໖. ຊຈ຺ຈນ຺ຘວຄ຺ໂຄ

໑. ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣສ຺ສຊ຺ຊນສຸຕ຺ຕໍ

໕໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເວສາລິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ເວສາລິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຄຓ຺ຫາຫິ, ອານນ຺ທ, ນິສີທນໍ. ເຍນ ຈາປາລໍ [ປາວາລໍ (ສ຺ຍາ.)] ເຈຕິຍໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມ ທິວາວິຫາຣາຍາ’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ນິສີທນໍ ອາທາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຍນ ຈາປາລໍ ເຈຕິຍໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ –

‘‘ຣມຓີຍາ, ອານນ຺ທ, ເວສາລີ; ຣມຓີຍໍ ອຸເທນໍ ເຈຕິຍໍ; ຣມຓີຍໍ ໂຄຕມກໍ ເຈຕິຍໍ; ຣມຓີຍໍ ສຕ຺ຕມ຺ພໍ ເຈຕິຍໍ; ຣມຓີຍໍ ພຫຸປຸຕ຺ຕໍ ເຈຕິຍໍ; ຣມຓີຍໍ ສາຣນ຺ທທໍ ເຈຕິຍໍ; ຣມຓີຍໍ ຈາປາລໍ ເຈຕິຍໍ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ອານນ຺ທ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຍານີກຕາ ວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຸຏ຺ຐິຕາ ປຣິຈິຕາ ສຸສມາຣທ຺ຘາ, ໂສ ອາກງ຺ຂມາໂນ ( ) [(ອານນ຺ທ) (ກ.)] ກປ຺ປໍ ວາ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ກປ຺ປາວເສສໍ ວາ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຍານີກຕາ ວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຸຏ຺ຐິຕາ ປຣິຈິຕາ ສຸສມາຣທ຺ຘາ. ອາກງ຺ຂມາໂນ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄໂຕ ກປ຺ປໍ ວາ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ກປ຺ປາວເສສໍ ວາ’’ຕິ.

ເອວມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວຕາ ໂອຬາຣິເກ ນິມິຕ຺ເຕ ກຍິຣມາເນ, ໂອຬາຣິເກ ໂອຠາເສ ກຍິຣມາເນ, ນາສກ຺ຂິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ; ນ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈິ – ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ກປ຺ປໍ; ຕິຏ຺ຐຕຸ ສຸຄໂຕ ກປ຺ປໍ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ, ຍຖາ ຕໍ ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ –

‘‘ຣມຓີຍາ, ອານນ຺ທ, ເວສາລີ; ຣມຓີຍໍ ອຸເທນໍ ເຈຕິຍໍ; ຣມຓີຍໍ ໂຄຕມກໍ ເຈຕິຍໍ; ຣມຓີຍໍ ສຕ຺ຕມ຺ພໍ ເຈຕິຍໍ; ຣມຓີຍໍ ພຫຸປຸຕ຺ຕໍ ເຈຕິຍໍ; ຣມຓີຍໍ ສາຣນ຺ທທໍ ເຈຕິຍໍ; ຣມຓີຍໍ ຈາປາລໍ ເຈຕິຍໍ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ອານນ຺ທ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຍານີກຕາ ວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຸຏ຺ຐິຕາ ປຣິຈິຕາ ສຸສມາຣທ຺ຘາ, ໂສ ອາກງ຺ຂມາໂນ ກປ຺ປໍ ວາ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ກປ຺ປາວເສສໍ ວາ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຍານີກຕາ ວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຸຏ຺ຐິຕາ ປຣິຈິຕາ ສຸສມາຣທ຺ຘາ. ອາກງ຺ຂມາໂນ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄໂຕ ກປ຺ປໍ ວາ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ກປ຺ປາວເສສໍ ວາ’’ຕິ.

ເອວມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວຕາ ໂອຬາຣິເກ ນິມິຕ຺ເຕ ກຍິຣມາເນ, ໂອຬາຣິເກ ໂອຠາເສ ກຍິຣມາເນ, ນາສກ຺ຂິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ; ນ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈິ – ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ກປ຺ປໍ; ຕິຏ຺ຐຕຸ ສຸຄໂຕ ກປ຺ປໍ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ, ຍຖາ ຕໍ ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ຍສ຺ສທານິ ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ, ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອານນ຺ເທ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ; ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ສຸຄໂຕ; ປຣິນິພ຺ພານກາໂລ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ. ຠາສິຕາ ໂຂ ປເນສາ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ວາຈາ – ‘ນ ຕາວາຫໍ, ປາປິມ, ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມິ ຍາວ ເມ ຠິກ຺ຂູ ນ ສາວກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວິຍຕ຺ຕາ ວິນີຕາ ວິສາຣທາ [ວິສາຣທາ ປຕ຺ຕໂຍຄເຂມາ (ອ. ນິ. ໘.໗໐), ວິສາຣທປ຺ປຕ຺ຕາ ໂຍຄເຂມາ (ສີ. ປີ. ກ.), ວິສາຣທປ຺ປຕ຺ຕາ ໂຍຄເຂມກາມາ (ສ຺ຍາ.)] ພຫຸສ຺ສຸຕາ ຘມ຺ມຘຣາ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ນາ ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ນາ ອນຸຘມ຺ມຈາຣິໂນ, ສກໍ ອາຈຣິຍກໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ເທເສສ຺ສນ຺ຕິ ປຎ຺ຎເປສ຺ສນ຺ຕິ ປຏ຺ຐເປສ຺ສນ຺ຕິ ວິວຣິສ຺ສນ຺ຕິ ວິຠຊິສ຺ສນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕານີກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຣປ຺ປວາທໍ ສຫຘມ຺ເມນ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ເອຕຣຫິ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ [ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນ ຠນ຺ເຕ ເອຕຣຫິ (ສີ. ປີ. ສໍ. ນິ. ໕.໘໒໒)] ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ສາວກາ ວິຍຕ຺ຕາ ວິນີຕາ ວິສາຣທາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ຘມ຺ມຘຣາ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ນາ ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ນາ ອນຸຘມ຺ມຈາຣິໂນ ສກໍ ອາຈຣິຍກໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ ເທເສນ຺ຕິ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ ວິວຣນ຺ຕິ ວິຠຊນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕານີກໂຣນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຣປ຺ປວາທໍ ສຫຘມ຺ເມນ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ. ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ; ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ສຸຄໂຕ; ປຣິນິພ຺ພານກາໂລ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ.

‘‘ຠາສິຕາ ໂຂ ປເນສາ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ວາຈາ – ‘ນ ຕາວາຫໍ, ປາປິມ, ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມິ ຍາວ ເມ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນ ສາວິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວິຍຕ຺ຕາ ວິນີຕາ ວິສາຣທາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ຘມ຺ມຘຣາ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ນາ ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ນາ ອນຸຘມ຺ມຈາຣິນິໂຍ ສກໍ ອາຈຣິຍກໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ເທເສສ຺ສນ຺ຕິ ປຎ຺ຎເປສ຺ສນ຺ຕິ ປຏ຺ຐເປສ຺ສນ຺ຕິ ວິວຣິສ຺ສນ຺ຕິ ວິຠຊິສ຺ສນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕານີກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຣປ຺ປວາທໍ ສຫຘມ຺ເມນ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ເອຕຣຫິ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠຄວໂຕ ສາວິກາ ວິຍຕ຺ຕາ ວິນີຕາ ວິສາຣທາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ຘມ຺ມຘຣາ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ນາ ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ນາ ອນຸຘມ຺ມຈາຣິນິໂຍ ສກໍ ອາຈຣິຍກໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ ເທເສນ຺ຕິ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ ວິວຣນ຺ຕິ ວິຠຊນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕານີກໂຣນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຣປ຺ປວາທໍ ສຫຘມ຺ເມນ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ. ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ; ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ສຸຄໂຕ; ປຣິນິພ຺ພານກາໂລ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ.

‘‘ຠາສິຕາ ໂຂ ປເນສາ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ວາຈາ – ‘ນ ຕາວາຫໍ, ປາປິມ, ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມິ ຍາວ ເມ ອຸປາສກາ ນ ສາວກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວິຍຕ຺ຕາ ວິນີຕາ ວິສາຣທາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ຘມ຺ມຘຣາ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ນາ ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ນາ ອນຸຘມ຺ມຈາຣິໂນ ສກໍ ອາຈຣິຍກໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ເທເສສ຺ສນ຺ຕິ ປຎ຺ຎເປສ຺ສນ຺ຕິ ປຏ຺ຐເປສ຺ສນ຺ຕິ ວິວຣິສ຺ສນ຺ຕິ ວິຠຊິສ຺ສນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕານີກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຣປ຺ປວາທໍ ສຫຘມ຺ເມນ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ເອຕຣຫິ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາສກາ ຠຄວໂຕ ສາວກາ ວິຍຕ຺ຕາ ວິນີຕາ ວິສາຣທາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ຘມ຺ມຘຣາ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ນາ ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ນາ ອນຸຘມ຺ມຈາຣິໂນ ສກໍ ອາຈຣິຍກໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ ເທເສນ຺ຕິ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ ວິວຣນ຺ຕິ ວິຠຊນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕານີກໂຣນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຣປ຺ປວາທໍ ສຫຘມ຺ເມນ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ. ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ; ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ສຸຄໂຕ; ປຣິນິພ຺ພານກາໂລ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ.

‘‘ຠາສິຕາ ໂຂ ປເນສາ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ວາຈາ – ‘ນ ຕາວາຫໍ, ປາປິມ, ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມິ ຍາວ ເມ ອຸປາສິກາ ນ ສາວິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວິຍຕ຺ຕາ ວິນີຕາ ວິສາຣທາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ຘມ຺ມຘຣາ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ນາ ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ນາ ອນຸຘມ຺ມຈາຣິນິໂຍ ສກໍ ອາຈຣິຍກໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ເທເສສ຺ສນ຺ຕິ ປຎ຺ຎເປສ຺ສນ຺ຕິ ປຏ຺ຐເປສ຺ສນ຺ຕິ ວິວຣິສ຺ສນ຺ຕິ ວິຠຊິສ຺ສນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕານີກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຣປ຺ປວາທໍ ສຫຘມ຺ເມນ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ເອຕຣຫິ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາສິກາ ຠຄວໂຕ ສາວິກາ ວິຍຕ຺ຕາ ວິນີຕາ ວິສາຣທາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ຘມ຺ມຘຣາ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ນາ ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ນາ ອນຸຘມ຺ມຈາຣິນິໂຍ ສກໍ ອາຈຣິຍກໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ ເທເສນ຺ຕິ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ ວິວຣນ຺ຕິ ວິຠຊນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕານີກໂຣນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຣປ຺ປວາທໍ ສຫຘມ຺ເມນ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ. ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ; ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ສຸຄໂຕ; ປຣິນິພ຺ພານກາໂລ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ.

‘‘ຠາສິຕາ ໂຂ ປເນສາ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ວາຈາ – ‘ນ ຕາວາຫໍ, ປາປິມ, ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມິ ຍາວ ເມ ອິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ອິທ຺ຘຎ຺ເຈວ ຠວິສ຺ສຕິ ຜີຕຎ຺ຈ ວິຕ຺ຖາຣິກໍ ພາຫຸຊຎ຺ຎໍ ປຸຖຸຠູຕໍ ຍາວ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ສຸປ຺ປກາສິຕ’ນ຺ຕິ. ເອຕຣຫິ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ [ຕຍິທໍ ຠນ຺ເຕ (ສໍ. ນິ. ໕.໘໒໒)], ຠຄວໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອິທ຺ຘຎ຺ເຈວ ຜີຕຎ຺ຈ ວິຕ຺ຖາຣິກໍ ພາຫຸຊຎ຺ຎໍ ປຸຖຸຠູຕໍ ຍາວ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ສຸປ຺ປກາສິຕໍ. ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ; ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ສຸຄໂຕ; ປຣິນິພ຺ພານກາໂລ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠຄວາ ມາຣໍ ປາປິມນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ຕ຺ວໍ, ປາປິມ, ໂຫຫິ. ນ ຈິຣໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພານໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິໂຕ ຕິຓ຺ຓໍ ມາສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ຕຖາຄໂຕ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຈາປາເລ ເຈຕິເຍ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອສ຺ສຊ຺ຊິ. ໂອສ຺ສຏ຺ເຐ ຈ ຠຄວຕາ ອາຍຸສງ຺ຂາເຣ ມຫາຠູມິຈາໂລ ອໂຫສິ ຠິໍສນໂກ ໂລມຫໍໂສ, ເທວທຸນ຺ທຸຠິໂຍ [ເທວທຸທ຺ຣຠິໂຍ (ກ.)] ຈ ຜລິໍສຸ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ຕຸລມຕຸລຎ຺ຈ ສມ຺ຠວໍ,

ຠວສງ຺ຂາຣມວສ຺ສຊິ ມຸນິ;

ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕ ສມາຫິໂຕ,

ອຠິນ຺ທິ ກວຈມິວຕ຺ຕສມ຺ຠວ’’ນ຺ຕິ. ປຐມໍ;

໒. ສຕ຺ຕຊຏິລສຸຕ຺ຕໍ

໕໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ປຸພ຺ພາຣາເມ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສຕ຺ຕ ຈ ຊຏິລາ, ສຕ຺ຕ ຈ ນິຄຓ຺ຐາ, ສຕ຺ຕ ຈ ອເຈລກາ, ສຕ຺ຕ ຈ ເອກສາຏກາ, ສຕ຺ຕ ຈ ປຣິພ຺ພາຊກາ, ປຣູຬ຺ຫກຈ຺ຉນຂໂລມາ ຂາຣິວິວິຘມາທາຍ [ຂາຣີວິຘມາທາຍ (ກ. ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໒; ທີ. ນິ. ໑.໒໘໐)] ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕິ.

ອທ຺ທສາ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ເຕ ສຕ຺ຕ ຈ ຊຏິເລ, ສຕ຺ຕ ຈ ນິຄຓ຺ເຐ, ສຕ຺ຕ ຈ ອເຈລເກ, ສຕ຺ຕ ຈ ເອກສາຏເກ, ສຕ຺ຕ ຈ ປຣິພ຺ພາຊເກ, ປຣູຬ຺ຫກຈ຺ຉນຂໂລເມ ຂາຣິວິວິຘມາທາຍ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ອຕິກ຺ກມນ຺ເຕ. ທິສ຺ວານ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ປຖວິຍໍ [ປຐວິຍໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ນິຫນ຺ຕ຺ວາ ເຍນ ເຕ ສຕ຺ຕ ຈ ຊຏິລາ, ສຕ຺ຕ ຈ ນິຄຓ຺ຐາ, ສຕ຺ຕ ຈ ອເຈລກາ, ສຕ຺ຕ ຈ ເອກສາຏກາ, ສຕ຺ຕ ຈ ປຣິພ຺ພາຊກາ, ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ນາມໍ ສາເວສິ – ‘‘ຣາຊາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປເສນທິ ໂກສໂລ; ຣາຊາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປເສນທິ ໂກສໂລ; ຣາຊາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປເສນທິ ໂກສໂລ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ເຕສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຈ ຊຏິເລສຸ, ສຕ຺ຕສຸ ຈ ນິຄຓ຺ເຐສຸ, ສຕ຺ຕສຸ ຈ ອເຈລເກສຸ, ສຕ຺ຕສຸ ຈ ເອກສາຏເກສຸ, ສຕ຺ຕສຸ ຈ ປຣິພ຺ພາຊເກສຸ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຍ ໂຂ [ເຍ ຈ ໂຂ (ສີ.), ເຍ ຈ ເຕ (ສ຺ຍາ.), ເຍ ນຸ ເກຈິ ໂຂ (ປີ.), ເຍ ເຕ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໒), ເຍ ນຸ ໂຂ ເກຈິ (?)] ຠນ຺ເຕ, ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ນາ ເອເຕ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕເຣ’’ຕິ [ອຎ຺ຎຕຣາຕິ (ສີ. ກ.), ອຎ຺ຎຕໂຣຕິ (ສ຺ຍາ. ປີ.)].

‘‘ທຸຊ຺ຊານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຍາ ຄິຫິນາ ກາມໂຠຄິນາ ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘສຍນໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ເຕນ ກາສິກຈນ຺ທນໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ເຕນ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຘາຣຍນ຺ເຕນ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຍນ຺ເຕນ – ອິເມ ວາ ອຣຫນ຺ໂຕ, ອິເມ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ສມາປນ຺ນາຕິ.

‘‘ສໍວາເສນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສີລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ນ ອິຕ຺ຕຣໍ [ນ ອິຕ຺ຕເຣນ (ສ຺ຍາ. ສີ. ສ຺ຍາ. ອຏ຺ຐ.)], ມນສິກໂຣຕາ ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ, ປຎ຺ຎວຕາ ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນ. ສໍໂວຫາເຣນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂສເຈຍ຺ຍໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ນ ອິຕ຺ຕຣໍ, ມນສິກໂຣຕາ ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ, ປຎ຺ຎວຕາ ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນ. ອາປທາສຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຖາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ນ ອິຕ຺ຕຣໍ, ມນສິກໂຣຕາ ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ, ປຎ຺ຎວຕາ ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນ. ສາກຈ຺ຉາຍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຎ຺ຎາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາ ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ນ ອິຕ຺ຕຣໍ, ມນສິກໂຣຕາ ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ, ປຎ຺ຎວຕາ ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນາ’’ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ຠນ຺ເຕ! ຍາວ ສຸຠາສິຕໍ ຈິທໍ [ສຸຠາສິຕມິທໍ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໒)], ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ – ‘ທຸຊ຺ຊານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຍາ ຄິຫິນາ ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘສຍນໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ເຕນ ກາສິກຈນ຺ທນໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ເຕນ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຘາຣຍນ຺ເຕນ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຍນ຺ເຕນ – ອິເມ ວາ ອຣຫນ຺ໂຕ, ອິເມ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ສມາປນ຺ນາຕິ. ສໍວາເສນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສີລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ…ເປ… ສາກຈ຺ຉາຍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຎ຺ຎາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາ ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ນ ອິຕ຺ຕຣໍ, ມນສິກໂຣຕາ ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ, ປຎ຺ຎວຕາ ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນາ’’’ຕິ.

‘‘ເອເຕ, ຠນ຺ເຕ, ມມ ປຸຣິສາ ໂຈຣາ [ຈຣາ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໒)] ໂອຈຣກາ ຊນປທໍ ໂອຈຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕຫິ ປຐມໍ ໂອຈິຓ຺ຓໍ ອຫໍ ປຈ຺ຉາ ໂອສາຣິສ຺ສາມິ [ໂອຕຣິສ຺ສາມິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.), ໂອຍາຍິສ຺ສາມິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ອຏ຺ຐ.), ໂອສາປຍິສ຺ສາມິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໒)]. ອິທານິ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ປວາເຫຕ຺ວາ ສຸນ຺ຫາຕາ ສຸວິລິຕ຺ຕາ ກປ຺ປິຕເກສມສ຺ສູ ໂອທາຕວຕ຺ຖວສນາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕາ ສມງ຺ຄິຠູຕາ ປຣິຈາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ [ຈາຣິຍນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ.)] ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ນ ວາຍເມຍ຺ຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ນາຎ຺ຎສ຺ສ ປຸຣິໂສ ສິຍາ;

ນາຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີເວຍ຺ຍ, ຘມ຺ເມນ ນ ວຓິໍ [ວາຓິໍ (ສີ.), ວຓີ (ສ຺ຍາ. ປີ.), ວາຓິຊໍ (ກ.)] ຈເຣ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ;

໓. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕໍ

໕໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ອເນເກ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ປຫີເນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອເນເກ ຈ ກຸສເລ ຘມ຺ເມ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄເຕ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ [ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ (ສີ. ກ.)] ອຕ຺ຕໂນ ອເນເກ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ປຫີເນ ວິທິຕ຺ວາ ອເນເກ ຈ ກຸສເລ ຘມ຺ເມ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄເຕ [ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ (ສີ. ກ.)] ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ອຫຸ ປຸພ຺ເພ ຕທາ ນາຫຸ, ນາຫຸ ປຸພ຺ເພ ຕທາ ອຫຸ;

ນ ຈາຫຸ ນ ຈ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ເຈຕຣຫິ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ;

໔. ປຐມນານາຕິຕ຺ຖິຍສຸຕ຺ຕໍ

໕໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ນານາຕິຕ຺ຖິຍສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິພ຺ພາຊກາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຏິວສນ຺ຕິ ນານາທິຏ຺ຐິກາ ນານາຂນ຺ຕິກາ ນານາຣຸຈິກາ ນານາທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຍນິສ຺ສິຕາ.

ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ຕິ ປເນເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ຕິ ປເນເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣໍ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ຕິ ປເນເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣໍ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ຕິ ປເນເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ຕິ ປເນເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ.

ເຕ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ – ‘‘ເອທິໂສ ຘມ຺ໂມ, ເນທິໂສ ຘມ຺ໂມ; ເນທິໂສ ຘມ຺ໂມ, ເອທິໂສ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິໍສຸ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ –

‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ນານາຕິຕ຺ຖິຍສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິພ຺ພາຊກາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຏິວສນ຺ຕິ ນານາທິຏ຺ຐິກາ ນານາຂນ຺ຕິກາ ນານາຣຸຈິກາ ນານາທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຍນິສ຺ສິຕາ.

‘‘ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ…ເປ… ເຕ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ – ‘ເອທິໂສ ຘມ຺ໂມ, ເນທິໂສ ຘມ຺ໂມ; ເນທິໂສ ຘມ຺ໂມ, ເອທິໂສ ຘມ຺ໂມ’’’ ຕິ.

‘‘ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິພ຺ພາຊກາ ອນ຺ຘາ ອຈກ຺ຂຸກາ; ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ອນຕ຺ຖໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຘມ຺ມໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ອຘມ຺ມໍ ນ ຊານນ຺ຕິ. ເຕ ອຕ຺ຖໍ ອຊານນ຺ຕາ ອນຕ຺ຖໍ ອຊານນ຺ຕາ ຘມ຺ມໍ ອຊານນ຺ຕາ ອຘມ຺ມໍ ອຊານນ຺ຕາ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ – ‘ເອທິໂສ ຘມ຺ໂມ, ເນທິໂສ ຘມ຺ໂມ; ເນທິໂສ ຘມ຺ໂມ, ເອທິໂສ ຘມ຺ໂມ’’’ຕິ.

‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມິສ຺ສາເຍວ ສາວຕ຺ຖິຍາ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຣາຊາ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ຣາຊາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ຍາວຕກາ ສາວຕ຺ຖິຍາ ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ ເຕ ສພ຺ເພ ເອກຊ຺ຌໍ ສນ຺ນິປາເຕຫີ’ຕິ. ‘ເອວໍ, ເທວາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ປຸຣິໂສ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຍາວຕກາ ສາວຕ຺ຖິຍາ ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ ເຕ ສພ຺ເພ ຄເຫຕ຺ວາ ເຍນ ໂສ ຣາຊາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ສນ຺ນິປາຕິຕາ ໂຂ ເຕ, ເທວ, ຍາວຕກາ ສາວຕ຺ຖິຍາ ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ’ຕິ. ‘ເຕນ ຫິ, ຠເຓ, ຊຈ຺ຈນ຺ຘານໍ ຫຕ຺ຖິໍ ທສ຺ເສຫີ’ຕິ. ‘ເອວໍ, ເທວາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ປຸຣິໂສ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຊຈ຺ຈນ຺ຘານໍ ຫຕ຺ຖິໍ ທສ຺ເສສິ.

‘‘ເອກຈ຺ຈານໍ ຊຈ຺ຈນ຺ຘານໍ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ສີສໍ ທສ຺ເສສິ – ‘ເອທິໂສ, ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ, ຫຕ຺ຖີ’ຕິ. ເອກຈ຺ຈານໍ ຊຈ຺ຈນ຺ຘານໍ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ກຓ຺ຓໍ ທສ຺ເສສິ – ‘ເອທິໂສ, ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ, ຫຕ຺ຖີ’ຕິ. ເອກຈ຺ຈານໍ ຊຈ຺ຈນ຺ຘານໍ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ທນ຺ຕໍ ທສ຺ເສສິ – ‘ເອທິໂສ, ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ, ຫຕ຺ຖີ’ຕິ. ເອກຈ຺ຈານໍ ຊຈ຺ຈນ຺ຘານໍ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ໂສຓ຺ຑໍ ທສ຺ເສສິ – ‘ເອທິໂສ, ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ, ຫຕ຺ຖີ’ຕິ. ເອກຈ຺ຈານໍ ຊຈ຺ຈນ຺ຘານໍ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ກາຍໍ ທສ຺ເສສິ – ‘ເອທິໂສ, ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ, ຫຕ຺ຖີ’ຕິ. ເອກຈ຺ຈານໍ ຊຈ຺ຈນ຺ຘານໍ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ປາທໍ ທສ຺ເສສິ – ‘ເອທິໂສ, ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ, ຫຕ຺ຖີ’ຕິ. ເອກຈ຺ຈານໍ ຊຈ຺ຈນ຺ຘານໍ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ສຕ຺ຖິໍ [ປິຏ຺ຐິໍ (ສ຺ຍາ.)] ທສ຺ເສສິ – ‘ເອທິໂສ, ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ, ຫຕ຺ຖີ’ຕິ. ເອກຈ຺ຈານໍ ຊຈ຺ຈນ຺ຘານໍ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ທສ຺ເສສິ – ‘ເອທິໂສ, ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ, ຫຕ຺ຖີ’ຕິ. ເອກຈ຺ຈານໍ ຊຈ຺ຈນ຺ຘານໍ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ວາລຘິໍ ທສ຺ເສສິ – ‘ເອທິໂສ, ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ, ຫຕ຺ຖີ’’’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ປຸຣິໂສ ຊຈ຺ຈນ຺ຘານໍ ຫຕ຺ຖິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຍນ ໂສ ຣາຊາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ທິຏ຺ໂຐ ໂຂ ເຕຫິ, ເທວ, ຊຈ຺ຈນ຺ເຘຫິ ຫຕ຺ຖີ; ຍສ຺ສ ທານິ ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ຣາຊາ ເຍນ ເຕ ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ຊຈ຺ຈນ຺ເຘ ເອຕທໂວຈ – ‘ທິຏ຺ໂຐ ໂວ, ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ, ຫຕ຺ຖີ’ຕິ? ‘ເອວໍ, ເທວ, ທິຏ຺ໂຐ ໂນ ຫຕ຺ຖີ’ຕິ. ‘ວເທຖ, ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ, ກີທິໂສ ຫຕ຺ຖີ’ຕິ?

‘‘ເຍຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊຈ຺ຈນ຺ເຘຫິ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ສີສໍ ທິຏ຺ຐໍ ອໂຫສິ, ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ເອທິໂສ, ເທວ, ຫຕ຺ຖີ ເສຍ຺ຍຖາປິ ກຸມ຺ໂຠ’ຕິ.

‘‘ເຍຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊຈ຺ຈນ຺ເຘຫິ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ກຓ຺ໂຓ ທິຏ຺ໂຐ ອໂຫສິ, ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ເອທິໂສ, ເທວ, ຫຕ຺ຖີ ເສຍ຺ຍຖາປິ ສຸປ຺ໂປ’ຕິ.

‘‘ເຍຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊຈ຺ຈນ຺ເຘຫິ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ທນ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ ອໂຫສິ, ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ເອທິໂສ, ເທວ, ຫຕ຺ຖີ ເສຍ຺ຍຖາປິ ຂີໂລ’ຕິ.

‘‘ເຍຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊຈ຺ຈນ຺ເຘຫິ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ໂສຓ຺ໂຑ ທິຏ຺ໂຐ ອໂຫສິ, ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ເອທິໂສ, ເທວ, ຫຕ຺ຖີ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນງ຺ຄລີສາ’ຕິ.

‘‘ເຍຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊຈ຺ຈນ຺ເຘຫິ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ກາໂຍ ທິຏ຺ໂຐ ອໂຫສິ, ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ເອທິໂສ, ເທວ, ຫຕ຺ຖີ ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂກຏ຺ໂຐ’ຕິ.

‘‘ເຍຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊຈ຺ຈນ຺ເຘຫິ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ປາໂທ ທິຏ຺ໂຐ ອໂຫສິ, ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ເອທິໂສ, ເທວ, ຫຕ຺ຖີ ເສຍ຺ຍຖາປິ ຖູໂຓ’ຕິ.

‘‘ເຍຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊຈ຺ຈນ຺ເຘຫິ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ສຕ຺ຖິ ທິຏ຺ໂຐ [ປິຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຏາ (ກ. ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.), ສຕ຺ຖິ ທິຏ຺ຐາ (ກ. ສີ.)] ໂຫສິ, ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ເອທິໂສ, ເທວ, ຫຕ຺ຖີ ເສຍ຺ຍຖາປິ ອຸທຸກ຺ຂໂລ’ຕິ.

‘‘ເຍຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊຈ຺ຈນ຺ເຘຫິ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ທິຏ຺ຐໍ ອໂຫສິ, ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ເອທິໂສ, ເທວ, ຫຕ຺ຖີ ເສຍ຺ຍຖາປິ ມຸສໂລ’ຕິ.

‘‘ເຍຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊຈ຺ຈນ຺ເຘຫິ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ວາລຘິ ທິຏ຺ໂຐ ອໂຫສິ, ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ເອທິໂສ, ເທວ, ຫຕ຺ຖີ ເສຍ຺ຍຖາປິ ສມ຺ມຊ຺ຊນີ’ຕິ.

‘‘ເຕ ‘ເອທິໂສ ຫຕ຺ຖີ, ເນທິໂສ ຫຕ຺ຖີ; ເນທິໂສ ຫຕ຺ຖີ, ເອທິໂສ ຫຕ຺ຖີ’’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຏ຺ຐີຫິ ສໍສຸມ຺ຠິໍສຸ [ສໍຍຸຊ຺ຌິໍສຸ (ກ. ສີ., ສ຺ຍາ. ປີ.)]. ເຕນ ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ຣາຊາ ອຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອນ຺ຘາ ອຈກ຺ຂຸກາ. ເຕ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານນ຺ຕິ ອນຕ຺ຖໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຘມ຺ມໍ ນ ຊານນ຺ຕິ ອຘມ຺ມໍ ນ ຊານນ຺ຕິ. ເຕ ອຕ຺ຖໍ ອຊານນ຺ຕາ ອນຕ຺ຖໍ ອຊານນ຺ຕາ, ຘມ຺ມໍ ອຊານນ຺ຕາ ອຘມ຺ມໍ ອຊານນ຺ຕາ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ – ‘ເອທິໂສ ຘມ຺ໂມ, ເນທິໂສ ຘມ຺ໂມ; ເນທິໂສ ຘມ຺ໂມ, ເອທິໂສ ຘມ຺ໂມ’’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ອິເມສຸ ກິຣ ສຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ;

ວິຄ຺ຄຍ຺ຫ ນໍ ວິວທນ຺ຕິ, ຊນາ ເອກງ຺ຄທສ຺ສິໂນ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ;

໕. ທຸຕິຍນານາຕິຕ຺ຖິຍສຸຕ຺ຕໍ

໕໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ນານາຕິຕ຺ຖິຍສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິພ຺ພາຊກາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຏິວສນ຺ຕິ ນານາທິຏ຺ຐິກາ ນານາຂນ຺ຕິກາ ນານາຣຸຈິກາ ນານາທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຍນິສ຺ສິຕາ.

ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ຕິ ປເນເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ອສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ສສ຺ສໂຕ ຈ ອສສ຺ສໂຕ ຈ [ສສ຺ສໂຕ ອສສ຺ສໂຕ (ສີ.)] ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ຕິ ປເນເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ເນວ ສສ຺ສໂຕ ນາສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ສຍໍກໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ຕິ ປເນເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ປຣໍກໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ສຍໍກໂຕ ຈ ປຣໍກໂຕ ຈ [ສຍໍກໂຕ ປຣໍກໂຕ (ສີ.)] ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ຕິ ປເນເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ອສຍໍກາໂຣ ອປຣໍກາໂຣ [ອສຍໍກາໂຣ ຈ ອປຣໍກາໂຣ ຈ (ສ຺ຍາ. ປີ.)] ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ສສ຺ສຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ຕິ ປເນເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ອສສ຺ສຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ສສ຺ສຕຎ຺ຈ ອສສ຺ສຕຎ຺ຈ [ສສ຺ສຕໍ ອສສ຺ສຕໍ (ສີ.)] ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ຕິ ປເນເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ເນວ ສສ຺ສຕໍ ນາສສ຺ສຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ສຍໍກຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ຕິ ປເນເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ປຣໍກຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ສຍໍກຕຎ຺ຈ ປຣໍກຕຎ຺ຈ [ສຍໍກຖໍ ປຣໍກຕໍ (ສີ.)] ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ຕິ ປເນເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ອສຍໍກາຣໍ ອປຣໍກາຣໍ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ.

ເຕ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ – ‘‘ເອທິໂສ ຘມ຺ໂມ, ເນທິໂສ ຘມ຺ໂມ; ເນທິໂສ ຘມ຺ໂມ, ເອທິໂສ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິໍສຸ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ –

‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ນານາຕິຕ຺ຖິຍສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິພ຺ພາຊກາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຏິວສນ຺ຕິ ນານາທິຏ຺ຐິກາ ນານາຂນ຺ຕິກາ ນານາຣຸຈິກາ ນານາທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຍນິສ຺ສິຕາ.

‘‘ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ…ເປ… ເຕ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ – ‘ເອທິໂສ ຘມ຺ໂມ, ເນທິໂສ ຘມ຺ໂມ; ເນທິໂສ ຘມ຺ໂມ, ເອທິໂສ ຘມ຺ໂມ’’’ຕິ.

‘‘ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິພ຺ພາຊກາ ອນ຺ຘາ ອຈກ຺ຂຸກາ; ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານນ຺ຕິ ອນຕ຺ຖໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຘມ຺ມໍ ນ ຊານນ຺ຕິ ອຘມ຺ມໍ ນ ຊານນ຺ຕິ. ເຕ ອຕ຺ຖໍ ອຊານນ຺ຕາ ອນຕ຺ຖໍ ອຊານນ຺ຕາ, ຘມ຺ມໍ ອຊານນ຺ຕາ ອຘມ຺ມໍ ອຊານນ຺ຕາ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ – ‘ເອທິໂສ ຘມ຺ໂມ, ເນທິໂສ ຘມ຺ໂມ; ເນທິໂສ ຘມ຺ໂມ, ເອທິໂສ ຘມ຺ໂມ’’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ອິເມສຸ ກິຣ ສຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ;

ອນ຺ຕຣາວ ວິສີທນ຺ຕິ, ອປ຺ປຕ຺ວາວ ຕໂມຄຘ’’ນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ;

໖. ຕຕິຍນານາຕິຕ຺ຖິຍສຸຕ຺ຕໍ

໕໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ນານາຕິຕ຺ຖິຍສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິພ຺ພາຊກາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຏິວສນ຺ຕິ ນານາທິຏ຺ຐິກາ ນານາຂນ຺ຕິກາ ນານາຣຸຈິກາ ນານາທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຍນິສ຺ສິຕາ.

ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ຕິ ປເນເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ອສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ສສ຺ສໂຕ ຈ ອສສ຺ສໂຕ ຈ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ຕິ ປເນເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ເນວ ສສ຺ສໂຕ ນາສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ສຍໍກໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ຕິ ປເນເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ປຣໍກໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ສຍໍກໂຕ ຈ ປຣໍກໂຕ ຈ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ຕິ ປເນເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ອສຍໍກາໂຣ ອປຣໍກາໂຣ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ສສ຺ສຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ຕິ ປເນເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ອສສ຺ສຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ສສ຺ສຕຎ຺ຈ ອສສ຺ສຕຎ຺ຈ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ຕິ ປເນເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ເນວ ສສ຺ສຕໍ ນາສສ຺ສຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ສຍໍກຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ຕິ ປເນເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ປຣໍກຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ສຍໍກຕຎ຺ຈ ປຣໍກຕຎ຺ຈ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ຕິ ປເນເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘‘ອສຍໍກາຣໍ ອປຣໍກາຣໍ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ.

ເຕ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ – ‘‘ເອທິໂສ ຘມ຺ໂມ, ເນທິໂສ ຘມ຺ໂມ; ເນທິໂສ ຘມ຺ໂມ, ເອທິໂສ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິໍສຸ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ –

‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ນານາຕິຕ຺ຖິຍສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິພ຺ພາຊກາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຏິວສນ຺ຕິ ນານາທິຏ຺ຐິກາ ນານາຂນ຺ຕິກາ ນານາຣຸຈິກາ ນານາທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຍນິສ຺ສິຕາ.

‘‘ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ …ເປ… ເຕ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ – ‘ເອທິໂສ ຘມ຺ໂມ, ເນທິໂສ ຘມ຺ໂມ; ເນທິໂສ ຘມ຺ໂມ, ເອທິໂສ ຘມ຺ໂມ’’’ຕິ.

‘‘ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິພ຺ພາຊກາ ອນ຺ຘາ ອຈກ຺ຂຸກາ. ເຕ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານນ຺ຕິ ອນຕ຺ຖໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຘມ຺ມໍ ນ ຊານນ຺ຕິ ອຘມ຺ມໍ ນ ຊານນ຺ຕິ. ເຕ ອຕ຺ຖໍ ອຊານນ຺ຕາ ອນຕ຺ຖໍ ອຊານນ຺ຕາ, ຘມ຺ມໍ ອຊານນ຺ຕາ ອຘມ຺ມໍ ອຊານນ຺ຕາ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ – ‘ເອທິໂສ ຘມ຺ໂມ, ເນທິໂສ ຘມ຺ໂມ; ເນທິໂສ ຘມ຺ໂມ, ເອທິໂສ ຘມ຺ໂມ’’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ອຫງ຺ກາຣປສຸຕາຍໍ ປຊາ, ປຣໍກາຣູປສໍຫິຕາ;

ເອຕເທເກ ນາພ຺ຠຎ຺ຎໍສຸ, ນ ນໍ ສລ຺ລນ຺ຕິ ອທ຺ທສຸໍ.

‘‘ເອຕຎ຺ຈ ສລ຺ລໍ ປຏິກຈ຺ຈ [ປຏິຄຈ຺ຈ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປສ຺ສໂຕ;

ອຫໍ ກໂຣມີຕິ ນ ຕສ຺ສ ໂຫຕິ;

ປໂຣ ກໂຣຕີຕິ ນ ຕສ຺ສ ໂຫຕິ.

‘‘ມານຸເປຕາ ອຍໍ ປຊາ, ມານຄນ຺ຖາ ມານວິນິພທ຺ຘາ [ມານວິນິພນ຺ຘາ (ສີ.)];

ທິຏ຺ຐີສຸ ສາຣມ຺ຠກຖາ, ສໍສາຣໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ;

໗. ສຸຠູຕິສຸຕ຺ຕໍ

໕໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ສຸຠູຕິ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ອວິຕກ຺ກໍ ສມາຘິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ.

ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸຠູຕິໍ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ນໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ອວິຕກ຺ກໍ ສມາຘິໍ ສມາປນ຺ນໍ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ຍສ຺ສ ວິຕກ຺ກາ ວິຘູປິຕາ,

ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸວິກປ຺ປິຕາ ອເສສາ;

ຕໍ ສງ຺ຄມຕິຈ຺ຈ ອຣູປສຎ຺ຎີ,

ຈຕຸໂຍຄາຕິຄໂຕ ນ ຊາຕຸ ເມຕີ’’ຕິ [ນ ຊາຕິເມຕີຕິ (ສ຺ຍາ. ປີ. ອຏ຺ຐ. ປາຐນ຺ຕຣໍ)]. ສຕ຺ຕມໍ;

໘. ຄຓິກາສຸຕ຺ຕໍ

໕໘. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊຄເຫ ທ຺ເວ ປູຄາ ອຎ຺ຎຕຣິສ຺ສາ ຄຓິກາຍ ສາຣຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ; ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປາຓີຫິປິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ, ເລຑ຺ຑູຫິປິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ, ທຓ຺ເຑຫິປິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ, ສຕ຺ເຖຫິປິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ມຣຓມ຺ປິ ນິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ມຣຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ.

ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິໍສຸ. ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ –

‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຊຄເຫ ທ຺ເວ ປູຄາ ອຎ຺ຎຕຣິສ຺ສາ ຄຓິກາຍ ສາຣຕ຺ຕາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ; ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປາຓີຫິປິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ, ເລຑ຺ຑູຫິປິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ, ທຓ຺ເຑຫິປິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ, ສຕ຺ເຖຫິປິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ມຣຓມ຺ປິ ນິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ມຣຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ຍຎ຺ຈ ປຕ຺ຕໍ ຍຎ຺ຈ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຸຠຍເມຕໍ ຣຊານຸກິຓ຺ຓໍ, ອາຕຸຣສ຺ສານຸສິກ຺ຂໂຕ. ເຍ ຈ ສິກ຺ຂາສາຣາ ສີລພ຺ພຕໍ ຊີວິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຸປຏ຺ຐານສາຣາ, ອຍເມໂກ ອນ຺ໂຕ. ເຍ ຈ ເອວໍວາທິໂນ – ‘ນຕ຺ຖິ ກາເມສຸ ໂທໂສ’ຕິ, ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ອນ຺ໂຕ. ອິຈ຺ເຈເຕ ອຸໂຠ ອນ຺ຕາ ກຏສິວຑ຺ຒນາ, ກຏສິໂຍ ທິຏ຺ຐິໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ. ເອເຕເຕ ອຸໂຠ ອນ຺ເຕ ອນຠິຎ຺ຎາຍ ໂອລີຍນ຺ຕິ ເອເກ, ອຕິຘາວນ຺ຕິ ເອເກ. ເຍ ຈ ໂຂ ເຕ ອຠິຎ຺ຎາຍ ຕຕ຺ຣ ຈ ນາເຫສຸໍ, ເຕນ ຈ ນາມຎ຺ຎິໍສຸ, ວຏ຺ຏໍ ເຕສໍ ນຕ຺ຖິ ປຎ຺ຎາປນາຍາ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ອຸປາຕິຘາວນ຺ຕິສຸຕ຺ຕໍ

໕໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາຣຕິມິສາຍໍ ອພ຺ໂຠກາເສ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ເຕລປ຺ປທີເປສຸ ຌາຍມາເນສຸ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ອຘິປາຕກາ ເຕສຸ ເຕລປ຺ປທີເປສຸ ອາປາຕປຣິປາຕໍ ອນຍໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ພ຺ຍສນໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ [ນຕ຺ຖິ ສີຫຬໂປຕ຺ຖເກ], ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ [ນຕ຺ຖິ ສີຫຬໂປຕ຺ຖເກ]. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ສມ຺ພຫຸເລ ອຘິປາຕເກ ເຕສຸ ເຕລປ຺ປທີເປສຸ ອາປາຕປຣິປາຕໍ ອນຍໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ເຕ, ພ຺ຍສນໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ເຕ, ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ເຕ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ອຸປາຕິຘາວນ຺ຕິ ນ ສາຣເມນ຺ຕິ,

ນວໍ ນວໍ ພນ຺ຘນໍ ພ຺ຣູຫຍນ຺ຕິ;

ປຕນ຺ຕິ ປຊ຺ໂຊຕມິວາຘິປາຕກາ [… ຘິປາຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ.)],

ທິຏ຺ເຐ ສຸເຕ ອິຕິເຫເກ ນິວິຏ຺ຐາ’’ຕິ. ນວມໍ;

໑໐. ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິສຸຕ຺ຕໍ

໖໐. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠນ຺ເຕ, ຕຖາຄຕາ ໂລເກ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ຕາວ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ສກ຺ກຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຄຣຸກຕາ ມານິຕາ ປູຊິຕາ ອປຈິຕາ ລາຠິໂນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຕຖາຄຕາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ອຖ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອສກ຺ກຕາ ໂຫນ຺ຕິ ອຄຣຸກຕາ ອມານິຕາ ອປູຊິຕາ ອນປຈິຕາ ນ ລາຠິໂນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ຠຄວາ ເຍວ [ຠຄວາ ເຈວ (ສ຺ຍາ.)] ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ ອປຈິໂຕ ລາຠີ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຈາ’’ຕິ.

‘‘ເອວເມຕໍ, ອານນ຺ທ, ຍາວກີວຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕາ ໂລເກ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ຕາວ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ສກ຺ກຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຄຣຸກຕາ ມານິຕາ ປູຊິຕາ ອປຈິຕາ ລາຠິໂນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ອຖ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອສກ຺ກຕາ ໂຫນ຺ຕິ ອຄຣຸກຕາ ອມານິຕາ ອປູຊິຕາ ອນປຈິຕາ ນ ລາຠິໂນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ຕຖາຄໂຕວ [ຕຖາຄໂຕ ເຈວ (ສ຺ຍາ.)] ທານິ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ ອປຈິໂຕ ລາຠີ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຈາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ໂອຠາສຕິ ຕາວ ໂສ ກິມິ,

ຍາວ ນ ອຸນ຺ນມເຕ [ອຸຄ຺ຄມຕິ (ສີ.), ອຸນ຺ນມຕິ (ສ຺ຍາ.)] ປຠງ຺ກໂຣ;

(ສ) [( ) ນຕ຺ຖິ ສີ. ສ຺ຍາ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ] ເວໂຣຈນມ຺ຫິ ອຸຄ຺ຄເຕ,

ຫຕປ຺ປໂຠ ໂຫຕິ ນ ຈາປິ ຠາສຕິ.

‘‘ເອວໍ ໂອຠາສິຕເມວ ຕກ຺ກິການໍ [ຕິຕ຺ຖິຍານໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)],

ຍາວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ໂລເກ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ;

ນ ຕກ຺ກິກາ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ນ ຈາປິ ສາວກາ,

ທຸທ຺ທິຏ຺ຐີ ນ ທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈເຣ’’ຕິ. ທສມໍ;

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ອາຍຸຊຏິລເວກ຺ຂຓາ, ຕໂຍ ຕິຕ຺ຖິຍາ ສຸຠູຕິ;

ຄຓິກາ ອຸປາຕິ ນວໂມ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈ ເຕ ທສາຕິ.

ຊຈ຺ຈນ຺ຘວຄ຺ໂຄ ຉຏ຺ໂຐ ນິຏ຺ຐິໂຕ.