຕິ? ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມານາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍຸໍ – ‘ເອກາວຸໂສ, ນິຏ຺ຐາ, ນ ປຸຖຸ ນິຏ຺ຐາ’ຕິ.

‘‘‘ສາ ປນາວຸໂສ, ນິຏ຺ຐາ ສຣາຄສ຺ສ ອຸທາຫຸ ວີຕຣາຄສ຺ສາ’ຕິ? ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມານາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍຸໍ – ‘ວີຕຣາຄສ຺ສາວຸໂສ, ສາ ນິຏ຺ຐາ, ນ ສາ ນິຏ຺ຐາ ສຣາຄສ຺ສາ’ຕິ.

‘‘‘ສາ ປນາວຸໂສ, ນິຏ຺ຐາ ສໂທສສ຺ສ ອຸທາຫຸ ວີຕໂທສສ຺ສາ’ຕິ? ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມານາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍຸໍ – ‘ວີຕໂທສສ຺ສາວຸໂສ, ສາ ນິຏ຺ຐາ, ນ ສາ ນິຏ຺ຐາ ສໂທສສ຺ສາ’ຕິ.

‘‘‘ສາ ປນາວຸໂສ, ນິຏ຺ຐາ ສໂມຫສ຺ສ ອຸທາຫຸ ວີຕໂມຫສ຺ສາ’ຕິ? ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມານາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍຸໍ – ‘ວີຕໂມຫສ຺ສາວຸໂສ, ສາ ນິຏ຺ຐາ, ນ ສາ ນິຏ຺ຐາ ສໂມຫສ຺ສາ’ຕິ.

‘‘‘ສາ ປນາວຸໂສ, ນິຏ຺ຐາ ສຕຓ຺ຫສ຺ສ ອຸທາຫຸ ວີຕຕຓ຺ຫສ຺ສາ’ຕິ? ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມານາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍຸໍ – ‘ວີຕຕຓ຺ຫສ຺ສາວຸໂສ, ສາ ນິຏ຺ຐາ, ນ ສາ ນິຏ຺ຐາ ສຕຓ຺ຫສ຺ສາ’ຕິ.

‘‘‘ສາ ປນາວຸໂສ, ນິຏ຺ຐາ ສອຸປາທານສ຺ສ ອຸທາຫຸ ອນຸປາທານສ຺ສາ’ຕິ? ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມານາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍຸໍ – ‘ອນຸປາທານສ຺ສາວຸໂສ, ສາ ນິຏ຺ຐາ, ນ ສາ ນິຏ຺ຐາ ສອຸປາທານສ຺ສາ’ຕິ.

‘‘‘ສາ ປນາວຸໂສ, ນິຏ຺ຐາ ວິທ຺ທສຸໂນ ອຸທາຫຸ ອວິທ຺ທສຸໂນ’ຕິ? ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມານາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍຸໍ – ‘ວິທ຺ທສຸໂນ, ອາວຸໂສ, ສາ ນິຏ຺ຐາ, ນ ສາ ນິຏ຺ຐາ ອວິທ຺ທສຸໂນ’ຕິ.

‘‘‘ສາ ປນາວຸໂສ, ນິຏ຺ຐາ ອນຸຣຸທ຺ຘປ຺ປຏິວິຣຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸທາຫຸ ອນນຸຣຸທ຺ຘອປ຺ປຏິວິຣຸທ຺ຘສ຺ສາ’ຕິ? ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມານາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍຸໍ – ‘ອນນຸຣຸທ຺ຘອປ຺ປຏິວິຣຸທ຺ຘສ຺ສາວຸໂສ, ສາ ນິຏ຺ຐາ, ນ ສາ ນິຏ຺ຐາ ອນຸຣຸທ຺ຘປ຺ປຏິວິຣຸທ຺ຘສ຺ສາ’ຕິ.

‘‘‘ສາ ປນາວຸໂສ, ນິຏ຺ຐາ ປປຎ຺ຈາຣາມສ຺ສ ປປຎ຺ຈຣຕິໂນ ອຸທາຫຸ ນິປ຺ປປຎ຺ຈາຣາມສ຺ສ ນິປ຺ປປຎ຺ຈຣຕິໂນ’ຕິ? ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມານາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍຸໍ – ‘ນິປ຺ປປຎ຺ຈາຣາມສ຺ສາວຸໂສ, ສາ ນິຏ຺ຐາ ນິປ຺ປປຎ຺ຈຣຕິໂນ, ນ ສາ ນິຏ຺ຐາ ປປຎ຺ຈາຣາມສ຺ສ ປປຎ຺ຈຣຕິໂນ’ຕິ.

໑໔໒. ‘‘ທ຺ເວມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິໂຍ – ຠວທິຏ຺ຐິ ຈ ວິຠວທິຏ຺ຐິ ຈ. ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ຠວທິຏ຺ຐິໍ ອລ຺ລີນາ ຠວທິຏ຺ຐິໍ ອຸປຄຕາ ຠວທິຏ຺ຐິໍ ອຊ຺ໂຌສິຕາ, ວິຠວທິຏ຺ຐິຍາ ເຕ ປຏິວິຣຸທ຺ຘາ. ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ວິຠວທິຏ຺ຐິໍ ອລ຺ລີນາ ວິຠວທິຏ຺ຐິໍ ອຸປຄຕາ ວິຠວທິຏ຺ຐິໍ ອຊ຺ໂຌສິຕາ, ຠວທິຏ຺ຐິຍາ ເຕ ປຏິວິຣຸທ຺ຘາ. ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ອິມາສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານນ຺ຕິ, ‘ເຕ ສຣາຄາ ເຕ ສໂທສາ ເຕ ສໂມຫາ ເຕ ສຕຓ຺ຫາ ເຕ ສອຸປາທານາ ເຕ ອວິທ຺ທສຸໂນ ເຕ ອນຸຣຸທ຺ຘປ຺ປຏິວິຣຸທ຺ຘາ ເຕ ປປຎ຺ຈາຣາມາ ປປຎ຺ຈຣຕິໂນ; ເຕ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ; ນ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ມາ’ຕິ ວທາມິ. ເຍ ຈ ໂຂ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ອິມາສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານນ຺ຕິ, ‘ເຕ ວີຕຣາຄາ ເຕ ວີຕໂທສາ ເຕ ວີຕໂມຫາ ເຕ ວີຕຕຓ຺ຫາ ເຕ ອນຸປາທານາ ເຕ ວິທ຺ທສຸໂນ ເຕ ອນນຸຣຸທ຺ຘອປ຺ປຏິວິຣຸທ຺ຘາ ເຕ ນິປ຺ປປຎ຺ຈາຣາມາ ນິປ຺ປປຎ຺ຈຣຕິໂນ; ເຕ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ; ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ມາ’ຕິ ວທາມິ.

໑໔໓. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປາທານານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ກາມຸປາທານໍ, ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ, ສີລພ຺ພຕຸປາທານໍ, ອຕ຺ຕວາທຸປາທານໍ. ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສພ຺ພຸປາທານປຣິຎ຺ຎາວາທາ ປຏິຊານມານາ. ເຕ ນ ສມ຺ມາ ສພ຺ພຸປາທານປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ – ກາມຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ນ ທິຏ຺ຐຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ນ ສີລພ຺ພຕຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ນ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອິມານິ ຫິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕີຓິ ຐານານິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສພ຺ພຸປາທານປຣິຎ຺ຎາວາທາ ປຏິຊານມານາ; ເຕ ນ ສມ຺ມາ ສພ຺ພຸປາທານປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ – ກາມຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ນ ທິຏ຺ຐຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ນ ສີລພ຺ພຕຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ນ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ.

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສພ຺ພຸປາທານປຣິຎ຺ຎາວາທາ ປຏິຊານມານາ. ເຕ ນ ສມ຺ມາ ສພ຺ພຸປາທານປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ – ກາມຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ທິຏ຺ຐຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ນ ສີລພ຺ພຕຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ນ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອິມານິ ຫິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ທ຺ເວ ຐານານິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສພ຺ພຸປາທານປຣິຎ຺ຎາວາທາ ປຏິຊານມານາ; ເຕ ນ ສມ຺ມາ [ປຏິຊານມານາ ນ ສມ຺ມາ (?)] ສພ຺ພຸປາທານປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ – ກາມຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ທິຏ຺ຐຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ນ ສີລພ຺ພຕຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ນ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ.

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສພ຺ພຸປາທານປຣິຎ຺ຎາວາທາ ປຏິຊານມານາ. ເຕ ນ ສມ຺ມາ ສພ຺ພຸປາທານປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ – ກາມຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ທິຏ຺ຐຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ສີລພ຺ພຕຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ນ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອິມຎ຺ຫິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອກໍ ຐານໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສພ຺ພຸປາທານປຣິຎ຺ຎາວາທາ ປຏິຊານມານາ; ເຕ ນ ສມ຺ມາ [ປຏິຊານມານາ ນ ສມ຺ມາ (?)] ສພ຺ພຸປາທານປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ – ກາມຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ທິຏ຺ຐຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ສີລພ຺ພຕຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ນ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ.

‘‘ເອວຣູເປ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມວິນເຍ ໂຍ ສຕ຺ຖຣິ ປສາໂທ ໂສ ນ ສມ຺ມຄ຺ຄໂຕ ອກ຺ຂາຍຕິ; ໂຍ ຘມ຺ເມ ປສາໂທ ໂສ ນ ສມ຺ມຄ຺ຄໂຕ ອກ຺ຂາຍຕິ; ຍາ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິຕາ ສາ ນ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ອກ຺ຂາຍຕິ; ຍາ ສຫຘມ຺ມິເກສຸ ປິຍມນາປຕາ ສາ ນ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ອກ຺ຂາຍຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ ຍຖາ ຕໍ ທຸຣກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ທຸປ຺ປເວທິເຕ ອນິຍ຺ຍານິເກ ອນຸປສມສໍວຕ຺ຕນິເກ ອສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປ຺ປເວທິເຕ.

໑໔໔. ‘‘ຕຖາຄໂຕ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ສພ຺ພຸປາທານປຣິຎ຺ຎາວາໂທ ປຏິຊານມາໂນ ສມ຺ມາ ສພ຺ພຸປາທານປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຕິ – ກາມຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຕິ, ທິຏ຺ຐຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຕິ, ສີລພ຺ພຕຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຕິ, ອຕ຺ຕວາທຸປາທານສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຕິ. ເອວຣູເປ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມວິນເຍ ໂຍ ສຕ຺ຖຣິ ປສາໂທ ໂສ ສມ຺ມຄ຺ຄໂຕ ອກ຺ຂາຍຕິ; ໂຍ ຘມ຺ເມ ປສາໂທ ໂສ ສມ຺ມຄ຺ຄໂຕ ອກ຺ຂາຍຕິ; ຍາ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິຕາ ສາ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ອກ຺ຂາຍຕິ; ຍາ ສຫຘມ຺ມິເກສຸ ປິຍມນາປຕາ ສາ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ອກ຺ຂາຍຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ ຍຖາ ຕໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ສຸປ຺ປເວທິເຕ ນິຍ຺ຍານິເກ ອຸປສມສໍວຕ຺ຕນິເກ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປ຺ປເວທິເຕ.

໑໔໕. ‘‘ອິເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຸປາທານາ. ກິໍນິທານາ ກິໍສມຸທຍາ ກິໍຊາຕິກາ ກິໍປຠວາ? ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຸປາທານາ ຕຓ຺ຫານິທານາ ຕຓ຺ຫາສມຸທຍາ ຕຓ຺ຫາຊາຕິກາ ຕຓ຺ຫາປຠວາ. ຕຓ຺ຫາ ຈາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກິໍນິທານາ ກິໍສມຸທຍາ ກິໍຊາຕິກາ ກິໍປຠວາ? ຕຓ຺ຫາ ເວທນານິທານາ ເວທນາສມຸທຍາ ເວທນາຊາຕິກາ ເວທນາປຠວາ. ເວທນາ ຈາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກິໍນິທານາ ກິໍສມຸທຍາ ກິໍຊາຕິກາ ກິໍປຠວາ? ເວທນາ ຜສ຺ສນິທານາ ຜສ຺ສສມຸທຍາ ຜສ຺ສຊາຕິກາ ຜສ຺ສປຠວາ. ຜສ຺ໂສ ຈາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກິໍນິທາໂນ ກິໍສມຸທໂຍ ກິໍຊາຕິໂກ ກິໍປຠໂວ? ຜສ຺ໂສ ສຬາຍຕນນິທາໂນ ສຬາຍຕນສມຸທໂຍ ສຬາຍຕນຊາຕິໂກ ສຬາຍຕນປຠໂວ. ສຬາຍຕນຎ຺ຈິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກິໍນິທານໍ ກິໍສມຸທຍໍ ກິໍຊາຕິກໍ ກິໍປຠວໍ? ສຬາຍຕນໍ ນາມຣູປນິທານໍ ນາມຣູປສມຸທຍໍ ນາມຣູປຊາຕິກໍ ນາມຣູປປຠວໍ. ນາມຣູປຎ຺ຈິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກິໍນິທານໍ ກິໍສມຸທຍໍ ກິໍຊາຕິກໍ ກິໍປຠວໍ? ນາມຣູປໍ ວິຎ຺ຎາຓນິທານໍ ວິຎ຺ຎາຓສມຸທຍໍ ວິຎ຺ຎາຓຊາຕິກໍ ວິຎ຺ຎາຓປຠວໍ. ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກິໍນິທານໍ ກິໍສມຸທຍໍ ກິໍຊາຕິກໍ ກິໍປຠວໍ? ວິຎ຺ຎາຓໍ ສງ຺ຂາຣນິທານໍ ສງ຺ຂາຣສມຸທຍໍ ສງ຺ຂາຣຊາຕິກໍ ສງ຺ຂາຣປຠວໍ. ສງ຺ຂາຣາ ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ກິໍນິທານາ ກິໍສມຸທຍາ ກິໍຊາຕິກາ ກິໍປຠວາ? ສງ຺ຂາຣາ ອວິຊ຺ຊານິທານາ ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ອວິຊ຺ຊາຊາຕິກາ ອວິຊ຺ຊາປຠວາ.

‘‘ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອວິຊ຺ຊາ ປຫີນາ ໂຫຕິ ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ໂສ ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທາ ເນວ ກາມຸປາທານໍ ອຸປາທິຍຕິ, ນ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ ອຸປາທິຍຕິ, ນ ສີລພ຺ພຕຸປາທານໍ ອຸປາທິຍຕິ, ນ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານໍ ອຸປາທິຍຕິ. ອນຸປາທິຍໍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ, ອປຣິຕສ຺ສໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

ຈູຬສີຫນາທສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຐມໍ.

໒. ມຫາສີຫນາທສຸຕ຺ຕໍ

໑໔໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ພຫິນຄເຣ ອປຣປຸເຣ ວນສຓ຺ເຑ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ. ໂສ ເວສາລິຍໍ ປຣິສຕິ [ປຣິສຕິໍ (ສີ. ປີ.)] ເອວໍ [ເອຕໍ (ປີ. ກ.)] ວາຈໍ ຠາສຕິ – ‘‘ນຕ຺ຖິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິ [ອຸຕ຺ຕຣິໍ (ປີ.)] ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ. ຕກ຺ກປຣິຍາຫຕໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ວີມໍສານຸຈຣິຕໍ ສຍໍປຏິຠານໍ. ຍສ຺ສ ຈ ຂ຺ວາສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ໂສ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເວສາລິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເວສາລິຍໍ ປຣິສຕິ ເອວໍ ວາຈໍ ຠາສມານສ຺ສ – ‘‘ນຕ຺ຖິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ. ຕກ຺ກປຣິຍາຫຕໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ວີມໍສານຸຈຣິຕໍ ສຍໍປຏິຠານໍ. ຍສ຺ສ ຈ ຂ຺ວາສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ໂສ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເວສາລິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ. ໂສ ເວສາລິຍໍ ປຣິສຕິ ເອວໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ – ‘ນຕ຺ຖິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ. ຕກ຺ກປຣິຍາຫຕໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ວີມໍສານຸຈຣິຕໍ ສຍໍປຏິຠານໍ. ຍສ຺ສ ຈ ຂ຺ວາສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ໂສ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາ’’’ຕິ.

໑໔໗. ‘‘ໂກຘໂນ ເຫໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ໂມຆປຸຣິໂສ. ໂກຘາ ຈ ປນສ຺ສ ເອສາ ວາຈາ ຠາສິຕາ. ‘ອວຓ຺ຓໍ ຠາສິສ຺ສາມີ’ຕິ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ໂມຆປຸຣິໂສ ວຓ຺ຓໍເຍວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຠາສຕິ. ວຓ຺ໂຓ ເຫໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຍສ຺ສ ຈ ຂ຺ວາສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ໂສ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາ’ຕິ.

‘‘ອຍມ຺ປິ ຫິ ນາມ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ໂມຆປຸຣິສສ຺ສ ມຍິ ຘມ຺ມນ຺ວໂຍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ, ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ, ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ.

‘‘ອຍມ຺ປິ ຫິ ນາມ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ໂມຆປຸຣິສສ຺ສ ມຍິ ຘມ຺ມນ຺ວໂຍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ – ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຘາ ໂຫຕິ, ພຫຸຘາປິ ຫຸຕ຺ວາ ເອໂກ ໂຫຕິ; ອາວິຠາວໍ, ຕິໂຣຠາວໍ; ຕິໂຣກຸຏ຺ຏໍ ຕິໂຣປາກາຣໍ ຕິໂຣປພ຺ພຕໍ ອສຊ຺ຊມາໂນ ຄຈ຺ຉຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອາກາເສ; ປຖວິຍາປິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນິມຸຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອຸທເກ; ອຸທເກປິ ອຠິຊ຺ຊມາໂນ ຄຈ຺ຉຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຖວິຍໍ; ອາກາເສປິ ປລ຺ລງ຺ເກນ ກມຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປກ຺ຂີ ສກຸໂຓ; ອິເມປິ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ເອວໍມຫິທ຺ຘິເກ ເອວໍມຫານຸຠາເວ ປາຓິນາ ປຣິມສຕິ ປຣິມຊ຺ຊຕິ; ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາປິ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕີ’ຕິ.

‘‘ອຍມ຺ປິ ຫິ ນາມ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ໂມຆປຸຣິສສ຺ສ ມຍິ ຘມ຺ມນ຺ວໂຍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ວິສຸທ຺ຘາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສິກາຍ ອຸໂຠ ສທ຺ເທ ສຸຓາຕິ – ທິພ຺ເພ ຈ ມານຸເສ ຈ, ເຍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ຈາ’ຕິ.

‘‘ອຍມ຺ປິ ຫິ ນາມ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ໂມຆປຸຣິສສ຺ສ ມຍິ ຘມ຺ມນ຺ວໂຍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ປຣສຕ຺ຕານໍ ປຣປຸຄ຺ຄລານໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາຕິ – ສຣາຄໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຕິ, ວີຕຣາຄໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວີຕຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຕິ; ສໂທສໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສໂທສໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຕິ, ວີຕໂທສໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວີຕໂທສໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຕິ; ສໂມຫໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສໂມຫໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຕິ, ວີຕໂມຫໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວີຕໂມຫໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຕິ; ສໍຂິຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສໍຂິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຕິ, ວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຕິ; ມຫຄ຺ຄຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ມຫຄ຺ຄຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຕິ, ອມຫຄ຺ຄຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອມຫຄ຺ຄຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຕິ; ສອຸຕ຺ຕຣໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສອຸຕ຺ຕຣໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຕິ, ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຕິ; ສມາຫິຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຕິ, ອສມາຫິຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຕິ; ວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຕິ, ອວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຕີ’ຕິ.

໑໔໘. ‘‘ທສ ໂຂ ປນິມານິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕພລານິ ເຍຫິ ພເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຕຖາຄໂຕ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ, ປຣິສາສຸ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ກຕມານິ ທສ?

‘‘ອິຘ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄໂຕ ຐານຎ຺ຈ ຐານໂຕ ອຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຏ຺ຐານໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຍມ຺ປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄໂຕ ຐານຎ຺ຈ ຐານໂຕ ອຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຏ຺ຐານໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ອິທມ຺ປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕພລໍ ໂຫຕິ ຍໍ ພລໍ ອາຄມ຺ມ ຕຖາຄໂຕ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ, ປຣິສາສຸ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄໂຕ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກມ຺ມສມາທານານໍ ຐານໂສ ເຫຕຸໂສ ວິປາກໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຍມ຺ປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄໂຕ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກມ຺ມສມາທານານໍ ຐານໂສ ເຫຕຸໂສ ວິປາກໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ອິທມ຺ປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕພລໍ ໂຫຕິ ຍໍ ພລໍ ອາຄມ຺ມ ຕຖາຄໂຕ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ, ປຣິສາສຸ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຍມ຺ປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ອິທມ຺ປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕພລໍ ໂຫຕິ ຍໍ ພລໍ ອາຄມ຺ມ ຕຖາຄໂຕ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ, ປຣິສາສຸ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄໂຕ ອເນກຘາຕຸນານາຘາຕຸໂລກໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຍມ຺ປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄໂຕ ອເນກຘາຕຸນານາຘາຕຸໂລກໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ອິທມ຺ປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕພລໍ ໂຫຕິ ຍໍ ພລໍ ອາຄມ຺ມ ຕຖາຄໂຕ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ, ປຣິສາສຸ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ນານາຘິມຸຕ຺ຕິກຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຍມ຺ປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ນານາຘິມຸຕ຺ຕິກຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ອິທມ຺ປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕພລໍ ໂຫຕິ ຍໍ ພລໍ ອາຄມ຺ມ ຕຖາຄໂຕ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ, ປຣິສາສຸ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄໂຕ ປຣສຕ຺ຕານໍ ປຣປຸຄ຺ຄລານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຍມ຺ປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄໂຕ ປຣສຕ຺ຕານໍ ປຣປຸຄ຺ຄລານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ອິທມ຺ປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕພລໍ ໂຫຕິ ຍໍ ພລໍ ອາຄມ຺ມ ຕຖາຄໂຕ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ, ປຣິສາສຸ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄໂຕ ຌານວິໂມກ຺ຂສມາຘິສມາປຕ຺ຕີນໍ ສໍກິເລສໍ ໂວທານໍ ວຸຏ຺ຐານໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຍມ຺ປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄໂຕ ຌານວິໂມກ຺ຂສມາຘິສມາປຕ຺ຕີນໍ ສໍກິເລສໍ ໂວທານໍ ວຸຏ຺ຐານໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ອິທມ຺ປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕພລໍ ໂຫຕິ ຍໍ ພລໍ ອາຄມ຺ມ ຕຖາຄໂຕ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ, ປຣິສາສຸ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄໂຕ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ ຕິສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຈປິ ຊາຕິໂຍ ທສປິ ຊາຕິໂຍ ວີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຕິໍສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕ຺ຕາລີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຊາຕິສຕມ຺ປິ ຊາຕິສຫສ຺ສມ຺ປິ ຊາຕິສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ – ‘ອມຸຕ຺ຣາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ, ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອມຸຕ຺ຣ ອຸທປາທິໍ; ຕຕ຺ຣາປາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ, ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຘູປປນ຺ໂນ’ຕິ. ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ຍມ຺ປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄໂຕ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ…ເປ… ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ອິທມ຺ປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕພລໍ ໂຫຕິ ຍໍ ພລໍ ອາຄມ຺ມ ຕຖາຄໂຕ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ, ປຣິສາສຸ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄໂຕ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ – ‘ອິເມ ວຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອຸປວາທກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ນາ. ອິເມ ວາ ປນ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອນຸປວາທກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນາ’ຕິ. ອິຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ. ຍມ຺ປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄໂຕ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ – ‘ອິເມ ວຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອຸປວາທກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ນາ. ອິເມ ວາ ປນ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອນຸປວາທກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນາ’ຕິ. ອິຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ. ອິທມ຺ປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕພລໍ ໂຫຕິ ຍໍ ພລໍ ອາຄມ຺ມ ຕຖາຄໂຕ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ, ປຣິສາສຸ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄໂຕ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຍມ຺ປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄໂຕ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ອິທມ຺ປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕພລໍ ໂຫຕິ ຍໍ ພລໍ ອາຄມ຺ມ ຕຖາຄໂຕ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ, ປຣິສາສຸ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ.

‘‘ອິມານິ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ທສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕພລານິ ເຍຫິ ພເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຕຖາຄໂຕ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ, ປຣິສາສຸ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ.

໑໔໙. ‘‘ໂຍ ໂຂ ມໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອວໍ ຊານນ຺ຕໍ ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ຕໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນຕ຺ຖິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ; ຕກ຺ກປຣິຍາຫຕໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ວີມໍສານຸຈຣິຕໍ ສຍໍປຏິຠານ’ນ຺ຕິ, ຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນິຣເຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອຎ຺ຎໍ ອາຣາເຘຍ຺ຍ, ເອວໍ ສມ຺ປທມິທໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວທາມິ. ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນິຣເຍ.

໑໕໐. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ເວສາຣຊ຺ຊານິ ເຍຫິ ເວສາຣຊ຺ເຊຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຕຖາຄໂຕ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ, ປຣິສາສຸ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ?

‘‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຕ ປຏິຊານໂຕ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ’ຕິ. ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ໂກຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ ສຫຘມ຺ເມນ ປຏິໂຈເທສ຺ສຕີຕິ ນິມິຕ຺ຕເມຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ. ເອຕມຫໍ [ເອຕມ຺ປຫໍ (ສີ. ປີ.)], ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນິມິຕ຺ຕໍ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ເຂມປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຠຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ.

‘‘‘ຂີຓາສວສ຺ສ ເຕ ປຏິຊານໂຕ ອິເມ ອາສວາ ອປຣິກ຺ຂີຓາ’ຕິ. ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ໂກຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ ສຫຘມ຺ເມນ ປຏິໂຈເທສ຺ສຕີຕິ ນິມິຕ຺ຕເມຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ. ເອຕມຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນິມິຕ຺ຕໍ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ເຂມປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຠຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ.

‘‘‘ເຍ ໂຂ ປນ ເຕ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ປຏິເສວໂຕ ນາລໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’ຕິ. ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ໂກຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ ສຫຘມ຺ເມນ ປຏິໂຈເທສ຺ສຕີຕິ ນິມິຕ຺ຕເມຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ. ເອຕມຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນິມິຕ຺ຕໍ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ເຂມປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຠຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ.

‘‘‘ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ເຕ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂສ ນ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາ’ຕິ. ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ໂກຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ ສຫຘມ຺ເມນ ປຏິໂຈເທສ຺ສຕີ’ຕິ ນິມິຕ຺ຕເມຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ. ເອຕມຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນິມິຕ຺ຕໍ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ເຂມປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຠຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ.

‘‘ອິມານິ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເວສາຣຊ຺ຊານິ ເຍຫິ ເວສາຣຊ຺ເຊຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຕຖາຄໂຕ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ, ປຣິສາສຸ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ.

‘‘ໂຍ ໂຂ ມໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອວໍ ຊານນ຺ຕໍ ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ຕໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນຕ຺ຖິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ, ຕກ຺ກປຣິຍາຫຕໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ວີມໍສານຸຈຣິຕໍ ສຍໍປຏິຠານ’ນ຺ຕິ, ຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນິຣເຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອຎ຺ຎໍ ອາຣາເຘຍ຺ຍ, ເອວໍ ສມ຺ປທມິທໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວທາມິ. ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນິຣເຍ.

໑໕໑. ‘‘ອຏ຺ຐ ໂຂ ອິມາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຣິສາ. ກຕມາ ອຏ຺ຐ? ຂຕ຺ຕິຍປຣິສາ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິສາ, ຄຫປຕິປຣິສາ, ສມຓປຣິສາ, ຈາຕຸມຫາຣາຊິກປຣິສາ [ຈາຕຸມ຺ມຫາຣາຊິກາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)], ຕາວຕິໍສປຣິສາ, ມາຣປຣິສາ, ພ຺ຣຫ຺ມປຣິສາ – ອິມາ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຏ຺ຐ ປຣິສາ. ອິເມຫິ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຈຕູຫິ ເວສາຣຊ຺ເຊຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຕຖາຄໂຕ ອິມາ ອຏ຺ຐ ປຣິສາ ອຸປສງ຺ກມຕິ ອຊ຺ໂຌຄາຫຕິ. ອຠິຊານາມິ ໂຂ ປນາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອເນກສຕໍ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສໍ ອຸປສງ຺ກມິຕາ. ຕຕ຺ຣປິ ມຍາ ສນ຺ນິສິນ຺ນປຸພ຺ພຎ຺ເຈວ, ສລ຺ລປິຕປຸພ຺ພຎ຺ຈ, ສາກຈ຺ຉາ ຈ ສມາປຊ຺ຊິຕປຸພ຺ພາ. ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ ຠຍໍ ວາ ສາຣຊ຺ຊໍ ວາ ໂອກ຺ກມິສ຺ສຕີຕິ ນິມິຕ຺ຕເມຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ. ເອຕມຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນິມິຕ຺ຕໍ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ເຂມປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຠຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ.

‘‘ອຠິຊານາມິ ໂຂ ປນາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອເນກສຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິສໍ…ເປ… ຄຫປຕິປຣິສໍ… ສມຓປຣິສໍ… ຈາຕຸມຫາຣາຊິກປຣິສໍ… ຕາວຕິໍສປຣິສໍ… ມາຣປຣິສໍ… ພ຺ຣຫ຺ມປຣິສໍ ອຸປສງ຺ກມິຕາ. ຕຕ຺ຣປິ ມຍາ ສນ຺ນິສິນ຺ນປຸພ຺ພຎ຺ເຈວ, ສລ຺ລປິຕປຸພ຺ພຎ຺ຈ, ສາກຈ຺ຉາ ຈ ສມາປຊ຺ຊິຕປຸພ຺ພາ. ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ ຠຍໍ ວາ ສາຣຊ຺ຊໍ ວາ ໂອກ຺ກມິສ຺ສຕີຕິ ນິມິຕ຺ຕເມຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ. ເອຕມຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນິມິຕ຺ຕໍ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ເຂມປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຠຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ.

໑໕໒. ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ໂຂ ອິມາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ໂຍນິໂຍ. ກຕມາ ຈຕສ຺ໂສ? ອຓ຺ຑຊາ ໂຍນິ, ຊລາພຸຊາ ໂຍນິ, ສໍເສທຊາ ໂຍນິ, ໂອປປາຕິກາ ໂຍນິ. ກຕມາ ຈ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຓ຺ຑຊາ ໂຍນິ? ເຍ ໂຂ ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຕ຺ຕາ ອຓ຺ຑໂກສໍ ອຠິນິພ຺ຠິຊ຺ຊ ຊາຍນ຺ຕິ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຓ຺ຑຊາ ໂຍນິ. ກຕມາ ຈ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຊລາພຸຊາ ໂຍນິ? ເຍ ໂຂ ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຕ຺ຕາ ວຕ຺ຖິໂກສໍ ອຠິນິພ຺ຠິຊ຺ຊ ຊາຍນ຺ຕິ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຊລາພຸຊາ ໂຍນິ. ກຕມາ ຈ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສໍເສທຊາ ໂຍນິ? ເຍ ໂຂ ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຕ຺ຕາ ປູຕິມຈ຺ເຉ ວາ ຊາຍນ຺ຕິ ປູຕິກຸຓເປ ວາ ປູຕິກຸມ຺ມາເສ ວາ ຈນ຺ທນິກາເຍ ວາ ໂອຬິຄລ຺ເລ ວາ ຊາຍນ຺ຕິ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສໍເສທຊາ ໂຍນິ. ກຕມາ ຈ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ໂອປປາຕິກາ ໂຍນິ? ເທວາ, ເນຣຍິກາ, ເອກຈ຺ເຈ ຈ ມນຸສ຺ສາ, ເອກຈ຺ເຈ ຈ ວິນິປາຕິກາ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ໂອປປາຕິກາ ໂຍນິ. ອິມາ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຈຕສ຺ໂສ ໂຍນິໂຍ.

໑໕໓. ‘‘ປຎ຺ຈ ໂຂ ອິມາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຄຕິໂຍ. ກຕມາ ປຎ຺ຈ? ນິຣໂຍ, ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ, ເປຕ຺ຕິວິສໂຍ, ມນຸສ຺ສາ, ເທວາ. ນິຣຍຎ຺ຈາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຊານາມິ, ນິຣຍຄາມິຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ, ນິຣຍຄາມິນິຎ຺ຈ ປຏິປທໍ; ຍຖາ ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຕຎ຺ຈ ປຊານາມິ. ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຎ຺ຈາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຊານາມິ, ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຄາມິຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ, ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຄາມິນິຎ຺ຈ ປຏິປທໍ; ຍຖາ ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຕຎ຺ຈ ປຊານາມິ. ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ຈາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຊານາມິ, ເປຕ຺ຕິວິສຍຄາມິຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ, ເປຕ຺ຕິວິສຍຄາມິນິຎ຺ຈ ປຏິປທໍ; ຍຖາ ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຕຎ຺ຈ ປຊານາມິ. ມນຸສ຺ເສ ຈາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຊານາມິ, ມນຸສ຺ສໂລກຄາມິຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ, ມນຸສ຺ສໂລກຄາມິນິຎ຺ຈ ປຏິປທໍ; ຍຖາ ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ມນຸສ຺ເສສຸ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຕຎ຺ຈ ປຊານາມິ. ເທເວ ຈາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຊານາມິ, ເທວໂລກຄາມິຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ, ເທວໂລກຄາມິນິຎ຺ຈ ປຏິປທໍ; ຍຖາ ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຕຎ຺ຈ ປຊານາມິ. ນິພ຺ພານຎ຺ຈາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຊານາມິ, ນິພ຺ພານຄາມິຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ, ນິພ຺ພານຄາມິນິຎ຺ຈ ປຏິປທໍ; ຍຖາ ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ ຕຎ຺ຈ ປຊານາມິ.

໑໕໔. ‘‘ອິຘາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ຕຖາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິປນ຺ໂນ ຕຖາ ຈ ອິຣິຍຕິ ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ສມາຣູຬ຺ໂຫ, ຍຖາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ. ຕເມນໍ ປສ຺ສາມິ ອປເຣນ ສມເຍນ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ນໍ, ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍມານໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອງ຺ຄາຣກາສຸ ສາຘິກໂປຣິສາ ປູຣາ ອງ຺ຄາຣານໍ ວີຕຈ຺ຈິການໍ ວີຕຘູມານໍ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ໂຕ ຆມ຺ມປເຣໂຕ ກິລນ຺ໂຕ ຕສິໂຕ ປິປາສິໂຕ ເອກາຍເນນ ມຄ຺ເຄນ ຕເມວ ອງ຺ຄາຣກາສຸໍ ປຓິຘາຍ. ຕເມນໍ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ທິສ຺ວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຕຖາຍໍ ຠວໍ ປຸຣິໂສ ປຏິປນ຺ໂນ ຕຖາ ຈ ອິຣິຍຕິ ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ສມາຣູຬ຺ໂຫ, ຍຖາ ອິມໍເຍວ ອງ຺ຄາຣກາສຸໍ ອາຄມິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຕເມນໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ອປເຣນ ສມເຍນ ຕສ຺ສາ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ປຕິຕໍ, ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍມານໍ. ເອວເມວ ໂຂ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິເຘກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ຕຖາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິປນ຺ໂນ ຕຖາ ຈ ອິຣິຍຕິ ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ສມາຣູຬ຺ໂຫ ຍຖາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ. ຕເມນໍ ປສ຺ສາມິ ອປເຣນ ສມເຍນ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ນໍ, ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍມານໍ.

‘‘ອິຘ ປນາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ຕຖາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິປນ຺ໂນ ຕຖາ ຈ ອິຣິຍຕິ ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ສມາຣູຬ຺ໂຫ, ຍຖາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ. ຕເມນໍ ປສ຺ສາມິ ອປເຣນ ສມເຍນ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ອຸປປນ຺ນໍ, ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍມານໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຄູຖກູໂປ ສາຘິກໂປຣິໂສ, ປູໂຣ ຄູຖສ຺ສ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ໂຕ ຆມ຺ມປເຣໂຕ ກິລນ຺ໂຕ ຕສິໂຕ ປິປາສິໂຕ ເອກາຍເນນ ມຄ຺ເຄນ ຕເມວ ຄູຖກູປໍ ປຓິຘາຍ. ຕເມນໍ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ທິສ຺ວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຕຖາຍໍ ຠວໍ ປຸຣິໂສ ປຏິປນ຺ໂນ ຕຖາ ຈ ອິຣິຍຕິ ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ສມາຣູຬ຺ໂຫ ຍຖາ ອິມໍເຍວ ຄູຖກູປໍ ອາຄມິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຕເມນໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ອປເຣນ ສມເຍນ ຕສ຺ມິໍ ຄູຖກູເປ ປຕິຕໍ, ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍມານໍ. ເອວເມວ ໂຂ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິເຘກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ຕຖາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິປນ຺ໂນ ຕຖາ ຈ ອິຣິຍຕິ ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ສມາຣູຬ຺ໂຫ, ຍຖາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ. ຕເມນໍ ປສ຺ສາມິ ອປເຣນ ສມເຍນ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ອຸປປນ຺ນໍ, ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍມານໍ.

‘‘ອິຘ ປນາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ຕຖາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິປນ຺ໂນ ຕຖາ ຈ ອິຣິຍຕິ ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ສມາຣູຬ຺ໂຫ, ຍຖາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ. ຕເມນໍ ປສ຺ສາມິ ອປເຣນ ສມເຍນ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ອຸປປນ຺ນໍ, ທຸກ຺ຂພຫຸລາ ເວທນາ ເວທຍມານໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຣຸກ຺ໂຂ ວິສເມ ຠູມິຠາເຄ ຊາໂຕ ຕນຸປຕ຺ຕປລາໂສ ກພຣຈ຺ຉາໂຍ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ໂຕ ຆມ຺ມປເຣໂຕ ກິລນ຺ໂຕ ຕສິໂຕ ປິປາສິໂຕ ເອກາຍເນນ ມຄ຺ເຄນ ຕເມວ ຣຸກ຺ຂໍ ປຓິຘາຍ. ຕເມນໍ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ທິສ຺ວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຕຖາຍໍ ຠວໍ ປຸຣິໂສ ປຏິປນ຺ໂນ ຕຖາ ຈ ອິຣິຍຕິ ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ສມາຣູຬ຺ໂຫ, ຍຖາ ອິມໍເຍວ ຣຸກ຺ຂໍ ອາຄມິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຕເມນໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ອປເຣນ ສມເຍນ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຉາຍາຍ ນິສິນ຺ນໍ ວາ ນິປນ຺ນໍ ວາ ທຸກ຺ຂພຫຸລາ ເວທນາ ເວທຍມານໍ. ເອວເມວ ໂຂ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິເຘກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ຕຖາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິປນ຺ໂນ ຕຖາ ຈ ອິຣິຍຕິ ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ສມາຣູຬ຺ໂຫ, ຍຖາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ. ຕເມນໍ ປສ຺ສາມິ ອປເຣນ ສມເຍນ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ອຸປປນ຺ນໍ, ທຸກ຺ຂພຫຸລາ ເວທນາ ເວທຍມານໍ.

‘‘ອິຘ ປນາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ຕຖາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິປນ຺ໂນ ຕຖາ ຈ ອິຣິຍຕິ ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ສມາຣູຬ຺ໂຫ ຍຖາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ມນຸສ຺ເສສຸ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ. ຕເມນໍ ປສ຺ສາມິ ອປເຣນ ສມເຍນ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ມນຸສ຺ເສສຸ ອຸປປນ຺ນໍ, ສຸຂພຫຸລາ ເວທນາ ເວທຍມານໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຣຸກ຺ໂຂ ສເມ ຠູມິຠາເຄ ຊາໂຕ ພຫລປຕ຺ຕປລາໂສ ສນ຺ທຈ຺ຉາໂຍ [ສຓ຺ຑຈ຺ຉາໂຍ (ສ຺ຍາ.), ສນ຺ຕຈ຺ຉາໂຍ (ກ.)]. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ໂຕ ຆມ຺ມປເຣໂຕ ກິລນ຺ໂຕ ຕສິໂຕ ປິປາສິໂຕ ເອກາຍເນນ ມຄ຺ເຄນ ຕເມວ ຣຸກ຺ຂໍ ປຓິຘາຍ. ຕເມນໍ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ທິສ຺ວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຕຖາຍໍ ຠວໍ ປຸຣິໂສ ປຏິປນ຺ໂນ ຕຖາ ຈ ອິຣິຍຕິ ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ສມາຣູຬ຺ໂຫ, ຍຖາ ອິມເມວ ຣຸກ຺ຂໍ ອາຄມິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຕເມນໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ອປເຣນ ສມເຍນ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຉາຍາຍ ນິສິນ຺ນໍ ວາ ນິປນ຺ນໍ ວາ ສຸຂພຫຸລາ ເວທນາ ເວທຍມານໍ. ເອວເມວ ໂຂ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິເຘກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ຕຖາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິປນ຺ໂນ ຕຖາ ຈ ອິຣິຍຕິ ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ສມາຣູຬ຺ໂຫ ຍຖາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ມນຸສ຺ເສສຸ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ. ຕເມນໍ ປສ຺ສາມິ ອປເຣນ ສມເຍນ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ມນຸສ຺ເສສຸ ອຸປປນ຺ນໍ, ສຸຂພຫຸລາ ເວທນາ ເວທຍມານໍ.

‘‘ອິຘ ປນາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ຕຖາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິປນ຺ໂນ ຕຖາ ຈ ອິຣິຍຕິ ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ສມາຣູຬ຺ໂຫ, ຍຖາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຕເມນໍ ປສ຺ສາມິ ອປເຣນ ສມເຍນ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນໍ, ເອກນ຺ຕສຸຂາ ເວທນາ ເວທຍມານໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປາສາໂທ, ຕຕ຺ຣາສ຺ສ ກູຏາຄາຣໍ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ຕໍ ນິວາຕໍ ຜຸສິຕຄ຺ຄຬໍ ປິຫິຕວາຕປານໍ. ຕຕ຺ຣາສ຺ສ ປລ຺ລງ຺ໂກ ໂຄນກຕ຺ຖໂຕ ປຏິກຕ຺ຖໂຕ ປຏລິກຕ຺ຖໂຕ ກທລິມິຄປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣໂຓ ສອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉໂທ ອຸຠໂຕໂລຫິຕກູປຘາໂນ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ໂຕ ຆມ຺ມປເຣໂຕ ກິລນ຺ໂຕ ຕສິໂຕ ປິປາສິໂຕ ເອກາຍເນນ ມຄ຺ເຄນ ຕເມວ ປາສາທໍ ປຓິຘາຍ. ຕເມນໍ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ທິສ຺ວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຕຖາຍໍ ຠວໍ ປຸຣິໂສ ປຏິປນ຺ໂນ ຕຖາ ຈ ອິຣິຍຕິ ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ສມາຣູຬ຺ໂຫ, ຍຖາ ອິມໍເຍວ ປາສາທໍ ອາຄມິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຕເມນໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ອປເຣນ ສມເຍນ ຕສ຺ມິໍ ປາສາເທ ຕສ຺ມິໍ ກູຏາຄາເຣ ຕສ຺ມິໍ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ນໍ ວາ ນິປນ຺ນໍ ວາ ເອກນ຺ຕສຸຂາ ເວທນາ ເວທຍມານໍ. ເອວເມວ ໂຂ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິເຘກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ຕຖາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິປນ຺ໂນ ຕຖາ ຈ ອິຣິຍຕິ ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ສມາຣູຬ຺ໂຫ ຍຖາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ. ຕເມນໍ ປສ຺ສາມິ ອປເຣນ ສມເຍນ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນໍ, ເອກນ຺ຕສຸຂາ ເວທນາ ເວທຍມານໍ.

‘‘ອິຘ ປນາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ຕຖາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິປນ຺ໂນ ຕຖາ ຈ ອິຣິຍຕິ ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ສມາຣູຬ຺ໂຫ, ຍຖາ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສຕີຕິ. ຕເມນໍ ປສ຺ສາມິ ອປເຣນ ສມເຍນ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ຕໍ, ເອກນ຺ຕສຸຂາ ເວທນາ ເວທຍມານໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ໂປກ຺ຂຣຓີ ອຈ຺ໂຉທກາ ສາໂຕທກາ ສີໂຕທກາ ເສຕກາ ສຸປຕິຕ຺ຖາ ຣມຓີຍາ. ອວິທູເຣ ຈສ຺ສາ ຕິພ຺ໂພ ວນສຓ຺ໂຑ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ໂຕ ຆມ຺ມປເຣໂຕ ກິລນ຺ໂຕ ຕສິໂຕ ປິປາສິໂຕ ເອກາຍເນນ ມຄ຺ເຄນ ຕເມວ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ປຓິຘາຍ. ຕເມນໍ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ທິສ຺ວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຕຖາ ຠວໍ ປຸຣິໂສ ປຏິປນ຺ໂນ ຕຖາ ຈ ອິຣິຍຕິ ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ສມາຣູຬ຺ໂຫ, ຍຖາ ອິມໍເຍວ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ອາຄມິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຕເມນໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ອປເຣນ ສມເຍນ ຕໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ຈ ປິວິຕ຺ວາ ຈ ສພ຺ພທຣຖກິລມຖປຣິຬາຫໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ນິສິນ຺ນໍ ວາ ນິປນ຺ນໍ ວາ, ເອກນ຺ຕສຸຂາ ເວທນາ ເວທຍມານໍ. ເອວເມວ ໂຂ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິເຘກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ຕຖາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິປນ຺ໂນ ຕຖາ ຈ ອິຣິຍຕິ ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ສມາຣູຬ຺ໂຫ, ຍຖາ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຕເມນໍ ປສ຺ສາມິ ອປເຣນ ສມເຍນ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ຕໍ, ເອກນ຺ຕສຸຂາ ເວທນາ ເວທຍມານໍ. ອິມາ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຎ຺ຈ ຄຕິໂຍ.

‘‘ໂຍ ໂຂ ມໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອວໍ ຊານນ຺ຕໍ ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ຕໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນຕ຺ຖິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ; ຕກ຺ກປຣິຍາຫຕໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ວີມໍສານຸຈຣິຕໍ ສຍໍປຏິຠານ’ນ຺ຕິ ຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນິຣເຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອຎ຺ຎໍ ອາຣາເຘຍ຺ຍ, ເອວໍ ສມ຺ປທມິທໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວທາມິ ‘ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນິຣເຍ’.

໑໕໕. ‘‘ອຠິຊານາມິ ໂຂ ປນາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕາ [ຈຣິຕ຺ວາ (ກ.)] – ຕປສ຺ສີ ສຸທໍ ໂຫມິ ປຣມຕປສ຺ສີ, ລູໂຂ ສຸທໍ [ລູຂສ຺ສຸທໍ (ສີ. ປີ.)] ໂຫມິ ປຣມລູໂຂ, ເຊຄຸຈ຺ຉີ ສຸທໍ ໂຫມິ ປຣມເຊຄຸຈ຺ຉີ, ປວິວິຕ຺ໂຕ ສຸທໍ [ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສຸທໍ (ສີ. ປີ.)] ໂຫມິ ປຣມປວິວິຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຣາສ຺ສຸ ເມ ອິທໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕປສ຺ສິຕາຍ ໂຫຕິ – ອເຈລໂກ ໂຫມິ ມຸຕ຺ຕາຈາໂຣ ຫຕ຺ຖາປເລຂໂນ [ຫຕ຺ຖາວເລຂໂນ (ສ຺ຍາ.)], ນ ເອຫິຠທ຺ທນ຺ຕິໂກ ນ ຕິຏ຺ຐຠທ຺ທນ຺ຕິໂກ; ນາຠິຫຏໍ ນ ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕໍ ນ ນິມນ຺ຕນໍ ສາທິຍາມິ. ໂສ ນ ກຸມ຺ຠິມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມິ, ນ ກໂຬປິມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມິ, ນ ເອຬກມນ຺ຕຣໍ, ນ ທຓ຺ຑມນ຺ຕຣໍ, ນ ມຸສລມນ຺ຕຣໍ, ນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠຸຎ຺ຊມານານໍ, ນ ຄພ຺ຠິນິຍາ, ນ ປາຍມານາຍ [ປາຍນ຺ຕິຍາ (ກ.)], ນ ປຸຣິສນ຺ຕຣຄຕາຍ, ນ ສງ຺ກິຕ຺ຕີສຸ, ນ ຍຕ຺ຖ ສາ ອຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ນ ຍຕ຺ຖ ມກ຺ຂິກາ ສຓ຺ຑສຓ຺ຑຈາຣິນີ; ນ ມຈ຺ຉໍ ນ ມໍສໍ ນ ສຸຣໍ ນ ເມຣຍໍ ນ ຖຸໂສທກໍ ປິວາມິ; ໂສ ເອກາຄາຣິໂກ ວາ ໂຫມິ ເອກາໂລປິໂກ, ທ຺ວາຄາຣິໂກ ວາ ໂຫມິ ທ຺ວາໂລປິໂກ…ເປ… ສຕ຺ຕາຄາຣິໂກ ວາ ໂຫມິ ສຕ຺ຕາໂລປິໂກ; ເອກິສ຺ສາປິ ທຕ຺ຕິຍາ ຍາເປມິ, ທ຺ວີຫິປິ ທຕ຺ຕີຫິ ຍາເປມິ…ເປ… ສຕ຺ຕຫິປິ ທຕ຺ຕີຫິ ຍາເປມິ; ເອກາຫິກມ຺ປິ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣມິ, ທ຺ວີຫິກມ຺ປິ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣມິ…ເປ… ສຕ຺ຕາຫິກມ຺ປິ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣມິ; ອິຕິ ເອວຣູປໍ ອທ຺ຘມາສິກມ຺ປິ ປຣິຍາຍຠຕ຺ຕໂຠຊນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ.

‘‘ໂສ ສາກຠກ຺ໂຂ ວາ ໂຫມິ, ສາມາກຠກ຺ໂຂ ວາ ໂຫມິ, ນີວາຣຠກ຺ໂຂ ວາ ໂຫມິ, ທທ຺ທຸລຠກ຺ໂຂ ວາ ໂຫມິ, ຫຏຠກ຺ໂຂ ວາ ໂຫມິ, ກຓຠກ຺ໂຂ ວາ ໂຫມິ, ອາຈາມຠກ຺ໂຂ ວາ ໂຫມິ, ປິຎ຺ຎາກຠກ຺ໂຂ ວາ ໂຫມິ, ຕິຓຠກ຺ໂຂ ວາ ໂຫມິ, ໂຄມຍຠກ຺ໂຂ ວາ ໂຫມິ, ວນມູລຜລາຫາໂຣ ຍາເປມິ ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊີ.

‘‘ໂສ ສາຓານິປິ ຘາເຣມິ, ມສາຓານິປິ ຘາເຣມິ, ຉວທຸສ຺ສານິປິ ຘາເຣມິ, ປໍສຸກູລານິປິ ຘາເຣມິ, ຕິຣີຏານິປິ ຘາເຣມິ, ອຊິນມ຺ປິ ຘາເຣມິ, ອຊິນກ຺ຂິປມ຺ປິ ຘາເຣມິ, ກຸສຈີຣມ຺ປິ ຘາເຣມິ, ວາກຈີຣມ຺ປິ ຘາເຣມິ, ຜລກຈີຣມ຺ປິ ຘາເຣມິ, ເກສກມ຺ພລມ຺ປິ ຘາເຣມິ, ວາຬກມ຺ພລມ຺ປິ ຘາເຣມິ, ອຸລູກປກ຺ຂມ຺ປິ ຘາເຣມິ; ເກສມສ຺ສຸໂລຈໂກປິ ໂຫມິ ເກສມສ຺ສຸໂລຈນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ; ອຸພ຺ຠຏ຺ຐໂກປິ ໂຫມິ ອາສນປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ; ອຸກ຺ກຸຏິໂກປິ ໂຫມິ ອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານມນຸຍຸຕ຺ໂຕ; ກຓ຺ຏກາປສ຺ສຍິໂກປິ ໂຫມິ ກຓ຺ຏກາປສ຺ສເຍ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປມິ [ອິມສ຺ສານນ຺ຕເຣ ອຎ຺ໂຎປິ ໂກຈິ ປາຐປເທໂສ ອຎ຺ເຎສຸ ອາຊີວກວຕທີປກສຸຕ຺ເຕສຸ ທິສ຺ສຕິ]; ສາຍຕຕິຍກມ຺ປິ ອຸທໂກໂຣຫນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ – ອິຕິ ເອວຣູປໍ ອເນກວິຫິຕໍ ກາຍສ຺ສ ອາຕາປນປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ. ອິທໍສຸ ເມ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕປສ຺ສິຕາຍ ໂຫຕິ.

໑໕໖. ‘‘ຕຕ຺ຣາສ຺ສຸ ເມ ອິທໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ລູຂສ຺ມິໍ ໂຫຕິ – ເນກວສ຺ສຄຓິກໍ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ກາເຍ ສນ຺ນິຈິຕໍ ໂຫຕິ ປປຏິກຊາຕໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕິນ຺ທຸກຂາຓຸ ເນກວສ຺ສຄຓິໂກ ສນ຺ນິຈິໂຕ ໂຫຕິ ປປຏິກຊາໂຕ, ເອວເມວາສ຺ສຸ ເມ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເນກວສ຺ສຄຓິກໍ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ກາເຍ ສນ຺ນິຈິຕໍ ໂຫຕິ ປປຏິກຊາຕໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ອິມໍ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ປາຓິນາ ປຣິມຊ຺ເຊຍ຺ຍໍ, ອຎ຺ເຎ ວາ ປນ ເມ ອິມໍ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ປາຓິນາ ປຣິມຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ. ເອວມ຺ປິ ເມ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນ ໂຫຕິ. ອິທໍສຸ ເມ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ລູຂສ຺ມິໍ ໂຫຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣາສ຺ສຸ ເມ ອິທໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເຊຄຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ໂຫຕິ – ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສໂຕວ ອຠິກ຺ກມາມິ, ສໂຕວ ປຏິກ຺ກມາມິ, ຍາວ ອຸທກພິນ຺ທຸມ຺ຫິປິ ເມ ທຍາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ – ‘ມາຫໍ ຂຸທ຺ທເກ ປາເຓ ວິສມຄເຕ ສງ຺ຆາຕໍ ອາປາເທສິ’ນ຺ຕິ. ອິທໍສຸ ເມ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເຊຄຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ໂຫຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣາສ຺ສຸ ເມ ອິທໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປວິວິຕ຺ຕສ຺ມິໍ ໂຫຕິ – ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຎ຺ຎຕຣໍ ອຣຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ວິຫຣາມິ. ຍທາ ປສ຺ສາມິ ໂຄປາລກໍ ວາ ປສຸປາລກໍ ວາ ຕິຓຫາຣກໍ ວາ ກຏ຺ຐຫາຣກໍ ວາ ວນກມ຺ມິກໍ ວາ, ວເນນ ວນໍ ຄຫເນນ ຄຫນໍ ນິນ຺ເນນ ນິນ຺ນໍ ຖເລນ ຖລໍ ສໍປຕາມິ [ປປຕາມິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)]. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ມາ ມໍ ເຕ ອທ຺ທສໍສຸ ອຫຎ຺ຈ ມາ ເຕ ອທ຺ທສນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອາຣຎ຺ຎໂກ ມໂຄ ມນຸສ຺ເສ ທິສ຺ວາ ວເນນ ວນໍ ຄຫເນນ ຄຫນໍ ນິນ຺ເນນ ນິນ຺ນໍ ຖເລນ ຖລໍ ສໍປຕຕິ, ເອວເມວ ໂຂ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍທາ ປສ຺ສາມິ ໂຄປາລກໍ ວາ ປສຸປາລກໍ ວາ ຕິຓຫາຣກໍ ວາ ກຏ຺ຐຫາຣກໍ ວາ ວນກມ຺ມິກໍ ວາ ວເນນ ວນໍ ຄຫເນນ ຄຫນໍ ນິນ຺ເນນ ນິນ຺ນໍ ຖເລນ ຖລໍ ສໍປຕາມິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ມາ ມໍ ເຕ ອທ຺ທສໍສຸ ອຫຎ຺ຈ ມາ ເຕ ອທ຺ທສນ຺ຕິ. ອິທໍສຸ ເມ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປວິວິຕ຺ຕສ຺ມິໍ ໂຫຕິ.

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເຍ ເຕ ໂຄຏ຺ຐາ ປຏ຺ຐິຕຄາໂວ ອປຄຕໂຄປາລກາ, ຕຕ຺ຖ ຈຕຸກ຺ກຸຓ຺ຑິໂກ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຍານິ ຕານິ ວຈ຺ຉການໍ ຕຣຸຓການໍ ເຘນຸປການໍ ໂຄມຍານິ ຕານິ ສຸທໍ ອາຫາເຣມິ. ຍາວກີວຎ຺ຈ ເມ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສກໍ ມຸຕ຺ຕກຣີສໍ ອປຣິຍາທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ສກໍເຍວ ສຸທໍ ມຸຕ຺ຕກຣີສໍ ອາຫາເຣມິ. ອິທໍສຸ ເມ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ມຫາວິກຏໂຠຊນສ຺ມິໍ ໂຫຕິ.

໑໕໗. ‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິໍສນກໍ ວນສຓ຺ຑໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ວິຫຣາມິ. ຕຕ຺ຣາສ຺ສຸທໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິໍສນກສ຺ສ ວນສຓ຺ຑສ຺ສ ຠິໍສນກຕສ຺ມິໍ ໂຫຕິ – ໂຍ ໂກຈິ ອວີຕຣາໂຄ ຕໍ ວນສຓ຺ຑໍ ປວິສຕິ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ໂລມານິ ຫໍສນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍາ ຕາ ຣຕ຺ຕິໂຍ ສີຕາ ເຫມນ຺ຕິກາ ອນ຺ຕຣຏ຺ຐກາ ຫິມປາຕສມຍາ [ອນ຺ຕຣຏ຺ຐເກ ຫິມປາຕສມເຍ (ສີ. ປີ.)] ຕຖາຣູປາສຸ ຣຕ຺ຕີສຸ ຣຕ຺ຕິໍ ອພ຺ໂຠກາເສ ວິຫຣາມິ, ທິວາ ວນສຓ຺ເຑ; ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ທິວາ ອພ຺ໂຠກາເສ ວິຫຣາມິ, ຣຕ຺ຕິໍ ວນສຓ຺ເຑ. ອປິສ຺ສຸ ມໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຍໍ ອນຈ຺ຉຣິຍຄາຖາ ປຏິຠາສິ ປຸພ຺ເພ ອສ຺ສຸຕປຸພ຺ພາ –

‘‘ໂສຕຕ຺ໂຕ ໂສສິນ຺ໂນ [ໂສສີໂນ (ສີ. ປີ. ກ.), ໂສສິໂນ (ສ຺ຍາ.), ໂສສິນ຺ໂທ (ສທ຺ທນີຕິ)] ເຈວ, ເອໂກ ຠິໍສນເກ ວເນ;

ນຄ຺ໂຄ ນ ຈຄ຺ຄິມາສີໂນ, ເອສນາປສຸໂຕ ມຸນີ’’ຕິ.

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຸສາເນ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປມິ ຉວຏ຺ຐິການິ ອຸປຘາຍ. ອປິສ຺ສຸ ມໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຄາມຓ຺ຑລາ [ໂຄມຓ຺ຑລາ (ພຫູສຸ) ຈຣິຍາປິຏກອຏ຺ຐກຖາ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ] ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ໂອຏ຺ຐຸຠນ຺ຕິປິ, ໂອມຸຕ຺ເຕນ຺ຕິປິ, ປໍສຸເກນປິ ໂອກິຣນ຺ຕິ, ກຓ຺ຓໂສເຕສຸປິ ສລາກໍ ປເວເສນ຺ຕິ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຠິຊານາມິ ເຕສຸ ປາປກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕາ. ອິທໍສຸ ເມ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຸເປກ຺ຂາວິຫາຣສ຺ມິໍ ໂຫຕິ.

໑໕໘. ‘‘ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ອາຫາເຣນ ສຸທ຺ຘີ’ຕິ. ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ໂກເລຫິ ຍາເປມາ’ຕິ. ເຕ ໂກລມ຺ປິ ຂາທນ຺ຕິ, ໂກລຈຸຓ຺ຓມ຺ປິ ຂາທນ຺ຕິ, ໂກໂລທກມ຺ປິ ປິວນ຺ຕິ – ອເນກວິຫິຕມ຺ປິ ໂກລວິກຕິໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ອຠິຊານາມິ ໂຂ ປນາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອກໍເຍວ ໂກລໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາຣິຕາ. ສິຍາ ໂຂ ປນ ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອວມສ຺ສ – ‘ມຫາ ນູນ ເຕນ ສມເຍນ ໂກໂລ ອໂຫສີ’ຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕທາປິ ເອຕປຣໂມເຍວ ໂກໂລ ອໂຫສິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ເອຕຣຫິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອກໍເຍວ ໂກລໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາຣຍໂຕ ອຘິມຕ຺ຕກສິມານໍ ປຕ຺ໂຕ ກາໂຍ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ອາສີຕິກປພ຺ພານິ ວາ ກາຬປພ຺ພານິ ວາ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານິ ຠວນ຺ຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ໂອຏ຺ຐປທໍ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ ອານິສທໍ ໂຫຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ວຏ຺ຏນາວຬີ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏໂກ ອຸນ຺ນຕາວນໂຕ ໂຫຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຊຣສາລາຍ ໂຄປານສິໂຍ ໂອລຸຄ຺ຄວິລຸຄ຺ຄາ ຠວນ຺ຕິ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ ຜາສຸຬິໂຍ ໂອລຸຄ຺ຄວິລຸຄ຺ຄາ ຠວນ຺ຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຄມ຺ຠີເຣ ອຸທປາເນ ອຸທກຕາຣກາ ຄມ຺ຠີຣຄຕາ ໂອກ຺ຂາຍິກາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ ອກ຺ຂິກູເປສຸ ອກ຺ຂິຕາຣກາ ຄມ຺ຠີຣຄຕາ ໂອກ຺ຂາຍິກາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຕິຕ຺ຕກາລາພຸອາມກຈ຺ຉິນ຺ໂນ ວາຕາຕເປນ ສໍຜຸຏິໂຕ [ສມ຺ຜຸສິໂຕ (ສ຺ຍາ.), ສໍປຸຏິໂຕ (ປີ. ກ.) ເອຕ຺ຖ ສໍຜຸຏິໂຕຕິ ສງ຺ກຸຈິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ] ໂຫຕິ ສມ຺ມິລາໂຕ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ ສີສຈ຺ຉວິ ສໍຜຸຏິຕາ ໂຫຕິ ສມ຺ມິລາຕາ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ‘ອຸທຣຈ຺ຉວິໍ ປຣິມສິສ຺ສາມີ’ຕິ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍເຍວ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາມິ, ‘ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍ ປຣິມສິສ຺ສາມີ’ຕິ ອຸທຣຈ຺ຉວິໍເຍວ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາມິ, ຍາວສ຺ສຸ ເມ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຸທຣຈ຺ຉວິ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍ ອລ຺ລີນາ ໂຫຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ‘ວຈ຺ຈໍ ວາ ມຸຕ຺ຕໍ ວາ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ຕຕ຺ເຖວ ອວກຸຊ຺ໂຊ ປປຕາມິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕເມວ ກາຍໍ ອສ຺ສາເສນ຺ໂຕ ປາຓິນາ ຄຕ຺ຕານິ ອໂນມຊ຺ຊາມິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປາຓິນາ ຄຕ຺ຕານິ ອໂນມຊ຺ຊໂຕ ປູຕິມູລານິ ໂລມານິ ກາຍສ຺ມາ ປຕນ຺ຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ.

໑໕໙. ‘‘ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ອາຫາເຣນ ສຸທ຺ຘີ’ຕິ. ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ມຸຄ຺ເຄຫິ ຍາເປມ…ເປ… ຕິເລຫິ ຍາເປມ…ເປ… ຕຓ຺ຑຸເລຫິ ຍາເປມາ’ຕິ. ເຕ ຕຓ຺ຑຸລມ຺ປິ ຂາທນ຺ຕິ, ຕຓ຺ຑຸລຈຸຓ຺ຓມ຺ປິ ຂາທນ຺ຕິ, ຕຓ຺ຑຸໂລທກມ຺ປິ ປິວນ຺ຕິ – ອເນກວິຫິຕມ຺ປິ ຕຓ຺ຑຸລວິກຕິໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ອຠິຊານາມິ ໂຂ ປນາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອກໍເຍວ ຕຓ຺ຑຸລໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາຣິຕາ. ສິຍາ ໂຂ ປນ ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອວມສ຺ສ – ‘ມຫາ ນູນ ເຕນ ສມເຍນ ຕຓ຺ຑຸໂລ ອໂຫສີ’ຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕທາປິ ເອຕປຣໂມເຍວ ຕຓ຺ຑຸໂລ ອໂຫສິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເອຕຣຫິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອກໍເຍວ ຕຓ຺ຑຸລໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາຣຍໂຕ ອຘິມຕ຺ຕກສິມານໍ ປຕ຺ໂຕ ກາໂຍ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ອາສີຕິກປພ຺ພານິ ວາ ກາຬປພ຺ພານິ ວາ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານິ ຠວນ຺ຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ໂອຏ຺ຐປທໍ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ ອານິສທໍ ໂຫຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ວຏ຺ຏນາວຬີ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏໂກ ອຸນ຺ນຕາວນໂຕ ໂຫຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຊຣສາລາຍ ໂຄປານສິໂຍ ໂອລຸຄ຺ຄວິລຸຄ຺ຄາ ຠວນ຺ຕິ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ ຜາສຸຬິໂຍ ໂອລຸຄ຺ຄວິລຸຄ຺ຄາ ຠວນ຺ຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຄມ຺ຠີເຣ ອຸທປາເນ ອຸທກຕາຣກາ ຄມ຺ຠີຣຄຕາ ໂອກ຺ຂາຍິກາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ ອກ຺ຂິກູເປສຸ ອກ຺ຂິຕາຣກາ ຄມ຺ຠີຣຄຕາ ໂອກ຺ຂາຍິກາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຕິຕ຺ຕກາລາພຸ ອາມກຈ຺ຉິນ຺ໂນ ວາຕາຕເປນ ສໍຜຸຏິໂຕ ໂຫຕິ ສມ຺ມິລາໂຕ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ ສີສຈ຺ຉວິ ສໍຜຸຏິຕາ ໂຫຕິ ສມ຺ມິລາຕາ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ‘ອຸທຣຈ຺ຉວິໍ ປຣິມສິສ຺ສາມີ’ຕິ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍເຍວ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາມິ, ‘ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍ ປຣິມສິສ຺ສາມີ’ຕິ ອຸທຣຈ຺ຉວິໍເຍວ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາມິ. ຍາວສ຺ສຸ ເມ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຸທຣຈ຺ຉວິ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍ ອລ຺ລີນາ ໂຫຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ‘ວຈ຺ຈໍ ວາ ມຸຕ຺ຕໍ ວາ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ຕຕ຺ເຖວ ອວກຸຊ຺ໂຊ ປປຕາມິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕເມວ ກາຍໍ ອສ຺ສາເສນ຺ໂຕ ປາຓິນາ ຄຕ຺ຕານິ ອໂນມຊ຺ຊາມິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປາຓິນາ ຄຕ຺ຕານິ ອໂນມຊ຺ຊໂຕ ປູຕິມູລານິ ໂລມານິ ກາຍສ຺ມາ ປຕນ຺ຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ.

‘‘ຕາຍປິ ໂຂ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິຣິຍາຍ ຕາຍ ປຏິປທາຍ ຕາຍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ ນາຊ຺ຌຄມໍ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສສໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອິມິສ຺ສາເຍວ ອຣິຍາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອນຘິຄມາ, ຍາຍໍ ອຣິຍາ ປຎ຺ຎາ ອຘິຄຕາ ອຣິຍາ ນິຍ຺ຍານິກາ, ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ.

໑໖໐. ‘‘ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ສໍສາເຣນ ສຸທ຺ຘີ’ຕິ. ນ ໂຂ ປນ ໂສ [ນ ໂຂ ປເນໂສ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສໍສາໂຣ ສຸລຠຣູໂປ ໂຍ ມຍາ ອສໍສຣິຕປຸພ຺ໂພ ອິມິນາ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸທ຺ຘາວາເສຫິ ເທເວຫິ. ສຸທ຺ຘາວາເສ ຈາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເທເວ ສໍສເຣຍ຺ຍໍ, ນຍິມໍ ໂລກໍ ປຸນຣາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ.

‘‘ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ສຸທ຺ຘີ’ຕິ. ນ ໂຂ ປນ ສາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຸປປຕ຺ຕິ ສຸລຠຣູປາ ຍາ ມຍາ ອນຸປປນ຺ນປຸພ຺ພາ ອິມິນາ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸທ຺ຘາວາເສຫິ ເທເວຫິ. ສຸທ຺ຘາວາເສ ຈາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເທເວ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍໍ, ນຍິມໍ ໂລກໍ ປຸນຣາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ.

‘‘ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ອາວາເສນ ສຸທ຺ຘີ’ຕິ. ນ ໂຂ ປນ ໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອາວາໂສ ສຸລຠຣູໂປ ໂຍ ມຍາ ອນາວຸຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ [ອນາວຸຕ຺ຖປຸພ຺ໂພ (ສີ. ປີ.)] ອິມິນາ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸທ຺ຘາວາເສຫິ ເທເວຫິ. ສຸທ຺ຘາວາເສ ຈາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເທເວ ອາວເສຍ຺ຍໍ, ນຍິມໍ ໂລກໍ ປຸນຣາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ.

‘‘ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ຍຎ຺ເຎນ ສຸທ຺ຘີ’ຕິ. ນ ໂຂ ປນ ໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍຎ຺ໂຎ ສຸລຠຣູໂປ ໂຍ ມຍາ ອຍິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ ອິມິນາ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຣຎ຺ຎາ ວາ ສຕາ ຂຕ຺ຕິເຍນ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ມຫາສາເລນ.

‘‘ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ອຄ຺ຄິປຣິຈຣິຍາຍ ສຸທ຺ຘີ’ຕິ. ນ ໂຂ ປນ ໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຄ຺ຄິ ສຸລຠຣູໂປ ໂຍ ມຍາ ອປຣິຈິຓ຺ຓປຸພ຺ໂພ ອິມິນາ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຣຎ຺ຎາ ວາ ສຕາ ຂຕ຺ຕິເຍນ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ມຫາສາເລນ.

໑໖໑. ‘‘ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ຍາວເທວາຍໍ ຠວໍ ປຸຣິໂສ ທຫໂຣ ໂຫຕິ ຍຸວາ ສຸສຸກາຬເກໂສ ຠທ຺ເຣນ ໂຍພ຺ພເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຐເມນ ວຍສາ ຕາວເທວ ປຣເມນ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ ອຍໍ ຠວໍ ປຸຣິໂສ ຊິຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ ວຸທ຺ໂຘ ມຫລ຺ລໂກ ອທ຺ຘຄໂຕ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ອາສີຕິໂກ ວາ ນາວຸຕິໂກ ວາ ວສ຺ສສຕິໂກ ວາ ຊາຕິຍາ, ອຖ ຕມ຺ຫາ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍາ, ປຣິຫາຍຕີ’ຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຫໍ ໂຂ ປນ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອຕຣຫິ ຊິຓ຺ໂຓ ວຸທ຺ໂຘ ມຫລ຺ລໂກ ອທ຺ຘຄໂຕ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ອາສີຕິໂກ ເມ ວໂຍ ວຕ຺ຕຕິ. ອິຘ ເມ ອສ຺ສຸ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສາວກາ ວສ຺ສສຕາຍຸກາ ວສ຺ສສຕຊີວິໂນ, ປຣມາຍ ສຕິຍາ ຈ ຄຕິຍາ ຈ ຘິຕິຍາ ຈ ສມນ຺ນາຄຕາ ປຣເມນ ຈ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍນ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ທຬ຺ຫຘມ຺ມາ [ທຬ຺ຫຘມ຺ໂມ (ພຫູສຸ) ຏີກາ ຈ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານພ຺ຍາກຣຓໍ ຈ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ] ຘນຸຄ຺ຄໂຫ ສິກ຺ຂິໂຕ ກຕຫຕ຺ໂຖ ກຕູປາສໂນ ລຫຸເກນ ອສເນນ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ຕິຣິຍໍ ຕາລຈ຺ຉາຍໍ ອຕິປາເຕຍ຺ຍ, ເອວໍ ອຘິມຕ຺ຕສຕິມນ຺ໂຕ ເອວໍ ອຘິມຕ຺ຕຄຕິມນ຺ໂຕ ເອວໍ ອຘິມຕ຺ຕຘິຕິມນ຺ໂຕ ເອວໍ ປຣເມນ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ເຕ ມໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ປຸຏ຺ໂຐ ປຸຏ຺ໂຐ ຈາຫໍ ເຕສໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍໍ, ພ຺ຍາກຕຎ຺ຈ ເມ ພ຺ຍາກຕໂຕ ຘາເຣຍ຺ຍຸໍ, ນ ຈ ມໍ ທຸຕິຍກໍ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຏິປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອສິຕປີຕຂາຍິຕສາຍິຕາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກມ຺ມາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນິທ຺ທາກິລມຖປຏິວິໂນທນາ ອປຣິຍາທິນ຺ນາເຍວສ຺ສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາ, ອປຣິຍາທິນ຺ນໍເຍວສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມປທພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ອປຣິຍາທິນ຺ນໍເຍວສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຎ຺ຫປຏິຠານໍ. ອຖ ເມ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສາວກາ ວສ຺ສສຕາຍຸກາ ວສ຺ສສຕຊີວິໂນ ວສ຺ສສຕສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ກາລໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ. ມຎ຺ຈເກນ ເຈປິ ມໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຣິຫຣິສ຺ສຖ, ເນວຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ. ຍໍ ໂຂ ຕໍ [ຍໍ ໂຂ ປເນຕໍ (ສີ.)], ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອສມ຺ໂມຫຘມ຺ໂມ ສຕ຺ໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານ’ນ຺ຕິ, ມເມວ ຕໍ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ ‘ອສມ຺ໂມຫຘມ຺ໂມ ສຕ຺ໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານ’’’ນ຺ຕິ.

໑໖໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ນາຄສມາໂລ ຠຄວໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຐິໂຕ ໂຫຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ພີຊຍມາໂນ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນາຄສມາໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ຠນ຺ເຕ! ອປິ ຫິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ສຸຕ຺ວາ ໂລມານິ ຫຏ຺ຐານິ. ໂກນາໂມ ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ’’ຕິ? ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ນາຄສມາລ, ອິມໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ໂລມຫໍສນປຣິຍາໂຍ ຕ຺ເວວ ນໍ ຘາເຣຫີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ນາຄສມາໂລ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ມຫາສີຫນາທສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ທຸຕິຍໍ.

໓. ມຫາທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ

໑໖໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຕິປ຺ປໂຄ ໂຂ ຕາວ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ, ຍໍ ນູນ ມຍໍ ເຍນ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕຫິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ປຣິພ຺ພາຊເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ; ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ເນ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ສມໂຓ, ອາວຸໂສ, ໂຄຕໂມ ກາມານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຕິ, ມຍມ຺ປິ ກາມານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປມ; ສມໂຓ, ອາວຸໂສ, ໂຄຕໂມ ຣູປານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຕິ, ມຍມ຺ປິ ຣູປານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປມ; ສມໂຓ, ອາວຸໂສ, ໂຄຕໂມ ເວທນານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຕິ, ມຍມ຺ປິ ເວທນານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປມ; ອິຘ ໂນ, ອາວຸໂສ, ໂກ ວິເສໂສ, ໂກ ອຘິປ຺ປຍາໂສ, ກິໍ ນານາກຣຓໍ ສມຓສ຺ສ ວາ ໂຄຕມສ຺ສ ອມ຺ຫາກໍ ວາ – ຍທິທໍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ວາ ຘມ຺ມເທສນໍ, ອນຸສາສນິຍາ ວາ ອນຸສາສນິ’’ນ຺ຕິ? ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ຠາສິຕໍ ເນວ ອຠິນນ຺ທິໍສຸ, ນປ຺ປຏິກ຺ໂກສິໍສຸ; ອນຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອປ຺ປຏິກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກມິໍສຸ – ‘‘ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ເອຕສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

໑໖໔. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອິຘ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິມ຺ຫ. ເຕສໍ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘ອຕິປ຺ປໂຄ ໂຂ ຕາວ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ, ຍໍ ນູນ ມຍໍ ເຍນ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍາມາ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຍນ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິມ຺ຫ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕຫິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ປຣິພ຺ພາຊເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິມ຺ຫ; ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິມ຺ຫ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ເນ ໂຂ ອມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ສມໂຓ, ອາວຸໂສ, ໂຄຕໂມ ກາມານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຕິ, ມຍມ຺ປິ ກາມານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປມ. ສມໂຓ, ອາວຸໂສ, ໂຄຕໂມ ຣູປານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຕິ, ມຍມ຺ປິ ຣູປານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປມ. ສມໂຓ, ອາວຸໂສ, ໂຄຕໂມ ເວທນານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຕິ, ມຍມ຺ປິ ເວທນານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປມ. ອິຘ ໂນ, ອາວຸໂສ, ໂກ ວິເສໂສ, ໂກ ອຘິປ຺ປຍາໂສ, ກິໍ ນານາກຣຓໍ ສມຓສ຺ສ ວາ ໂຄຕມສ຺ສ ອມ຺ຫາກໍ ວາ, ຍທິທໍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ວາ ຘມ຺ມເທສນໍ ອນຸສາສນິຍາ ວາ ອນຸສາສນິ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ຠາສິຕໍ ເນວ ອຠິນນ຺ທິມ຺ຫ, ນປ຺ປຏິກ຺ໂກສິມ຺ຫ; ອນຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອປ຺ປຏິກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກມິມ຺ຫ – ‘ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ເອຕສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານິສ຺ສາມາ’’’ຕິ.

໑໖໕. ‘‘ເອວໍວາທິໂນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເອວມສ຺ສຸ ວຈນີຍາ – ‘ໂກ ປນາວຸໂສ, ກາມານໍ ອສ຺ສາໂທ, ໂກ ອາທີນໂວ, ກິໍ ນິສ຺ສຣຓໍ? ໂກ ຣູປານໍ ອສ຺ສາໂທ, ໂກ ອາທີນໂວ, ກິໍ ນິສ຺ສຣຓໍ? ໂກ ເວທນານໍ ອສ຺ສາໂທ, ໂກ ອາທີນໂວ, ກິໍ ນິສ຺ສຣຓ’ນ຺ຕິ? ເອວໍ ປຸຏ຺ຐາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ນ ເຈວ ສມ຺ປາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຸຕ຺ຕຣິຎ຺ຈ ວິຆາຕໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຍຖາ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວິສຍສ຺ມິໍ. ນາຫໍ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປສ຺ສາມິ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ໂຍ ອິເມສໍ ປຎ຺ຫານໍ ເວຍ຺ຍາກຣເຓນ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຄເຕນ ວາ ຕຖາຄຕສາວເກນ ວາ, ອິໂຕ ວາ ປນ ສຸຕ຺ວາ.

໑໖໖. ‘‘ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານໍ ອສ຺ສາໂທ? ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມຄຸຓາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ສທ຺ທາ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄນ຺ຘາ … ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ – ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ. ຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ – ອຍໍ ກາມານໍ ອສ຺ສາໂທ.

໑໖໗. ‘‘ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ສິປ຺ປຏ຺ຐາເນນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ – ຍທິ ມຸທ຺ທາຍ ຍທິ ຄຓນາຍ ຍທິ ສງ຺ຂາເນນ [ສງ຺ຂາຍ (ກ.)] ຍທິ ກສິຍາ ຍທິ ວຓິຊ຺ຊາຍ ຍທິ ໂຄຣກ຺ເຂນ ຍທິ ອິສ຺ສຕ຺ເຖນ ຍທິ ຣາຊໂປຣິເສນ ຍທິ ສິປ຺ປຎ຺ຎຕເຣນ – ສີຕສ຺ສ ປຸຣກ຺ຂໂຕ ອຸຓ຺ຫສ຺ສ ປຸຣກ຺ຂໂຕ ຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີໍສປສມ຺ຜສ຺ເສຫິ ຣິສ຺ສມາໂນ [ອີຣຍມາໂນ (ກ.), ສມ຺ຜສ຺ສມາໂນ (ຈູຬນິ. ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕ ໑໓໖)] ຂຸປ຺ປິປາສາຍ ມີຍມາໂນ; ອຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ, ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ.

‘‘ຕສ຺ສ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອຸຏ຺ຐຫໂຕ ຆຏໂຕ ວາຍມໂຕ ເຕ ໂຠຄາ ນາຠິນິປ຺ຜຊ຺ຊນ຺ຕິ. ໂສ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ, ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ – ‘ໂມຆໍ ວຕ ເມ ອຸຏ຺ຐານໍ, ອຜໂລ ວຕ ເມ ວາຍາໂມ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ.

‘‘ຕສ຺ສ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອຸຏ຺ຐຫໂຕ ຆຏໂຕ ວາຍມໂຕ ເຕ ໂຠຄາ ອຠິນິປ຺ຜຊ຺ຊນ຺ຕິ. ໂສ ເຕສໍ ໂຠຄານໍ ອາຣກ຺ຂາຘິກຣຓໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ – ‘ກິນ຺ຕິ ເມ ໂຠເຄ ເນວ ຣາຊາໂນ ຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ນ ໂຈຣາ ຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ນ ອຄ຺ຄິ ທເຫຍ຺ຍ, ນ ອຸທກໍ ວເຫຍ຺ຍ [ວາເຫຍ຺ຍ (ກ.)], ນ ອປ຺ປິຍາ ທາຍາທາ ຫເຣຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ອາຣກ຺ຂໂຕ ໂຄປຍໂຕ ເຕ ໂຠເຄ ຣາຊາໂນ ວາ ຫຣນ຺ຕິ, ໂຈຣາ ວາ ຫຣນ຺ຕິ, ອຄ຺ຄິ ວາ ທຫຕິ, ອຸທກໍ ວາ ວຫຕິ, ອປ຺ປິຍາ ວາ ທາຍາທາ ຫຣນ຺ຕິ. ໂສ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ, ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ – ‘ຍມ຺ປິ ເມ ອໂຫສິ ຕມ຺ປິ ໂນ ນຕ຺ຖີ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ, ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ.

໑໖໘. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ ຣາຊາໂນປິ ຣາຊູຫິ ວິວທນ຺ຕິ, ຂຕ຺ຕິຍາປິ ຂຕ຺ຕິເຍຫິ ວິວທນ຺ຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາປິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິວທນ຺ຕິ, ຄຫປຕີປິ ຄຫປຕີຫິ ວິວທນ຺ຕິ, ມາຕາປິ ປຸຕ຺ເຕນ ວິວທຕິ, ປຸຕ຺ໂຕປິ ມາຕຣາ ວິວທຕິ, ປິຕາປິ ປຸຕ຺ເຕນ ວິວທຕິ, ປຸຕ຺ໂຕປິ ປິຕຣາ ວິວທຕິ, ຠາຕາປິ ຠາຕຣາ ວິວທຕິ, ຠາຕາປິ ຠຄິນິຍາ ວິວທຕິ, ຠຄິນີປິ ຠາຕຣາ ວິວທຕິ, ສຫາໂຍປິ ສຫາເຍນ ວິວທຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ກລຫວິຄ຺ຄຫວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປາຓີຫິປິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ, ເລຑ຺ຑູຫິປິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ, ທຓ຺ເຑຫິປິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ, ສຕ຺ເຖຫິປິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ມຣຓມ຺ປິ ນິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຣຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ. ອຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ, ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ ອສິຈມ຺ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ຘນຸກລາປໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ, ອຸຠໂຕພ຺ຍູຬ຺ຫໍ ສງ຺ຄາມໍ ປກ຺ຂນ຺ທນ຺ຕິ ອຸສູສຸປິ ຂິປ຺ປມາເນສຸ, ສຕ຺ຕີສຸປິ ຂິປ຺ປມານາສຸ, ອສີສຸປິ ວິຊ຺ໂຊຕລນ຺ເຕສຸ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ອຸສູຫິປິ ວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ສຕ຺ຕິຍາປິ ວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ອສິນາປິ ສີສໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ມຣຓມ຺ປິ ນິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຣຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ. ອຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ, ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ ອສິຈມ຺ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ຘນຸກລາປໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ, ອທ຺ທາວເລປນາ [ອຏ຺ຏາວເລປນາ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ອຸປກາຣິໂຍ ປກ຺ຂນ຺ທນ຺ຕິ ອຸສູສຸປິ ຂິປ຺ປມາເນສຸ, ສຕ຺ຕີສຸປິ ຂິປ຺ປມານາສຸ, ອສີສຸປິ ວິຊ຺ໂຊຕລນ຺ເຕສຸ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ອຸສູຫິປິ ວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ສຕ຺ຕິຍາປິ ວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຉກຓກາຍປິ [ປກຏ຺ຐິຍາປິ (ສີ.)] ໂອສິຎ຺ຈນ຺ຕິ, ອຠິວຄ຺ເຄນປິ ໂອມທ຺ທນ຺ຕິ, ອສິນາປິ ສີສໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ມຣຓມ຺ປິ ນິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຣຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ. ອຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ, ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ.

໑໖໙. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ ສນ຺ຘິມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ນິລ຺ໂລປມ຺ປິ ຫຣນ຺ຕິ, ເອກາຄາຣິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ປຣິປນ຺ເຖປິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ປຣທາຣມ຺ປິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕເມນໍ ຣາຊາໂນ ຄເຫຕ຺ວາ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ ກາເຣນ຺ຕິ – ກສາຫິປິ ຕາເຬນ຺ຕິ, ເວຕ຺ເຕຫິປິ ຕາເຬນ຺ຕິ, ອຑ຺ຒທຓ຺ຑເກຫິປິ ຕາເຬນ຺ຕິ; ຫຕ຺ຖມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ປາທມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖປາທມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ກຓ຺ຓມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ນາສມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ກຓ຺ຓນາສມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ; ພິລງ຺ຄຖາລິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຣາຫຸມຸຂມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂຊຕິມາລິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖປຊ຺ໂຊຕິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອຣກວຕ຺ຕິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຈີຣກວາສິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອເຓຍ຺ຍກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ພຬິສມໍສິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ກຫາປຓິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຂາຣາປຕຈ຺ຉິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ປລິຆປຣິວຕ຺ຕິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ປລາລປີຐກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ເຕນປິ ເຕເລນ ໂອສິຎ຺ຈນ຺ຕິ, ສຸນເຂຫິປິ ຂາທາເປນ຺ຕິ, ຊີວນ຺ຕມ຺ປິ ສູເລ ອຸຕ຺ຕາເສນ຺ຕິ, ອສິນາປິ ສີສໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ມຣຓມ຺ປິ ນິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຣຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ. ອຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ, ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ. ເຕ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ ສມ຺ປຣາຍິໂກ, ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ.

໑໗໐. ‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານໍ ນິສ຺ສຣຓໍ? ໂຍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາເມສຸ ຉນ຺ທຣາຄວິນໂຍ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານໍ – ອິທໍ ກາມານໍ ນິສ຺ສຣຓໍ.

‘‘ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ເອວໍ ກາມານໍ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອສ຺ສາທໂຕ ອາທີນວຎ຺ຈ ອາທີນວໂຕ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານນ຺ຕິ ເຕ ວຕ ສາມໍ ວາ ກາເມ ປຣິຊານິສ຺ສນ຺ຕິ, ປຣໍ ວາ ຕຖຕ຺ຕາຍ ສມາທເປສ຺ສນ຺ຕິ ຍຖາ ປຏິປນ຺ໂນ ກາເມ ປຣິຊານິສ຺ສຕີຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ເຍ ຈ ໂຂ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ເອວໍ ກາມານໍ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອສ຺ສາທໂຕ ອາທີນວຎ຺ຈ ອາທີນວໂຕ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານນ຺ຕິ, ເຕ ວຕ ສາມໍ ວາ ກາເມ ປຣິຊານິສ຺ສນ຺ຕິ ປຣໍ ວາ ຕຖຕ຺ຕາຍ ສມາທເປສ຺ສນ຺ຕິ ຍຖາ ປຏິປນ຺ໂນ ກາເມ ປຣິຊານິສ຺ສຕີຕິ – ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

໑໗໑. ‘‘ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປານໍ ອສ຺ສາໂທ? ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂຕ຺ຕິຍກຎ຺ຎາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຎ຺ຎາ ວາ ຄຫປຕິກຎ຺ຎາ ວາ ປນ຺ນຣສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ວາ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ວາ, ນາຕິທີຆາ ນາຕິຣສ຺ສາ ນາຕິກິສາ ນາຕິຖູລາ ນາຕິກາຬີ ນາຈ຺ໂຈທາຕາ ປຣມາ ສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຸຠາ ວຓ຺ຓນິຠາຕິ? ‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’. ຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຠໍ ວຓ຺ຓນິຠໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ – ອຍໍ ຣູປານໍ ອສ຺ສາໂທ.

‘‘ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປານໍ ອາທີນໂວ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕເມວ ຠຄິນິໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ອປເຣນ ສມເຍນ ອາສີຕິກໍ ວາ ນາວຸຕິກໍ ວາ ວສ຺ສສຕິກໍ ວາ ຊາຕິຍາ, ຊິຓ຺ຓໍ ໂຄປານສິວງ຺ກໍ ໂຠຄ຺ຄໍ ທຓ຺ຑປຣາຍນໍ ປເວຘມານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ ອາຕຸຣໍ ຄຕໂຍພ຺ພນໍ ຂຓ຺ຑທນ຺ຕໍ [ຂຓ຺ຑທນ຺ຕິໍ (ສີ. ປີ.)] ປລິຕເກສໍ [ປລິຕເກສິໍ], ວິລູນໍ ຂລິຕສິຣໍ ວລິນໍ ຕິລກາຫຕຄຕ຺ຕໍ [ຕິລກາຫຕຄຕ຺ຕິໍ (ພຫູສຸ) ອຏ຺ຐກຖາ ຏີກາ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ]. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາ ປຸຣິມາ ສຸຠາ ວຓ຺ຓນິຠາ ສາ ອນ຺ຕຣຫິຕາ, ອາທີນໂວ ປາຕຸຠູໂຕຕິ? ‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’. ອຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປານໍ ອາທີນໂວ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕເມວ ຠຄິນິໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ອາພາຘິກໍ ທຸກ຺ຂິຕໍ ພາຬ຺ຫຄິລານໍ, ສເກ ມຸຕ຺ຕກຣີເສ ປລິປນ຺ນໍ ເສມານໍ [ເສຍ຺ຍມານໍ (ກ.)], ອຎ຺ເຎຫິ ວຸຏ຺ຐາປິຍມານໍ, ອຎ຺ເຎຫິ ສໍເວສິຍມານໍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາ ປຸຣິມາ ສຸຠາ ວຓ຺ຓນິຠາ ສາ ອນ຺ຕຣຫິຕາ, ອາທີນໂວ ປາຕຸຠູໂຕຕິ? ‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’. ອຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປານໍ ອາທີນໂວ.

໑໗໒. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕເມວ ຠຄິນິໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ສຣີຣໍ ສິວຖິກາຍ ຉຑ຺ຑິຕໍ – ເອກາຫມຕໍ ວາ ທ຺ວີຫມຕໍ ວາ ຕີຫມຕໍ ວາ, ອຸທ຺ຘຸມາຕກໍ ວິນີລກໍ ວິປຸພ຺ພກຊາຕໍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາ ປຸຣິມາ ສຸຠາ ວຓ຺ຓນິຠາ ສາ ອນ຺ຕຣຫິຕາ, ອາທີນໂວ ປາຕຸຠູໂຕຕິ? ‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’. ອຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປານໍ ອາທີນໂວ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕເມວ ຠຄິນິໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ສຣີຣໍ ສິວຖິກາຍ ຉຑ຺ຑິຕໍ – ກາເກຫິ ວາ ຂຊ຺ຊມານໍ, ກຸລເລຫິ ວາ ຂຊ຺ຊມານໍ, ຄິຊ຺ເຌຫິ ວາ ຂຊ຺ຊມານໍ, ກງ຺ເກຫິ ວາ ຂຊ຺ຊມານໍ, ສຸນເຂຫິ ວາ ຂຊ຺ຊມານໍ, ພ຺ຍຄ຺ເຆຫິ ວາ ຂຊ຺ຊມານໍ, ທີປີຫິ ວາ ຂຊ຺ຊມານໍ, ສິງ຺ຄາເລຫິ ວາ ຂຊ຺ຊມານໍ, ວິວິເຘຫິ ວາ ປາຓກຊາເຕຫິ ຂຊ຺ຊມານໍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາ ປຸຣິມາ ສຸຠາ ວຓ຺ຓນິຠາ ສາ ອນ຺ຕຣຫິຕາ, ອາທີນໂວ ປາຕຸຠູໂຕຕິ? ‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’. ອຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປານໍ ອາທີນໂວ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕເມວ ຠຄິນິໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ສຣີຣໍ ສິວຖິກາຍ ຉຑ຺ຑິຕໍ – ອຏ຺ຐິກສງ຺ຂລິກໍ ສມໍສໂລຫິຕໍ ນ຺ຫາຣຸສມ຺ພນ຺ຘໍ, ອຏ຺ຐິກສງ຺ຂລິກໍ ນິມໍສໂລຫິຕມກ຺ຂິຕໍ ນ຺ຫາຣຸສມ຺ພນ຺ຘໍ, ອຏ຺ຐິກສງ຺ຂລິກໍ ອປຄຕມໍສໂລຫິຕໍ ນ຺ຫາຣຸສມ຺ພນ຺ຘໍ, ອຏ຺ຐິການິ ອປຄຕສມ຺ພນ຺ຘານິ ທິສາວິທິສາວິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ – ອຎ຺ເຎນ ຫຕ຺ຖຏ຺ຐິກໍ, ອຎ຺ເຎນ ປາທຏ຺ຐິກໍ, ອຎ຺ເຎນ ໂຄປ຺ຜກຏ຺ຐິກໍ, ອຎ຺ເຎນ ຊງ຺ຆຏ຺ຐິກໍ, ອຎ຺ເຎນ ອູຣຸຏ຺ຐິກໍ, ອຎ຺ເຎນ ກຏິຏ຺ຐິກໍ, ອຎ຺ເຎນ ຜາສຸກຏ຺ຐິກໍ, ອຎ຺ເຎນ ປິຏ຺ຐິຏ຺ຐິກໍ, ອຎ຺ເຎນ ຂນ຺ຘຏ຺ຐິກໍ, ອຎ຺ເຎນ ຄີວຏ຺ຐິກໍ, ອຎ຺ເຎນ ຫນຸກຏ຺ຐິກໍ, ອຎ຺ເຎນ ທນ຺ຕຏ຺ຐິກໍ, ອຎ຺ເຎນ ສີສກຏາຫໍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາ ປຸຣິມາ ສຸຠາ ວຓ຺ຓນິຠາ ສາ ອນ຺ຕຣຫິຕາ, ອາທີນໂວ ປາຕຸຠູໂຕຕິ? ‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’. ອຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປານໍ ອາທີນໂວ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕເມວ ຠຄິນິໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ສຣີຣໍ ສິວຖິກາຍ ຉຑ຺ຑິຕໍ – ອຏ຺ຐິການິ ເສຕານິ ສງ຺ຂວຓ຺ຓປຏິຠາຄານິ, ອຏ຺ຐິການິ ປຸຎ຺ຊກິຕານິ ເຕໂຣວສ຺ສິການິ, ອຏ຺ຐິການິ ປູຕີນິ ຈຸຓ຺ຓກຊາຕານິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາ ປຸຣິມາ ສຸຠາ ວຓ຺ຓນິຠາ ສາ ອນ຺ຕຣຫິຕາ, ອາທີນໂວ ປາຕຸຠູໂຕຕິ? ‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’. ອຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປານໍ ອາທີນໂວ.

‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປານໍ ນິສ຺ສຣຓໍ? ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູເປສຸ ຉນ຺ທຣາຄວິນໂຍ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານໍ – ອິທໍ ຣູປານໍ ນິສ຺ສຣຓໍ.

‘‘ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ເອວໍ ຣູປານໍ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອສ຺ສາທໂຕ ອາທີນວຎ຺ຈ ອາທີນວໂຕ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານນ຺ຕິ ເຕ ວຕ ສາມໍ ວາ ຣູເປ ປຣິຊານິສ຺ສນ຺ຕິ, ປຣໍ ວາ ຕຖຕ຺ຕາຍ ສມາທເປສ຺ສນ຺ຕິ ຍຖາ ປຏິປນ຺ໂນ ຣູເປ ປຣິຊານິສ຺ສຕີຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ເຍ ຈ ໂຂ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ເອວໍ ຣູປານໍ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອສ຺ສາທໂຕ ອາທີນວຎ຺ຈ ອາທີນວໂຕ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານນ຺ຕິ ເຕ ວຕ ສາມໍ ວາ ຣູເປ ປຣິຊານິສ຺ສນ຺ຕິ ປຣໍ ວາ ຕຖຕ຺ຕາຍ ສມາທເປສ຺ສນ຺ຕິ ຍຖາ ປຏິປນ຺ໂນ ຣູເປ ປຣິຊານິສ຺ສຕີຕິ – ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

໑໗໓. ‘‘ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທນານໍ ອສ຺ສາໂທ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ເນວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ; ອພ຺ຍາພຊ຺ຌໍເຍວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເວທນໍ ເວເທຕິ. ອພ຺ຍາພຊ຺ຌປຣມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທນານໍ ອສ຺ສາທໍ ວທາມິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ…ເປ… ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ, ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣຕິ, ສໂຕ ຈ ສມ຺ປຊາໂນ ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທຕິ ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ…ເປ… ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ເນວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ; ອພ຺ຍາພຊ຺ຌໍເຍວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເວທນໍ ເວເທຕິ. ອພ຺ຍາພຊ຺ຌປຣມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທນານໍ ອສ຺ສາທໍ ວທາມິ.

໑໗໔. ‘‘ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທນານໍ ອາທີນໂວ? ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທນາ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ – ອຍໍ ເວທນານໍ ອາທີນໂວ.

‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທນານໍ ນິສ຺ສຣຓໍ? ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທນາສຸ ຉນ຺ທຣາຄວິນໂຍ, ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານໍ – ອິທໍ ເວທນານໍ ນິສ຺ສຣຓໍ.

‘‘ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ເອວໍ ເວທນານໍ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອສ຺ສາທໂຕ ອາທີນວຎ຺ຈ ອາທີນວໂຕ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານນ຺ຕິ, ເຕ ວຕ ສາມໍ ວາ ເວທນໍ ປຣິຊານິສ຺ສນ຺ຕິ, ປຣໍ ວາ ຕຖຕ຺ຕາຍ ສມາທເປສ຺ສນ຺ຕິ ຍຖາ ປຏິປນ຺ໂນ ເວທນໍ ປຣິຊານິສ຺ສຕີຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ເຍ ຈ ໂຂ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ເອວໍ ເວທນານໍ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອສ຺ສາທໂຕ ອາທີນວຎ຺ຈ ອາທີນວໂຕ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານນ຺ຕິ ເຕ ວຕ ສາມໍ ວາ ເວທນໍ ປຣິຊານິສ຺ສນ຺ຕິ, ປຣໍ ວາ ຕຖຕ຺ຕາຍ ສມາທເປສ຺ສນ຺ຕິ ຍຖາ ປຏິປນ຺ໂນ ເວທນໍ ປຣິຊານິສ຺ສຕີຕິ – ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

ມຫາທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕິຍໍ.

໔. ຈູຬທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ

໑໗໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ທີຆຣຕ຺ຕາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ – ‘ໂລໂຠ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ໂທໂສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ໂມໂຫ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈາຫໍ [ເອວໍປາຫໍ (ກ.)], ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ – ‘ໂລໂຠ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ໂທໂສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ໂມໂຫ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ. ອຖ ຈ ປນ ເມ ເອກທາ ໂລຠຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ໂທສຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ໂມຫຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ໂກສຸ ນາມ ເມ ຘມ຺ໂມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫີໂນ ເຍນ ເມ ເອກທາ ໂລຠຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ໂທສຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ໂມຫຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’’ຕິ.

໑໗໖. ‘‘ໂສ ເອວ ໂຂ ເຕ, ມຫານາມ, ຘມ຺ໂມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫີໂນ ເຍນ ເຕ ເອກທາ ໂລຠຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ໂທສຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ໂມຫຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ໂສ ຈ ຫິ ເຕ, ມຫານາມ, ຘມ຺ໂມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຫີໂນ ອຠວິສ຺ສ, ນ ຕ຺ວໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວເສຍ຺ຍາສິ, ນ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາສິ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ ເຕ, ມຫານາມ, ໂສ ເອວ ຘມ຺ໂມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫີໂນ ຕສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສສິ, ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊສິ.

໑໗໗. ‘‘‘ອປ຺ປສ຺ສາທາ ກາມາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ [ພຫູປາຍາສາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ’ຕິ – ອິຕິ ເຈປິ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ໂສ ຈ [ໂສວ (ກ.)] ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ກາເມຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປີຕິສຸຂໍ ນາຘິຄຈ຺ຉຕິ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ຕໂຕ ສນ຺ຕຕຣໍ; ອຖ ໂຂ ໂສ ເນວ ຕາວ ອນາວຏ຺ຏີ ກາເມສຸ ໂຫຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ‘ອປ຺ປສ຺ສາທາ ກາມາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ’ຕິ – ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ໂສ ຈ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ກາເມຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປີຕິສຸຂໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ອຎ຺ຎໍ ວາ ຕໂຕ ສນ຺ຕຕຣໍ; ອຖ ໂຂ ໂສ ອນາວຏ຺ຏີ ກາເມສຸ ໂຫຕິ.

‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ໂຂ, ມຫານາມ, ປຸພ຺ເພວ ສມ຺ໂພຘາ, ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕ, ‘ອປ຺ປສ຺ສາທາ ກາມາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ’ຕິ – ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ໂສ ຈ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ກາເມຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປີຕິສຸຂໍ ນາຊ຺ຌຄມໍ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ຕໂຕ ສນ຺ຕຕຣໍ; ອຖ ຂ຺ວາຫໍ ເນວ ຕາວ ອນາວຏ຺ຏີ ກາເມສຸ ປຈ຺ຈຎ຺ຎາສິໍ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ ເມ, ມຫານາມ, ‘ອປ຺ປສ຺ສາທາ ກາມາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ’ຕິ – ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐໍ ອໂຫສິ, ໂສ ຈ [ໂສວ (ກ.)] ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ກາເມຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປີຕິສຸຂໍ ອຊ຺ຌຄມໍ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ຕໂຕ ສນ຺ຕຕຣໍ; ອຖາຫໍ ອນາວຏ຺ຏີ ກາເມສຸ ປຈ຺ຈຎ຺ຎາສິໍ.

໑໗໘. ‘‘ໂກ ຈ, ມຫານາມ, ກາມານໍ ອສ຺ສາໂທ? ປຎ຺ຈິເມ, ມຫານາມ, ກາມຄຸຓາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ; ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ສທ຺ທາ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄນ຺ຘາ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ – ອິເມ ໂຂ, ມຫານາມ, ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ. ຍໍ ໂຂ, ມຫານາມ, ອິເມ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ – ອຍໍ ກາມານໍ ອສ຺ສາໂທ.

‘‘ໂກ ຈ, ມຫານາມ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ? ອິຘ, ມຫານາມ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ສິປ຺ປຏ຺ຐາເນນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ – ຍທິ ມຸທ຺ທາຍ ຍທິ ຄຓນາຍ ຍທິ ສງ຺ຂາເນນ ຍທິ ກສິຍາ ຍທິ ວຓິຊ຺ຊາຍ ຍທິ ໂຄຣກ຺ເຂນ ຍທິ ອິສ຺ສຕ຺ເຖນ ຍທິ ຣາຊໂປຣິເສນ ຍທິ ສິປ຺ປຎ຺ຎຕເຣນ, ສີຕສ຺ສ ປຸຣກ຺ຂໂຕ ອຸຓ຺ຫສ຺ສ ປຸຣກ຺ຂໂຕ ຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີໍສປສມ຺ຜສ຺ເສຫິ ຣິສ຺ສມາໂນ ຂຸປ຺ປິປາສາຍ ມີຍມາໂນ; ອຍມ຺ປິ, ມຫານາມ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ.

‘‘ຕສ຺ສ ເຈ ມຫານາມ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອຸຏ຺ຐຫໂຕ ຆຏໂຕ ວາຍມໂຕ ເຕ ໂຠຄາ ນາຠິນິປ຺ຜຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ‘ໂມຆໍ ວຕ ເມ ອຸຏ຺ຐານໍ, ອຜໂລ ວຕ ເມ ວາຍາໂມ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ, ມຫານາມ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ.

‘‘ຕສ຺ສ ເຈ, ມຫານາມ, ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອຸຏ຺ຐຫໂຕ ຆຏໂຕ ວາຍມໂຕ ເຕ ໂຠຄາ ອຠິນິປ຺ຜຊ຺ຊນ຺ຕິ. ໂສ ເຕສໍ ໂຠຄານໍ ອາຣກ຺ຂາຘິກຣຓໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ – ‘ກິນ຺ຕິ ເມ ໂຠເຄ ເນວ ຣາຊາໂນ ຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ນ ໂຈຣາ ຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ນ ອຄ຺ຄິ ທເຫຍ຺ຍ, ນ ອຸທກໍ ວເຫຍ຺ຍ, ນ ອປ຺ປິຍາ ວາ ທາຍາທາ ຫເຣຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ອາຣກ຺ຂໂຕ ໂຄປຍໂຕ ເຕ ໂຠເຄ ຣາຊາໂນ ວາ ຫຣນ຺ຕິ, ໂຈຣາ ວາ ຫຣນ຺ຕິ, ອຄ຺ຄິ ວາ ທຫຕິ, ອຸທກໍ ວາ ວຫຕິ, ອປ຺ປິຍາ ວາ ທາຍາທາ ຫຣນ຺ຕິ. ໂສ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ – ‘ຍມ຺ປິ ເມ ອໂຫສິ ຕມ຺ປິ ໂນ ນຕ຺ຖີ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ, ມຫານາມ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫານາມ, ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ ຣາຊາໂນປິ ຣາຊູຫິ ວິວທນ຺ຕິ, ຂຕ຺ຕິຍາປິ ຂຕ຺ຕິເຍຫິ ວິວທນ຺ຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາປິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິວທນ຺ຕິ, ຄຫປຕີປິ ຄຫປຕີຫິ ວິວທນ຺ຕິ, ມາຕາປິ ປຸຕ຺ເຕນ ວິວທຕິ, ປຸຕ຺ໂຕປິ ມາຕຣາ ວິວທຕິ, ປິຕາປິ ປຸຕ຺ເຕນ ວິວທຕິ, ປຸຕ຺ໂຕປິ ປິຕຣາ ວິວທຕິ, ຠາຕາປິ ຠາຕຣາ ວິວທຕິ, ຠາຕາປິ ຠຄິນິຍາ ວິວທຕິ, ຠຄິນີປິ ຠາຕຣາ ວິວທຕິ, ສຫາໂຍປິ ສຫາເຍນ ວິວທຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ກລຫວິຄ຺ຄຫວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປາຓີຫິປິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ, ເລຑ຺ຑູຫິປິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ, ທຓ຺ເຑຫິປິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ, ສຕ຺ເຖຫິປິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ມຣຓມ຺ປິ ນິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຣຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ. ອຍມ຺ປິ, ມຫານາມ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫານາມ, ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ ອສິຈມ຺ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ຘນຸກລາປໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ, ອຸຠໂຕພ຺ຍູຬ຺ຫໍ ສງ຺ຄາມໍ ປກ຺ຂນ຺ທນ຺ຕິ ອຸສູສຸປິ ຂິປ຺ປມາເນສຸ, ສຕ຺ຕີສຸປິ ຂິປ຺ປມານາສຸ, ອສີສຸປິ ວິຊ຺ໂຊຕລນ຺ເຕສຸ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ອຸສູຫິປິ ວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ສຕ຺ຕິຍາປິ ວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ອສິນາປິ ສີສໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ມຣຓມ຺ປິ ນິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຣຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ. ອຍມ຺ປິ, ມຫານາມ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫານາມ, ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ ອສິຈມ຺ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ຘນຸກລາປໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ, ອທ຺ທາວເລປນາ ອຸປກາຣິໂຍ ປກ຺ຂນ຺ທນ຺ຕິ ອຸສູສຸປິ ຂິປ຺ປມາເນສຸ, ສຕ຺ຕີສຸປິ ຂິປ຺ປມານາສຸ, ອສີສຸປິ ວິຊ຺ໂຊຕລນ຺ເຕສຸ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ອຸສູຫິປິ ວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ສຕ຺ຕິຍາປິ ວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຉກຓກາຍປິ ໂອສິຎ຺ຈນ຺ຕິ, ອຠິວຄ຺ເຄນປິ ໂອມທ຺ທນ຺ຕິ, ອສິນາປິ ສີສໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ມຣຓມ຺ປິ ນິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຣຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ. ອຍມ຺ປິ, ມຫານາມ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫານາມ, ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ ສນ຺ຘິມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ນິລ຺ໂລປມ຺ປິ ຫຣນ຺ຕິ, ເອກາຄາຣິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ປຣິປນ຺ເຖປິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ປຣທາຣມ຺ປິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕເມນໍ ຣາຊາໂນ ຄເຫຕ຺ວາ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ ກາເຣນ຺ຕິ – ກສາຫິປິ ຕາເຬນ຺ຕິ, ເວຕ຺ເຕຫິປິ ຕາເຬນ຺ຕິ, ອຑ຺ຒທຓ຺ຑເກຫິປິ ຕາເຬນ຺ຕິ; ຫຕ຺ຖມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ປາທມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖປາທມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ກຓ຺ຓມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ນາສມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ກຓ຺ຓນາສມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ; ພິລງ຺ຄຖາລິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຣາຫຸມຸຂມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂຊຕິມາລິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖປຊ຺ໂຊຕິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອຣກວຕ຺ຕິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຈີຣກວາສິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອເຓຍ຺ຍກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ພຬິສມໍສິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ກຫາປຓິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຂາຣາປຕຈ຺ຉິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ປລິຆປຣິວຕ຺ຕິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ປລາລປີຐກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ເຕນປິ ເຕເລນ ໂອສິຎ຺ຈນ຺ຕິ, ສຸນເຂຫິປິ ຂາທາເປນ຺ຕິ, ຊີວນ຺ຕມ຺ປິ ສູເລ ອຸຕ຺ຕາເສນ຺ຕິ, ອສິນາປິ ສີສໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ມຣຓມ຺ປິ ນິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຣຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ. ອຍມ຺ປິ, ມຫານາມ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫານາມ, ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ. ເຕ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ, ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ, ມຫານາມ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ ສມ຺ປຣາຍິໂກ, ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ກາມານເມວ ເຫຕຸ.

໑໗໙. ‘‘ເອກມິທາຫໍ, ມຫານາມ, ສມຍໍ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣາມິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ນິຄຓ຺ຐາ [ນິຄນ຺ຖາ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ອິສິຄິລິປສ຺ເສ ກາຬສິລາຍໍ ອຸພ຺ຠຏ຺ຐກາ ໂຫນ຺ຕິ ອາສນປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍນ຺ຕິ. ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ມຫານາມ, ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ອິສິຄິລິປສ຺ເສ ກາຬສິລາ ເຍນ ເຕ ນິຄຓ຺ຐາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ນິຄຓ຺ເຐ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ກິນ຺ນຸ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ, ນິຄຓ຺ຐາ ອຸພ຺ຠຏ຺ຐກາ ອາສນປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍຖາ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ມຫານາມ, ເຕ ນິຄຓ຺ຐາ ມໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ນິຄຓ຺ໂຐ, ອາວຸໂສ, ນາຏປຸຕ຺ໂຕ [ນາຖປຸຕ຺ໂຕ (ສີ. ປີ.)] ສພ຺ພຎ຺ຎູ ສພ຺ພທສ຺ສາວີ ອປຣິເສສໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຏິຊານາຕິ – ‘‘ຈຣໂຕ ຈ ເມ ຕິຏ຺ຐໂຕ ຈ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຊາຄຣສ຺ສ ຈ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂຂ ໂວ [ອຕ຺ຖິ ໂຂ ໂຠ (ສ຺ຍາ. ກ.)], ນິຄຓ຺ຐາ, ປຸພ຺ເພ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຕໍ ອິມາຍ ກຏຸກາຍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ ນິຊ຺ຊີເຣຖ [ນິຊ຺ຊເຣຖ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)]; ຍໍ ປເນຕ຺ຖ [ມຍໍ ປເນຕ຺ຖ (ກ.)] ເອຕຣຫິ ກາເຍນ ສໍວຸຕາ ວາຈາຍ ສໍວຸຕາ ມນສາ ສໍວຸຕາ ຕໍ ອາຍຕິໍ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອກຣຓໍ; ອິຕິ ປຸຣາຓານໍ ກມ຺ມານໍ ຕປສາ ພ຺ຍນ຺ຕິຠາວາ, ນວານໍ ກມ຺ມານໍ ອກຣຓາ, ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສໂວ; ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສວາ ກມ຺ມກ຺ຂໂຍ, ກມ຺ມກ຺ຂຍາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍ, ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາ ເວທນາກ຺ຂໂຍ, ເວທນາກ຺ຂຍາ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕຎ຺ຈ ປນມ຺ຫາກໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ ເຈວ ຂມຕິ ຈ, ເຕນ ຈມ຺ຫ ອຕ຺ຕມນາ’ຕິ.

໑໘໐. ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຫໍ, ມຫານາມ, ເຕ ນິຄຓ຺ເຐ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຊານາຖ – ອຫຸວມ຺ເຫວ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ນ ນາຫຸວມ຺ຫາ’ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’. ‘ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຊານາຖ – ອກຣມ຺ເຫວ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ປາປກມ຺ມໍ ນ ນາກຣມ຺ຫາ’ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’. ‘ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຊານາຖ – ເອວຣູປໍ ວາ ເອວຣູປໍ ວາ ປາປກມ຺ມໍ ອກຣມ຺ຫາ’ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’. ‘ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຊານາຖ – ເອຕ຺ຕກໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊີເຣຕພ຺ພໍ, ເອຕ຺ຕກມ຺ຫິ ວາ ທຸກ຺ເຂ ນິຊ຺ຊິຓ຺ເຓ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’. ‘ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຊານາຖ – ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທ’ນ຺ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’.

‘‘‘ອິຕິ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ນ ຊານາຖ – ອຫຸວມ຺ເຫວ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ນ ນາຫຸວມ຺ຫາຕິ, ນ ຊານາຖ – ອກຣມ຺ເຫວ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ປາປກມ຺ມໍ ນ ນາກຣມ຺ຫາຕິ, ນ ຊານາຖ – ເອວຣູປໍ ວາ ເອວຣູປໍ ວາ ປາປກມ຺ມໍ ອກຣມ຺ຫາຕິ, ນ ຊານາຖ – ເອຕ຺ຕກໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊີເຣຕພ຺ພໍ, ເອຕ຺ຕກມ຺ຫິ ວາ ທຸກ຺ເຂ ນິຊ຺ຊິຓ຺ເຓ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ນ ຊານາຖ – ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ເຍ ໂລເກ ລຸທ຺ທາ ໂລຫິຕປາຓິໂນ ກຸຣູຣກມ຺ມນ຺ຕາ ມນຸສ຺ເສສຸ ປຈ຺ຈາຊາຕາ ເຕ ນິຄຓ຺ເຐສຸ ປພ຺ພຊນ຺ຕີ’ຕິ? ‘ນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ໂຄຕມ, ສຸເຂນ ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ທຸກ຺ເຂນ ໂຂ ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ; ສຸເຂນ ຈາວຸໂສ ໂຄຕມ, ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ ອຠວິສ຺ສ, ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ສຸຂໍ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ສຸຂວິຫາຣິຕໂຣ ອາຍສ຺ມຕາ ໂຄຕເມນາ’ຕິ.

‘‘‘ອທ຺ຘາຍສ຺ມນ຺ເຕຫິ ນິຄຓ຺ເຐຫິ ສຫສາ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາ ວາຈາ ຠາສິຕາ – ນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ໂຄຕມ, ສຸເຂນ ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ທຸກ຺ເຂນ ໂຂ ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ; ສຸເຂນ ຈາວຸໂສ ໂຄຕມ, ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ ອຠວິສ຺ສ, ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ສຸຂໍ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ສຸຂວິຫາຣິຕໂຣ ອາຍສ຺ມຕາ ໂຄຕເມນາ’’ຕິ. ອປິ ຈ ອຫເມວ ຕຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ – ໂກ ນຸ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ສຸຂວິຫາຣິຕໂຣ ຣາຊາ ວາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ອາຍສ຺ມາ ວາ ໂຄຕໂມ’ຕິ? ອທ຺ຘາວຸໂສ ໂຄຕມ, ອມ຺ເຫຫິ ສຫສາ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາ ວາຈາ ຠາສິຕາ, ນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ໂຄຕມ, ສຸເຂນ ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ທຸກ຺ເຂນ ໂຂ ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ; ສຸເຂນ ຈາວຸໂສ ໂຄຕມ, ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ ອຠວິສ຺ສ, ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ສຸຂໍ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ສຸຂວິຫາຣິຕໂຣ ອາຍສ຺ມຕາ ໂຄຕເມນາຕິ. ອປິ ຈ ຕິຏ຺ຐເຕຕໍ, ອິທານິປິ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ປຸຈ຺ຉາມ – ໂກ ນຸ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ສຸຂວິຫາຣິຕໂຣ ຣາຊາ ວາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ອາຍສ຺ມາ ວາ ໂຄຕໂມ’ຕິ?

‘‘‘ເຕນ ຫາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຕຸມ຺ເຫວ ຕຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ຍຖາ ໂວ ຂເມຍ຺ຍ ຕຖາ ນໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາຖ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ປໂຫຕິ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ, ອນິຎ຺ຊມາໂນ ກາເຍນ, ອຠາສມາໂນ ວາຈໍ, ສຕ຺ຕ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ ເອກນ຺ຕສຸຂໍ ປຏິສໍເວທີ ວິຫຣິຕຸ’ນ຺ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’.

‘‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ປໂຫຕິ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ, ອນິຎ຺ຊມາໂນ ກາເຍນ, ອຠາສມາໂນ ວາຈໍ, ຉ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ…ເປ… ປຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ… ຈຕ຺ຕາຣິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ… ຕີຓິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ… ທ຺ເວ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ… ເອກໍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ເອກນ຺ຕສຸຂໍ ປຏິສໍເວທີ ວິຫຣິຕຸ’ນ຺ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’.

‘‘‘ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ປໂຫມິ ອນິຎ຺ຊມາໂນ ກາເຍນ, ອຠາສມາໂນ ວາຈໍ, ເອກໍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ເອກນ຺ຕສຸຂໍ ປຏິສໍເວທີ ວິຫຣິຕຸໍ. ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ປໂຫມິ ອນິຎ຺ຊມາໂນ ກາເຍນ, ອຠາສມາໂນ ວາຈໍ, ທ຺ເວ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ… ຕີຓິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ… ຈຕ຺ຕາຣິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ… ປຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ… ຉ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ… ສຕ຺ຕ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ ເອກນ຺ຕສຸຂໍ ປຏິສໍເວທີ ວິຫຣິຕຸໍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ໂກ ສຸຂວິຫາຣິຕໂຣ ຣາຊາ ວາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ອຫໍ ວາ’ຕິ? ‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາວ ໂຄຕໂມ ສຸຂວິຫາຣິຕໂຣ ຣຎ຺ຎາ ມາຄເຘນ ເສນິເຍນ ພິມ຺ພິສາເຣນາ’’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ຈູຬທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ອນຸມານສຸຕ຺ຕໍ

໑໘໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຠຄ຺ເຄສຸ ວິຫຣຕິ ສຸສຸມາຣຄິເຣ [ສຸໍສຸມາຣຄິເຣ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ເຠສກຬາວເນ ມິຄທາເຍ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ປວາເຣຕິ ເຈປິ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ – ‘ວທນ຺ຕຸ ມໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ວຈນີໂຍມ຺ຫິ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕຫີ’ຕິ, ໂສ ຈ ໂຫຕິ ທຸພ຺ພໂຈ, ໂທວຈສ຺ສກຣເຓຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອກ຺ຂໂມ ອປ຺ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫີ ອນຸສາສນິໍ, ອຖ ໂຂ ນໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ນ ເຈວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ນ ຈ ອນຸສາສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ນ ຈ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ວິສ຺ສາສໍ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ.

‘‘ກຕເມ ຈາວຸໂສ, ໂທວຈສ຺ສກຣຓາ ຘມ຺ມາ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ປາປິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ, ປາປິການໍ ອິຈ຺ຉານໍ ວສໍ ຄໂຕ. ຍມ຺ປາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ປາປິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ, ປາປິການໍ ອິຈ຺ຉານໍ ວສໍ ຄໂຕ – ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ໂທວຈສ຺ສກຣໂຓ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສໂກ ໂຫຕິ ປຣວມ຺ຠີ. ຍມ຺ປາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສໂກ ໂຫຕິ ປຣວມ຺ຠີ – ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ໂທວຈສ຺ສກຣໂຓ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ໂກຘາຠິຠູໂຕ. ຍມ຺ປາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ໂກຘາຠິຠູໂຕ – ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ໂທວຈສ຺ສກຣໂຓ.