໔. ເມຆິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ເມຆິຍສຸຕ຺ຕໍ

໓໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຈາລິກາຍໍ ວິຫຣຕິ ຈາລິເກ ປພ຺ພເຕ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊນ຺ຕຸຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍສ຺ສທານິ ຕ຺ວໍ, ເມຆິຍ, ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຊນ຺ຕຸຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ຊນ຺ຕຸຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ກິມິກາຬາຍ ນທິຍາ ຕີຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. [ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ອ. ນິ. ໙.໓ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ [ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ອ. ນິ. ໙.໓ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ກິມິກາຬາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ຊງ຺ຆາວິຫາຣໍ [ຊງ຺ຆວິຫາຣໍ (ກ.)] ອນຸຈງ຺ກມມາໂນ ອນຸວິຈຣມາໂນ [ອນຸວິຈຣມາໂນ ອທ຺ທສາ ໂຂ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.), ອນຸວິຈຣມາໂນ ອທ຺ທສ (ກ.)] ອມ຺ພວນໍ ປາສາທິກໍ ມນຸຎ຺ຎໍ ຣມຓີຍໍ. ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ປາສາທິກໍ ວຕິທໍ ອມ຺ພວນໍ ມນຸຎ຺ຎໍ [ອິທໍ ປທໍ ວິເທສໂປຕ຺ຖເກສຸ ນຕ຺ຖິ, ອງ຺ຄຸຕ຺ຕເຣປິ] ຣມຓີຍໍ. ອລໍ ວຕິທໍ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຘານຕ຺ຖິກສ຺ສ ປຘານາຍ. ສເຈ ມໍ ຠຄວາ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ, ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຫໍ ອິມໍ ອມ຺ພວນໍ ປຘານາຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຊນ຺ຕຸຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິໍ. ຊນ຺ຕຸຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ກິມິກາຬາຍ ນທິຍາ ຕີຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ [ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)]. ອທ຺ທສໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ [ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)], ກິມິກາຬາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ຊງ຺ຆາວິຫາຣໍ ອນຸຈງ຺ກມມາໂນ ອນຸວິຈຣມາໂນ [ອນຸວິຈຣມາໂນ ອທ຺ທສໍ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ອມ຺ພວນໍ ປາສາທິກໍ ມນຸຎ຺ຎໍ ຣມຓີຍໍ. ທິສ຺ວານ ເມ ເອຕທໂຫສິ – ‘ປາສາທິກໍ ວຕິທໍ ອມ຺ພວນໍ ມນຸຎ຺ຎໍ ຣມຓີຍໍ. ອລໍ ວຕິທໍ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຘານຕ຺ຖິກສ຺ສ ປຘານາຍ. ສເຈ ມໍ ຠຄວາ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ, ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຫໍ ອິມໍ ອມ຺ພວນໍ ປຘານາຍາ’ຕິ. ສເຈ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອນຸຊານາຕິ [ອນຸຊາເນຍ຺ຍ (ອ. ນິ. ໙.໓)], ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຫໍ ຕໍ ອມ຺ພວນໍ ປຘານາຍາ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເມຆິຍໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຄເມຫິ ຕາວ, ເມຆິຍ, ເອກກມ຺ຫິ [ເອກກມ຺ຫາ (ສີ. ປີ.), ເອກໂກມ຺ຫິ (ສ຺ຍາ.)] ຕາວ, ຍາວ ອຎ຺ໂຎປິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠຄວໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈິ ອຸຕ຺ຕຣິ [ອຸຕ຺ຕຣິໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ກຣຓີຍໍ, ນຕ຺ຖິ ກຕສ຺ສ ວາ ປຕິຈໂຍ. ມຍ຺ຫໍ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖິ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຣຓີຍໍ, ອຕ຺ຖິ ກຕສ຺ສ ປຕິຈໂຍ. ສເຈ ມໍ ຠຄວາ ອນຸຊານາຕິ, ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຫໍ ຕໍ ອມ຺ພວນໍ ປຘານາຍາ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເມຆິຍໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຄເມຫິ ຕາວ, ເມຆິຍ, ເອກກມ຺ຫິ ຕາວ, ຍາວ ອຎ຺ໂຎປິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠຄວໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈິ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຣຓີຍໍ, ນຕ຺ຖິ ກຕສ຺ສ ວາ ປຕິຈໂຍ. ມຍ຺ຫໍ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖິ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຣຓີຍໍ, ອຕ຺ຖິ ກຕສ຺ສ ປຕິຈໂຍ. ສເຈ ມໍ ຠຄວາ ອນຸຊານາຕິ, ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຫໍ ຕໍ ອມ຺ພວນໍ ປຘານາຍາ’’ຕິ. ‘‘ປຘານນ຺ຕິ ໂຂ, ເມຆິຍ, ວທມານໍ ກິນ຺ຕິ ວເທຍ຺ຍາມ? ຍສ຺ສທານິ ຕ຺ວໍ, ເມຆິຍ, ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເຍນ ຕໍ ອມ຺ພວນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ອມ຺ພວນໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ [ອຊ຺ໂຌຄເຫຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ເມຆິຍສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ອມ຺ພວເນ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຕໂຍ ປາປກາ ອກຸສລາ ວິຕກ຺ກາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ກາມວິຕກ຺ໂກ, ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ, ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ [ວິຕກ຺ໂກຕິ (ສີ. ປີ. ກ.)].

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ເມຆິຍສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ ໂຠ! ສທ຺ຘາຍ ຈ ວຕມ຺ຫາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ. ອຖ ຈ ປນິເມຫິ ຕີຫິ ປາປເກຫິ ອກຸສເລຫິ ວິຕກ຺ເກຫິ ອນ຺ວາສຕ຺ຕາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ກາມວິຕກ຺ເກນ, ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ເກນ, ວິຫິໍສາວິຕກ຺ເກນ’’.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕສ຺ມິໍ ອມ຺ພວເນ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຕໂຍ ປາປກາ ອກຸສລາ ວິຕກ຺ກາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ກາມວິຕກ຺ໂກ, ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ, ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ, ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ, ໂຠ! ສທ຺ຘາຍ ຈ ວຕມ຺ຫາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ. ອຖ ຈ ປນິເມຫິ ຕີຫິ ປາປເກຫິ ອກຸສເລຫິ ວິຕກ຺ເກຫິ ອນ຺ວາສຕ຺ຕາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ກາມວິຕກ຺ເກນ, ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ເກນ, ວິຫິໍສາວິຕກ຺ເກນ’’’.

‘‘ອປຣິປກ຺ກາຍ, ເມຆິຍ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ປຣິປາກາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ?

‘‘ອິຘ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓສຫາໂຍ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ໂກ. ອປຣິປກ຺ກາຍ, ເມຆິຍ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອຍໍ ປຐໂມ ຘມ຺ໂມ ປຣິປາກາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ, ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ອປຣິປກ຺ກາຍ, ເມຆິຍ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ຘມ຺ໂມ ປຣິປາກາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸ ຍາຍໍ ກຖາ ອຠິສລ຺ເລຂິກາ ເຈໂຕວິວຣຓສປ຺ປາຍາ ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ອຸປສມາຍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ, ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິກຖາ, ປວິເວກກຖາ, ອສໍສຄ຺ຄກຖາ, ວີຣິຍາຣມ຺ຠກຖາ, ສີລກຖາ, ສມາຘິກຖາ, ປຎ຺ຎາກຖາ, ວິມຸຕ຺ຕິກຖາ, ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກຖາ; ເອວຣູປາຍ ກຖາຍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ. ອປຣິປາກາຍ, ເມຆິຍ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອຍໍ ຕຕິໂຍ ຘມ຺ໂມ ປຣິປາກາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣຕິ, ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ [ອຸປ຺ປາທາຍ (ສ຺ຍາ.)], ຖາມວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ອປຣິປກ຺ກາຍ, ເມຆິຍ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຘມ຺ໂມ ປຣິປາກາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຎວາ ໂຫຕິ ອຸທຍຕ຺ຖຄາມິນິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍາຍ ນິພ຺ເພຘິກາຍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາ. ອປຣິປກ຺ກາຍ, ເມຆິຍ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອຍໍ ປຎ຺ຈໂມ ຘມ຺ໂມ ປຣິປາກາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອປຣິປກ຺ກາຍ, ເມຆິຍ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ປຣິປາກາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິກງ຺ຂໍ ກລ຺ຍາຓສຫາຍສ຺ສ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກສ຺ສ ຍໍ ສີລວາ ຠວິສ຺ສຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣິສ຺ສຕິ, ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ, ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂິສ຺ສຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ.

‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິກງ຺ຂໍ ກລ຺ຍາຓສຫາຍສ຺ສ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກສ຺ສ ຍໍ ຍາຍໍ ກຖາ ອຠິສລ຺ເລຂິກາ ເຈໂຕວິວຣຓສປ຺ປາຍາ ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ອຸປສມາຍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ, ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິກຖາ, ປວິເວກກຖາ, ອສໍສຄ຺ຄກຖາ, ວີຣິຍາຣມ຺ຠກຖາ, ສີລກຖາ, ສມາຘິກຖາ, ປຎ຺ຎາກຖາ, ວິມຸຕ຺ຕິກຖາ, ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກຖາ; ເອວຣູປາຍ ກຖາຍ ນິກາມລາຠີ ຠວິສ຺ສຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ.

‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິກງ຺ຂໍ ກລ຺ຍາຓສຫາຍສ຺ສ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກສ຺ສ ຍໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣິສ຺ສຕິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ, ຖາມວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ.

‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິກງ຺ຂໍ ກລ຺ຍາຓສຫາຍສ຺ສ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກສ຺ສ ຍໍ ປຎ຺ຎວາ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຸທຍຕ຺ຖຄາມິນິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍາຍ ນິພ຺ເພຘິກາຍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາ.

‘‘ເຕນ ຈ ປນ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸນາ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ອຸຕ຺ຕຣິ ຠາເວຕພ຺ພາ – ອສຸຠາ ຠາເວຕພ຺ພາ ຣາຄສ຺ສ ປຫານາຍ, ເມຕ຺ຕາ ຠາເວຕພ຺ພາ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ປຫານາຍ, ອານາປານສ຺ສຕິ ຠາເວຕພ຺ພາ ວິຕກ຺ກຸປຈ຺ເຉທາຍ, ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ ຠາເວຕພ຺ພາ ອສ຺ມິມານສມຸຄ຺ຆາຕາຍ. ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎິໂນ ຫິ, ເມຆິຍ, ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ສຓ຺ຐາຕິ, ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ອສ຺ມິມານສມຸຄ຺ຆາຕໍ ປາປຸຓາຕິ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ຂຸທ຺ທາ ວິຕກ຺ກາ ສຸຂຸມາ ວິຕກ຺ກາ,

ອນຸຄຕາ [ອນຸຄ຺ຄຕາ (ສີ. ກ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປາຐນ຺ຕຣໍ)] ມນໂສ ອຸປ຺ປິລາວາ [ອຸພ຺ພິລາປາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)];

ເອເຕ ອວິທ຺ວາ ມນໂສ ວິຕກ຺ເກ,

ຫຸຣາ ຫຸຣໍ ຘາວຕິ ຠນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ.

‘‘ເອເຕ ຈ ວິທ຺ວາ ມນໂສ ວິຕກ຺ເກ,

ອາຕາປິໂຍ ສໍວຣຕີ ສຕີມາ;

ອນຸຄເຕ ມນໂສ ອຸປ຺ປິລາເວ,

ອເສສເມເຕ ປຊຫາສິ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ. ປຐມໍ;

໒. ອຸທ຺ຘຕສຸຕ຺ຕໍ

໓໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ກຸສິນາຣາຍໍ ວິຫຣຕິ ອຸປວຕ຺ຕເນ ມລ຺ລານໍ ສາລວເນ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ອຣຎ຺ຎກຸຏິກາຍໍ ວິຫຣນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຕາ ອຸນ຺ນຬາ ຈປລາ ມຸຂຣາ ວິກິຓ຺ຓວາຈາ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິໂນ ອສມ຺ປຊານາ ອສມາຫິຕາ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ປາກຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ.

ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ອວິທູເຣ ອຣຎ຺ຎກຸຏິກາຍໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ອຸທ຺ຘເຕ ອຸນ຺ນເຬ ຈປເລ ມຸຂເຣ ວິກິຓ຺ຓວາເຈ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິໂນ ອສມ຺ປຊາເນ ອສມາຫິເຕ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ເຕ ປາກຕິນ຺ທ຺ຣິເຍ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ອຣກ຺ຂິເຕນ ກາເຍນ [ຈິຕ຺ເຕນ (ເນຕ຺ຕິຍໍ)], ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຫເຕນ [ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຄເຕນ (ພຫູສຸ)] ຈ;

ຖິນມິທ຺ຘາ [ຖີນມິທ຺ຘາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຠິຠູເຕນ, ວສໍ ມາຣສ຺ສ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປໂຄຈໂຣ;

ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຸເຣກ຺ຂາໂຣ, ຎຕ຺ວານ ອຸທຍພ຺ພຍໍ;

ຖີນມິທ຺ຘາຠິຠູ ຠິກ຺ຂຸ, ສພ຺ພາ ທຸຄ຺ຄຕິໂຍ ຊເຫ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ;

໓. ໂຄປາລກສຸຕ຺ຕໍ

໓໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣຕິ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ເຍນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ.

ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ໂຄປາລໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ຕໍ ໂຄປາລກໍ ຠຄວາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ສມາທເປສິ [ສມາທາເປສິ (?)] ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ປຫໍເສສິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ໂຄປາລໂກ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິໂຕ ສມາທປິໂຕ [ສມາທິປິໂຕ (?)] ສມຸຕ຺ເຕຊິໂຕ ສມ຺ປຫໍສິໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຘິວາເສຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ໂສ ໂຄປາລໂກ ຠຄວໂຕ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ໂຄປາລໂກ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ສເກ ນິເວສເນ ປຫູຕໍ ອປ຺ໂປທກປາຍສໍ [ອປ຺ໂປທກປາຍາສໍ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ນວຎ຺ຈ ສປ຺ປິໍ ຠຄວໂຕ ກາລໍ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ກາໂລ, ຠນ຺ເຕ, ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ເຍນ ຕສ຺ສ ໂຄປາລກສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ໂຄປາລໂກ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອປ຺ໂປທກປາຍເສນ [ອປ຺ໂປທກປາຍາເສນ ຈ (ສ຺ຍາ. ປີ.)] ນເວນ ຈ ສປ຺ປິນາ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ ສມ຺ປວາເຣສິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ໂຄປາລໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນີຈໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ຕໍ ໂຄປາລກໍ ຠຄວາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຕໍ ໂຄປາລກໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິ.

ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ເຍນ, ຠນ຺ເຕ, ໂຄປາລເກນ ອຊ຺ຊ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸໂຂ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອປ຺ໂປທກປາຍເສນ ນເວນ ຈ ສປ຺ປິນາ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ປິໂຕ ສມ຺ປວາຣິໂຕ ໂສ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ໂຄປາລໂກ ອຎ຺ຎຕເຣນ ປຸຣິເສນ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປິໂຕ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ທິໂສ ທິສໍ ຍໍ ຕໍ ກຍິຣາ, ເວຣີ ວາ ປນ ເວຣິນໍ;

ມິຈ຺ຉາປຓິຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ປາປິໂຍ ນໍ ຕໂຕ ກເຣ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ;

໔. ຍກ຺ຂປຫາຣສຸຕ຺ຕໍ

໓໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ກໂປຕກນ຺ທຣາຍໍ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຊຸຓ຺ຫາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ນໂວໂຣປິເຕຫິ ເກເສຫິ ອພ຺ໂຠກາເສ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສມາຘິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ທ຺ເວ ຍກ຺ຂາ ສຫາຍກາ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ທກ຺ຂິຓໍ ທິສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ. ອທ຺ທສໍສຸ ໂຂ ເຕ ຍກ຺ຂາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ຊຸຓ຺ຫາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ນໂວໂຣປິເຕຫິ ເກເສຫິ ອພ຺ໂຠກາເສ ນິສິນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານ ເອໂກ ຍກ຺ໂຂ ທຸຕິຍໍ ຍກ຺ຂໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຏິຠາຕິ ມໍ, ສມ຺ມ, ອິມສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ສີເສ ປຫາຣໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ໂສ ຍກ຺ໂຂ ຕໍ ຍກ຺ຂໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອລໍ, ສມ຺ມ, ມາ ສມຓໍ ອາສາເທສິ. ອຸຬາໂຣ ໂສ, ສມ຺ມ, ສມໂຓ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ’’ຕິ.

ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ຍກ຺ໂຂ ຕໍ ຍກ຺ຂໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຏິຠາຕິ ມໍ, ສມ຺ມ, ອິມສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ສີເສ ປຫາຣໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ຍກ຺ໂຂ ຕໍ ຍກ຺ຂໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອລໍ, ສມ຺ມ, ມາ ສມຓໍ ອາສາເທສິ. ອຸຬາໂຣ ໂສ, ສມ຺ມ, ສມໂຓ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ຍກ຺ໂຂ ຕໍ ຍກ຺ຂໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຏິຠາຕິ ມໍ, ສມ຺ມ, ອິມສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ສີເສ ປຫາຣໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ຍກ຺ໂຂ ຕໍ ຍກ຺ຂໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອລໍ, ສມ຺ມ, ມາ ສມຓໍ ອາສາເທສິ. ອຸຬາໂຣ ໂສ, ສມ຺ມ, ສມໂຓ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ຍກ຺ໂຂ ຕໍ ຍກ຺ຂໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສີເສ ປຫາຣໍ ອທາສິ. ຕາວ ມຫາ ປຫາໂຣ ອໂຫສິ, ອປິ ເຕນ ປຫາເຣນ ສຕ຺ຕຣຕນໍ ວາ ອຑ຺ຒຏ຺ຐມຣຕນໍ ວາ ນາຄໍ ໂອສາເທຍ຺ຍ, ມຫນ຺ຕໍ ວາ ປພ຺ພຕກູຏໍ ປທາເລຍ຺ຍ. ອຖ ຈ ປນ ໂສ ຍກ຺ໂຂ ‘ຑຍ຺ຫາມິ ຑຍ຺ຫາມີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ມຫານິຣຍໍ ອປຕາສິ [ອວຕ຺ຖາສິ (ກ. ສີ.)].

ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ເຕນ ຍກ຺ເຂນ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສີເສ ປຫາຣໍ ທີຍມານໍ. ທິສ຺ວາ ເຍນ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ອາວຸໂສ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ນ ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຂມນີຍໍ ເມ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຍາປນີຍໍ ເມ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ; ອປິ ຈ ເມ ສີສໍ ໂຖກໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ! ຍາວ [ຍໍ ຕ຺ວໍ (ສີ. ກ.), ຍໍ (ສ຺ຍາ.)] ມຫິທ຺ຘິໂກ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ມຫານຸຠາໂວ! ອິຘ ເຕ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ຍກ຺ໂຂ ສີເສ ປຫາຣໍ ອທາສິ. ຕາວ ມຫາ ປຫາໂຣ ອໂຫສິ, ອປິ ເຕນ ປຫາເຣນ ສຕ຺ຕຣຕນໍ ວາ ອຑ຺ຒຏ຺ຐມຣຕນໍ ວາ ນາຄໍ ໂອສາເທຍ຺ຍ, ມຫນ຺ຕໍ ວາ ປພ຺ພຕກູຏໍ ປທາເລຍ຺ຍ, ອຖ ຈ ປນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເອວມາຫ – ‘ຂມນີຍໍ ເມ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຍາປນີຍໍ ເມ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ; ອປິ ຈ ເມ ສີສໍ ໂຖກໍ ທຸກ຺ຂ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ! ຍາວ [ຍໍ (ສ຺ຍາ.)] ມຫິທ຺ຘິໂກ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ມຫານຸຠາໂວ ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ຍກ຺ຂມ຺ປິ ປສ຺ສິສ຺ສຕິ! ມຍໍ ປເນຕຣຫິ ປໍສຸປິສາຈກມ຺ປິ ນ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ຠຄວາ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ວິສຸທ຺ຘາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສິກາຍ ເຕສໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ມຫານາຄານໍ ອິມໍ ເອວຣູປໍ ກຖາສລ຺ລາປໍ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ຍສ຺ສ ເສລູປມໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຐິຕໍ ນານຸປກມ຺ປຕິ;

ວິຣຕ຺ຕໍ ຣຊນີເຍສຸ, ໂກປເນຍ຺ເຍ ນ ກຸປ຺ປຕິ;

ຍສ຺ເສວໍ ຠາວິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ກຸໂຕ ຕໍ ທຸກ຺ຂເມສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ;

໕. ນາຄສຸຕ຺ຕໍ

໓໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ວິຫຣຕິ ໂຆສິຕາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ອາກິຓ຺ໂຓ ວິຫຣຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂູນີຫິ ອຸປາສເກຫິ ອຸປາສິກາຫິ ຣາຊູຫິ ຣາຊມຫາມຕ຺ເຕຫິ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ຕິຕ຺ຖິຍສາວເກຫິ. ອາກິຓ຺ໂຓ ທຸກ຺ຂໍ ນ ຜາສຸ ວິຫຣຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ ເອຕຣຫິ ອາກິຓ຺ໂຓ ວິຫຣາມິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂູນີຫິ ອຸປາສເກຫິ ອຸປາສິກາຫິ ຣາຊູຫິ ຣາຊມຫາມຕ຺ເຕຫິ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ຕິຕ຺ຖິຍສາວເກຫິ. ອາກິຓ຺ໂຓ ທຸກ຺ຂໍ ນ ຜາສຸ ວິຫຣາມິ. ຍໍນູນາຫໍ ເອໂກ ຄຓສ຺ມາ ວູປກຏ຺ໂຐ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ໂກສມ຺ພິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ໂກສມ຺ພິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ສາມໍ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາກໍ ອນປໂລເກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ເອໂກ ອທຸຕິໂຍ ເຍນ ປາລິເລຍ຺ຍກໍ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ປາລິເລຍ຺ຍກໍ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ປາລິເລຍ຺ຍເກ ວິຫຣຕິ ຣກ຺ຂິຕວນສຓ຺ເຑ ຠທ຺ທສາລມູເລ.

ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ໂຂ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ອາກິຓ຺ໂຓ ວິຫຣຕິ ຫຕ຺ຖີຫິ ຫຕ຺ຖິນີຫິ ຫຕ຺ຖິກລເຠຫິ ຫຕ຺ຖິຈ຺ຉາເປຫິ. ຉິນ຺ນຄ຺ຄານິ ເຈວ ຕິຓານິ ຂາທຕິ, ໂອຠຄ຺ໂຄຠຄ຺ຄຎ຺ຈສ຺ສ ສາຂາຠງ຺ຄໍ ຂາທນ຺ຕິ, ອາວິລານິ ຈ ປານີຍານິ ປິວຕິ, ໂອຄາຫາ ຈສ຺ສ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓສ຺ສ ຫຕ຺ຖິນິໂຍ ກາຍໍ ອຸປນິຆໍສນ຺ຕິໂຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອາກິຓ຺ໂຓ ທຸກ຺ຂໍ ນ ຜາສຸ ວິຫຣຕິ. ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິນາຄສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ ເອຕຣຫິ ອາກິຓ຺ໂຓ ວິຫຣາມິ ຫຕ຺ຖີຫິ ຫຕ຺ຖິນີຫິ ຫຕ຺ຖິກລເຠຫິ ຫຕ຺ຖິຈ຺ຉາເປຫິ, ຉິນ຺ນຄ຺ຄານິ ເຈວ ຕິຓານິ ຂາທາມິ, ໂອຠຄ຺ໂຄຠຄ຺ຄຎ຺ຈ ເມ ສາຂາຠງ຺ຄໍ ຂາທນ຺ຕິ, ອາວິລານິ ຈ ປານີຍານິ ປິວາມິ, ໂອຄາຫາ ຈ ເມ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓສ຺ສ ຫຕ຺ຖິນິໂຍ ກາຍໍ ອຸປນິຆໍສນ຺ຕິໂຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອາກິຓ຺ໂຓ ທຸກ຺ຂໍ ນ ຜາສຸ ວິຫຣາມິ. ຍໍນູນາຫໍ ເອໂກ ຄຓສ຺ມາ ວູປກຏ຺ໂຐ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ຍູຖາ ອປກ຺ກມ຺ມ ເຍນ ປາລິເລຍ຺ຍກໍ ຣກ຺ຂິຕວນສຓ຺ໂຑ ຠທ຺ທສາລມູລໍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ [ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ (ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.)] ໂສ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ຠຄວາ ວິຫຣຕິ ຕໍ ປເທສໍ [ອປ຺ປຫຣິຕຎ຺ຈ ກໂຣຕິ, ໂສຓ຺ຑາຍ (ພຫູສຸ)] ອປ຺ປຫຣິຕໍ ກໂຣຕິ, ໂສຓ຺ຑາຍ ຈ [ອປ຺ປຫຣິຕຎ຺ຈ ກໂຣຕິ, ໂສຓ຺ຑາຍ (ພຫູສຸ)] ຠຄວໂຕ ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ [ອຸປຏ຺ຐເປຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)].

ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ອາກິຓ຺ໂຓ ວິຫາສິໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂູນີຫິ ອຸປາສເກຫິ ອຸປາສິກາຫິ ຣາຊູຫິ ຣາຊມຫາມຕ຺ເຕຫິ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ຕິຕ຺ຖິຍສາວເກຫິ, ອາກິຓ຺ໂຓ ທຸກ຺ຂໍ ນ ຜາສຸ ວິຫາສິໍ. ໂສມ຺ຫິ ເອຕຣຫິ ອນາກິຓ຺ໂຓ ວິຫຣາມິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ອຸປາສເກຫິ ອຸປາສິກາຫິ ຣາຊູຫິ ຣາຊມຫາມຕ຺ເຕຫິ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ຕິຕ຺ຖິຍສາວເກຫິ, ອນາກິຓ຺ໂຓ ສຸຂໍ ຜາສຸ ວິຫຣາມີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສປິ ໂຂ ຫຕ຺ຖິນາຄສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ອາກິຓ຺ໂຓ ວິຫາສິໍ ຫຕ຺ຖີຫິ ຫຕ຺ຖິນີຫິ ຫຕ຺ຖິກລເຠຫິ ຫຕ຺ຖິຈ຺ຉາເປຫິ, ຉິນ຺ນຄ຺ຄານິ ເຈວ ຕິຓານິ ຂາທິໍ, ໂອຠຄ຺ໂຄຠຄ຺ຄຎ຺ຈ ເມ ສາຂາຠງ຺ຄໍ ຂາທິໍສຸ, ອາວິລານິ ຈ ປານີຍານິ ອປາຍິໍ, ໂອຄາຫາ ຈ ເມ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓສ຺ສ ຫຕ຺ຖິນິໂຍ ກາຍໍ ອຸປນິຆໍສນ຺ຕິໂຍ ອຄມໍສຸ, ອາກິຓ຺ໂຓ ທຸກ຺ຂໍ ນ ຜາສຸ ວິຫາສິໍ. ໂສມ຺ຫິ ເອຕຣຫິ ອນາກິຓ຺ໂຓ ວິຫຣາມິ ຫຕ຺ຖີຫິ ຫຕ຺ຖິນີຫິ ຫຕ຺ຖິກລເຠຫິ ຫຕ຺ຖິຈ຺ຉາເປຫິ, ອຈ຺ຉິນ຺ນຄ຺ຄານິ ເຈວ ຕິຓານິ ຂາທາມິ, ໂອຠຄ຺ໂຄຠຄ຺ຄຎ຺ຈ ເມ ສາຂາຠງ຺ຄໍ ນ ຂາທນ຺ຕິ, ອນາວິລານິ ຈ ປານີຍານິ ປິວາມິ, ໂອຄາຫາ ຈ ເມ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓສ຺ສ ຫຕ຺ຖິນິໂຍ ນ ກາຍໍ ອຸປນິຆໍສນ຺ຕິໂຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອນາກິຓ຺ໂຓ ສຸຂໍ ຜາສຸ ວິຫຣາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປວິເວກໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຈ ຫຕ຺ຖິນາຄສ຺ສ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ເອຕໍ [ເອວໍ (ກ.)] ນາຄສ຺ສ ນາເຄນ, ອີສາທນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິໂນ;

ສເມຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ເຕນ, ຍເທໂກ ຣມຕີ ມໂນ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ;

໖. ປິຓ຺ໂຑລສຸຕ຺ຕໍ

໓໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາໂຊ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ປໍສຸກູລິໂກ ເຕຈີວຣິໂກ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ປວິວິຕ຺ໂຕ ອສໍສຏ຺ໂຐ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ [ອາຣທ຺ຘວິຣິໂຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຘຸຕວາໂທ ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ໂຕ.

ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາຊໍ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ນໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ອາຣຎ຺ຎິກໍ ປິຓ຺ຑປາຕິກໍ ປໍສຸກູລິກໍ ເຕຈີວຣິກໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉໍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐໍ ປວິວິຕ຺ຕໍ ອສໍສຏ຺ຐໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍໍ ຘຸຕວາທໍ ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ຕໍ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ອນູປວາໂທ ອນູປຆາໂຕ [ອນຸປວາໂທ ອນຸປຆາໂຕ (ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.)], ປາຕິໂມກ຺ເຂ ຈ ສໍວໂຣ;

ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ຈ ຠຕ຺ຕສ຺ມິໍ, ປນ຺ຕຎ຺ຈ ສຍນາສນໍ;

ອຘິຈິຕ຺ເຕ ຈ ອາໂຍໂຄ, ເອຕໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນ’’ນ຺ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ;

໗. ສາຣິປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໓໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ປວິວິຕ຺ໂຕ ອສໍສຏ຺ໂຐ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ໂຕ.

ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ນໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ອປ຺ປິຈ຺ຉໍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐໍ ປວິວິຕ຺ຕໍ ອສໍສຏ຺ຐໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍໍ ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ຕໍ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ອຘິເຈຕໂສ ອປ຺ປມຊ຺ຊໂຕ,

ມຸນິໂນ ໂມນປເຖສຸ ສິກ຺ຂໂຕ;

ໂສກາ ນ ຠວນ຺ຕິ ຕາທິໂນ,

ອຸປສນ຺ຕສ຺ສ ສທາ ສຕີມໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ;

໘. ສຸນ຺ທຣີສຸຕ຺ຕໍ

໓໘. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ ອປຈິໂຕ ລາຠີ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ ອປຈິໂຕ ລາຠີ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປນ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອສກ຺ກຕາ ໂຫນ຺ຕິ ອຄຣຸກຕາ ອມານິຕາ ອປູຊິຕາ ອນປຈິຕາ ນ ລາຠິໂນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຠຄວໂຕ ສກ຺ກາຣໍ ອສຫມານາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ເຍນ ສຸນ຺ທຣີ ປຣິພ຺ພາຊິກາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສຸນ຺ທຣິໍ ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຸສ຺ສຫສິ ຕ຺ວໍ, ຠຄິນິ, ຎາຕີນໍ ອຕ຺ຖໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ກ຺ຍາຫໍ, ອຍ຺ຍາ, ກໂຣມິ? ກິໍ ມຍາ ນ ສກ຺ກາ [ກິໍ ມຍາ ສກ຺ກາ (ສ຺ຍາ. ປີ.)] ກາຕຸໍ? ຊີວິຕມ຺ປິ ເມ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ຎາຕີນໍ ອຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ.

‘‘ເຕນ ຫິ, ຠຄິນິ, ອຠິກ຺ຂຓໍ ເຊຕວນໍ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ໂຂ ສຸນ຺ທຣີ ປຣິພ຺ພາຊິກາ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອຠິກ຺ຂຓໍ ເຊຕວນໍ ອຄມາສິ.

ຍທາ ເຕ ອຎ຺ຎິໍສຸ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ – ‘‘ໂວທິຏ຺ຐາ ໂຂ ສຸນ຺ທຣີ ປຣິພ຺ພາຊິກາ ພຫຸຊເນນ ອຠິກ຺ຂຓໍ ເຊຕວນໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ [ຄຈ຺ຉຕີຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ອຖ ນໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ເຊຕວນສ຺ສ ປຣິຂາກູເປ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ [ນິຂນິຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ເຍນ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປເສນທິໍ ໂກສລໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຍາ ສາ, ມຫາຣາຊ, ສຸນ຺ທຣີ ປຣິພ຺ພາຊິກາ; ສາ ໂນ ນ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ກຕ຺ຖ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ອາສງ຺ກຖາ’’ຕິ? ‘‘ເຊຕວເນ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເຊຕວນໍ ວິຈິນຖາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເຊຕວນໍ ວິຈິນິຕ຺ວາ ຍຖານິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປຣິຂາກູປາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ປເວເສຕ຺ວາ ຣຖິຍາຍ ຣຖິຍໍ ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສ ອຸຊ຺ຌາເປສຸໍ –

‘‘ປສ຺ສຖາຍ຺ຍາ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ກມ຺ມໍ! ອລຊ຺ຊິໂນ ອິເມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ທຸສ຺ສີລາ ປາປຘມ຺ມາ ມຸສາວາທິໂນ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ. ອິເມ ຫິ ນາມ ຘມ຺ມຈາຣິໂນ ສມຈາຣິໂນ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ສຈ຺ຈວາທິໂນ ສີລວນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ ປຏິຊານິສ຺ສນ຺ຕິ! ນຕ຺ຖິ ອິເມສໍ ສາມຎ຺ຎໍ, ນຕ຺ຖິ ອິເມສໍ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎໍ. ນຏ຺ຐໍ ອິເມສໍ ສາມຎ຺ຎໍ, ນຏ຺ຐໍ ອິເມສໍ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎໍ. ກຸໂຕ ອິເມສໍ ສາມຎ຺ຎໍ, ກຸໂຕ ອິເມສໍ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎໍ? ອປຄຕາ ອິເມ ສາມຎ຺ຎາ, ອປຄຕາ ອິເມ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎາ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ປຸຣິໂສ ປຸຣິສກິຈ຺ຈໍ ກຣິຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສ຺ສຕີ’’ຕິ!

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ມນຸສ຺ສາ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ອສພ຺ຠາຫິ ຜຣຸສາຫິ ວາຈາຫິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ ປຣິຠາສນ຺ຕິ ໂຣສນ຺ຕິ ວິເຫສນ຺ຕິ –

‘‘ອລຊ຺ຊິໂນ ອິເມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ທຸສ຺ສີລາ ປາປຘມ຺ມາ ມຸສາວາທິໂນ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ. ອິເມ ຫິ ນາມ ຘມ຺ມຈາຣິໂນ ສມຈາຣິໂນ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ສຈ຺ຈວາທິໂນ ສີລວນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ ປຏິຊານິສ຺ສນ຺ຕິ! ນຕ຺ຖິ ອິເມສໍ ສາມຎ຺ຎໍ, ນຕ຺ຖິ ອິເມສໍ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎໍ. ນຏ຺ຐໍ ອິເມສໍ ສາມຎ຺ຎໍ, ນຏ຺ຐໍ ອິເມສໍ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎໍ. ກຸໂຕ ອິເມສໍ ສາມຎ຺ຎໍ, ກຸໂຕ ອິເມສໍ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎໍ? ອປຄຕາ ອິເມ ສາມຎ຺ຎາ, ອປຄຕາ ອິເມ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎາ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ປຸຣິໂສ ປຸຣິສກິຈ຺ຈໍ ກຣິຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສ຺ສຕີ’’ຕິ!

ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິໍສຸ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ –

‘‘ເອຕຣຫິ, ຠນ຺ເຕ, ສາວຕ຺ຖິຍໍ ມນຸສ຺ສາ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ອສພ຺ຠາຫິ ຜຣຸສາຫິ ວາຈາຫິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ ປຣິຠາສນ຺ຕິ ໂຣສນ຺ຕິ ວິເຫສນ຺ຕິ – ‘ອລຊ຺ຊິໂນ ອິເມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ທຸສ຺ສີລາ ປາປຘມ຺ມາ ມຸສາວາທິໂນ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ. ອິເມ ຫິ ນາມ ຘມ຺ມຈາຣິໂນ ສມຈາຣິໂນ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ສຈ຺ຈວາທິໂນ ສີລວນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ ປຏິຊານິສ຺ສນ຺ຕິ. ນຕ຺ຖິ ອິເມສໍ ສາມຎ຺ຎໍ, ນຕ຺ຖິ ອິເມສໍ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎໍ. ນຏ຺ຐໍ ອິເມສໍ ສາມຎ຺ຎໍ, ນຏ຺ຐໍ ອິເມສໍ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎໍ. ກຸໂຕ ອິເມສໍ ສາມຎ຺ຎໍ, ກຸໂຕ ອິເມສໍ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎໍ? ອປຄຕາ ອິເມ ສາມຎ຺ຎາ, ອປຄຕາ ອິເມ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎາ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ປຸຣິໂສ ປຸຣິສກິຈ຺ຈໍ ກຣິຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສ຺ສຕີ’’’ຕິ!

‘‘ເນໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ໂທ ຈິຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ ສຕ຺ຕາຫເມວ ຠວິສ຺ສຕິ. ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ອນ຺ຕຣຘາຍິສ຺ສຕິ. ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ມນຸສ຺ສາ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ອສພ຺ຠາຫິ ຜຣຸສາຫິ ວາຈາຫິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ ປຣິຠາສນ຺ຕິ ໂຣສນ຺ຕິ ວິເຫສນ຺ຕິ, ເຕ ຕຸມ຺ເຫ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ປຏິໂຈເທຖ –

‘‘‘ອຠູຕວາທີ ນິຣຍໍ ອຸເປຕິ,

ໂຍ ວາປິ [ໂຍ ຈາປິ (ສີ. ປີ. ກ.)] ກຕ຺ວາ ນ ກໂຣມິ ຈາຫ;

ອຸໂຠປິ ເຕ ເປຈ຺ຈ ສມາ ຠວນ຺ຕິ,

ນິຫີນກມ຺ມາ ມນຸຊາ ປຣຕ຺ຖາ’’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອິມໍ ຄາຖໍ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ ເຍ ມນຸສ຺ສາ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ອສພ຺ຠາຫິ ຜຣຸສາຫິ ວາຈາຫິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ ປຣິຠາສນ຺ຕິ ໂຣສນ຺ຕິ ວິເຫສນ຺ຕິ ເຕ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ປຏິໂຈເທນ຺ຕິ –

‘‘ອຠູຕວາທີ ນິຣຍໍ ອຸເປຕິ,

ໂຍ ວາປິ ກຕ຺ວາ ນ ກໂຣມິຈາຫ;

ອຸໂຠປິ ເຕ ເປຈ຺ຈ ສມາ ຠວນ຺ຕິ,

ນິຫີນກມ຺ມາ ມນຸຊາ ປຣຕ຺ຖາ’’ຕິ.

ມນຸສ຺ສານໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອກາຣກາ ອິເມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ. ນຍິເມຫິ ກຕໍ. ສປນ຺ຕິເມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ. ເນວ ໂສ ສທ຺ໂທ ຈິຣໍ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຕາຫເມວ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ອນ຺ຕຣຘາຍິ.

ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂວຈຸໍ –

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ຠນ຺ເຕ! ຍາວ ສຸຠາສິຕໍ ຈິທໍ ຠນ຺ເຕ ຠຄວຕາ – ‘ເນໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ໂທ ຈິຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ສຕ຺ຕາຫເມວ ຠວິສ຺ສຕິ. ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ອນ຺ຕຣຘາຍິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ສທ຺ໂທ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ຕຸທນ຺ຕິ ວາຈາຍ ຊນາ ອສຎ຺ຎຕາ,

ສເຣຫິ ສງ຺ຄາມຄຕໍວ ກຸຎ຺ຊຣໍ;

ສຸຕ຺ວານ ວາກ຺ຍໍ ຜຣຸສໍ ອຸທີຣິຕໍ,

ອຘິວາສເຍ ຠິກ຺ຂຸ ອທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ;

໙. ອຸປເສນສຸຕ຺ຕໍ

໓໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸປເສນສ຺ສ ວງ຺ຄນ຺ຕປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ສຕ຺ຖາ ຈ ເມ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ; ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຈມ຺ຫິ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ; ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ຈ ເມ ສີລວນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ; ສີເລສຸ ຈມ຺ຫິ ປຣິປູຣກາຣີ; ສຸສມາຫິໂຕ ຈມ຺ຫິ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ; ອຣຫາ ຈມ຺ຫິ ຂີຓາສໂວ; ມຫິທ຺ຘິໂກ ຈມ຺ຫິ ມຫານຸຠາໂວ. ຠທ຺ທກໍ ເມ ຊີວິຕໍ, ຠທ຺ທກໍ ມຣຓ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸປເສນສ຺ສ ວງ຺ຄນ຺ຕປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ຍໍ ຊີວິຕໍ ນ ຕປຕິ, ມຣຓນ຺ເຕ ນ ໂສຈຕິ;

ສ ເວ ທິຏ຺ຐປໂທ ຘີໂຣ, ໂສກມຊ຺ເຌ ນ ໂສຈຕິ.

‘‘ອຸຈ຺ຉິນ຺ນຠວຕຓ຺ຫສ຺ສ, ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ;

ວິກ຺ຂີໂຓ ຊາຕິສໍສາໂຣ, ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ປຸນພ຺ຠໂວ’’ຕິ. ນວມໍ;

໑໐. ສາຣິປຸຕ຺ຕອຸປສມສຸຕ຺ຕໍ

໔໐. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປສມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ.

ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ນໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປສມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມານໍ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ອຸປສນ຺ຕສນ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ເນຕ຺ຕິຈ຺ຉິນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ;

ວິກ຺ຂີໂຓ ຊາຕິສໍສາໂຣ, ມຸຕ຺ໂຕ ໂສ ມາຣພນ຺ຘນາ’’ຕິ. ທສມໍ;

ເມຆິຍວຄ຺ໂຄ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ນິຏ຺ຐິໂຕ.