໒. ສຕ຺ຕຊຏິລສຸຕ຺ຕໍ

໕໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ປຸພ຺ພາຣາເມ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສຕ຺ຕ ຈ ຊຏິລາ, ສຕ຺ຕ ຈ ນິຄຓ຺ຐາ, ສຕ຺ຕ ຈ ອເຈລກາ, ສຕ຺ຕ ຈ ເອກສາຏກາ, ສຕ຺ຕ ຈ ປຣິພ຺ພາຊກາ, ປຣູຬ຺ຫກຈ຺ຉນຂໂລມາ ຂາຣິວິວິຘມາທາຍ [ຂາຣີວິຘມາທາຍ (ກ. ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໒; ທີ. ນິ. ໑.໒໘໐)] ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕິ.

ອທ຺ທສາ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ເຕ ສຕ຺ຕ ຈ ຊຏິເລ, ສຕ຺ຕ ຈ ນິຄຓ຺ເຐ, ສຕ຺ຕ ຈ ອເຈລເກ, ສຕ຺ຕ ຈ ເອກສາຏເກ, ສຕ຺ຕ ຈ ປຣິພ຺ພາຊເກ, ປຣູຬ຺ຫກຈ຺ຉນຂໂລເມ ຂາຣິວິວິຘມາທາຍ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ອຕິກ຺ກມນ຺ເຕ. ທິສ຺ວານ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ປຖວິຍໍ [ປຐວິຍໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ນິຫນ຺ຕ຺ວາ ເຍນ ເຕ ສຕ຺ຕ ຈ ຊຏິລາ, ສຕ຺ຕ ຈ ນິຄຓ຺ຐາ, ສຕ຺ຕ ຈ ອເຈລກາ, ສຕ຺ຕ ຈ ເອກສາຏກາ, ສຕ຺ຕ ຈ ປຣິພ຺ພາຊກາ, ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ນາມໍ ສາເວສິ – ‘‘ຣາຊາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປເສນທິ ໂກສໂລ; ຣາຊາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປເສນທິ ໂກສໂລ; ຣາຊາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປເສນທິ ໂກສໂລ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ເຕສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຈ ຊຏິເລສຸ, ສຕ຺ຕສຸ ຈ ນິຄຓ຺ເຐສຸ, ສຕ຺ຕສຸ ຈ ອເຈລເກສຸ, ສຕ຺ຕສຸ ຈ ເອກສາຏເກສຸ, ສຕ຺ຕສຸ ຈ ປຣິພ຺ພາຊເກສຸ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຍ ໂຂ [ເຍ ຈ ໂຂ (ສີ.), ເຍ ຈ ເຕ (ສ຺ຍາ.), ເຍ ນຸ ເກຈິ ໂຂ (ປີ.), ເຍ ເຕ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໒), ເຍ ນຸ ໂຂ ເກຈິ (?)] ຠນ຺ເຕ, ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ນາ ເອເຕ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕເຣ’’ຕິ [ອຎ຺ຎຕຣາຕິ (ສີ. ກ.), ອຎ຺ຎຕໂຣຕິ (ສ຺ຍາ. ປີ.)].

‘‘ທຸຊ຺ຊານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຍາ ຄິຫິນາ ກາມໂຠຄິນາ ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘສຍນໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ເຕນ ກາສິກຈນ຺ທນໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ເຕນ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຘາຣຍນ຺ເຕນ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຍນ຺ເຕນ – ອິເມ ວາ ອຣຫນ຺ໂຕ, ອິເມ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ສມາປນ຺ນາຕິ.

‘‘ສໍວາເສນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສີລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ນ ອິຕ຺ຕຣໍ [ນ ອິຕ຺ຕເຣນ (ສ຺ຍາ. ສີ. ສ຺ຍາ. ອຏ຺ຐ.)], ມນສິກໂຣຕາ ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ, ປຎ຺ຎວຕາ ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນ. ສໍໂວຫາເຣນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂສເຈຍ຺ຍໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ນ ອິຕ຺ຕຣໍ, ມນສິກໂຣຕາ ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ, ປຎ຺ຎວຕາ ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນ. ອາປທາສຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຖາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ນ ອິຕ຺ຕຣໍ, ມນສິກໂຣຕາ ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ, ປຎ຺ຎວຕາ ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນ. ສາກຈ຺ຉາຍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຎ຺ຎາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາ ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ນ ອິຕ຺ຕຣໍ, ມນສິກໂຣຕາ ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ, ປຎ຺ຎວຕາ ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນາ’’ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ຠນ຺ເຕ! ຍາວ ສຸຠາສິຕໍ ຈິທໍ [ສຸຠາສິຕມິທໍ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໒)], ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ – ‘ທຸຊ຺ຊານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຍາ ຄິຫິນາ ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘສຍນໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ເຕນ ກາສິກຈນ຺ທນໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ເຕນ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຘາຣຍນ຺ເຕນ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຍນ຺ເຕນ – ອິເມ ວາ ອຣຫນ຺ໂຕ, ອິເມ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ສມາປນ຺ນາຕິ. ສໍວາເສນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສີລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ…ເປ… ສາກຈ຺ຉາຍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຎ຺ຎາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາ ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ນ ອິຕ຺ຕຣໍ, ມນສິກໂຣຕາ ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ, ປຎ຺ຎວຕາ ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນາ’’’ຕິ.

‘‘ເອເຕ, ຠນ຺ເຕ, ມມ ປຸຣິສາ ໂຈຣາ [ຈຣາ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໒)] ໂອຈຣກາ ຊນປທໍ ໂອຈຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕຫິ ປຐມໍ ໂອຈິຓ຺ຓໍ ອຫໍ ປຈ຺ຉາ ໂອສາຣິສ຺ສາມິ [ໂອຕຣິສ຺ສາມິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.), ໂອຍາຍິສ຺ສາມິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ອຏ຺ຐ.), ໂອສາປຍິສ຺ສາມິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໒)]. ອິທານິ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ປວາເຫຕ຺ວາ ສຸນ຺ຫາຕາ ສຸວິລິຕ຺ຕາ ກປ຺ປິຕເກສມສ຺ສູ ໂອທາຕວຕ຺ຖວສນາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕາ ສມງ຺ຄິຠູຕາ ປຣິຈາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ [ຈາຣິຍນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ.)] ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ນ ວາຍເມຍ຺ຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ນາຎ຺ຎສ຺ສ ປຸຣິໂສ ສິຍາ;

ນາຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີເວຍ຺ຍ, ຘມ຺ເມນ ນ ວຓິໍ [ວາຓິໍ (ສີ.), ວຓີ (ສ຺ຍາ. ປີ.), ວາຓິຊໍ (ກ.)] ຈເຣ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ;