໗. ວຕ຺ຖສຸຕ຺ຕໍ

໗໐. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຕ຺ຖໍ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ ມລຄ຺ຄຫິຕໍ; ຕເມນໍ ຣຊໂກ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ຣງ຺ຄຊາເຕ ອຸປສໍຫເຣຍ຺ຍ – ຍທິ ນີລກາຍ ຍທິ ປີຕກາຍ ຍທິ ໂລຫິຕກາຍ ຍທິ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐກາຍ [ມຎ຺ເຊຏ຺ຐກາຍ (ສີ. ປີ.), ມຎ຺ເຊຏ຺ຐິກາຍ (ສ຺ຍາ.)] ທຸຣຕ຺ຕວຓ຺ຓເມວສ຺ສ ອປຣິສຸທ຺ຘວຓ຺ຓເມວສ຺ສ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຕ຺ຖສ຺ສ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ເຕ ສໍກິລິຏ຺ເຐ, ທຸຄ຺ຄຕິ ປາຏິກງ຺ຂາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຕ຺ຖໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣິໂຍທາຕໍ; ຕເມນໍ ຣຊໂກ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ຣງ຺ຄຊາເຕ ອຸປສໍຫເຣຍ຺ຍ – ຍທິ ນີລກາຍ ຍທິ ປີຕກາຍ ຍທິ ໂລຫິຕກາຍ ຍທິ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐກາຍ – ສຸຣຕ຺ຕວຓ຺ຓເມວສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ຘວຓ຺ຓເມວສ຺ສ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຕ຺ຖສ຺ສ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ເຕ ອສໍກິລິຏ຺ເຐ, ສຸຄຕິ ປາຏິກງ຺ຂາ.

໗໑. ‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສາ? ອຠິຊ຺ຌາວິສມໂລໂຠ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ພ຺ຍາປາໂທ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ໂກໂຘ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ອຸປນາໂຫ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ມກ຺ໂຂ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ປຬາໂສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ອິສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ມຈ຺ຉຣິຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ມາຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ສາເຐຍ຺ຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ຖມ຺ໂຠ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ສາຣມ຺ໂຠ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ມາໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ອຕິມາໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ມໂທ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ປມາໂທ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ.

໗໒. ‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ອຠິຊ຺ຌາວິສມໂລໂຠ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ອຠິຊ຺ຌາວິສມໂລຠໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫຕິ; ‘ພ຺ຍາປາໂທ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ພ຺ຍາປາທໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫຕິ; ‘ໂກໂຘ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ໂກຘໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫຕິ; ‘ອຸປນາໂຫ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ອຸປນາຫໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫຕິ; ‘ມກ຺ໂຂ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ມກ຺ຂໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫຕິ; ‘ປຬາໂສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ປຬາສໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫຕິ; ‘ອິສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ອິສ຺ສໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫຕິ; ‘ມຈ຺ຉຣິຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫຕິ; ‘ມາຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ມາຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫຕິ; ‘ສາເຐຍ຺ຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ສາເຐຍ຺ຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫຕິ; ‘ຖມ຺ໂຠ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຖມ຺ຠໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫຕິ; ‘ສາຣມ຺ໂຠ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ສາຣມ຺ຠໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫຕິ; ‘ມາໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ມານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫຕິ; ‘ອຕິມາໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ອຕິມານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫຕິ; ‘ມໂທ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ມທໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫຕິ; ‘ປມາໂທ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ປມາທໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫຕິ.

໗໓. ‘‘ຍໂຕ ໂຂ [ຍໂຕ ຈ ໂຂ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ‘ອຠິຊ຺ຌາວິສມໂລໂຠ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ອຠິຊ຺ຌາວິສມໂລໂຠ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ໂຫຕິ, ‘ພ຺ຍາປາໂທ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ພ຺ຍາປາໂທ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ໂຫຕິ; ‘ໂກໂຘ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ໂກໂຘ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ໂຫຕິ; ‘ອຸປນາໂຫ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ອຸປນາໂຫ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ໂຫຕິ; ‘ມກ຺ໂຂ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ມກ຺ໂຂ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ໂຫຕິ; ‘ປຬາໂສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ປຬາໂສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ໂຫຕິ; ‘ອິສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ອິສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ໂຫຕິ; ‘ມຈ຺ຉຣິຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ໂຫຕິ; ‘ມາຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ມາຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ໂຫຕິ; ‘ສາເຐຍ຺ຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ສາເຐຍ຺ຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ໂຫຕິ; ‘ຖມ຺ໂຠ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຖມ຺ໂຠ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ໂຫຕິ; ‘ສາຣມ຺ໂຠ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ສາຣມ຺ໂຠ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ໂຫຕິ; ‘ມາໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ມາໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ໂຫຕິ; ‘ອຕິມາໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ອຕິມາໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ໂຫຕິ; ‘ມໂທ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ມໂທ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ໂຫຕິ; ‘ປມາໂທ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ປມາໂທ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ໂຫຕິ.

໗໔. ‘‘ໂສ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ; ຘມ຺ເມ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’ຕິ; ສງ຺ເຆ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ອຸຊຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ຎາຍປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ຍທິທໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຸຣິສຍຸຄານິ, ອຏ຺ຐ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລາ. ເອສ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ, ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’ຕິ.

໗໕. ‘‘ຍໂຖຘິ [ຍໂຕຘິ (ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປາຐນ຺ຕຣໍ)] ໂຂ ປນສ຺ສ ຈຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ວນ຺ຕໍ ມຸຕ຺ຕໍ ປຫີນໍ ປຏິນິສ຺ສຏ຺ຐໍ, ໂສ ‘ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕມ຺ຫີ’ຕິ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ. ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວເທຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ; ‘ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕມ຺ຫີ’ຕິ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ; ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວເທຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ‘ຍໂຖຘິ ໂຂ ປນ ເມ ຈຕ຺ຕໍ ວນ຺ຕໍ ມຸຕ຺ຕໍ ປຫີນໍ ປຏິນິສ຺ສຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ; ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວເທຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ.

໗໖. ‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍສີໂລ ເອວໍຘມ຺ໂມ ເອວໍປຎ຺ໂຎ ສາລີນໍ ເຈປິ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ ວິຈິຕກາຬກໍ ອເນກສູປໍ ອເນກພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເນວສ຺ສ ຕໍ ໂຫຕິ ອນ຺ຕຣາຍາຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຕ຺ຖໍ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ ມລຄ຺ຄຫິຕໍ ອຈ຺ໂຉທກໍ ອາຄມ຺ມ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ປຣິໂຍທາຕໍ, ອຸກ຺ກາມຸຂໍ ວາ ປນາຄມ຺ມ ຊາຕຣູປໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ປຣິໂຍທາຕໍ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍສີໂລ ເອວໍຘມ຺ໂມ ເອວໍປຎ຺ໂຎ ສາລີນໍ ເຈປິ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ ວິຈິຕກາຬກໍ ອເນກສູປໍ ອເນກພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເນວສ຺ສ ຕໍ ໂຫຕິ ອນ຺ຕຣາຍາຍ.

໗໗. ‘‘ໂສ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ຕຖາ ທຸຕິຍໍ, ຕຖາ ຕຕິຍໍ, ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ [ຈຕຸຕ຺ຖິໍ (ສີ. ປີ.)]. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ; ກຣຸຓາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ມຸທິຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ຕຖາ ທຸຕິຍໍ, ຕຖາ ຕຕິຍໍ, ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ.

໗໘. ‘‘ໂສ ‘ອຕ຺ຖິ ອິທໍ, ອຕ຺ຖິ ຫີນໍ, ອຕ຺ຖິ ປຓີຕໍ, ອຕ຺ຖິ ອິມສ຺ສ ສຎ຺ຎາຄຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ນິສ຺ສຣຓ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ກາມາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ຠວາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ອວິຊ຺ຊາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ – ‘ຠິກ຺ຂຸ ສິນາໂຕ ອນ຺ຕເຣນ ສິນາເນນາ’’’ຕິ.

໗໙. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສຸນ຺ທຣິກຠາຣທ຺ວາໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ສຸນ຺ທຣິກຠາຣທ຺ວາໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຄຈ຺ຉຕິ ປນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ພາຫຸກໍ ນທິໍ ສິນາຍິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ກິໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ພາຫຸກາຍ ນທິຍາ? ກິໍ ພາຫຸກາ ນທີ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂລກ຺ຂສມ຺ມຕາ [ໂລຂ຺ຍສມ຺ມຕາ (ສີ.), ໂມກ຺ຂສມ຺ມຕາ (ປີ.)] ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພາຫຸກາ ນທີ ພຫຸຊນສ຺ສ, ປຸຎ຺ຎສມ຺ມຕາ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພາຫຸກາ ນທີ ພຫຸຊນສ຺ສ, ພາຫຸກາຍ ປນ ນທິຍາ ພຫຸຊໂນ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ ປວາເຫຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສຸນ຺ທຣິກຠາຣທ຺ວາຊໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຄາຖາຫິ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ພາຫຸກໍ ອຘິກກ຺ກຎ຺ຈ, ຄຍໍ ສຸນ຺ທຣິກໍ ມປິ [ສຸນ຺ທຣິກາມປິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.), ສຸນ຺ທຣິກໍ ມຫິໍ (ອິຕິປິ)];

ສຣສ຺ສຕິໍ ປຍາຄຎ຺ຈ, ອໂຖ ພາຫຸມຕິໍ ນທິໍ;

ນິຈ຺ຈມ຺ປິ ພາໂລ ປກ຺ຂນ຺ໂທ [ປກ຺ຂນ຺ໂນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)], ກຓ຺ຫກມ຺ໂມ ນ ສຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ກິໍ ສຸນ຺ທຣິກາ ກຣິສ຺ສຕິ, ກິໍ ປຍາຄາ [ປຍາໂຄ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ກິໍ ພາຫຸກາ ນທີ;

ເວຣິໍ ກຕກິພ຺ພິສໍ ນຣໍ, ນ ຫິ ນໍ ໂສຘເຍ ປາປກມ຺ມິນໍ.

‘‘ສຸທ຺ຘສ຺ສ ເວ ສທາ ຜຄ຺ຄຸ, ສຸທ຺ຘສ຺ສຸໂປສໂຖ ສທາ;

ສຸທ຺ຘສ຺ສ ສຸຈິກມ຺ມສ຺ສ, ສທາ ສມ຺ປຊ຺ຊເຕ ວຕໍ;

ອິເຘວ ສິນາຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສພ຺ພຠູເຕສຸ ກໂຣຫິ ເຂມຕໍ.

‘‘ສເຈ ມຸສາ ນ ຠຓສິ, ສເຈ ປາຓໍ ນ ຫິໍສສິ;

ສເຈ ອທິນ຺ນໍ ນາທິຍສິ, ສທ຺ທຫາໂນ ອມຈ຺ຉຣີ;

ກິໍ ກາຫສິ ຄຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ອຸທປາໂນປິ ເຕ ຄຍາ’’ຕິ.

໘໐. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ສຸນ຺ທຣິກຠາຣທ຺ວາໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ – ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີຕິ; ເອວເມວໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ລເຠຍ຺ຍາຫໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ລເຠຍ຺ຍໍ ອຸປສມ຺ປທ’’ນ຺ຕິ. ອລຕ຺ຖ ໂຂ ສຸນ຺ທຣິກຠາຣທ຺ວາໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອລຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປທໍ. ອຈິຣູປສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຂ ປນາຍສ຺ມາ ຠາຣທ຺ວາໂຊ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ – ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ‘‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ໂຂ ປນາຍສ຺ມາ ຠາຣທ຺ວາໂຊ ອຣຫຕໍ ອໂຫສີຕິ.

ວຕ຺ຖສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ສຕ຺ຕມໍ.