໗. ອາວຏ຺ຏຫາຣວິຠງ຺ໂຄ

໒໙. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອາວຏ຺ໂຏ ຫາໂຣ? ‘‘ເອກມ຺ຫິ ປທຏ຺ຐາເນ’’ຕິ ອຍໍ.

‘‘ອາຣມ຺ຠຖ [ອາຣພ຺ຠຖ (ສີ.) ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໕; ເຖຣຄາ. ໒໕໖ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ນິກ຺ກມຖ, ຍຸຎ຺ຊຖ ພຸທ຺ຘສາສເນ;

ຘຸນາຖ ມຈ຺ຈຸໂນ ເສນໍ, ນຬາຄາຣໍວ ກຸຎ຺ຊໂຣ’’ຕິ.

‘‘ອາຣມ຺ຠຖ ນິກ຺ກມຖາ’’ຕິ ວີຣິຍສ຺ສ ປທຏ຺ຐານໍ. ‘‘ຍຸຎ຺ຊຖ ພຸທ຺ຘສາສເນ’’ຕິ ສມາຘິສ຺ສ ປທຏ຺ຐານໍ. ‘‘ຘຸນາຖ ມຈ຺ຈຸໂນ ເສນໍ, ນຬາຄາຣໍວ ກຸຎ຺ຊໂຣ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຍ ປທຏ຺ຐານໍ. ‘‘ອາຣມ຺ຠຖ ນິກ຺ກມຖາ’’ຕິ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປທຏ຺ຐານໍ. ‘‘ຍຸຎ຺ຊຖ ພຸທ຺ຘສາສເນ’’ຕິ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປທຏ຺ຐານໍ. ‘‘ຘຸນາຖ ມຈ຺ຈຸໂນ ເສນໍ, ນຬາຄາຣໍວ ກຸຎ຺ຊໂຣ’’ຕິ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປທຏ຺ຐານໍ. ອິມານິ ປທຏ຺ຐານານິ ເທສນາ.

ອຍຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ວາ ສຕ຺ຕານໍ ໂຍເຄ, ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ວາ ອາຣມ຺ໂຠ.

ຕຕ຺ຖ ເຍ ນ ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕ ປມາທມູລກາ ນ ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ໂສ ປມາໂທ ທຸວິໂຘ ຕຓ຺ຫາມູລໂກ ອວິຊ຺ຊາມູລໂກ ຈ. ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາມູລໂກ ເຍນ ອຎ຺ຎາເຓນ ນິວຸໂຕ ເຎຍ຺ຍຏ຺ຐານໍ ນປ຺ປຊານາຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ອຸປ຺ປາທວຍຘມ຺ມາຕິ, ອຍໍ ອວິຊ຺ຊາມູລໂກ. ໂຍ ຕຓ຺ຫາມູລໂກ, ໂສ ຕິວິໂຘ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ໂຠຄານໍ ອຸປ຺ປາທາຍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ໂຠຄານໍ ອາຣກ຺ຂນິມິຕ຺ຕໍ ປຣິໂຠຄນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ອຍໍ ໂລເກ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ປມາໂທ ເອກວິໂຘ ອວິຊ຺ຊາຍ ຕິວິໂຘ ຕຓ຺ຫາຍ. ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາຍ ນາມກາໂຍ ປທຏ຺ຐານໍ. ຕຓ຺ຫາຍ ຣູປກາໂຍ ປທຏ຺ຐານໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ, ຣູປີສຸ ຠເວສຸ ອຊ຺ໂຌສານໍ, ອຣູປີສຸ ສມ຺ໂມໂຫ? ຕຕ຺ຖ ຣູປກາໂຍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມກາໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາ. ອິເມ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ກຕເມນ ອຸປາທາເນນ ສອຸປາທານາ, ຕຓ຺ຫາຍ ຈ ອວິຊ຺ຊາຍ ຈ? ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາ ທ຺ເວ ອຸປາທານານິ ກາມຸປາທານຎ຺ຈ ສີລພ຺ພຕຸປາທານຎ຺ຈ. ອວິຊ຺ຊາ ທ຺ເວ ອຸປາທານານິ ທິຏ຺ຐຸປາທານຎ຺ຈ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານຎ຺ຈ. ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ອຸປາທາເນຫິ ເຍ ສອຸປາທານາ ຂນ຺ຘາ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ. ຈຕ຺ຕາຣິ ອຸປາທານານິ, ອຍໍ ສມຸທໂຍ. ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂໍ. ເຕສໍ ຠຄວາ ປຣິຎ຺ຎາຍ ປຫານາຍ ຈ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາຍ ສມຸທຍສ຺ສ ປຫານາຍ.

໓໐. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຕິວິໂຘ ຕຓ຺ຫາມູລໂກ ປມາໂທ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ໂຠຄານໍ ອຸປ຺ປາທາຍ ປຣິເຍສຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ໂຠຄານໍ ອາຣກ຺ຂຓຎ຺ຈ ກໂຣຕິ ປຣິໂຠຄນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ, ຕສ຺ສ ສມ຺ປຏິເວເຘນ ຣກ຺ຂຓາ ປຏິສໍຫຣຓາ, ອຍໍ ສມໂຖ.

ໂສ ກຖໍ ຠວຕິ? ຍທາ ຊານາຕິ ກາມານໍ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອສ຺ສາທໂຕ ອາທີນວຎ຺ຈ ອາທີນວໂຕ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓໂຕ ໂອກາຣຎ຺ຈ ສໍກິເລສຎ຺ຈ ໂວທານຎ຺ຈ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຈ ອານິສໍສໍ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ວີມໍສາ ອຸປປຣິກ຺ຂາ ອຍໍ ວິປສ຺ສນາ. ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ສມໂຖ ຈ ວິປສ຺ສນາ ຈ. ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຠາວິຍມາເນສຸ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ປຫີຍນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາ ຈ ອວິຊ຺ຊາ ຈ, ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປຫີເນສຸ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຸປາທານານິ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ອຸປາທານນິໂຣຘາ ຠວນິໂຣໂຘ, ຠວນິໂຣຘາ ຊາຕິນິໂຣໂຘ, ຊາຕິນິໂຣຘາ ຊຣາມຣຓໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ໂຫຕິ. ອິຕິ ປຸຣິມການິ ຈ ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານິ ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທໂຍ ຈ, ສມໂຖ ຈ ວິປສ຺ສນາ ຈ ມຄ຺ໂຄ. ຠວນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານໍ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ອາຣມ຺ຠຖ ນິກ຺ກມຖາ’’ຕິ.

ຍຖາປິ ມູເລ ອນຸປທ຺ທເວ ທຬ຺ເຫ, ຉິນ຺ໂນປິ ຣຸກ຺ໂຂ ປຸນເຣວ [ປຸນເທວ (ກ.) ປສ຺ສ ຘ. ປ. ໓໓໘] ຣູຫຕິ;

ເອວມ຺ປິ ຕຓ຺ຫານຸສເຍ ອນູຫເຕ, ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີ ທຸກ຺ຂມິທໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ.

ອຍໍ ຕຓ຺ຫານຸສໂຍ. ກຕມສ຺ສາ ຕຓ຺ຫາຍ? ຠວຕຓ຺ຫາຍ. ໂຍ ເອຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ອຍໍ ອວິຊ຺ຊາ. ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ຫິ ຠວຕຓ຺ຫາ. ອິເມ ທ຺ເວ ກິເລສາ ຕຓ຺ຫາ ຈ ອວິຊ຺ຊາ ຈ. ຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຸປາທານານິ ເຕຫິ ຈຕູຫິ ອຸປາທາເນຫິ ເຍ ສອຸປາທານາ ຂນ຺ຘາ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ. ຈຕ຺ຕາຣິ ອຸປາທານານິ ອຍໍ ສມຸທໂຍ. ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂໍ. ເຕສໍ ຠຄວາ ປຣິຎ຺ຎາຍ ຈ ປຫານາຍ ຈ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາຍ ສມຸທຍສ຺ສ ປຫານາຍ.

ເຍນ ຕຓ຺ຫານຸສຍໍ ສມູຫນຕິ [ສມູຫນ຺ຕິ (ສີ.)], ອຍໍ ສມໂຖ. ເຍນ ຕຓ຺ຫານຸສຍສ຺ສ ປຈ຺ຈຍໍ ອວິຊ຺ຊໍ ວາຣຍຕິ, ອຍໍ ວິປສ຺ສນາ. ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ສມໂຖ ຈ ວິປສ຺ສນາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ສມຖສ຺ສ ຜລໍ ຣາຄວິຣາຄາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ວິປສ຺ສນາຍ ຜລໍ ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິ. ອິຕິ ປຸຣິມການິ ຈ ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານິ ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທໂຍ ຈ, ສມໂຖ ວິປສ຺ສນາ ຈ ມຄ຺ໂຄ, ທ຺ເວ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິໂຍ ນິໂຣໂຘ. ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ຍຖາປິ ມູເລ’’ຕິ.

‘‘ສພ຺ພປາປສ຺ສ ອກຣຓໍ, ກຸສລສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາ;

ສຈິຕ຺ຕປຣິໂຍທາປນໍ [ປຣິໂຍທປນໍ (ສີ.) ຘ. ປ. ໑໘໓; ທີ. ນິ. ໒.໙໐ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ເອຕໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ສພ຺ພປາປໍ ນາມ ຕີຓິ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ເຕ ທສ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ ປາຓາຕິປາໂຕ ອທິນ຺ນາທານໍ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ມຸສາວາໂທ ປິສຸຓາ ວາຈາ ຜຣຸສາ ວາຈາ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ອຠິຊ຺ຌາ ພ຺ຍາປາໂທ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ, ຕານິ ທ຺ເວ ກມ຺ມານິ ເຈຕນາ ເຈຕສິກຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຈ ປາຓາຕິປາໂຕ ຍາ ຈ ປິສຸຓາ ວາຈາ ຍາ ຈ ຜຣຸສາ ວາຈາ, ອິທໍ ໂທສສມຸຏ຺ຐານໍ. ຍຎ຺ຈ ອທິນ຺ນາທານໍ ໂຍ ຈ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ໂຍ ຈ ມຸສາວາໂທ, ອິທໍ ໂລຠສມຸຏ຺ຐານໍ, ໂຍ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ, ອິທໍ ໂມຫສມຸຏ຺ຐານໍ. ອິມານິ ສຕ຺ຕ ກາຣຓານິ ເຈຕນາກມ຺ມໍ. ຍາ ອຠິຊ຺ຌາ, ອຍໍ ໂລໂຠ ອກຸສລມູລໍ. ໂຍ ພ຺ຍາປາໂທ, ອຍໍ ໂທໂສ ອກຸສລມູລໍ. ຍາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ, ອຍໍ ມິຈ຺ຉາມຄ຺ໂຄ. ອິມານິ ຕີຓິ ກາຣຓານິ ເຈຕສິກກມ຺ມໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເຈຕນາກມ຺ມໍ ເຈຕສິກກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ.

ອກຸສລມູລໍ ປໂຍຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ຉນ຺ທາ ໂທສາ ຠຍາ ໂມຫາ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຉນ຺ທາ ອຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອິທໍ ໂລຠສມຸຏ຺ຐານໍ. ຍໍ ໂທສາ ອຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອິທໍ ໂທສສມຸຏ຺ຐານໍ. ຍໍ ຠຍາ ຈ ໂມຫາ ຈ ອຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອິທໍ ໂມຫສມຸຏ຺ຐານໍ. ຕຕ຺ຖ ໂລໂຠ ອສຸຠາຍ ປຫີຍຕິ. ໂທໂສ ເມຕ຺ຕາຍ. ໂມໂຫ ປຎ຺ຎາຍ. ຕຖາ ໂລໂຠ ອຸເປກ຺ຂາຍ ປຫີຍຕິ. ໂທໂສ ເມຕ຺ຕາຍ ຈ ກຣຸຓາຍ ຈ. ໂມໂຫ ມຸທິຕາຍ ປຫານໍ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ສພ຺ພປາປສ຺ສ ອກຣຓ’’ນ຺ຕິ.

໓໑. ສພ຺ພປາປໍ ນາມ ອຏ຺ຐ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕານິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ ມິຈ຺ຉາວາຈາ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ໂຕ ມິຈ຺ຉາອາຊີໂວ ມິຈ຺ຉາວາຍາໂມ ມິຈ຺ຉາສຕິ ມິຈ຺ຉາສມາຘິ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສພ຺ພປາປໍ. ອິເມສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕານໍ ຍາ ອກິຣິຍາ ອກຣຓໍ ອນຊ຺ຌາຈາໂຣ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສພ຺ພປາປສ຺ສ ອກຣຓໍ.

ອຏ຺ຐສຸ ມິຈ຺ຉຕ຺ເຕສຸ ປຫີເນສຸ ອຏ຺ຐ ສມ຺ມຕ຺ຕານິ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ສມ຺ມຕ຺ຕານໍ ຍາ ກິຣິຍາ ກຣຓໍ ສມ຺ປາທນໍ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຸສລສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາ. ສຈິຕ຺ຕປຣິໂຍທາປນນ຺ຕິ ອຕີຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາກິຣິຍໍ ທສ຺ສຍຕິ, ຈິຕ຺ເຕ ປຣິໂຍທາປິເຕ [ປຣິໂຍທປິເຕ (ສີ. ກ.)] ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິໂຍທາປິຕາ ຠວນ຺ຕິ, ເອວຎ຺ຫິ ຠຄວາ ອາຫ ‘‘ເຈໂຕວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ. ທຸວິຘາ ຫິ ປຣິໂຍທາປນາ ນີວຣຓປ຺ປຫານຎ຺ຈ ອນຸສຍສມຸຄ຺ຆາໂຕ ຈ. ທ຺ເວ ປຣິໂຍທາປນຠູມິໂຍ ທສ຺ສນຠູມິ ຈ, ຠາວນາຠູມິ ຈ, ຕຕ຺ຖ ຍໍ ປຏິເວເຘນ ປຣິໂຍທາເປຕິ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ. ຍໂຕ ປຣິໂຍທາເປຕິ, ອຍໍ ສມຸທໂຍ. ເຍນ ປຣິໂຍທາເປຕິ, ອຍໍ ມຄ຺ໂຄ. ຍໍ ປຣິໂຍທາປິຕໍ, ອຍໍ ນິໂຣໂຘ. ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ສພ຺ພປາປສ຺ສ ອກຣຓ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຘມ຺ໂມ ຫເວ ຣກ຺ຂຕິ ຘມ຺ມຈາຣິໍ, ຉຕ຺ຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ຍຖ ວສ຺ສກາເລ;

ເອສານິສໍໂສ ຘມ຺ເມ ສຸຈິຓ຺ເຓ, ນ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ຘມ຺ມຈາຣີ’’ຕິ.

ຘມ຺ໂມ ນາມ ທຸວິໂຘ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ມຄ຺ໂຄ ຈ. ທຸຄ຺ຄຕິ ນາມ ທຸວິຘາ ເທວມນຸສ຺ເສ ວາ ອຸປນິຘາຍ ອປາຍາ ທຸຄ຺ຄຕິ, ນິພ຺ພານໍ ວາ ອຸປນິຘາຍ ສພ຺ພາ ອຸປປຕ຺ຕິໂຍ ທຸຄ຺ຄຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ສໍວຣສີເລ ອຂຓ຺ຑກາຣິຕາ, ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ສຸຈິຓ຺ໂຓ ອປາເຍຫິ ຣກ຺ຂຕິ. ເອວໍ ຠຄວາ ອາຫ – ທ຺ເວມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີລວໂຕ ຄຕິໂຍ ເທວາ ຈ ມນຸສ຺ສາ ຈ. ເອວຎ຺ຈ ນາຬນ຺ທາຍໍ ນິຄເມ ອສິພນ຺ຘກປຸຕ຺ໂຕ ຄາມຓິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ຠນ຺ເຕ, ປຈ຺ຉາຠູມກາ ກາມຓ຺ຑລຸກາ ເສວາລມາລິກາ ອຸທໂກໂຣຫກາ ອຄ຺ຄິປຣິຈາຣກາ, ເຕ ມຕໍ ກາລງ຺ກຕໍ ອຸຍ຺ຍາເປນ຺ຕິ ນາມ, ສຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ ນາມ, ສຄ຺ຄໍ ນາມ ໂອກ຺ກາເມນ຺ຕິ [ອຸຄ຺ຄເມນ຺ຕິ (ສີ.) ປສ຺ສ ສໍ. ນິ. ໔.໓໕໘]. ຠຄວາ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປໂຫຕິ ຕຖາ ກາຕຸໍ, ຍຖາ ສພ຺ໂພ ໂລໂກ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ.

‘‘ເຕນ ຫິ, ຄາມຓິ, ຕຎ຺ເຎເວຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ຍຖາ ເຕ ຂເມຍ຺ຍ, ຕຖາ ນໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາສີຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຄາມຓິ, ອິຘສ຺ສ ປຸຣິໂສ ປາຓາຕິປາຕີ ອທິນ຺ນາທາຍີ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣີ ມຸສາວາທີ ປິສຸຓວາໂຈ ຜຣຸສວາໂຈ ສມ຺ຜປ຺ປລາປີ ອຠິຊ຺ຌາລຸ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ, ຕເມນໍ ມຫາຊນກາໂຍ ສງ຺ຄມ຺ມ ສມາຄມ຺ມ ອາຍາເຈຍ຺ຍ ໂຖເມຍ຺ຍ ປຎ຺ຊລິໂກ ອນຸປຣິສກ຺ເກຍ຺ຍ ‘ອຍໍ ປຸຣິໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕູ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຄາມຓິ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ມຫໂຕ ຊນກາຍສ຺ສ ອາຍາຈນເຫຕຸ ວາ ໂຖມນເຫຕຸວາ ປຎ຺ຊລິກໍ [ປຎ຺ຊລິກາ ສໍ. ນິ. ໔.໓໕໘] ອນຸປຣິສກ຺ກນເຫຕຸ ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຄາມຓິ, ປຸຣິໂສ ມຫຕິໍ ປຸຖຸສິລໍ ຄມ຺ຠີເຣ ອຸທກຣຫເທ [ອຸທກທເຫ (ກ.)] ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ຕເມນໍ ມຫາຊນກາໂຍ ສງ຺ຄມ຺ມ ສມາຄມ຺ມ ອາຍາເຈຍ຺ຍ ໂຖເມຍ຺ຍ ປຎ຺ຊລິໂກ ອນຸປຣິສກ຺ເກຍ຺ຍ ‘ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊ, ໂຠ, ປຸຖຸສິເລ, ອຸປ຺ລວ ໂຠ ປຸຖຸສິເລ, ຖລມຸປ຺ລວ, ໂຠ ປຸຖຸສິເລ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ ຄາມຓິ, ອປິ ນຸ ສາ ມຫຕີ ປຸຖຸສິລາ ມຫໂຕ ຊນກາຍສ຺ສ ອາຍາຈນເຫຕຸ ວາ ໂຖມນເຫຕຸ ວາ ປຎ຺ຊລິກໍ ອນຸປຣິສກ຺ກນເຫຕຸ ວາ ອຸມ຺ມຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ ວາ ອຸປ຺ລເວຍ຺ຍ ວາ ຖລໍ ວາ ອຸປ຺ລເວຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຄາມຓິ, ໂຍ ໂສ ປຸຣິໂສ ປາຓາຕິປາຕີ…ເປ… ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ, ກິຎ຺ຈາປິ ນໍ ມຫາຊນກາໂຍ ສງ຺ຄມ຺ມ ສມາຄມ຺ມ ອາຍາເຈຍ຺ຍ ໂຖເມຍ຺ຍ ປຎ຺ຊລິໂກ ອນຸປຣິສກ຺ເກຍ຺ຍ ‘ອຍໍ ປຸຣິໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕູ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຄາມຓິ, ອິຘສ຺ສ ປຸຣິໂສ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣໂຕ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣໂຕ ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣໂຕ ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣໂຕ ຜຣຸສາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣໂຕ ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ປຏິວິຣໂຕ ອນຠິຊ຺ຌາລຸ ອພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂກ, ຕເມນໍ ມຫາຊນກາໂຍ ສງ຺ຄມ຺ມ ສມາຄມ຺ມ ອາຍາເຈຍ຺ຍ ໂຖເມຍ຺ຍ ປຎ຺ຊລິໂກ ອນຸປຣິສກ຺ເກຍ຺ຍ ‘ອຍໍ ປຸຣິໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕູ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຄາມຓິ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ມຫໂຕ ຊນກາຍສ຺ສ ອາຍາຈນເຫຕຸ ວາ ໂຖມນເຫຕຸ ວາ ປຎ຺ຊລິກໍ ອນຸປຣິສກ຺ກນເຫຕຸ ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຄາມຓິ, ປຸຣິໂສ ສປ຺ປິກຸມ຺ຠໍ ວາ ເຕລກຸມ຺ຠໍ ວາ ຄມ຺ຠີເຣ [ຄມ຺ຠີຣໍ (ສີ. ກ.) ປສ຺ສ ສໍ. ນິ. ໔.໓໕໘] ອຸທກຣຫເທ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ. ຕຕ຺ຣ ຍາສ຺ສ ສກ຺ຂຣາ ວາ ກຐລາ [ກຖລາ (ກ.)], ສາ ອໂຘຄາມີ ອສ຺ສ. ຍຎ຺ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ຕຕ຺ຣ ສປ຺ປິ ວາ ເຕລໍ ວາ, ຕໍ ອຸທ຺ຘໍຄາມິ ອສ຺ສ. ຕເມນໍ ມຫາຊນກາໂຍ ສງ຺ຄມ຺ມ ສມາຄມ຺ມ ອາຍາເຈຍ຺ຍ ໂຖເມຍ຺ຍ ປຎ຺ຊລິໂກ ອນຸປຣິສກ຺ເກຍ຺ຍ ‘ໂອສີທ, ໂຠ ສປ຺ປິເຕລ, ສໍສີທ, ໂຠ ສປ຺ປິເຕລ, ອໂຘ ຄຈ຺ຉ [ອວໍຄຈ຺ຉ (ສີ. ກ.)]‘ໂຠ ສປ຺ປິເຕລາ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ ຄາມຓິ, ອປິ ນຸ ຕໍ ສປ຺ປິເຕລໍ ມຫໂຕ ຊນກາຍສ຺ສ ອາຍາຈນເຫຕຸ ວາ ໂຖມນເຫຕຸ ວາ ປຎ຺ຊລິກໍ ອນຸປຣິສກ຺ກນເຫຕຸ ວາ ‘ໂອສີເທຍ຺ຍ ວາ ສໍສີເທຍ຺ຍ ວາ ອໂຘ ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’ຕິ. ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຄາມຓິ, ໂຍ ໂສ ປຸຣິໂສ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ…ເປ… ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂກ, ກິຎ຺ຈາປິ ນໍ ມຫາຊນກາໂຍ ສງ຺ຄມ຺ມ ສມາຄມ຺ມ ອາຍາເຈຍ຺ຍ ໂຖເມຍ຺ຍ ປຎ຺ຊລິໂກ ອນຸປຣິສກ຺ເກຍ຺ຍ ‘ອຍໍ ປຸຣິໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕູ’’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິຕິ ຘມ຺ໂມ ສຸຈິຓ຺ໂຓ ອປາເຍຫິ ຣກ຺ຂຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕາ ອຘິມຕ຺ຕຕາ, ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ສຸຈິຓ຺ໂຓ ສພ຺ພາຫິ ອຸປປຕ຺ຕີຫິ ຣກ຺ຂຕິ. ເອວໍ ຠຄວາ ອາຫ –

‘‘ຕສ຺ມາ ຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ [ປສ຺ສ ອຸທາ. ໓໒], ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປໂຄຈໂຣ;

ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຸເຣກ຺ຂາໂຣ, ຎຕ຺ວານ ອຸທຍພ຺ພຍໍ;

ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູ ຠິກ຺ຂຸ, ສພ຺ພາ ທຸຄ຺ຄຕິໂຍ ຊເຫ’’ຕິ.

໓໒. ຕຕ຺ຖ ທຸຄ຺ຄຕີນໍ ເຫຕຸ ຕຓ຺ຫາ ຈ ອວິຊ຺ຊາ ຈ, ຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຸປາທານານິ, ເຕຫິ ຈຕູຫິ ອຸປາທາເນຫິ ເຍ ສອຸປາທານາ ຂນ຺ຘາ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ. ຈຕ຺ຕາຣິ ອຸປາທານານິ, ອຍໍ ສມຸທໂຍ. ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂໍ, ເຕສໍ ຠຄວາ ປຣິຎ຺ຎາຍ ຈ ປຫານາຍ ຈ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາຍ ສມຸທຍສ຺ສ ປຫານາຍ. ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາຍ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຣູປີນິ ປທຏ຺ຐານໍ. ອວິຊ຺ຊາຍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປທຏ຺ຐານໍ. ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຣູປີນິ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ສມາຘິໍ ຠາວຍຕິ, ຕຓ຺ຫຎ຺ຈ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ຠາວຍຕິ, ອວິຊ຺ຊຎ຺ຈ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຓ຺ຫານິຄ຺ຄເຫນ ທ຺ເວ ອຸປາທານານິ ປຫີຍນ຺ຕິ ກາມຸປາທານຎ຺ຈ ສີລພ຺ພຕຸປາທານຎ຺ຈ. ອວິຊ຺ຊານິຄ຺ຄເຫນ ທ຺ເວ ອຸປາທານານິ ປຫີຍນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຸປາທານຎ຺ຈ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານຎ຺ຈ. ຈຕູສຸ ອຸປາທາເນສຸ ປຫີເນສຸ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ສມໂຖ ຈ ວິປສ຺ສນາ ຈ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ຜລໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ສກທາຄາມິຜລໍ ອນາຄາມິຜລໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ [ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ (ກ.)] ອຄ຺ຄຜລໍ. ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ຜລານິ [ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຜລານີຕິ (ສີ.)]. ອິຕິ ປຸຣິມການິ ຈ ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານິ ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທໂຍ ຈ. ສມໂຖ ຈ ວິປສ຺ສນາ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຎ຺ຈ ມຄ຺ໂຄ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ຜລານິ ຈ ຕທາຣມ຺ມຓາ ຈ ອສງ຺ຂຕາຘາຕຸ ນິໂຣໂຘ. ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ຘມ຺ໂມ ຫເວ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ປຏິເວເຘນ ຣກ຺ຂຕິ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ. ຍໂຕ ຣກ຺ຂຕິ, ອຍໍ ສມຸທໂຍ. ເຍນ ຣກ຺ຂຕິ, ອຍໍ ມຄ຺ໂຄ. ຍໍ ຣກ຺ຂຕິ, ອຍໍ ນິໂຣໂຘ. ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ. ເຕນາຫ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາຍໂນ ‘‘ເອກມ຺ຫິ ປທຏ຺ຐາເນ’’ຕິ.

ນິຍຸຕ຺ໂຕ ອາວຏ຺ໂຏ ຫາໂຣ.