໓. ນນ຺ທວຄ຺ໂຄ

໑. ກມ຺ມວິປາກຊສຸຕ຺ຕໍ

໒໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ປຸຣາຓກມ຺ມວິປາກຊໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕິພ຺ພໍ ຂຣໍ ກຏຸກໍ ເວທນໍ ອຘິວາເສນ຺ໂຕ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອວິຫຎ຺ຎມາໂນ.

ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ນໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ປຸຣາຓກມ຺ມວິປາກຊໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕິພ຺ພໍ ຂຣໍ ກຏຸກໍ ເວທນໍ ອຘິວາເສນ຺ຕໍ ສຕໍ ສມ຺ປຊານໍ ອວິຫຎ຺ຎມານໍ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ສພ຺ພກມ຺ມຊຫສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ,

ຘຸນມານສ຺ສ ປຸເຣ ກຕໍ ຣຊໍ;

ອມມສ຺ສ ຐິຕສ຺ສ ຕາທິໂນ,

ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ ຊນໍ ລເປຕເວ’’ຕິ. ປຐມໍ;

໒. ນນ຺ທສຸຕ຺ຕໍ

໒໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ຠາຕາ ມາຕຸຈ຺ຉາປຸຕ຺ໂຕ ສມ຺ພຫຸລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວມາໂຣເຈຕິ – ‘‘ອນຠິຣໂຕ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມິ; ນ ສກ຺ໂກມິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ, ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ນນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ຠາຕາ ມາຕຸຈ຺ຉາປຸຕ຺ໂຕ ສມ຺ພຫຸລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວມາໂຣເຈຕິ – ‘ອນຠິຣໂຕ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມິ, ນ ສກ຺ໂກມິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ, ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສາມີ’’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມມ ວຈເນນ ນນ຺ທໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕຫິ – ‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ນນ຺ທ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ນນ຺ທ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ.

‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ນນ຺ທ, ສມ຺ພຫຸລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວມາໂຣເຈສິ – ‘ອນຠິຣໂຕ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມິ, ນ ສກ຺ໂກມິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ, ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສາມີ’’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ.

‘‘ກິສ຺ສ ປນ ຕ຺ວໍ, ນນ຺ທ, ອນຠິຣໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣສິ, ນ ສກ຺ໂກສິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ, ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ສາກິຍານີ ມໍ [ມມ (ສ຺ຍາ., ອຏ຺ຐກຖາ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ)], ຠນ຺ເຕ, ຊນປທກລ຺ຍາຓີ ຆຣາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕສ຺ສ [ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ (ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປາຐນ຺ຕຣໍ)] ອຸປຑ຺ຒຸລ຺ລິຂິເຕຫິ ເກເສຫິ ອປໂລເກຕ຺ວາ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຕຸວຏໍ ໂຂ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕມນຸສ຺ສຣມາໂນ ອນຠິຣໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມິ, ນ ສກ຺ໂກມິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ, ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທໍ ພາຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ [ສມ຺ມິຎ຺ຊິຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ [ສມ຺ມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ເອວເມວ – ເຊຕວເນ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ເທເວສຸ ຕາວຕິໍເສສຸ ປາຕຸຣໂຫສິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ອຈ຺ຉຣາສຕານິ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ກກຸຏປາທານິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ປສ຺ສສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ນນ຺ທ, ອິມານິ ປຎ຺ຈ ອຈ຺ຉຣາສຕານິ ກກຸຏປາທານີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ນນ຺ທ, ກຕມາ ນຸ ໂຂ ອຠິຣູປຕຣາ ວາ ທສ຺ສນີຍຕຣາ ວາ ປາສາທິກຕຣາ ວາ, ສາກິຍານີ ວາ ຊນປທກລ຺ຍາຓີ, ອິມານິ ວາ ປຎ຺ຈ ອຈ຺ຉຣາສຕານິ ກກຸຏປາທານີ’’ຕິ? ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ປລຸຏ຺ຐມກ຺ກຏີ ກຓ຺ຓນາສຈ຺ຉິນ຺ນາ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສາກິຍານີ ຊນປທກລ຺ຍາຓີ ອິເມສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຈ຺ຉຣາສຕານໍ ອຸປນິຘາຍ ສງ຺ຂ຺ຍມ຺ປິ [ສງ຺ຂມ຺ປິ (ສີ.)] ໂນເປຕິ ກລຠາຄມ຺ປິ ໂນເປຕິ ອຸປນິຘິມ຺ປິ ໂນເປຕິ. ອຖ ໂຂ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ອຈ຺ຉຣາສຕານິ ອຠິຣູປຕຣານິ ເຈວ ທສ຺ສນີຍຕຣານິ ຈ ປາສາທິກຕຣານິ ຈາ’’ຕິ.

‘‘ອຠິຣມ, ນນ຺ທ, ອຠິຣມ, ນນ຺ທ! ອຫໍ ເຕ ປາຏິໂຠໂຄ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຈ຺ຉຣາສຕານໍ ປຏິລາຠາຍ ກກຸຏປາທານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສເຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ປາຏິໂຠໂຄ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຈ຺ຉຣາສຕານໍ ປຏິລາຠາຍ ກກຸຏປາທານໍ, ອຠິຣມິສ຺ສາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍ’’ຕິ [ຠຄວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍຕິ (ສ຺ຍາ. ປີ.), ຠຄວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ (ກ.)].

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທໍ ພາຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວ – ເທເວສຸ ຕາວຕິໍເສສຸ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ເຊຕວເນ ປາຕຸຣໂຫສິ.

ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ ກິຣ ນນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ຠາຕາ ມາຕຸຈ຺ຉາປຸຕ຺ໂຕ ອຈ຺ຉຣານໍ ເຫຕຸ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ; ຠຄວາ ກິຣສ຺ສ ປາຏິໂຠໂຄ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຈ຺ຉຣາສຕານໍ ປຏິລາຠາຍ ກກຸຏປາທານ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ນນ຺ທສ຺ສ ສຫາຍກາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທໍ ຠຕກວາເທນ ຈ ອຸປກ຺ກິຕກວາເທນ ຈ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ – ‘‘ຠຕໂກ ກິຣາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ອຸປກ຺ກິຕໂກ ກິຣາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ອຈ຺ຉຣານໍ ເຫຕຸ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ; ຠຄວາ ກິຣສ຺ສ ປາຏິໂຠໂຄ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຈ຺ຉຣາສຕານໍ ປຏິລາຠາຍ ກກຸຏປາທານ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ສຫາຍການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຕກວາເທນ ຈ ອຸປກ຺ກິຕກວາເທນ ຈ ອຏ຺ຏີຍມາໂນ ຫຣາຍມາໂນ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ – ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ‘‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ໂຂ ປນາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ອຣຫຕໍ ອໂຫສິ.

ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕຣາ ເທວຕາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ຓາ ເກວລກປ຺ປໍ ເຊຕວນໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ສາ ເທວຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ນນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ຠາຕາ ມາຕຸຈ຺ຉາປຸຕ຺ໂຕ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ. ຠຄວໂຕປິ ໂຂ ຎາຓໍ ອຸທປາທິ – ‘‘ນນ຺ໂທ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ປາຏິໂຠໂຄ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຈ຺ຉຣາສຕານໍ ປຏິລາຠາຍ ກກຸຏປາທານໍ, ມຸຎ຺ຈາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕສ຺ມາ ປຏິສ຺ສວາ’’ຕິ. ‘‘ມຍາປິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ນນ຺ທ [ໂຂ ເຕ ນນ຺ທ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.), ໂຂ ນນ຺ທ (ກ.)], ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ – ‘ນນ຺ໂທ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’ຕິ. ເທວຕາປິ ເມ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ – ‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ນນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ຠາຕາ ມາຕຸຈ຺ຉາປຸຕ຺ໂຕ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’ຕິ. ຍເທວ ໂຂ ເຕ, ນນ຺ທ, ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ, ອຖາຫໍ ມຸຕ຺ໂຕ ເອຕສ຺ມາ ປຏິສ຺ສວາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ຍສ຺ສ ນິຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ ປງ຺ໂກ,

ມທ຺ທິໂຕ ກາມກຓ຺ຏໂກ;

ໂມຫກ຺ຂຍໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ,

ສຸຂທຸກ຺ເຂສຸ ນ ເວຘຕີ ສ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ;

໓. ຍໂສຊສຸຕ຺ຕໍ

໒໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຍໂສຊປ຺ປມຸຂານິ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ສາວຕ຺ຖິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ເຕຘ ໂຂ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ເນວາສິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສມ຺ໂມທມານາ ເສນາສນານິ ປຎ຺ຎາປຍມານາ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ປຏິສາມຍມານາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ [ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາ (ກ.)] ອເຫສຸໍ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເກ ປເນເຕ, ອານນ຺ທ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ ເກວຏ຺ຏາ ມຎ຺ເຎ ມຈ຺ຉວິໂລເປ’’ຕິ? ‘‘ເອຕານິ, ຠນ຺ເຕ, ຍໂສຊປ຺ປມຸຂານິ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ສາວຕ຺ຖິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕານິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ເຕເຕ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ເນວາສິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສມ຺ໂມທມານາ ເສນາສນານິ ປຎ຺ຎາປຍມານາ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ປຏິສາມຍມານາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນຫານນ຺ທ, ມມ ວຈເນນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຫິ – ‘ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕຕີ’’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ເນ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກິໍ ນຸ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ, ເກວຏ຺ຏາ ມຎ຺ເຎ ມຈ຺ຉວິໂລເປ’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ຍໂສໂຊ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ສາວຕ຺ຖິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕານິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ເຕເມ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ເນວາສິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສມ຺ໂມທມານາ ເສນາສນານິ ປຎ຺ຎາປຍມານາ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ປຏິສາມຍມານາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ’’ຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓາເມມິ ໂວ [ໂວ ປຓາເມມິ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ມ. ນິ. ໒.໑໕໗ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ]; ນ ໂວ ມມ ສນ຺ຕິເກ ວຕ຺ຖພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ [ປຏິສໍສາເມຕ຺ວາ (ສ຺ຍາ.)] ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ວຊ຺ຊີ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິໍສຸ. ວຊ຺ຊີສຸ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມານາ ເຍນ ວຄ຺ຄຸມຸທາ ນທີ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວຄ຺ຄຸມຸທາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ປຓ຺ຓກຸຏິໂຍ ກຣິຕ຺ວາ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉິໍສຸ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສໂຊ ວສ຺ສູປຄໂຕ [ວສ຺ສູປຄເຕ (ກ.)] ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠຄວຕາ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ປຓາມິຕາ ອຕ຺ຖກາເມນ ຫິເຕສິນາ, ອນຸກມ຺ປເກນ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ. ຫນ຺ທ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ຕຖາ ວິຫາຣໍ ກປ຺ເປມ ຍຖາ ໂນ ວິຫຣຕໍ ຠຄວາ ອຕ຺ຕມໂນ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ຍໂສຊສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ວູປກຏ຺ຐາ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕາ ເຕເນວນ຺ຕຣວສ຺ເສນ ສພ຺ເພວ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ສຈ຺ຉາກໍສຸ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ເວສາລີ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ເວສາລີ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິຍານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາໂລກຊາຕາ ວິຍ ເມ, ອານນ຺ທ, ເອສາ ທິສາ, ໂອຠາສຊາຕາ ວິຍ ເມ, ອານນ຺ທ, ເອສາ ທິສາ; ຍສ຺ສໍ ທິສາຍໍ [ຍາຍໍ (ກ.)] ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິຍາ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ. ຄນ຺ຕຸໍ ອປ຺ປຏິກູລາສິ ເມ ມນສິ ກາຕຸໍ. ປຫິເຓຍ຺ຍາສິ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິຍານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ທູຕໍ – ‘ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕຕິ, ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ທສ຺ສນກາໂມ’’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ເຍນ ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິຍາ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິເຍ ຠິກ຺ຂູ ເອວໍ ວເທຫິ – ‘ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕຕິ, ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ທສ຺ສນກາໂມ’’’ຕິ.

‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວ – ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ວຄ຺ຄຸມຸທາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິເຍ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕຕິ, ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ທສ຺ສນກາໂມ’’ຕິ.

‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວ – ວຄ຺ຄຸມຸທາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ອນ຺ຕຣຫິຕາ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸເຂ ປາຕຸຣເຫສຸໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ອາເນຎ຺ເຊນ ສມາຘິນາ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກຕເມນ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ ວິຫາເຣນ ເອຕຣຫິ ວິຫຣຕີ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອາເນຎ຺ເຊນ ໂຂ ຠຄວາ ວິຫາເຣນ ເອຕຣຫິ ວິຫຣຕີ’’ຕິ. ສພ຺ເພວ ອາເນຎ຺ຊສມາຘິນາ ນິສີທິໍສຸ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ, ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ປຐເມ ຍາເມ, ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ [ຈີວຣໍ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ຣຕ຺ຕິ; ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຐໂມ ຍາໂມ; ຈິຣນິສິນ຺ນາ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ; ປຏິສມ຺ໂມທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ, ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ມຊ຺ຌິເມ ຍາເມ, ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ຣຕ຺ຕິ; ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ມຊ຺ຌິໂມ ຍາໂມ; ຈິຣນິສິນ຺ນາ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ; ປຏິສມ຺ໂມທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ, ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ປຈ຺ຉິເມ ຍາເມ, ອຸທ຺ຘສ຺ເຕ ອຣຸເຓ, ນນ຺ທິມຸຂິຍາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ຣຕ຺ຕິ; ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉິໂມ ຍາໂມ; ອຸທ຺ຘສ຺ໂຕ ອຣຸໂຓ; ນນ຺ທິມຸຂີ ຣຕ຺ຕິ; ຈິຣນິສິນ຺ນາ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ; ປຏິສມ຺ໂມທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ, ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ເຕ ນປ຺ປຏິຠາເສຍ຺ຍ [ນປ຺ປຏິເຠຍ຺ຍ (?)]. ອຫຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ອິມານິ ຈ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ສພ຺ເພວ ອາເນຎ຺ຊສມາຘິນາ ນິສີທິມ຺ຫາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ຍສ຺ສ ຊິໂຕ ກາມກຓ຺ຏໂກ,

ອກ຺ໂກໂສ ຈ ວໂຘ ຈ ພນ຺ຘນຎ຺ຈ;

ປພ຺ພໂຕວ [ປພ຺ພໂຕ ວິຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ໂສ ຐິໂຕ ອເນໂຊ,

ສຸຂທຸກ຺ເຂສຸ ນ ເວຘຕີ ສ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ;

໔. ສາຣິປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໒໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ນໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ຍຖາປິ ປພ຺ພໂຕ ເສໂລ, ອຈໂລ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິໂຕ;

ເອວໍ ໂມຫກ຺ຂຍາ ຠິກ຺ຂຸ, ປພ຺ພໂຕວ ນ ເວຘຕີ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ;

໕. ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສຸຕ຺ຕໍ

໒໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ກາຍຄຕາຍ ສຕິຍາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສູປຏ຺ຐິຕາຍ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ນໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ກາຍຄຕາຍ ສຕິຍາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສູປຏ຺ຐິຕາຍ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ສຕິ ກາຍຄຕາ ອຸປຏ຺ຐິຕາ,

ຉສຸ ຜສ຺ສາຍຕເນສຸ ສໍວຸໂຕ;

ສຕຕໍ ຠິກ຺ຂຸ ສມາຫິໂຕ,

ຊຎ຺ຎາ ນິພ຺ພານມຕ຺ຕໂນ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ;

໖. ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉສຸຕ຺ຕໍ

໒໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ [ປິລິນ຺ທິວຈ຺ໂຉ (ສີ.)] ຠິກ຺ຂູ ວສລວາເທນ ສມຸທາຈຣຕິ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ ຠິກ຺ຂູ ວສລວາເທນ ສມຸທາຈຣຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມມ ວຈເນນ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕຫິ – ‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉ [ວຈ຺ຉ (ສ຺ຍາ.)], ອາມນ຺ເຕຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ.

‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ວຈ຺ຉ, ຠິກ຺ຂູ ວສລວາເທນ ສມຸທາຈຣສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉສ຺ສ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ມາ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຈ຺ຉສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸຊ຺ຌາຍິຕ຺ຖ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຈ຺ໂຉ ໂທສນ຺ຕໂຣ ຠິກ຺ຂູ ວສລວາເທນ ສມຸທາຈຣຕິ. ວຈ຺ຉສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓານິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາຕານິ. ໂສ ຕສ຺ສ ວສລວາໂທ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສມຸທາຈິຓ຺ໂຓ [ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ໂຓ (ສ຺ຍາ. ປີ. ກ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປາຐນ຺ຕຣໍ)]. ເຕນາຍໍ ວຈ຺ໂຉ ຠິກ຺ຂູ ວສລວາເທນ ສມຸທາຈຣຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ຍມ຺ຫີ ນ ມາຍາ ວສຕີ ນ ມາໂນ,

ໂຍ ວີຕໂລໂຠ ອມໂມ ນິຣາໂສ;

ປນຸຓ຺ຓໂກໂຘ [ປຓຸນ຺ນໂກໂຘ (ປີ.)] ອຠິນິພ຺ພຸຕຕ຺ໂຕ,

ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂສ ສມໂຓ ສ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ;

໗. ສກ຺ກຸທານສຸຕ຺ຕໍ

໒໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ປິປ຺ປລິຄຸຫາຍໍ ວິຫຣຕິ, ສຕ຺ຕາຫໍ ເອກປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ [ນິສິນ຺ໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ສມາຘິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ເທວຕາສຕານິ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິລາຠາຍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ຕານິ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ເທວຕາສຕານິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ. ເປສກາຣວຓ຺ຓໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ຕນ຺ຕໍ ວິນາຕິ. ສຸຊາ [ສຸຊາຕາ (ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.)] ອສຸຣກຎ຺ຎາ ຕສຣໍ ປູເຣຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ຣາຊຄເຫ ສປທານໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກສ຺ສປໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ຆຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄນ຺ຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຆຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ [ປວິເສຕ຺ວາ (ກ.)] ຆຏິຍາ ໂອທນໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ອທາສິ. ໂສ ອໂຫສິ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອເນກສູໂປ ອເນກພ຺ຍຎ຺ຊໂນ ອເນກຣສພ຺ຍຎ຺ຊໂນ [ອເນກສູປຣສພ຺ຍຎ຺ຊໂນ (ສີ. ປີ.)]. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ຍສ຺ສາຍໍ ເອວຣູໂປ ອິທ຺ຘານຸຠາໂວ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສກ຺ໂກ ໂຂ ອຍໍ ເທວານມິນ຺ໂທ’’ຕິ. ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ສກ຺ກໍ ເທວານມິນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຕໍ ໂຂ ເຕ ອິທໍ, ໂກສິຍ; ມາ [ມາສ຺ສຸ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ປຸນປິ ເອວຣູປມກາສີ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ຫາກມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ ກສ຺ສປ, ປຸຎ຺ເຎນ ອຕ຺ໂຖ; ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ປຸຎ຺ເຎນ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກສ຺ສປໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘‘ອໂຫ ທານໍ ປຣມທານໍ [ປຣມໍ ທານໍ (ປີ. ກ.)] ກສ຺ສເປ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ! ອໂຫ ທານໍ ປຣມທານໍ ກສ຺ສເປ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ!! ອໂຫ ທານໍ ປຣມທານໍ ກສ຺ສເປ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ!!! ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ຠຄວາ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ວິສຸທ຺ຘາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສິກາຍ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ຕສ຺ສ – ‘‘ອໂຫ ທານໍ ປຣມທານໍ ກສ຺ສເປ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ! ອໂຫ ທານໍ ປຣມທານໍ ກສ຺ສເປ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ!! ອໂຫ ທານໍ ປຣມທານໍ ກສ຺ສເປ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ!!!

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ປິຓ຺ຑປາຕິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ,

ອຕ຺ຕຠຣສ຺ສ ອນຎ຺ຎໂປສິໂນ;

ເທວາ ປິຫຍນ຺ຕິ ຕາທິໂນ,

ອຸປສນ຺ຕສ຺ສ ສທາ ສຕີມໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ;

໘. ປິຓ຺ຑປາຕິກສຸຕ຺ຕໍ

໒໘. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕານໍ ກເຣຣິມຓ຺ຑລມາເຬ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອຍມນ຺ຕຣາກຖາ ອຸທປາທິ –

‘‘ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ລຠຕິ ກາເລນ ກາລໍ ມນາປິເກ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູເປ ປສ຺ສິຕຸໍ, ລຠຕິ ກາເລນ ກາລໍ ມນາປິເກ ໂສເຕນ ສທ຺ເທ ໂສຕຸໍ, ລຠຕິ ກາເລນ ກາລໍ ມນາປິເກ ຆາເນນ ຄນ຺ເຘ ຆາຍິຕຸໍ, ລຠຕິ ກາເລນ ກາລໍ ມນາປິເກ ຊິວ຺ຫາຍ ຣເສ ສາຍິຕຸໍ, ລຠຕິ ກາເລນ ກາລໍ ມນາປິເກ ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ຜຸສິຕຸໍ. ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສກ຺ກໂຕ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ ອປຈິໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຕິ. ຫນ຺ທາວຸໂສ, ມຍມ຺ປິ ປິຓ຺ຑປາຕິກາ ໂຫມ. ມຍມ຺ປິ ລຈ຺ຉາມ ກາເລນ ກາລໍ ມນາປິເກ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູເປ ປສ຺ສິຕຸໍ, ມຍມ຺ປິ ລຈ຺ຉາມ ກາເລນ ກາລໍ ມນາປິເກ ໂສເຕນ ສທ຺ເທ ໂສຕຸໍ, ມຍມ຺ປິ ລຈ຺ຉາມ ກາເລນ ກາລໍ ມນາປິເກ ຆາເນນ ຄນ຺ເຘ ຆາຍິຕຸໍ, ມຍມ຺ປິ ລຈ຺ຉາມ ກາເລນ ກາລໍ ມນາປິເກ ຊິວ຺ຫາຍ ຣເສ ສາຍິຕຸໍ, ມຍມ຺ປິ ລຈ຺ຉາມ ກາເລນ ກາລໍ ມນາປິເກ ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ຜຸສິຕຸໍ; ມຍມ຺ປິ ສກ຺ກຕາ ຄຣຸກຕາ ມານິຕາ ປູຊິຕາ ອປຈິຕາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອຍຎ຺ຈຣຫິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ຕຣາກຖາ ໂຫຕິ ວິປ຺ປກຕາ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ກເຣຣິມຓ຺ຑລມາໂຬ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ, ກາ ຈ ປນ ໂວ ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ’’ຕິ?

‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕານໍ ກເຣຣິມຓ຺ຑລມາເຬ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອຍມນ຺ຕຣາກຖາ ອຸທປາທິ –

‘ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ລຠຕິ ກາເລນ ກາລໍ ມນາປິເກ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູເປ ປສ຺ສິຕຸໍ, ລຠຕິ ກາເລນ ກາລໍ ມນາປິເກ ໂສເຕນ ສທ຺ເທ ໂສຕຸໍ, ລຠຕິ ກາເລນ ກາລໍ ມນາປິເກ ຆາເນນ ຄນ຺ເຘ ຆາຍິຕຸໍ, ລຠຕິ ກາເລນ ກາລໍ ມນາປິເກ ຊິວ຺ຫາຍ ຣເສ ສາຍິຕຸໍ, ລຠຕິ ກາເລນ ກາລໍ ມນາປິເກ ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ຜຸສິຕຸໍ. ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສກ຺ກໂຕ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ ອປຈິໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຕິ. ຫນ຺ທາວຸໂສ, ມຍມ຺ປິ ປິຓ຺ຑປາຕິກາ ໂຫມ. ມຍມ຺ປິ ລຈ຺ຉາມ ກາເລນ ກາລໍ ມນາປິເກ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູເປ ປສ຺ສິຕຸໍ…ເປ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ຜຸສິຕຸໍ. ມຍມ຺ປິ ສກ຺ກຕາ ຄຣຸກຕາ ມານິຕາ ປູຊິຕາ ອປຈິຕາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິສ຺ສາມາ’ຕິ. ອຍໍ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ, ອຖ ຠຄວາ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

‘‘ນ ຂ຺ເວຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕິຣູປໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ເອວຣູປິໍ ກຖໍ ກເຖຍ຺ຍາຖ. ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວຍໍ ກຣຓີຍໍ – ຘມ຺ມີ ວາ ກຖາ ອຣິໂຍ ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ປິຓ຺ຑປາຕິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ,

ອຕ຺ຕຠຣສ຺ສ ອນຎ຺ຎໂປສິໂນ;

ເທວາ ປິຫຍນ຺ຕິ ຕາທິໂນ,

ໂນ ເຈ ສທ຺ທສິໂລກນິສ຺ສິໂຕ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ;

໙. ສິປ຺ປສຸຕ຺ຕໍ

໒໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕານໍ ມຓ຺ຑລມາເຬ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອຍມນ຺ຕຣາກຖາ ອຸທປາທິ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສິປ຺ປໍ ຊານາຕິ? ໂກ ກິໍ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂິ? ກຕຣໍ ສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ?

ຕຕ຺ເຖກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຫຕ຺ຖິສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ອສ຺ສສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຣຖສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຘນຸສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຖຣຸສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ມຸທ຺ທາສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຄຓນາສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ສງ຺ຂານສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ເລຂາສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ກາເວຍ຺ຍສິປ຺ປໍ [ກາພ຺ຍສິປ຺ປໍ (ສ຺ຍາ.)] ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ໂລກາຍຕສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຂຕ຺ຕວິຊ຺ຊາສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ອຍຎ຺ຈຣຫິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ຕຣາກຖາ ໂຫຕິ ວິປ຺ປກຕາ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ມຓ຺ຑລມາໂຬ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ, ກາ ຈ ປນ ໂວ ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ’’ຕິ?

‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕານໍ ມຓ຺ຑລມາເຬ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ອຍມນ຺ຕຣາກຖາ ອຸທປາທິ – ‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສິປ຺ປໍ ຊານາຕິ? ໂກ ກິໍ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂິ? ກຕຣໍ ສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ?

‘‘ຕຕ຺ເຖກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ຫຕ຺ຖິສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ອສ຺ສສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ; ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ຣຖສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ; ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ຘນຸສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ; ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ຖຣຸສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ມຸທ຺ທາສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ຄຓນາສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ; ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ສງ຺ຂານສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ; ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ເລຂາສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ; ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ກາເວຍ຺ຍສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ; ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ໂລກາຍຕສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ; ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ຂຕ຺ຕວິຊ຺ຊາສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ. ອຍໍ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ອນ຺ຕຣາກຖາ ໂຫຕິ ວິປ຺ປກຕາ, ອຖ ຠຄວາ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

‘‘ນ ຂ຺ເວຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕິຣູປໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ເອວຣູປິໍ ກຖໍ ກເຖຍ຺ຍາຖ. ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວຍໍ ກຣຓີຍໍ – ຘມ຺ມີ ວາ ກຖາ ອຣິໂຍ ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ອສິປ຺ປຊີວີ ລຫຸ ອຕ຺ຖກາໂມ,

ຍຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ສພ຺ພຘິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ;

ອໂນກສາຣີ ອມໂມ ນິຣາໂສ,

ຫິຕ຺ວາ ມານໍ ເອກຈໂຣ ສ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. ນວມໍ;

໑໐. ໂລກສຸຕ຺ຕໍ

໓໐. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ອຸຣຸເວລາຍໍ ວິຫຣຕິ ນຊ຺ຊາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ຕີເຣ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ເອກປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂປຏິສໍເວທີ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ສຕ຺ເຕ ອເນເກຫິ ສນ຺ຕາເປຫິ ສນ຺ຕປ຺ປມາເນ, ອເນເກຫິ ຈ ປຣິຬາເຫຫິ ປຣິຑຍ຺ຫມາເນ – ຣາຄເຊຫິປິ, ໂທສເຊຫິປິ, ໂມຫເຊຫິປິ [ໂມຫເຊຫິປີຕິ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)].

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ອຍໍ ໂລໂກ ສນ຺ຕາປຊາໂຕ,

ຜສ຺ສປເຣໂຕ ໂຣຄໍ ວທຕິ ອຕ຺ຕໂຕ;

ເຍນ ເຍນ ຫິ ມຎ຺ຎຕິ [ເຍນ ຫິ ມຎ຺ຎຕິ (ສ຺ຍາ. ປີ.)],

ຕໂຕ ຕໍ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎຖາ.

‘‘ອຎ຺ຎຖາຠາວີ ຠວສຕ຺ໂຕ ໂລໂກ,

ຠວປເຣໂຕ ຠວເມວາຠິນນ຺ທຕິ;

ຍທຠິນນ຺ທຕິ ຕໍ ຠຍໍ,

ຍສ຺ສ ຠາຍຕິ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ;

ຠວວິປ຺ປຫານາຍ ໂຂ ປນິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ’’.

‘‘‘ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ຠເວນ ຠວສ຺ສ ວິປ຺ປໂມກ຺ຂມາຫໍສຸ, ສພ຺ເພ ເຕ ອວິປ຺ປມຸຕ຺ຕາ ຠວສ຺ມາ’ຕິ ວທາມິ. ‘ເຍ ວາ ປນ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ວິຠເວນ ຠວສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓມາຫໍສຸ, ສພ຺ເພ ເຕ ອນິສ຺ສຏາ ຠວສ຺ມາ’ຕິ ວທາມິ.

‘‘ອຸປຘິຎ຺ຫິ ປຏິຈ຺ຈ ທຸກ຺ຂມິທໍ ສມ຺ໂຠຕິ, ສພ຺ພຸປາທານກ຺ຂຍາ ນຕ຺ຖິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ. ໂລກມິມໍ ປສ຺ສ; ປຸຖູ ອວິຊ຺ຊາຍ ປເຣຕາ ຠູຕາ ຠູຕຣຕາ ອປຣິມຸຕ຺ຕາ; ເຍ ຫິ ເກຈິ ຠວາ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຖຕາຍ ສພ຺ເພ ເຕ ຠວາ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ’’ຕິ.

‘‘ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ, ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ;

ຠວຕຓ຺ຫາ ປຫີຍຕິ, ວິຠວໍ ນາຠິນນ຺ທຕິ.

‘‘ສພ຺ພໂສ ຕຓ຺ຫານໍ ຂຍາ,

ອເສສວິຣາຄນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານໍ;

ຕສ຺ສ ນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ,

ອນຸປາທາ [ອນຸປາທານາ (ສີ.)] ປຸນພ຺ຠໂວ ນ ໂຫຕິ;

ອຠິຠູໂຕ ມາໂຣ ວິຊິຕສງ຺ຄາໂມ,

ອຸປຈ຺ຈຄາ ສພ຺ພຠວານິ ຕາທີ’’ຕິ. ທສມໍ;

ນນ຺ທວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.