໔. ກສິຠາຣທ຺ວາຊສຸຕ຺ຕໍ

ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ມຄເຘສຸ ວິຫຣຕິ ທກ຺ຂິຓາຄິຣິສ຺ມິໍ [ທກ຺ຂິຓຄິຣິສ຺ມິໍ (ກ.)] ເອກນາຬາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ກສິຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ນງ຺ຄລສຕານິ ປຍຸຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ວປ຺ປກາເລ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ກສິຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ກມ຺ມນ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ກສິຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຣິເວສນາ ວຕ຺ຕຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຍນ ປຣິເວສນາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ.

ອທ຺ທສາ ໂຂ ກສິຠາຣທ຺ວາໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຐິຕໍ. ທິສ຺ວານ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ສມຓ, ກສາມິ ຈ ວປາມິ ຈ; ກສິຕ຺ວາ ຈ ວປິຕ຺ວາ ຈ ຠຸຎ຺ຊາມິ. ຕ຺ວມ຺ປິ, ສມຓ, ກສສ຺ສຸ ຈ ວປສ຺ສຸ ຈ; ກສິຕ຺ວາ ຈ ວປິຕ຺ວາ ຈ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສູ’’ຕິ.

‘‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກສາມິ ຈ ວປາມິ ຈ; ກສິຕ຺ວາ ຈ ວປິຕ຺ວາ ຈ ຠຸຎ຺ຊາມີ’’ຕິ. ‘‘ນ ໂຂ ປນ ມຍໍ [ນ ໂຂ ປນ ສມຓ (ສ຺ຍາ.)] ປສ຺ສາມ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ຍຸຄໍ ວາ ນງ຺ຄລໍ ວາ ຜາລໍ ວາ ປາຈນໍ ວາ ພລິພທ຺ເທ [ພລິວທ຺ເທ (ສີ. ປີ.), ພລີພທ຺ເທ (?)] ວາ. ອຖ ຈ ປນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ເອວມາຫ – ‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກສາມິ ຈ ວປາມິ ຈ; ກສິຕ຺ວາ ຈ ວປິຕ຺ວາ ຈ ຠຸຎ຺ຊາມີ’’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ກສິຠາຣທ຺ວາໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

໗໖. ‘‘ກສ຺ສໂກ ປຏິຊານາສິ, ນ ຈ ປສ຺ສາມ ເຕ ກສິໍ;

ກສິໍ ໂນ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ພ຺ຣູຫິ, ຍຖາ ຊາເນມຸ ເຕ ກສິໍ’’.

໗໗. ‘‘ສທ຺ຘາ ພີຊໍ ຕໂປ ວຸຏ຺ຐິ, ປຎ຺ຎາ ເມ ຍຸຄນງ຺ຄລໍ;

ຫິຣີ ອີສາ ມໂນ ໂຍຕ຺ຕໍ, ສຕິ ເມ ຜາລປາຈນໍ.

໗໘. ‘‘ກາຍຄຸຕ຺ໂຕ ວຈີຄຸຕ຺ໂຕ, ອາຫາເຣ ອຸທເຣ ຍໂຕ;

ສຈ຺ຈໍ ກໂຣມິ ນິທ຺ທານໍ, ໂສຣຈ຺ຈໍ ເມ ປໂມຈນໍ.

໗໙. ‘‘ວີຣິຍໍ ເມ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ, ໂຍຄກ຺ເຂມາຘິວາຫນໍ;

ຄຈ຺ຉຕິ ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕໍ, ຍຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ໂສຈຕິ.

໘໐. ‘‘ເອວເມສາ ກສີ ກຏ຺ຐາ, ສາ ໂຫຕິ ອມຕປ຺ຜລາ;

ເອຕໍ ກສິໍ ກສິຕ຺ວານ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ກສິຠາຣທ຺ວາໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມຫຕິຍາ ກໍສປາຕິຍາ ປາຍສໍ [ປາຍາສໍ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອຸປນາເມສິ – ‘‘ຠຸຎ຺ຊຕຸ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ປາຍສໍ. ກສ຺ສໂກ ຠວໍ; ຍໍ ຫິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອມຕປ຺ຜລໍ [ອມຕປ຺ຜລມ຺ປິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໙໗)] ກສິໍ ກສຕີ’’ຕິ.

໘໑. ‘‘ຄາຖາຠິຄີຕໍ ເມ ອໂຠຊເນຍ຺ຍໍ, ສມ຺ປສ຺ສຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ເນສ ຘມ຺ໂມ;

ຄາຖາຠິຄີຕໍ ປນຸທນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ, ຘມ຺ເມ ສຕີ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ວຸຕ຺ຕິເຣສາ.

໘໒. ‘‘ອຎ຺ເຎນ ຈ ເກວລິນໍ ມເຫສິໍ, ຂີຓາສວໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວູປສນ຺ຕໍ;

ອນ຺ເນນ ປາເນນ ອຸປຏ຺ຐຫສ຺ສຸ, ເຂຕ຺ຕໍ ຫິ ຕໍ ປຸຎ຺ຎເປກ຺ຂສ຺ສ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ອຖ ກສ຺ສ ຈາຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອິມໍ ປາຍສໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຂ຺ວາຫໍ ຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປສ຺ສາມິ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ, ຍສ຺ສ ໂສ ປາຍໂສ ຠຸຕ຺ໂຕ ສມ຺ມາ ປຣິຓາມໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວາ ຕຖາຄຕສາວກສ຺ສ ວາ. ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕໍ ປາຍສໍ ອປ຺ປຫຣິເຕ ວາ ຉຑ຺ເຑຫິ ອປ຺ປາຓເກ ວາ ອຸທເກ ໂອປິລາເປຫີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ກສິຠາຣທ຺ວາໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕໍ ປາຍສໍ ອປ຺ປາຓເກ ອຸທເກ ໂອປິລາເປສິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ປາຍໂສ ອຸທເກ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຈິຈ຺ຈິຏາຍຕິ ຈິຏິຈິຏາຍຕິ ສນ຺ຘູປາຍຕິ ສມ຺ປຘູປາຍຕິ [ສນ຺ຘູມາຍຕິ ສມ຺ປຘູມາຍຕິ (ສ຺ຍາ.)]. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຜາໂລ ທິວສໍ ສນ຺ຕຕ຺ໂຕ [ທິວສສນ຺ຕຕ຺ໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອຸທເກ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຈິຈ຺ຈິຏາຍຕິ ຈິຏິຈິຏາຍຕິ ສນ຺ຘູປາຍຕິ ສມ຺ປຘູປາຍຕິ; ເອວເມວ ໂສ ປາຍໂສ ອຸທເກ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຈິຈ຺ຈິຏາຍຕິ ຈິຏິຈິຏາຍຕິ ສນ຺ຘູປາຍຕິ ສມ຺ປຘູປາຍຕິ.

ອຖ ໂຂ ກສິຠາຣທ຺ວາໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສໍວິຄ຺ໂຄ ໂລມຫຏ຺ຐຊາໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີຕິ [ທກ຺ຂິນ຺ຕີຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]; ເອວເມວໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ, ລເຠຍ຺ຍາຫໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ລເຠຍ຺ຍໍ ອຸປສມ຺ປທ’’ນ຺ຕິ.

ອລຕ຺ຖ ໂຂ ກສິຠາຣທ຺ວາໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອລຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປທໍ. ອຈິຣູປສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຂ ປນາຍສ຺ມາ ຠາຣທ຺ວາໂຊ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ – ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ‘‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ຈ [ອຎ຺ຎຕໂຣ ຈ ໂຂ (ສີ. ປີ.), ອຎ຺ຎຕໂຣ ໂຂ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ປນາຍສ຺ມາ ຠາຣທ຺ວາໂຊ ອຣຫຕໍ ອໂຫສີຕິ.

ກສິຠາຣທ຺ວາຊສຸຕ຺ຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.