໓. ຍໂສຊສຸຕ຺ຕໍ

໒໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຍໂສຊປ຺ປມຸຂານິ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ສາວຕ຺ຖິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ເຕຘ ໂຂ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ເນວາສິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສມ຺ໂມທມານາ ເສນາສນານິ ປຎ຺ຎາປຍມານາ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ປຏິສາມຍມານາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ [ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາ (ກ.)] ອເຫສຸໍ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເກ ປເນເຕ, ອານນ຺ທ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ ເກວຏ຺ຏາ ມຎ຺ເຎ ມຈ຺ຉວິໂລເປ’’ຕິ? ‘‘ເອຕານິ, ຠນ຺ເຕ, ຍໂສຊປ຺ປມຸຂານິ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ສາວຕ຺ຖິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕານິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ເຕເຕ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ເນວາສິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສມ຺ໂມທມານາ ເສນາສນານິ ປຎ຺ຎາປຍມານາ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ປຏິສາມຍມານາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນຫານນ຺ທ, ມມ ວຈເນນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຫິ – ‘ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕຕີ’’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ເນ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກິໍ ນຸ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ, ເກວຏ຺ຏາ ມຎ຺ເຎ ມຈ຺ຉວິໂລເປ’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ຍໂສໂຊ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ສາວຕ຺ຖິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕານິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ເຕເມ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ເນວາສິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສມ຺ໂມທມານາ ເສນາສນານິ ປຎ຺ຎາປຍມານາ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ປຏິສາມຍມານາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ’’ຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓາເມມິ ໂວ [ໂວ ປຓາເມມິ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ມ. ນິ. ໒.໑໕໗ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ]; ນ ໂວ ມມ ສນ຺ຕິເກ ວຕ຺ຖພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ [ປຏິສໍສາເມຕ຺ວາ (ສ຺ຍາ.)] ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ວຊ຺ຊີ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິໍສຸ. ວຊ຺ຊີສຸ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມານາ ເຍນ ວຄ຺ຄຸມຸທາ ນທີ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວຄ຺ຄຸມຸທາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ປຓ຺ຓກຸຏິໂຍ ກຣິຕ຺ວາ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉິໍສຸ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສໂຊ ວສ຺ສູປຄໂຕ [ວສ຺ສູປຄເຕ (ກ.)] ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠຄວຕາ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ປຓາມິຕາ ອຕ຺ຖກາເມນ ຫິເຕສິນາ, ອນຸກມ຺ປເກນ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ. ຫນ຺ທ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ຕຖາ ວິຫາຣໍ ກປ຺ເປມ ຍຖາ ໂນ ວິຫຣຕໍ ຠຄວາ ອຕ຺ຕມໂນ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ຍໂສຊສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ວູປກຏ຺ຐາ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕາ ເຕເນວນ຺ຕຣວສ຺ເສນ ສພ຺ເພວ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ສຈ຺ຉາກໍສຸ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ເວສາລີ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ເວສາລີ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິຍານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາໂລກຊາຕາ ວິຍ ເມ, ອານນ຺ທ, ເອສາ ທິສາ, ໂອຠາສຊາຕາ ວິຍ ເມ, ອານນ຺ທ, ເອສາ ທິສາ; ຍສ຺ສໍ ທິສາຍໍ [ຍາຍໍ (ກ.)] ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິຍາ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ. ຄນ຺ຕຸໍ ອປ຺ປຏິກູລາສິ ເມ ມນສິ ກາຕຸໍ. ປຫິເຓຍ຺ຍາສິ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິຍານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ທູຕໍ – ‘ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕຕິ, ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ທສ຺ສນກາໂມ’’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ເຍນ ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິຍາ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິເຍ ຠິກ຺ຂູ ເອວໍ ວເທຫິ – ‘ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕຕິ, ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ທສ຺ສນກາໂມ’’’ຕິ.

‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວ – ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ວຄ຺ຄຸມຸທາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິເຍ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕຕິ, ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ທສ຺ສນກາໂມ’’ຕິ.

‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວ – ວຄ຺ຄຸມຸທາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ອນ຺ຕຣຫິຕາ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸເຂ ປາຕຸຣເຫສຸໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ອາເນຎ຺ເຊນ ສມາຘິນາ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກຕເມນ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ ວິຫາເຣນ ເອຕຣຫິ ວິຫຣຕີ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອາເນຎ຺ເຊນ ໂຂ ຠຄວາ ວິຫາເຣນ ເອຕຣຫິ ວິຫຣຕີ’’ຕິ. ສພ຺ເພວ ອາເນຎ຺ຊສມາຘິນາ ນິສີທິໍສຸ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ, ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ປຐເມ ຍາເມ, ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ [ຈີວຣໍ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ຣຕ຺ຕິ; ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຐໂມ ຍາໂມ; ຈິຣນິສິນ຺ນາ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ; ປຏິສມ຺ໂມທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ, ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ມຊ຺ຌິເມ ຍາເມ, ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ຣຕ຺ຕິ; ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ມຊ຺ຌິໂມ ຍາໂມ; ຈິຣນິສິນ຺ນາ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ; ປຏິສມ຺ໂມທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ, ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ປຈ຺ຉິເມ ຍາເມ, ອຸທ຺ຘສ຺ເຕ ອຣຸເຓ, ນນ຺ທິມຸຂິຍາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ຣຕ຺ຕິ; ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉິໂມ ຍາໂມ; ອຸທ຺ຘສ຺ໂຕ ອຣຸໂຓ; ນນ຺ທິມຸຂີ ຣຕ຺ຕິ; ຈິຣນິສິນ຺ນາ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ; ປຏິສມ຺ໂມທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ, ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ເຕ ນປ຺ປຏິຠາເສຍ຺ຍ [ນປ຺ປຏິເຠຍ຺ຍ (?)]. ອຫຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ອິມານິ ຈ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ສພ຺ເພວ ອາເນຎ຺ຊສມາຘິນາ ນິສີທິມ຺ຫາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ຍສ຺ສ ຊິໂຕ ກາມກຓ຺ຏໂກ,

ອກ຺ໂກໂສ ຈ ວໂຘ ຈ ພນ຺ຘນຎ຺ຈ;

ປພ຺ພໂຕວ [ປພ຺ພໂຕ ວິຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ໂສ ຐິໂຕ ອເນໂຊ,

ສຸຂທຸກ຺ເຂສຸ ນ ເວຘຕີ ສ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ;