໒. ມຸຈລິນ຺ທວຄ຺ໂຄ

໑. ມຸຈລິນ຺ທສຸຕ຺ຕໍ

໑໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ອຸຣຸເວລາຍໍ ວິຫຣຕິ ນຊ຺ຊາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ຕີເຣ ມຸຈລິນ຺ທມູເລ ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ເອກປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂປຏິສໍເວທີ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມຫາ ອກາລເມໂຆ ອຸທປາທິ ສຕ຺ຕາຫວທ຺ທລິກາ ສີຕວາຕທຸທ຺ທິນີ. ອຖ ໂຂ ມຸຈລິນ຺ໂທ ນາຄຣາຊາ ສກຠວນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກາຍໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຠເຄຫິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປຣິມຸທ຺ຘນິ ມຫນ຺ຕໍ ຜຓໍ ວິຫຈ຺ຈ ອຏ຺ຐາສິ – ‘‘ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ສີຕໍ, ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸຓ຺ຫໍ, ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສປ [ສິຣິໍສປ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ສມ຺ຜສ຺ໂສ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ ມຸຈລິນ຺ໂທ ນາຄຣາຊາ ວິທ຺ຘໍ ວິຄຕວລາຫກໍ ເທວໍ ວິທິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກາຍາ ໂຠເຄ ວິນິເວເຐຕ຺ວາ ສກວຓ຺ຓໍ ປຏິສໍຫຣິຕ຺ວາ ມາຓວກວຓ຺ຓໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ອຏ຺ຐາສິ ປຎ຺ຊລິໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ນມສ຺ສມາໂນ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ສຸໂຂ ວິເວໂກ ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ, ສຸຕຘມ຺ມສ຺ສ ປສ຺ສໂຕ;

ອພ຺ຍາປຊ຺ຊໍ ສຸຂໍ ໂລເກ, ປາຓຠູເຕສຸ ສໍຍໂມ.

‘‘ສຸຂາ ວິຣາຄຕາ ໂລເກ, ກາມານໍ ສມຕິກ຺ກໂມ;

ອສ຺ມິມານສ຺ສ ໂຍ ວິນໂຍ, ເອຕໍ ເວ ປຣມໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ. ປຐມໍ;

໒. ຣາຊສຸຕ຺ຕໍ

໑໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕານໍ ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອຍມນ຺ຕຣາກຖາ ອຸທປາທິ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຣາຊູນໍ ມຫທ຺ຘນຕໂຣ ວາ ມຫາໂຠຄຕໂຣ ວາ ມຫາໂກສຕໂຣ ວາ ມຫາວິຊິຕຕໂຣ ວາ ມຫາວາຫນຕໂຣ ວາ ມຫພ຺ພລຕໂຣ ວາ ມຫິທ຺ຘິກຕໂຣ ວາ ມຫານຸຠາວຕໂຣ ວາ ຣາຊາ ວາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ, ຣາຊາ ວາ ປເສນທິ ໂກສໂລ’’ຕິ? ອຍຎ຺ຈຣຫິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ຕຣາກຖາ ໂຫຕິ ວິປ຺ປກຕາ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນຸປຏ຺ຐານສາລາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ສນ຺ນິປຕິຕາ, ກາ ຈ ປນ ໂວ ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ’’ຕິ?

‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕານໍ ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອຍມນ຺ຕຣາກຖາ ອຸທປາທິ – ‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຣາຊູນໍ ມຫທ຺ຘນຕໂຣ ວາ ມຫາໂຠຄຕໂຣ ວາ ມຫາໂກສຕໂຣ ວາ ມຫາວິຊິຕຕໂຣ ວາ ມຫາວາຫນຕໂຣ ວາ ມຫພ຺ພລຕໂຣ ວາ ມຫິທ຺ຘິກຕໂຣ ວາ ມຫານຸຠາວຕໂຣ ວາ ຣາຊາ ວາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ, ຣາຊາ ວາ ປເສນທິ ໂກສໂລ’ຕິ? ອຍໍ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ, ອຖ ຠຄວາ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

‘‘ນ ຂ຺ເວຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕິຣູປໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ເອວຣູປິໍ ກຖໍ ກເຖຍ຺ຍາຖ. ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວຍໍ ກຣຓີຍໍ – ຘມ຺ມີ ວາ ກຖາ ອຣິໂຍ ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ຍຎ຺ຈ ກາມສຸຂໍ ໂລເກ, ຍຎ຺ຈິທໍ ທິວິຍໍ ສຸຂໍ;

ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍສຸຂສ຺ເສເຕ, ກລໍ ນາຄ຺ຆນ຺ຕິ ໂສຬສິ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ;

໓. ທຓ຺ຑສຸຕ຺ຕໍ

໑໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ກຸມາຣກາ ອນ຺ຕຣາ ຈ ສາວຕ຺ຖິໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ເຊຕວນໍ ອຫິໍ ທຓ຺ເຑນ ຫນນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ສມ຺ພຫຸເລ ກຸມາຣເກ ອນ຺ຕຣາ ຈ ສາວຕ຺ຖິໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ເຊຕວນໍ ອຫິໍ ທຓ຺ເຑນ ຫນນ຺ເຕ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ສຸຂກາມານິ ຠູຕານິ, ໂຍ ທຓ຺ເຑນ ວິຫິໍສຕິ;

ອຕ຺ຕໂນ ສຸຂເມສາໂນ, ເປຈ຺ຈ ໂສ ນ ລຠເຕ ສຸຂໍ.

‘‘ສຸຂກາມານິ ຠູຕານິ, ໂຍ ທຓ຺ເຑນ ນ ຫິໍສຕິ;

ອຕ຺ຕໂນ ສຸຂເມສາໂນ, ເປຈ຺ຈ ໂສ ລຠເຕ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍໍ;

໔. ສກ຺ກາຣສຸຕ຺ຕໍ

໑໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ ອປຈິໂຕ, ລາຠີ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ ອປຈິໂຕ, ລາຠີ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປນ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອສກ຺ກຕາ ໂຫນ຺ຕິ ອຄຣຸກຕາ ອມານິຕາ [ນ ອປຈິຕາ (ສ຺ຍາ. ປີ.)] ອປູຊິຕາ ອນປຈິຕາ, ນ ລາຠິໂນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ອຖ ໂຂ ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຠຄວໂຕ ສກ຺ກາຣໍ ອສຫມານາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຄາເມ ຈ ອຣຎ຺ເຎ ຈ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ອສພ຺ຠາຫິ ຜຣຸສາຫິ ວາຈາຫິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ ປຣິຠາສນ຺ຕິ ໂຣເສນ຺ຕິ ວິເຫເສນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ເອຕຣຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສກ຺ກໂຕ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ ອປຈິໂຕ, ລາຠີ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ສກ຺ກໂຕ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ ອປຈິໂຕ, ລາຠີ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປນ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອສກ຺ກຕາ ອຄຣຸກຕາ ອມານິຕາ ອປູຊິຕາ ອນປຈິຕາ, ນ ລາຠິໂນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ອຖ ໂຂ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຠຄວໂຕ ສກ຺ກາຣໍ ອສຫມານາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຄາເມ ຈ ອຣຎ຺ເຎ ຈ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ອສພ຺ຠາຫິ ຜຣຸສາຫິ ວາຈາຫິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ ປຣິຠາສນ຺ຕິ ໂຣເສນ຺ຕິ ວິເຫສນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ຄາເມ ອຣຎ຺ເຎ ສຸຂທຸກ຺ຂຜຸຏ຺ໂຐ,

ເນວຕ຺ຕໂຕ ໂນ ປຣໂຕ ທເຫຖ;

ຜຸສນ຺ຕິ ຜສ຺ສາ ອຸປຘິໍ ປຏິຈ຺ຈ,

ນິຣູປຘິໍ ເກນ ຜຸເສຍ຺ຍຸ ຜສ຺ສາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ;

໕. ອຸປາສກສຸຕ຺ຕໍ

໑໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລໂກ ອຸປາສໂກ ສາວຕ຺ຖິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ. ອຖ ໂຂ ໂສ ອຸປາສໂກ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຕໍ ກຣຓີຍໍ ຕີເຣຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ຕໍ ອຸປາສກໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຈິຣສ຺ສໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອຸປາສກ, ອິມໍ ປຣິຍາຍມກາສິ ຍທິທໍ ອິຘາຄມນາຍາ’’ຕິ.

‘‘ຈິຣປຏິກາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸກາໂມ, ອປິ ຈາຫໍ ເກຫິຈິ ເກຫິຈິ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍຫິ ພ຺ຍາວໂຏ. ເອວາຫໍ ນາສກ຺ຂິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ສຸຂໍ ວຕ ຕສ຺ສ ນ ໂຫຕິ ກິຎ຺ຈິ,

ສງ຺ຂາຕຘມ຺ມສ຺ສ ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ;

ສກິຎ຺ຈນໍ ປສ຺ສ ວິຫຎ຺ຎມານໍ,

ຊໂນ ຊນສ຺ມິໍ ປຏິພນ຺ຘຣູໂປ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ;

໖. ຄພ຺ຠິນີສຸຕ຺ຕໍ

໑໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ທຫຣມາຓວິກາ ປຊາປຕິ ໂຫຕິ ຄພ຺ຠິນີ ອຸປວິຊຎ຺ຎາ. ອຖ ໂຂ ສາ ປຣິພ຺ພາຊິກາ ຕໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເຕລໍ ອາຫຣ, ຍໍ ເມ ວິຊາຕາຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ໂສ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຕໍ ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຸໂຕ ປນາຫໍ, ໂຠຕິ [ໂຠຕິຍາ (ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.)], ເຕລໍ ອາຫຣາມີ’’ຕິ? ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສາ ປຣິພ຺ພາຊິກາ ຕໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເຕລໍ ອາຫຣ, ຍໍ ເມ ວິຊາຕາຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ປຣິພ຺ພາຊິໂກ ຕໍ ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຸໂຕ ປນາຫໍ, ໂຠຕິ, ເຕລໍ ອາຫຣາມີ’’ຕິ? ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສາ ປຣິພ຺ພາຊິກາ ຕໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເຕລໍ ອາຫຣ, ຍໍ ເມ ວິຊາຕາຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາຄາເຣ ສມຓສ຺ສ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວາ ສປ຺ປິສ຺ສ ວາ ເຕລສ຺ສ ວາ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປາຕຸໍ ທີຍຕິ [ທິຍ຺ຍຕິ (ສີ. ກ.)], ໂນ ນີຫຣິຕຸໍ.

ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ໂຂ ປນ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາຄາເຣ ສມຓສ຺ສ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວາ ສປ຺ປິສ຺ສ ວາ ເຕລສ຺ສ ວາ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປາຕຸໍ ທີຍຕິ, ໂນ ນີຫຣິຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕລສ຺ສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປິວິຕ຺ວາ ຆຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຉທ຺ທິຕ຺ວານ [ອຸຄ຺ຄິຣິຕ຺ວານ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.), ອຸຈ຺ຉທິຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ອຏ຺ຐ.), ອຸຈ຺ຉຑ຺ຑິຕ຺ວານ (ກ.)] ທເທຍ຺ຍໍ, ຍໍ ອິມິສ຺ສາ ວິຊາຕາຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕລສ຺ສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປິວິຕ຺ວາ ຆຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເນວ ສກ຺ໂກຕິ ອຸທ຺ຘໍ ກາຕຸໍ, ນ ປນ ອໂຘ. ໂສ ທຸກ຺ຂາຫິ ຕິພ຺ພາຫິ [ຕິປ຺ປາຫິ (ສ຺ຍາ.)] ຂຣາຫິ ກຏຸກາຫິ ເວທນາຫິ ຜຸຏ຺ໂຐ ອາວຏ຺ຏຕິ ປຣິວຏ຺ຏຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ຕໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ທຸກ຺ຂາຫິ ຕິພ຺ພາຫິ ຂຣາຫິ ກຏຸກາຫິ ເວທນາຫິ ຜຸຏ຺ຐໍ ອາວຏ຺ຏມານໍ ປຣິວຏ຺ຏມານໍ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ສຸຂິໂນ ວຕ ເຍ ອກິຎ຺ຈນາ,

ເວທຄຸໂນ ຫິ ຊນາ ອກິຎ຺ຈນາ;

ສກິຎ຺ຈນໍ ປສ຺ສ ວິຫຎ຺ຎມານໍ,

ຊໂນ ຊນສ຺ມິໍ ປຏິພນ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ’’ [ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ (ສ຺ຍາ.), ປຏິພນ຺ຘຣຸໂປ (?)] ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ;

໗. ເອກປຸຕ຺ຕກສຸຕ຺ຕໍ

໑໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ປິໂຍ ມນາໂປ ກາລງ຺ກໂຕ ໂຫຕິ.

ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ອຸປາສກາ ອລ຺ລວຕ຺ຖາ ອລ຺ລເກສາ ທິວາ ທິວສ຺ສ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ເນ ໂຂ ເຕ ອຸປາສເກ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ, ອຸປາສກາ, ອລ຺ລວຕ຺ຖາ ອລ຺ລເກສາ ອິຘູປສງ຺ກມນ຺ຕາ ທິວາ ທິວສ຺ສາ’’ຕິ?

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ໂສ ອຸປາສໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ປິໂຍ ມນາໂປ ກາລງ຺ກໂຕ. ເຕນ ມຍໍ ອລ຺ລວຕ຺ຖາ ອລ຺ລເກສາ ອິຘູປສງ຺ກມນ຺ຕາ ທິວາ ທິວສ຺ສາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ປິຍຣູປສ຺ສາທຄຘິຕາເສ [ປິຍຣູປສ຺ສາຕຄຘິຕາເສ (ສີ. ປີ.)],

ເທວກາຍາ ປຸຖຸ ມນຸສ຺ສາ ຈ;

ອຆາວິໂນ ປຣິຊຸນ຺ນາ,

ມຈ຺ຈຸຣາຊສ຺ສ ວສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

‘‘ເຍ ເວ ທິວາ ຈ ຣຕ຺ໂຕ ຈ,

ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ຊຫນ຺ຕິ ປິຍຣູປໍ;

ເຕ ເວ ຂຓນ຺ຕິ ອຆມູລໍ,

ມຈ຺ຈຸໂນ ອາມິສໍ ທຸຣຕິວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ;

໘. ສຸປ຺ປວາສາສຸຕ຺ຕໍ

໑໘. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ກຸຓ຺ຑິກາຍໍ [ກຸຓ຺ຑິຍາຍໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ວິຫຣຕິ ກຸຓ຺ຑຘານວເນ [ກຸຓ຺ຑິຏ຺ຐານວເນ (ສ຺ຍາ. ປີ.)]. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສຸປ຺ປວາສາ ໂກລິຍຘີຕາ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຄພ຺ຠໍ ຘາເຣຕິ. ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາ ສາ ທຸກ຺ຂາຫິ ຕິພ຺ພາຫິ ຂຣາຫິ ກຏຸກາຫິ ເວທນາຫິ ຜຸຏ຺ຐາ ຕີຫິ ວິຕກ຺ເກຫິ ອຘິວາເສຕິ – ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວຕ ໂສ ຠຄວາ ໂຍ ອິມສ຺ສ ເອວຣູປສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຫານາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ; ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ວຕ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ໂຍ ອິມສ຺ສ ເອວຣູປສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຫານາຍ ປຏິປນ຺ໂນ; ສຸສຸຂໍ ວຕ ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ຍຕ຺ຖິທໍ ເອວຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ ນ ສໍວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສຸປ຺ປວາສາ ໂກລິຍຘີຕາ ສາມິກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມມ ວຈເນນ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທາຫິ; ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ປຸຈ຺ຉ – ‘ສຸປ຺ປວາສາ, ຠນ຺ເຕ, ໂກລິຍຘີຕາ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ; ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຫິ – ‘ສຸປ຺ປວາສາ, ຠນ຺ເຕ, ໂກລິຍຘີຕາ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຄພ຺ຠໍ ຘາເຣຕິ. ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາ ສາ ທຸກ຺ຂາຫິ ຕິພ຺ພາຫິ ຂຣາຫິ ກຏຸກາຫິ ເວທນາຫິ ຜຸຏ຺ຐາ ຕີຫິ ວິຕກ຺ເກຫິ ອຘິວາເສຕິ – ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວຕ ໂສ ຠຄວາ ໂຍ ອິມສ຺ສ ເອວຣູປສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຫານາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ; ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ວຕ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ໂຍ ອິມສ຺ສ ເອວຣູປສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຫານາຍ ປຏິປນ຺ໂນ; ສຸສຸຂໍ ວຕ ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ຍຕ຺ຖິທໍ ເອວຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ ນ ສໍວິຊ຺ຊຕີ’’’ຕິ.

‘‘ປຣມ’’ນ຺ຕິ ໂຂ ໂສ ໂກລິຍປຸຕ຺ໂຕ ສຸປ຺ປວາສາຍ ໂກລິຍຘີຕາຍ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂກລິຍປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຸປ຺ປວາສາ, ຠນ຺ເຕ, ໂກລິຍຘີຕາ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ, ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ປຸຈ຺ຉຕິ; ເອວຎ຺ຈ ວເທຕິ – ‘ສຸປ຺ປວາສາ, ຠນ຺ເຕ, ໂກລິຍຘີຕາ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຄພ຺ຠໍ ຘາເຣຕິ. ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາ ສາ ທຸກ຺ຂາຫິ ຕິພ຺ພາຫິ ຂຣາຫິ ກຏຸກາຫິ ເວທນາຫິ ຜຸຏ຺ຐາ ຕີຫິ ວິຕກ຺ເກຫິ ອຘິວາເສຕິ – ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວຕ ໂສ ຠຄວາ ໂຍ ອິມສ຺ສ ເອວຣູປສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຫານາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ; ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ວຕ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ໂຍ ອິມສ຺ສ ເອວຣູປສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຫານາຍ ປຏິປນ຺ໂນ; ສຸສຸຂໍ ວຕ ນິພ຺ພານໍ ຍຕ຺ຖິທໍ ເອວຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ ນ ສໍວິຊ຺ຊຕີ’’’ຕິ.

‘‘ສຸຂິນີ ໂຫຕຸ ສຸປ຺ປວາສາ ໂກລິຍຘີຕາ; ອໂຣຄາ ອໂຣຄໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍຕູ’’ຕິ. ສຫ ວຈນາ ຈ ປນ ຠຄວໂຕ ສຸປ຺ປວາສາ ໂກລິຍຘີຕາ ສຸຂິນີ ອໂຣຄາ ອໂຣຄໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ໂກລິຍປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເຍນ ສກໍ ຆຣໍ ເຕນ ປຈ຺ຈາຍາສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ໂສ ໂກລິຍປຸຕ຺ໂຕ ສຸປ຺ປວາສໍ ໂກລິຍຘີຕຣໍ ສຸຂິນິໍ ອໂຣຄໍ ອໂຣຄໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຕໍ. ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ, ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ, ໂຠ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ມຫິທ຺ຘິກຕາ ມຫານຸຠາວຕາ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມາຍໍ ສຸປ຺ປວາສາ ໂກລິຍຘີຕາ ສຫ ວຈນາ ຈ ປນ [ສຫ ວຈນາ ປນ (ປີ.), ສຫ ວຈນາ (?)] ຠຄວໂຕ ສຸຂິນີ ອໂຣຄາ ອໂຣຄໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ! ອຕ຺ຕມໂນ ປມຸທິໂຕ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ອໂຫສິ.

ອຖ ໂຂ ສຸປ຺ປວາສາ ໂກລິຍຘີຕາ ສາມິກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມມ ວຈເນນ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທາຫິ – ‘ສຸປ຺ປວາສາ, ຠນ຺ເຕ, ໂກລິຍຘີຕາ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕີ’ຕິ; ເອວຎ຺ຈ ວເທຫິ – ‘ສຸປ຺ປວາສາ, ຠນ຺ເຕ, ໂກລິຍຘີຕາ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຄພ຺ຠໍ ຘາເຣຕິ. ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາ ສາ ເອຕຣຫິ ສຸຂິນີ ອໂຣຄາ ອໂຣຄໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຕາ. ສາ ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ຠຕ຺ເຕນ ນິມນ຺ເຕຕິ. ອຘິວາເສຕຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສຸປ຺ປວາສາຍ ໂກລິຍຘີຕາຍ ສຕ຺ຕ ຠຕ຺ຕານິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’’ຕິ.

‘‘ປຣມ’’ນ຺ຕິ ໂຂ ໂສ ໂກລິຍປຸຕ຺ໂຕ ສຸປ຺ປວາສາຍ ໂກລິຍຘີຕາຍ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ໂກລິຍປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສຸປ຺ປວາສາ, ຠນ຺ເຕ, ໂກລິຍຘີຕາ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ; ເອວຎ຺ຈ ວເທຕິ – ‘ສຸປ຺ປວາສາ, ຠນ຺ເຕ, ໂກລິຍຘີຕາ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຄພ຺ຠໍ ຘາເຣຕິ. ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາ ສາ ເອຕຣຫິ ສຸຂິນີ ອໂຣຄາ ອໂຣຄໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຕາ. ສາ ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ຠຕ຺ເຕນ ນິມນ຺ເຕຕິ. ອຘິວາເສຕຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສຸປ຺ປວາສາຍ ໂກລິຍຘີຕາຍ ສຕ຺ຕ ຠຕ຺ຕານິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອຸປາສເກນ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸໂຂ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ເຕນ ນິມນ຺ຕິໂຕ ໂຫຕິ. ໂສ ຈ ອຸປາສໂກ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ [ມຫາໂມຄ຺ຄລານສ຺ສ (ກ.)] ອຸປຏ຺ຐາໂກ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ເຍນ ໂສ ອຸປາສໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ອຸປາສກໍ ເອວໍ ວເທຫິ – ‘ສຸປ຺ປວາສາ, ອາວຸໂສ, ໂກລິຍຘີຕາ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຄພ຺ຠໍ ຘາເຣສິ. ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາ ສາ ເອຕຣຫິ ສຸຂິນີ ອໂຣຄາ ອໂຣຄໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຕາ. ສາ ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ຠຕ຺ເຕນ ນິມນ຺ເຕຕິ. ກໂຣຕຸ ສຸປ຺ປວາສາ ໂກລິຍຘີຕາ ສຕ຺ຕ ຠຕ຺ຕານິ, ປຈ຺ຉາ ຕ຺ວໍ ກຣິສ຺ສສີ’ຕິ [ກຣິສ຺ສສີຕິ ສຎ຺ຎາເປຫິ (ກ.)]. ຕຸຍ຺ເຫໂສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ໂສ ອຸປາສໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ອຸປາສກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຸປ຺ປວາສາ, ອາວຸໂສ, ໂກລິຍຘີຕາ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຄພ຺ຠໍ ຘາເຣຕິ. ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາ ສາ ເອຕຣຫິ ສຸຂິນີ ອໂຣຄາ ອໂຣຄໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຕາ. ສາ ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ຠຕ຺ເຕນ ນິມນ຺ເຕຕິ. ກໂຣຕຸ ສຸປ຺ປວາສາ ໂກລິຍຘີຕາ ສຕ຺ຕ ຠຕ຺ຕານິ, ປຈ຺ຉາ ຕ຺ວໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕິຓ຺ຓໍ ຘມ຺ມານໍ ປາຏິໂຠໂຄ – ໂຠຄານຎ຺ຈ ຊີວິຕສ຺ສ ຈ ສທ຺ຘາຍ ຈ, ກໂຣຕຸ ສຸປ຺ປວາສາ ໂກລິຍຘີຕາ ສຕ຺ຕ ຠຕ຺ຕານິ, ປຈ຺ຉາຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂຂ ເຕ ອຫໍ [ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂຂ ເຕສໍ (ປີ.), ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂຂ ເນສໍ (ກ.)], ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມານໍ ປາຏິໂຠໂຄ – ໂຠຄານຎ຺ຈ ຊີວິຕສ຺ສ ຈ. ສທ຺ຘາຍ ປນ ຕ຺ວໍເຍວ ປາຏິໂຠໂຄ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຘມ຺ມານໍ ປາຏິໂຠໂຄ – ໂຠຄານຎ຺ຈ ຊີວິຕສ຺ສ ຈ, ກໂຣຕຸ ສຸປ຺ປວາສາ ໂກລິຍຘີຕາ ສຕ຺ຕ ຠຕ຺ຕານິ, ປຈ຺ຉາຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕໍ ອຸປາສກໍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຎ຺ຎຕ຺ໂຕ [ສຎ຺ຎາໂຕ (ສ຺ຍາ.)], ຠນ຺ເຕ, ໂສ ອຸປາສໂກ ມຍາ; ກໂຣຕຸ ສຸປ຺ປວາສາ ໂກລິຍຘີຕາ ສຕ຺ຕ ຠຕ຺ຕານິ, ປຈ຺ຉາ ໂສ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສຸປ຺ປວາສາ ໂກລິຍຘີຕາ ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ ສມ຺ປວາເຣສິ, ຕຎ຺ຈ ທາຣກໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທາເປສິ ສພ຺ພຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ທາຣກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ທາຣກ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ນ ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ກຸໂຕ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຂມນີຍໍ, ກຸໂຕ ຍາປນີຍໍ! ສຕ຺ຕ ເມ ວສ຺ສານິ ໂລຫິຕກຸມ຺ຠິຍໍ ວຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສຸປ຺ປວາສາ ໂກລິຍຘີຕາ – ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕມນາ ປມຸທິຕາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາຕາ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ (ສຸປ຺ປວາສໍ ໂກລີຍຘີຕຣໍ ອຕ຺ຕມນໍ ປມຸທິຕໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາຕໍ ວິທິຕ຺ວາ [ທິສ຺ວາ (ສີ.)]) [( ) ນຕ຺ຖິ ອິງ຺ຄລິສໂປຕ຺ຖເກ] ສຸປ຺ປວາສໍ ໂກລິຍຘີຕຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ ຕ຺ວໍ, ສຸປ຺ປວາເສ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ເອວຣູປໍ ປຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາມຫໍ, ຠຄວາ, ອຎ຺ຎານິປິ ເອວຣູປານິ ສຕ຺ຕ ປຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ອສາຕໍ ສາຕຣູເປນ, ປິຍຣູເປນ ອປ຺ປິຍໍ;

ທຸກ຺ຂໍ ສຸຂສ຺ສ ຣູເປນ, ປມຕ຺ຕມຕິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ;

໙. ວິສາຂາສຸຕ຺ຕໍ

໑໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ປຸພ຺ພາຣາເມ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ວິສາຂາຍ ມິຄາຣມາຕຸຍາ ໂກຈິເທວ ອຕ຺ໂຖ ຣຎ຺ເຎ ປເສນທິມ຺ຫິ ໂກສເລ ປຏິພທ຺ໂຘ [ປຏິພນ຺ໂຘ (ປີ. ກ.)] ໂຫຕິ. ຕໍ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ນ ຍຖາຘິປ຺ປາຍໍ ຕີເຣຕິ.

ອຖ ໂຂ ວິສາຂາ ມິຄາຣມາຕາ ທິວາ ທິວສ຺ສ [ທິວາທິວສ຺ເສວ (ສ຺ຍາ.), ທິວາທິວສ຺ເສເຍວ (ປີ.), ທິວາ ທິວສ຺ສເຍວ (ກ.)] ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ວິສາຂໍ ມິຄາຣມາຕຣໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຫນ຺ທ ກຸໂຕ ນຸ ຕ຺ວໍ, ວິສາເຂ, ອາຄຈ຺ຉສິ ທິວາ ທິວສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ໂກຈິເທວ ອຕ຺ໂຖ ຣຎ຺ເຎ ປເສນທິມ຺ຫິ ໂກສເລ ປຏິພທ຺ໂຘ; ຕໍ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ນ ຍຖາຘິປ຺ປາຍໍ ຕີເຣຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ສພ຺ພໍ ປຣວສໍ ທຸກ຺ຂໍ, ສພ຺ພໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ສຸຂໍ;

ສາຘາຣເຓ ວິຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ໂຍຄາ ຫິ ທຸຣຕິກ຺ກມາ’’ຕິ. ນວມໍ;

໑໐. ຠທ຺ທິຍສຸຕ຺ຕໍ

໒໐. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ອນຸປິຍາຍໍ ວິຫຣຕິ ອມ຺ພວເນ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທິໂຍ ກາຬີໂຄຘາຍ ປຸຕ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ!

ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ຠທ຺ທິຍສ຺ສ ກາຬີໂຄຘາຍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຣຎ຺ຎຄຕສ຺ສປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄຕສ຺ສປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄຕສ຺ສປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ຕສ຺ສ – ‘‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ! ສຸຕ຺ວານ ເນສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນິສ຺ສໍສຍໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທິໂຍ ກາຬີໂຄຘາຍ ປຸຕ຺ໂຕ ອນຠິຣໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ, ຍໍສ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູຕສ຺ສ [ອຄາຣິກຠູຕສ຺ສ (ສ຺ຍາ.)] ຣຊ຺ຊສຸຂໍ, ໂສ ຕມນຸສ຺ສຣມາໂນ ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’’ນ຺ຕິ!

ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ຠທ຺ທິໂຍ ກາຬີໂຄຘາຍ ປຸຕ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’ນ຺ຕິ! ນິສ຺ສໍສຍໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທິໂຍ ກາຬີໂຄຘາຍ ປຸຕ຺ໂຕ ອນຠິຣໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ. ຍໍສ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູຕສ຺ສ ຣຊ຺ຊສຸຂໍ, ໂສ ຕມນຸສ຺ສຣມາໂນ ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’’ນ຺ຕິ!

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມມ ວຈເນນ ຠທ຺ທິຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕຫິ – ‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທິຍ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທິໂຍ ກາຬີໂຄຘາຍ ປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠທ຺ທິຍໍ ກາຬີໂຄຘາຍ ປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທິຍ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທິໂຍ ກາຬີໂຄຘາຍ ປຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຠທ຺ທິຍໍ ກາຬີໂຄຘາຍ ປຸຕ຺ຕໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທິຍ, ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’’ນ຺ຕິ! ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ປນ [ກໍ ປນ (ສ຺ຍາ ປີ.)] ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທິຍ, ອຕ຺ຖວສໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’’ນ຺ຕິ! ‘‘ປຸພ຺ເພ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຄາຣິຍຠູຕສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕປິ ອນ຺ເຕປຸເຣ ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາ ອໂຫສິ, ພຫິປິ ອນ຺ເຕປຸເຣ ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາ ອໂຫສິ, ອນ຺ໂຕປິ ນຄເຣ ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາ ອໂຫສິ, ພຫິປິ ນຄເຣ ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາ ອໂຫສິ, ອນ຺ໂຕປິ ຊນປເທ ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາ ອໂຫສິ, ພຫິປິ ຊນປເທ ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາ ອໂຫສິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ຣກ຺ຂິໂຕ ໂຄປິໂຕ ສນ຺ໂຕ ຠີໂຕ ອຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ອຸສ຺ສງ຺ກີ ອຸຕ຺ຣາສີ ວິຫາສິໍ. ເອຕຣຫິ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ເອໂກ [ເອກໂກ (ສ຺ຍາ. ປີ.)] ອຠີໂຕ ອນຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ອນຸສ຺ສງ຺ກີ ອນຸຕ຺ຣາສີ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ປນ຺ນໂລໂມ ປຣທຕ຺ຕວຸຕ຺ໂຕ [ປຣທວຸຕ຺ໂຕ (ກ. ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)], ມິຄຠູເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມິ. ອິມໍ [ອິທໍ (ສີ. ກ.)] ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖວສໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ [ອຸທາເນມິ (ກ.)] – ‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’’ນ຺ຕິ!

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ຍສ຺ສນ຺ຕຣໂຕ ນ ສນ຺ຕິ ໂກປາ,

ອິຕິຠວາຠວຕຎ຺ຈ ວີຕິວຕ຺ໂຕ;

ຕໍ ວິຄຕຠຍໍ ສຸຂິໍ ອໂສກໍ,

ເທວາ ນານຸຠວນ຺ຕິ ທສ຺ສນາຍາ’’ຕິ. ທສມໍ;

ມຸຈລິນ຺ທວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.