໔. ອນຸມານວຄ຺ໂຄ

໑. ອນຸມານປຎ຺ໂຫ

໑. ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ເຍນາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ, ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ຎາຕຸກາໂມ ໂສຕຸກາໂມ ຘາເຣຕຸກາໂມ ຎາຓາໂລກໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ອຎ຺ຎາຓໍ ຠິນ຺ທິຕຸກາໂມ ຎາຓາໂລກໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາໂມ ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາຣໍ ນາເສຕຸກາໂມ ອຘິມຕ຺ຕໍ ຘິຕິຎ຺ຈ ອຸສ຺ສາຫຎ຺ຈ ສຕິຎ຺ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກິໍ ປນ ພຸທ຺ໂຘ ຕຍາ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ. ‘‘ນ ຫິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ເຕ ອາຈຣິເຍຫິ ພຸທ຺ໂຘ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ນ ກິຣ ຕຍາ ພຸທ຺ໂຘ ທິຏ຺ໂຐ, ນາປິ ກິຣ ເຕ ອາຈຣິເຍຫິ ພຸທ຺ໂຘ ທິຏ຺ໂຐ, ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ນຕ຺ຖິ ພຸທ຺ໂຘ, ນ ເຫຕ຺ຖ ພຸທ຺ໂຘ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ.

‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ປຸພ຺ພກາ ຂຕ຺ຕິຍາ, ເຍ ເຕ ຕວ ຂຕ຺ຕິຍວໍສສ຺ສ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ. ໂກ ສໍສໂຍ, ອຕ຺ຖິ ປຸພ຺ພກາ ຂຕ຺ຕິຍາ, ເຍ ມມ ຂຕ຺ຕິຍວໍສສ຺ສ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ’’ຕິ. ‘‘ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພາ ຕຍາ, ມຫາຣາຊ, ປຸພ຺ພກາ ຂຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຍ ປນ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ອນຸສາສນ຺ຕິ ປຸໂຣຫິຕາ ເສນາປຕິໂນ ອກ຺ຂທສ຺ສາ ມຫາມຕ຺ຕາ, ເຕຫິ ປຸພ຺ພກາ ຂຕ຺ຕິຍາ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ປຸພ຺ພກາ ຂຕ຺ຕິຍາ ນ ທິຏ຺ຐາ, ນາປິ ກິຣ ເຕ ອນຸສາສເກຫິ ປຸພ຺ພກາ ຂຕ຺ຕິຍາ ທິຏ຺ຐາ, ເຕນ ຫິ ນຕ຺ຖິ ປຸພ຺ພກາ ຂຕ຺ຕິຍາ, ນ ເຫຕ຺ຖ ປຸພ຺ພກາ ຂຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຸພ຺ພການໍ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ອນຸຠູຕານິ ປຣິໂຠຄຠຓ຺ຑານິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ອຸຓ຺ຫີສໍ ປາທຸກາ ວາລພີຊນີ ຂຄ຺ຄຣຕນໍ ມຫາຣຫານິ ຈ ສຍນານິ. ເຍຫິ ມຍໍ ຊາເນຍ຺ຍາມ ສທ຺ທເຫຍ຺ຍາມ ‘ອຕ຺ຖິ ປຸພ຺ພກາ ຂຕ຺ຕິຍາ’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ມຍມ຺ເປຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຊາເນຍ຺ຍາມ ສທ຺ທເຫຍ຺ຍາມ. ອຕ຺ຖິ ຕໍ ກາຣຓໍ, ເຍນ ມຍໍ ກາຣເຓນ ຊາເນຍ຺ຍາມ ສທ຺ທເຫຍ຺ຍາມ ‘ອຕ຺ຖິ ໂສ ຠຄວາ’ຕິ. ກຕມໍ ຕໍ ກາຣຓໍ? ອຕ຺ຖິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ອນຸຠູຕານິ ປຣິໂຠຄຠຓ຺ຑານິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຎ຺ຈ ພລານິ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ, ເຍຫິ ສເທວໂກ ໂລໂກ ຊານາຕິ ສທ຺ທຫຕິ ‘ອຕ຺ຖິ ໂສ ຠຄວາ’ຕິ. ອິມິນາ, ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓນ ອິມິນາ ເຫຕຸນາ ອິມິນາ ນເຍນ ອິມິນາ ອນຸມາເນນ ຎາຕພ຺ໂພ ‘ອຕ຺ຖິ ໂສ ຠຄວາ’ຕິ.

‘‘‘ພຫູ ຊເນ ຕາຣຍິຕ຺ວາ, ນິພ຺ພຸໂຕ ອຸປຘິກ຺ຂເຍ;

ອນຸມາເນນ ຎາຕພ຺ພໍ, ອຕ຺ຖິ ໂສ ທ຺ວິປທຸຕ຺ຕໂມ’’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂອປມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ນຄຣວຑ຺ຒກີ ນຄຣໍ ມາເປຕຸກາໂມ ປຐມໍ ຕາວ ສມໍ ອນຸນ຺ນຕມໂນນຕໍ ອສກ຺ຂຣປາສາຓໍ ນິຣຸປທ຺ທວມນວຊ຺ຊໍ ຣມຓີຍໍ ຠູມິຠາຄໍ ອນຸວິໂລເກຕ຺ວາ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ວິສມໍ, ຕໍ ສມໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຂາຓຸກຓ຺ຏກໍ ວິໂສຘາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນຄຣໍ ມາເປຍ຺ຍ ໂສຠນໍ ວິຠຕ຺ຕໍ ຠາຄໂສ ມິຕໍ ອຸກ຺ກິຓ຺ຓປຣິຂາປາກາຣໍ ທຬ຺ຫໂຄປຸຣຏ຺ຏາລໂກຏ຺ຏກໍ ປຸຖຸຈຈ຺ຈຣຈຕຸກ຺ກສນ຺ຘິສິງ຺ຆາຏກໍ ສຸຈິສມຕລຣາຊມຄ຺ຄໍ ສຸວິຠຕ຺ຕອນ຺ຕຣາປຓໍ ອາຣາມຸຍ຺ຍານຕຬາກໂປກ຺ຂຣຓິອຸທປານສມ຺ປນ຺ນໍ ພຫຸວິຘເທວຏ຺ຐານປ຺ປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ສພ຺ພໂທສວິຣຫິຕໍ, ໂສ ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ສພ຺ພຖາ ເວປຸລ຺ລຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎໍ ເທສໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຖ ຕໍ ນຄຣໍ ອປເຣນ ສມເຍນ ອິທ຺ຘໍ ຠເວຍ຺ຍ ຜີຕໍ ສຸຠິກ຺ຂໍ ເຂມໍ ສມິທ຺ຘໍ ສິວໍ ອນີຕິກໍ ນິຣຸປທ຺ທວໍ ນານາຊນສມາກຸລໍ, ປຸຖູ ຂຕ຺ຕິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເວສ຺ສາ ສຸທ຺ທາ ຫຕ຺ຖາໂຣຫາ ອສ຺ສາໂຣຫາ ຣຖິກາ ປຕ຺ຕິກາ ຘນຸຄ຺ຄຫາ ຖຣຸຄ຺ຄຫາ ເຈລກາ ຈລກາ ປິຓ຺ຑທາຍກາ ອຸຄ຺ຄາ ຣາຊປຸຕ຺ຕາ ປກ຺ຂນ຺ທິໂນ ມຫານາຄາ ສູຣາ ວມ຺ມິໂນ ໂຍຘິໂນ ທາສິກປຸຕ຺ຕາ ຠຏິປຸຕ຺ຕາ [ທາສປຸຕ຺ຕາ ຠຏ຺ຏິປຸຕ຺ຕາ (ສີ. ປີ.)] ມລ຺ລກາ ຄຓກາ ອາຬາຣິກາ ສູທາ ກປ຺ປກາ ນຫາປກາ ຈຸນ຺ທາ ມາລາກາຣາ ສຸວຓ຺ຓກາຣາ ສຊ຺ຌຸກາຣາ ສີສກາຣາ ຕິປຸກາຣາ ໂລຫກາຣາ ວຏ຺ຏກາຣາ ອໂຍກາຣາ ມຓິກາຣາ ເປສກາຣາ ກຸມ຺ຠກາຣາ ເວຓຸກາຣາ ໂລຓກາຣາ ຈມ຺ມກາຣາ ຣຖກາຣາ ທນ຺ຕກາຣາ ຣຊ຺ຊຸກາຣາ ໂກຈ຺ຉກາຣາ ສຸຕ຺ຕກາຣາ ວິລີວກາຣາ ຘນຸກາຣາ ຊິຍກາຣາ ອຸສຸກາຣາ ຈິຕ຺ຕກາຣາ ຣງ຺ຄກາຣາ ຣຊກາ ຕນ຺ຕວາຍາ ຕຸນ຺ນວາຍາ ເຫຣຎ຺ຎິກາ ທຸສ຺ສິກາ ຄນ຺ຘິກາ ຕິຓຫາຣກາ ກຏ຺ຐຫາຣກາ ຠຕກາ ປຓ຺ຓິກາ ຜລິກາ [ຜລ຺ລິກາ (ສີ. ປີ.)] ມູລິກາ ໂອທນິກາ ປູວິກາ ມຈ຺ຉິກາ ມໍສິກາ ມຊ຺ຊິກາ ນຏກາ ນຈ຺ຈກາ ລງ຺ຆກາ ອິນ຺ທຊາລິກາ ເວຕາລິກາ ມລ຺ລາ ຉວຑາຫກາ ປຸປ຺ຜຉຑ຺ຑກາ ເວນາ ເນສາທາ ຄຓິກາ ລາສິກາ ກຸມ຺ຠທາສິໂຍ ສກ຺ກຍວນຈີນວິລາຕາ ອຸຊ຺ເຊນກາ ຠາຣຸກຈ຺ຉກາ ກາສິໂກສລາ ປຣນ຺ຕກາ ມາຄຘກາ ສາເກຕກາ ໂສເຣຍ຺ຍກາ [ໂສຣຏ຺ຐກາ (ສີ. ປີ.)] ປາເວຍ຺ຍກາ ໂກຏຸມ຺ພຣມາຖຸຣກາ ອລສນ຺ທກສ຺ມີຣຄນ຺ຘາຣາ ຕໍ ນຄຣໍ ວາສາຍ ອຸປຄຕາ ນານາວິສຍິໂນ ຊນາ ນວໍ ສຸວິຠຕ຺ຕໍ ອໂທສມນວຊ຺ຊໍ ຣມຓີຍໍ ຕໍ ນຄຣໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອນຸມາເນນ ຊານນ຺ຕິ ‘ເຉໂກ ວຕ ໂຠ ໂສ ນຄຣວຑ຺ຒກີ, ໂຍ ອິມສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ມາເປຕາ’ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂສ ຠຄວາ ອສໂມ ອສມສໂມ ອປ຺ປຏິສໂມ ອສທິໂສ ອຕຸໂລ ອສງ຺ຂ຺ເຍໂຍ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ອປຣິເມຍ຺ໂຍ ອມິຕຄຸໂຓ ຄຸຓປາຣມິປ຺ປຕ຺ໂຕ ອນນ຺ຕຘິຕິ ອນນ຺ຕເຕໂຊ ອນນ຺ຕວີຣິໂຍ ອນນ຺ຕພໂລ ພຸທ຺ຘພລປາຣມິໍ ຄໂຕ ສເສນມາຣໍ ປຣາເຊຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐິຊາລໍ ປທາເລຕ຺ວາ ອວິຊ຺ຊໍ ເຂເປຕ຺ວາ ວິຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຘມ຺ມຸກ຺ກໍ ຘາຣຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ວິຊິຕສງ຺ຄາໂມ ຘມ຺ມນຄຣໍ ມາເປສິ.

‘‘ຠຄວໂຕ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຘມ຺ມນຄຣໍ ສີລປາກາຣໍ ຫິຣິປຣິຂໍ ຎາຓທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກໍ ວີຣິຍອຏ຺ຏາລກໍ ສທ຺ຘາເອສິກໍ ສຕິໂທວາຣິກໍ ປຎ຺ຎາປາສາທໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຈຈ຺ຈຣໍ ອຠິຘມ຺ມສິງ຺ຆາຏກໍ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍໍ ສຕິປຏ຺ຐານວີຖິກໍ, ຕສ຺ສ ໂຂ ປນ, ມຫາຣາຊ, ສຕິປຏ຺ຐານວີຖິຍໍ ເອວຣູປາ ອາປຓາ ປສາຣິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖີທໍ, ປຸປ຺ຜາປຓໍ ຄນ຺ຘາປຓໍ ຜລາປຓໍ ອຄທາປຓໍ ໂອສຘາປຓໍ ອມຕາປຓໍ ຣຕນາປຓໍ ສພ຺ພາປຓ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກຕມໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປຸປ຺ຜາປຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ, ມຫາຣາຊ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ອາຣມ຺ມຓວິຠຕ຺ຕິໂຍ ອກ຺ຂາຕາ. ເສຍ຺ຍຖີທໍ, ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ ທຸກ຺ຂສຎ຺ຎາ ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ອສຸຠສຎ຺ຎາ ອາທີນວສຎ຺ຎາ ປຫານສຎ຺ຎາ ວິຣາຄສຎ຺ຎາ ນິໂຣຘສຎ຺ຎາ ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕິສຎ຺ຎາ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ ອານາປານສ຺ສຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕກສຎ຺ຎາ ວິນີລກສຎ຺ຎາ ວິປຸພ຺ພກສຎ຺ຎາ ວິຈ຺ຉິທ຺ທກສຎ຺ຎາ ວິກ຺ຂາຍິຕກສຎ຺ຎາ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕກສຎ຺ຎາ ຫຕວິກ຺ຂິຕ຺ຕກສຎ຺ຎາ ໂລຫິຕກສຎ຺ຎາ ປຸຬວກສຎ຺ຎາ ອຏ຺ຐິກສຎ຺ຎາ ເມຕ຺ຕາສຎ຺ຎາ ກຣຸຓາສຎ຺ຎາ ມຸທິຕາສຎ຺ຎາ ອຸເປກ຺ຂາສຎ຺ຎາ ມຣຓານຸສ຺ສຕິ ກາຍຄຕາສຕິ, ອິເມ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ພຸທ຺ເຘນ ຠຄວຕາ ອາຣມ຺ມຓວິຠຕ຺ຕິໂຍ ອກ຺ຂາຕາ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ໂກຈິ ຊຣາມຣຓາ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາໂມ, ໂສ ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເຕນ ອາຣມ຺ມເຓນ ຣາຄາ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ໂທສາ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ໂມຫາ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ມານໂຕ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ທິຏ຺ຐິໂຕ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ສໍສາຣໍ ຕຣຕິ, ຕຓ຺ຫາໂສຕໍ ນິວາເຣຕິ, ຕິວິຘໍ ມລໍ ວິໂສເຘຕິ, ສພ຺ພກິເລເສ ອຸປຫນ຺ຕ຺ວາ ອມລໍ ວິຣຊໍ ສຸທ຺ຘໍ ປຓ຺ຑຣໍ ອຊາຕິໍ ອຊຣໍ ອມຣໍ ສຸຂໍ ສີຕິຠູຕໍ ອຠຍໍ ນຄຣຸຕ຺ຕມໍ ນິພ຺ພານນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິໂມເຈຕິ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຫາຣາຊ ‘ຠຄວໂຕ ປຸປ຺ຜາປຓ’ນ຺ຕິ.

‘‘‘ກມ຺ມມູລໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ອາປຓໍ ອຸປຄຈ຺ຉຖ;

ອາຣມ຺ມຓໍ ກິຓິຕ຺ວານ, ຕໂຕ ມຸຈ຺ຈຖ ມຸຕ຺ຕິຍາ’’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກຕມໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຄນ຺ຘາປຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ, ມຫາຣາຊ, ເຕນ ຠຄວຕາ ສີລວິຠຕ຺ຕິໂຍ ອກ຺ຂາຕາ, ເຍນ ສີລຄນ຺ເຘນ ອນຸລິຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ປຸຕ຺ຕາ ສເທວກໍ ໂລກໍ ສີລຄນ຺ເຘນ ຘູເປນ຺ຕິ ສມ຺ປຘູເປນ຺ຕິ, ທິສມ຺ປິ ອນຸທິສມ຺ປິ ອນຸວາຕມ຺ປິ ປຏິວາຕມ຺ປິ ວາຍນ຺ຕິ ອຕິວາຍນ຺ຕິ, ຜຣິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ກຕມາ ຕາ ສີລວິຠຕ຺ຕິໂຍ? ສຣຓສີລໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄສີລໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄສີລໍ ທສງ຺ຄສີລໍ ປຎ຺ຈຸທ຺ເທສປຣິຍາປນ຺ນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫາຣາຊ, ‘ຠຄວໂຕ ຄນ຺ຘາປຓ’ນ຺ຕິ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ –

‘‘‘ນ ປຸປ຺ຜຄນ຺ໂຘ ປຏິວາຕເມຕິ, ນ ຈນ຺ທນໍ ຕຄ຺ຄຣມລ຺ລິກາ ວາ;

ສຕຎ຺ຈ ຄນ຺ໂຘ ປຏິວາຕເມຕິ, ສພ຺ພາ ທິສາ ສປ຺ປຸຣິໂສ ປວາຍຕິ [ປວາຕິ (ສີ. ປີ.) ຘ. ປ. ໕໔ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ].

‘‘‘ຈນ຺ທນໍ ຕຄຣໍ ວາປິ, ອຸປ຺ປລໍ ອຖ ວສ຺ສິກີ;

ເອເຕສໍ ຄນ຺ຘຊາຕານໍ, ສີລຄນ຺ໂຘ ອນຸຕ຺ຕໂຣ.

‘‘‘ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອຍໍ ຄນ຺ໂຘ, ຍ຺ວາຍໍ ຕຄຣຈນ຺ທນໍ;

ໂຍ ຈ ສີລວຕໍ ຄນ຺ໂຘ, ວາຕິ ເທເວສຸ ອຸຕ຺ຕໂມ’’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກຕມໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຜລາປຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຜລານິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ອກ຺ຂາຕານິ. ເສຍ຺ຍຖີທໍ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ສກທາຄາມິຜລໍ ອນາຄາມິຜລໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ສຸຎ຺ຎຕຜລສມາປຕ຺ຕິ ອນິມິຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິ ອປ຺ປຓິຫິຕຜລສມາປຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ໂກຈິ ຍໍ ຜລໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ໂສ ກມ຺ມມູລໍ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ຖິຕໍ ຜລໍ ກິຓາຕິ. ຍທິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ, ຍທິ ສກທາຄາມິຜລໍ, ຍທິ ອນາຄາມິຜລໍ, ຍທິ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ, ຍທິ ສຸຎ຺ຎຕຜລສມາປຕ຺ຕິໍ, ຍທິ ອນິມິຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິໍ, ຍທິ ອປ຺ປຓິຫິຕຜລສມາປຕ຺ຕິໍ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ກສ຺ສຈິ ປຸຣິສສ຺ສ ຘຸວຜໂລ ອມ຺ໂພ ຠເວຍ຺ຍ, ໂສ ນ ຕາວ ຕໂຕ ຜລານິ ປາເຕຕິ, ຍາວ ກຍິກາ ນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ ປນ ກຍິເກ ມູລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອວໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ ‘ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ ເອໂສ ໂຂ ຘຸວຜໂລ ອມ຺ໂພ, ຕໂຕ ຍໍ ອິຈ຺ຉສິ, ເອຕ຺ຕກໍ ຜລໍ ຄຓ຺ຫາຫິ ສລາຏຸກໍ ວາ ໂທວິລໍ ວາ ເກສິກໍ ວາ ອາມໍ ວາ ປກ຺ກໍ ວາ’ຕິ, ໂສ ເຕນ ອຕ຺ຕນາ ທິນ຺ນມູເລນ ຍທິ ສລາຏຸກໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ສລາຏຸກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຍທິ ໂທວິລໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ໂທວິລໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຍທິ ເກສິກໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ເກສິກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຍທິ ອາມກໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ອາມກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຍທິ ປກ຺ກໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ປກ຺ກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍ ຍໍ ຜລໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ໂສ ກມ຺ມມູລໍ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ຖິຕໍ ຜລໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຍທິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ…ເປ… ຍທິ ອປ຺ປຓິຫິຕຜລສມາປຕ຺ຕິໍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫາຣາຊ, ‘ຠຄວໂຕ ຜລາປຓ’ນ຺ຕິ.

‘‘‘ກມ຺ມມູລໍ ຊນາ ທຕ຺ວາ, ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ອມຕມ຺ຜລໍ;

ເຕນ ເຕ ສຸຂິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຍ ກີຕາ ອມຕປ຺ຜລ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກຕມໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຄທາປຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຄທານິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ອກ຺ຂາຕານິ, ເຍຫິ ອຄເທຫິ ໂສ ຠຄວາ ສເທວກໍ ໂລກໍ ກິເລສວິສໂຕ ປຣິໂມເຈຕິ. ກຕມານິ ປນ ຕານິ ອຄທານິ? ຍານິມານິ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ອກ຺ຂາຕານິ. ເສຍ຺ຍຖີທໍ, ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂສມຸທຍໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ຕຕ຺ຖ ເຍ ເກຈິ ອຎ຺ຎາເປກ຺ຂາ ຈຕຸສຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ, ເຕ ຊາຕິຍາ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຊຣາຍ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ມຣຓາ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາເສຫິ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຫາຣາຊ ‘ຠຄວໂຕ ອຄທາປຓ’ນ຺ຕິ.

‘‘‘ເຍ ເກຈິ ອຄທາ ໂລເກ [ໂລເກ ອຄທາ (ປີ.)], ວິສານໍ ປຏິພາຫກາ;

ຘມ຺ມາຄທສມໍ ນຕ຺ຖິ, ເອຕໍ ປິວຖ ຠິກ຺ຂໂວ’’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກຕມໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ໂອສຘາປຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂອສຘານິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ອກ຺ຂາຕານິ, ເຍຫິ ໂອສເຘຫິ ໂສ ຠຄວາ ເທວມນຸສ຺ເສ ຕິກິຈ຺ຉຕິ. ເສຍ຺ຍຖີທໍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຎ຺ຈ ພລານິ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ, ເອເຕຫິ ໂອສເຘຫິ ຠຄວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ວິເຣເຈຕິ, ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປໍ ວິເຣເຈຕິ, ມິຈ຺ຉາວາຈໍ ວິເຣເຈຕິ, ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕໍ ວິເຣເຈຕິ, ມິຈ຺ຉາອາຊີວໍ ວິເຣເຈຕິ, ມິຈ຺ຉາວາຍາມໍ ວິເຣເຈຕິ, ມິຈ຺ຉາສຕິໍ ວິເຣເຈຕິ, ມິຈ຺ຉາສມາຘິໍ ວິເຣເຈຕິ, ໂລຠວມນໍ ກາເຣຕິ, ໂທສວມນໍ ກາເຣຕິ, ໂມຫວມນໍ ກາເຣຕິ, ມານວມນໍ ກາເຣຕິ, ທິຏ຺ຐິວມນໍ ກາເຣຕິ, ວິຈິກິຈ຺ຉາວມນໍ ກາເຣຕິ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈວມນໍ ກາເຣຕິ, ຖິນມິທ຺ຘວມນໍ ກາເຣຕິ, ອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ປວມນໍ ກາເຣຕິ, ສພ຺ພກິເລສວມນໍ ກາເຣຕິ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫາຣາຊ, ‘ຠຄວໂຕ ໂອສຘາປຓ’ນ຺ຕິ.

‘‘‘ເຍ ເກຈິ ໂອສຘາ ໂລເກ, ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ວິວິຘາ ພຫູ;

ຘມ຺ໂມສຘສມໍ ນຕ຺ຖິ, ເອຕໍ ປິວຖ ຠິກ຺ຂໂວ.

‘‘‘ຘມ຺ໂມສຘໍ ປິວິຕ຺ວານ, ອຊຣາມຣຓາ ສິຍຸໍ;

ຠາວຍິຕ຺ວາ ຈ ປສ຺ສິຕ຺ວາ, ນິພ຺ພຸຕາ ອຸປຘິກ຺ຂເຍ’’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກຕມໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອມຕາປຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອມຕໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ອກ຺ຂາຕໍ, ເຍນ ອມເຕນ ໂສ ຠຄວາ ສເທວກໍ ໂລກໍ ອຠິສິຎ຺ຈິ, ເຍນ ອມເຕນ ອຠິສິຕ຺ຕາ ເທວມນຸສ຺ສາ ຊາຕິຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາເສຫິ ປຣິມຸຈ຺ຈິໍສຸ. ກຕມໍ ຕໍ ອມຕໍ? ຍທິທໍ ກາຍຄຕາສຕິ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ‘ອມຕໍ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ເຍ ກາຍຄຕາສຕິໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’ຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫາຣາຊ, ‘ຠຄວໂຕ ອມຕາປຓ’ນ຺ຕິ.

‘‘‘ພ຺ຍາຘິຕໍ ຊນຕໍ ທິສ຺ວາ, ອມຕາປຓໍ ປສາຣຍິ;

ກມ຺ເມນ ຕໍ ກິຓິຕ຺ວານ, ອມຕໍ ອາເທຖ ຠິກ຺ຂໂວ’’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກຕມໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຣຕນາປຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຣຕນານິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ອກ຺ຂາຕານິ, ເຍຫິ ຣຕເນຫິ ວິຠູສິຕາ ຠຄວໂຕ ປຸຕ຺ຕາ ສເທວກໍ ໂລກໍ ວິໂຣຈນ຺ຕິ ໂອຠາເສນ຺ຕິ ປຠາເສນ຺ຕິ ຊລນ຺ຕິ ປຊ຺ຊລນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘໍ ອໂຘ ຕິຣິຍໍ ອາໂລກໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ກຕມານິ ຕານິ ຣຕນານິ? ສີລຣຕນໍ ສມາຘິຣຕນໍ ປຎ຺ຎາຣຕນໍ ວິມຸຕ຺ຕິຣຕນໍ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນຣຕນໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຣຕນໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຣຕນໍ.

‘‘ກຕມໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ສີລຣຕນໍ? ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລໍ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລໍ ຈູຬສີລໍ ມຊ຺ຌິມສີລໍ ມຫາສີລໍ ມຄ຺ຄສີລໍ ຜລສີລໍ. ສີລຣຕເນນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ວິຠູສິຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສເທວໂກ ໂລໂກ ສມາຣໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມໂກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປຊາ ປິຫຍຕິ ປຕ຺ເຖຕິ, ສີລຣຕນປິຬນ຺ໂຘ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂຸ ທິສມ຺ປິ ອນຸທິສມ຺ປິ ອຸທ຺ຘມ຺ປິ ອໂຘປິ ຕິຣິຍມ຺ປິ ວິໂຣຈຕິ ອຕິວິໂຣຈຕິ [ອຕິໂຣຈຕິ (ສີ. ປີ.)], ເຫຏ຺ຐໂຕ ອວີຈິໍ ອຸປຣິໂຕ ຠວຄ຺ຄໍ ອຸປາທາຍ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ສພ຺ພຣຕນານິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ [ອຕິສຍິຕ຺ວາ (ສີ. ປີ.)] ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວຣູປານິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສີລຣຕນານິ ຠຄວໂຕ ຣຕນາປເຓ ປສາຣິຕານິ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຫາຣາຊ ‘ຠຄວໂຕ ສີລຣຕນ’ນ຺ຕິ.

‘‘‘ເອວຣູປານິ ສີລານິ, ສນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອາປເຓ;

ກມ຺ເມນ ຕໍ ກິຓິຕ຺ວານ, ຣຕນໍ ໂວ ປິຬນ຺ຘຖາ’ຕິ.

‘‘ກຕມໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ສມາຘິຣຕນໍ? ສວິຕກ຺ກສວິຈາໂຣ ສມາຘິ, ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ໂຕ ສມາຘິ, ອວິຕກ຺ກອວິຈາໂຣ ສມາຘິ, ສຸຎ຺ຎໂຕ ສມາຘິ, ອນິມິຕ຺ໂຕ ສມາຘິ, ອປ຺ປຓິຫິໂຕ ສມາຘິ. ສມາຘິຣຕນໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປິຬນ຺ຘສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຍ ເຕ ກາມວິຕກ຺ກພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກວິຫິໍສາວິຕກ຺ກມານຸທ຺ຘຈ຺ຈທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາກິເລສວຕ຺ຖູນິ ວິວິຘານິ ຈ ກຸວິຕກ຺ການິ, ເຕ ສພ຺ເພ ສມາຘິໍ ອາສຊ຺ຊ ວິກິຣນ຺ຕິ ວິຘມນ຺ຕິ ວິທ຺ຘໍສນ຺ຕິ ນ ສຓ຺ຐນ຺ຕິ [ນ ສຓ຺ຐຫນ຺ຕິ (ສີ.)] ນ ອຸປລິມ຺ປນ຺ຕິ [ນ ອຸປລິປ຺ປນ຺ຕິ (ສີ. ປີ.)]. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ວາຣິ ໂປກ຺ຂຣປຕ຺ເຕ ວິກິຣຕິ ວິຘມຕິ ວິທ຺ຘໍສຕິ ນ ສຓ຺ຐາຕິ ນ ອຸປລິມ຺ປຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ປທຸມສ຺ສ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສມາຘິຣຕນໍ ປິຬນ຺ຘສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຍ ເຕ ກາມວິຕກ຺ກພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກວິຫິໍສາວິຕກ຺ກມານຸທ຺ຘຈ຺ຈ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາກິເລສວຕ຺ຖູນິ ວິວິຘານິ ຈ ກຸວິຕກ຺ການິ, ເຕ ສພ຺ເພ ສມາຘິໍ ອາສຊ຺ຊ ວິກິຣນ຺ຕິ ວິຘມນ຺ຕິ ວິທ຺ຘໍສນ຺ຕິ ນ ສຓ຺ຐນ຺ຕິ ນ ອຸປລິມ຺ປນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ສມາຘິສ຺ສ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫາຣາຊ, ‘ຠຄວໂຕ ສມາຘິຣຕນ’ນ຺ຕິ, ເອວຣູປານິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສມາຘິຣຕນານິ ຠຄວໂຕ ຣຕນາປເຓ ປສາຣິຕານິ.

‘‘‘ສມາຘິຣຕນມາລສ຺ສ, ກຸວິຕກ຺ກາ ນ ຊາຍເຣ;

ນ ຈ ວິກ຺ຂິປເຕ ຈິຕ຺ຕໍ, ເອຕໍ ຕຸມ຺ເຫ ປິຬນ຺ຘຖາ’ຕິ.

‘‘ກຕມໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ປຎ຺ຎາຣຕນໍ? ຍາຍ, ມຫາຣາຊ, ປຎ຺ຎາຍ ອຣິຍສາວໂກ ‘ອິທໍ ກຸສລ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອິທໍ ອກຸສລ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອິທໍ ສາວຊ຺ຊໍ, ອິທໍ ອນວຊ຺ຊໍ, ອິທໍ ເສວິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ຫີນໍ, ອິທໍ ປຓີຕໍ, ອິທໍ ກຓ຺ຫໍ, ອິທໍ ສຸກ຺ກໍ, ອິທໍ ກຓ຺ຫສຸກ຺ກສປ຺ປຏິຠາຄ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຫາຣາຊ ‘ຠຄວໂຕ ປຎ຺ຎາຣຕນ’ນ຺ຕິ.

‘‘‘ປຎ຺ຎາຣຕນມາລສ຺ສ, ນ ຈິຣໍ ວຕ຺ຕເຕ ຠໂວ;

ຂິປ຺ປໍ ຜສ຺ເສຕິ [ຜຸສ຺ເສຕິ (ສ຺ຍາ.), ປສ຺ສຕິ (ກ.)] ອມຕໍ, ນ ຈ ໂສ ໂຣຈເຕ ຠເວ’ຕິ.

‘‘ກຕມໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ວິມຸຕ຺ຕິຣຕນໍ’’? ‘‘ວິມຸຕ຺ຕິຣຕນໍ [ວິມຸຕ຺ຕິຣຕນນ຺ຕິ (ສີ. ປີ.)] ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ວິມຸຕ຺ຕິຣຕນໍ ປິຬນ຺ໂຘ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ມຸຕ຺ຕາກລາປມຓິກລາປປວາຬກລາປາຠຣຓປ຺ປຏິມຓ຺ຑິໂຕ [ປວາຬາຠຣຓປຏິປຓ຺ຑິໂຕ (ສີ. ປີ.)] ອຄລຸຕຄຣຕາລີສກໂລຫິຕຈນ຺ທນານຸລິຕ຺ຕຄຕ຺ໂຕ ນາຄປຸນ຺ນາຄສາລສລຬຈມ຺ປກຍູຖິກາຕິມຸຕ຺ຕກປາຏລຸປ຺ປລວສ຺ສິກມລ຺ລິກາວິຈິຕ຺ໂຕ ເສສຊເນ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວິໂຣຈຕິ ອຕິວິໂຣຈຕິ ໂອຠາສຕິ ປຠາສຕິ ສມ຺ປຠາສຕິ ຊລຕິ ປຊ຺ຊລຕິ ອຠິຠວຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ ມາລາຄນ຺ຘຣຕນາຠຣເຓຫິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຂີຓາສໂວ ວິມຸຕ຺ຕິຣຕນປິຬນ຺ໂຘ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ວິມຸຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວິໂຣຈຕິ ອຕິວິໂຣຈຕິ ໂອຠາສຕິ ປຠາສຕິ ສມ຺ປຠາສຕິ ຊລຕິ ປຊ຺ຊລຕິ ອຠິຠວຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອຄ຺ຄໍ, ມຫາຣາຊ, ເອຕໍ ປິຬນ຺ຘນໍ ສພ຺ພປິຬນ຺ຘນານໍ, ຍທິທໍ ວິມຸຕ຺ຕິປິຬນ຺ຘນໍ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫາຣາຊ, ‘ຠຄວໂຕ ວິມຸຕ຺ຕິຣຕນ’ນ຺ຕິ.

‘‘‘ມຓິມາລາຘຣໍ ເຄຫ, ຊໂນ [ເຄຫໍ, ຊໂນ (ກ.)] ສາມິໍ ອຸທິກ຺ຂຕິ;

ວິມຸຕ຺ຕິຣຕນມາລນ຺ຕຸ, ອຸທິກ຺ຂນ຺ຕິ ສເທວກາ’ຕິ.

‘‘ກຕມໍ ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນຣຕນໍ? ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນຣຕນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຍນ ຎາເຓນ ອຣິຍສາວໂກ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານານິ ປຫີນກິເລສາວສິຏ຺ຐກິເລເສ ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ.

‘‘‘ເຍ ຎາເຓນ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ອຣິຍາ ກຕກິຈ຺ຈຕໍ;

ຕໍ ຎາຓຣຕນໍ ລທ຺ຘຸໍ, ວາຍເມຖ ຊິໂນຣສາ’ຕິ.

‘‘ກຕມໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ປຏິສມ຺ຠິທາຣຕນໍ? ຈຕສ຺ໂສ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຏິສມ຺ຠິທາໂຍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຈຕູຫິ ປຏິສມ຺ຠິທາຣຕເນຫິ ສມລງ຺ກໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຍໍ ຍໍ ປຣິສໍ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ຍທິ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສໍ, ຍທິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິສໍ, ຍທິ ຄຫປຕິປຣິສໍ, ຍທິ ສມຓປຣິສໍ, ວິສາຣໂທ ອຸປສງ຺ກມຕິ ອມງ຺ກຸຠູໂຕ ອຠີຣຸ ອຈ຺ຉມ຺ຠີ ອນຸຕ຺ຣາສີ ວິຄຕໂລມຫໍໂສ ປຣິສໍ ອຸປສງ຺ກມຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ໂຍໂຘ ສງ຺ຄາມສູໂຣ ສນ຺ນທ຺ຘປຎ຺ຈາວຸໂຘ ອຈ຺ຉມ຺ຠິໂຕ [ອສມ຺ຠີໂຕ (ສີ. ປີ.)] ສງ຺ຄາມໍ ໂອຕຣຕິ, ‘ສເຈ ອມິຕ຺ຕາ ທູເຣ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອຸສຸນາ ປາຕຍິສ຺ສາມິ, ຕໂຕ ໂອຣໂຕ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕິຍາ ປຫຣິສ຺ສາມິ, ຕໂຕ ໂອຣໂຕ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ກຓເຍນ ປຫຣິສ຺ສາມິ, ອຸປຄຕໍ ສນ຺ຕໍ ມຓ຺ຑລຄ຺ເຄນ ທ຺ວິຘາ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມິ, ກາຍູປຄຕໍ ຉຸຣິກາຍ ວິນິວິຊ຺ຌິສ຺ສາມີ’ຕິ [ວິຊ຺ຌິສ຺ສາມີຕິ (ສີ.)], ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຈຕຸປຏິສມ຺ຠິທາຣຕນມຓ຺ຑິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຈ຺ຉມ຺ຠິໂຕ ປຣິສໍ ອຸປສງ຺ກມຕິ. ໂຍ ໂກຈິ ມໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິເທ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ເຖນ ອຕ຺ຖໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ກາຣເຓນ ກາຣຓໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ເຫຕຸນາ ເຫຕຸໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ນເຍນ ນຍໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ນິສ຺ສໍສຍໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ວິມຕິໍ ວິເວເຈສ຺ສາມິ, ໂຕສຍິສ຺ສາມິ ປຎ຺ຫເວຍ຺ຍາກຣເຓນ.

‘‘ໂຍ ໂກຈິ ມໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິເທ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຘມ຺ເມນ ຘມ຺ມໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ອມເຕນ ອມຕໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ອສງ຺ຂເຕນ ອສງ຺ຂຕໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ນິພ຺ພາເນນ ນິພ຺ພານໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ສຸຎ຺ຎເຕນ ສຸຎ຺ຎຕໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ອນິມິຕ຺ເຕນ ອນິມິຕ຺ຕໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ອປ຺ປຓິຫິເຕນ ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ອເນເຊນ ອເນຊໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ນິສ຺ສໍສຍໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ວິມຕິໍ ວິເວເຈສ຺ສາມິ, ໂຕສຍິສ຺ສາມິ ປຎ຺ຫາເວຍ຺ຍາກຣເຓນ.

‘‘ໂຍ ໂກຈິ ມໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິເທ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ນິຣຸຕ຺ຕິໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ປເທນ ປທໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ອນຸປເທນ ອນຸປທໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ອກ຺ຂເຣນ ອກ຺ຂຣໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ສນ຺ຘິຍາ ສນ຺ຘິໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ວຓ຺ເຓນ ວຓ຺ຓໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ສເຣນ ສຣໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ໂວຫາເຣນ ໂວຫາຣໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ນິສ຺ສໍສຍໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ວິມຕິໍ ວິເວເຈສ຺ສາມິ, ໂຕສຍິສ຺ສາມິ ປຎ຺ຫເວຍ຺ຍາກຣເຓນ.

‘‘ໂຍ ໂກຈິ ມໍ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິເທ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ປຏິຠາເນນ ປຏິຠານໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ໂອປມ຺ເມນ ໂອປມ຺ມໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ລກ຺ຂເຓນ ລກ຺ຂຓໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ຣເສນ ຣສໍ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ນິສ຺ສໍສຍໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ວິມຕິໍ ວິເວເຈສ຺ສາມິ, ໂຕສຍິສ຺ສາມິ ປຎ຺ຫເວຍ຺ຍາກຣເຓນາຕິ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫາຣາຊ, ‘ຠຄວໂຕ ປຏິສມ຺ຠິທາຣຕນ’ນ຺ຕິ.

‘‘‘ປຏິສມ຺ຠິທາ ກິຓິຕ຺ວານ, ຎາເຓນ ຜສ຺ສເຍຍ຺ຍ ໂຍ;

ອຈ຺ຉມ຺ຠິໂຕ ອນຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ, ອຕິໂຣຈຕິ ສເທວເກ’ຕິ.

‘‘ກຕມໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຣຕນໍ? ສຕ຺ຕິເມ, ມຫາຣາຊ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ. ອິເມຫິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສຕ຺ຕຫິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຣຕເນຫິ ປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໍ ຕມໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ສເທວກໍ ໂລກໍ ໂອຠາເສຕິ ປຠາເສຕິ ອາໂລກໍ ຊເນຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫາຣາຊ, ‘ຠຄວໂຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຣຕນ’ນ຺ຕິ.

‘‘‘ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຣຕນມາລສ຺ສ, ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ [ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ (ກ.), ອຸທິກ຺ຂນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ.)] ສເທວກາ;

ກມ຺ເມນ ຕໍ ກິຓິຕ຺ວານ, ຣຕນໍ ໂວ ປິຬນ຺ຘຖາ’’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກຕມໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພາປຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສພ຺ພາປຓໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ນວງ຺ຄໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ສາຣີຣິການິ ປາຣິໂຠຄິການິ ເຈຕິຍານິ ສງ຺ຆຣຕນຎ຺ຈ. ສພ຺ພາປເຓ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ຊາຕິສມ຺ປຕ຺ຕິ ປສາຣິຕາ, ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິ ປສາຣິຕາ, ອາຍຸສມ຺ປຕ຺ຕິ ປສາຣິຕາ, ອາໂຣຄ຺ຍສມ຺ປຕ຺ຕິ ປສາຣິຕາ, ວຓ຺ຓສມ຺ປຕ຺ຕິ ປສາຣິຕາ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປຕ຺ຕິ ປສາຣິຕາ, ມານຸສິກສມ຺ປຕ຺ຕິ ປສາຣິຕາ, ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິ ປສາຣິຕາ, ນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕິ ປສາຣິຕາ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ຕໍ ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ກມ຺ມມູລໍ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ຖິຕປຕ຺ຖິຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ກິຓນ຺ຕິ, ເກຈິ ສີລສມາທາເນນ ກິຓນ຺ຕິ, ເກຈິ ອຸໂປສຖກມ຺ເມນ ກິຓນ຺ຕິ, ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນປິ ກມ຺ມມູເລນ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຏິລຠນ຺ຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອາປຓິກສ຺ສ ອາປເຓ ຕິລມຸຄ຺ຄມາເສ ປຣິຕ຺ຕເກນປິ ຕຓ຺ຑຸລມຸຄ຺ຄມາເສນ ອປ຺ປເກນປິ ມູເລນ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ສພ຺ພາປເຓ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນປິ ກມ຺ມມູເລນ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຏິລຠນ຺ຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫາຣາຊ, ‘ຠຄວໂຕ ສພ຺ພາປຓ’ນ຺ຕິ.

‘‘‘ອາຍຸ ອໂຣຄຕາ ວຓ຺ຓໍ, ສຄ຺ຄໍ ອຸຈ຺ຈາກຸລີນຕາ;

ອສງ຺ຂຕຎ຺ຈ ອມຕໍ, ອຕ຺ຖິ ສພ຺ພາປເຓ ຊິເນ.

‘‘‘ອປ຺ເປນ ພຫຸເກນາປິ, ກມ຺ມມູເລນ ຄຍ຺ຫຕິ;

ກິຓິຕ຺ວາ ສທ຺ຘາມູເລນ, ສມິທ຺ຘາ ໂຫຖ ຠິກ຺ຂໂວ’ຕິ.

‘‘ຠຄວໂຕ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຘມ຺ມນຄເຣ ເອວຣູປາ ຊນາ ປຏິວສນ຺ຕິ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກາ ເວນຍິກາ ອາຠິຘມ຺ມິກາ ຘມ຺ມກຖິກາ ຊາຕກຠາຓກາ ທີຆຠາຓກາ ມຊ຺ຌິມຠາຓກາ ສໍຍຸຕ຺ຕຠາຓກາ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣຠາຓກາ ຂຸທ຺ທກຠາຓກາ ສີລສມ຺ປນ຺ນາ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ນາ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຠາວນາຣຕາ ວິປສ຺ສກາ ສທຕ຺ຖມນຸຍຸຕ຺ຕາ ອາຣຎ຺ຎິກາ ຣຸກ຺ຂມູລິກາ ອພ຺ໂຠກາສິກາ ປລາລປຸຎ຺ຊິກາ ໂສສານິກາ ເນສຊ຺ຊິກາ ປຏິປນ຺ນກາ ຜລຏ຺ຐາ ເສກ຺ຂາ ຜລສມງ຺ຄິໂນ ໂສຕາປນ຺ນາ ສກທາຄາມິໂນ ອນາຄາມິໂນ ອຣຫນ຺ໂຕ ເຕວິຊ຺ຊາ ຉຬຠິຎ຺ຎາ ອິທ຺ຘິມນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍ ປາຣມິໍຄຕາ ສຕິປຏ຺ຐານສມ຺ມປ຺ປຘານອິທ຺ຘິປາທອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄມຄ຺ຄວຣຌານວິໂມກ຺ຂຣູ ປາຣູປສນ຺ຕສຸຂສມາປຕ຺ຕິກຸສລາ, ເຕຫິ ອຣຫນ຺ເຕຫິ ອາກຸລໍ ສມາກຸລໍ ອາກິຓ຺ຓໍ ສມາກິຓ຺ຓໍ ນຬວນສຣວນມິວ ຘມ຺ມນຄຣໍ ອໂຫສິ. ຠວຕີຫ –

‘‘‘ວີຕຣາຄາ ວີຕໂທສາ, ວີຕໂມຫາ ອນາສວາ;

ວີຕຕຓ຺ຫາ ອນາທານາ, ຘມ຺ມນຄເຣ ວສນ຺ຕິ ເຕ.

‘‘‘ອາຣຎ຺ຎິກາ ຘຸຕຘຣາ, ຌາຍິໂນ ລູຂຈີວຣາ;

ວິເວກາຠິຣຕາ ຘີຣາ, ຘມ຺ມນຄເຣ ວສນ຺ຕິ ເຕ.

‘‘‘ເນສຊ຺ຊິກາ ສນ຺ຖຕິກາ, ອໂຖປິ ຐານຈງ຺ກມາ;

ປໍສຸກູລຘຣາ ສພ຺ເພ, ຘມ຺ມນຄເຣ ວສນ຺ຕິ ເຕ.

‘‘‘ຕິຈີວຣຘຣາ ສນ຺ຕາ, ຈມ຺ມຂຓ຺ຑຈຕຸຕ຺ຖກາ;

ຣຕາ ເອກາສເນ ວິຎ຺ຎູ, ຘມ຺ມນຄເຣ ວສນ຺ຕິ ເຕ.

‘‘‘ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ນິປກາ ຘີຣາ, ອປ຺ປາຫາຣາ ອໂລລຸປາ;

ລາຠາລາເຠນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ, ຘມ຺ມນຄເຣ ວສນ຺ຕິ ເຕ.

‘‘‘ຌາຍີ ຌານຣຕາ ຘີຣາ, ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ;

ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ ປຕ຺ຖຍານາ, ຘມ຺ມນຄເຣ ວສນ຺ຕິ ເຕ.

‘‘‘ປຏິປນ຺ນາ ຜລຏ຺ຐາ ຈ, ເສກ຺ຂາ ຜລສມງ຺ຄິໂນ;

ອາສີສກາ [ອາສິໍສກາ (ສີ. ປີ.)] ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ, ຘມ຺ມນຄເຣ ວສນ຺ຕິ ເຕ.

‘‘‘ໂສຕາປນ຺ນາ ຈ ວິມລາ, ສກທາຄາມິໂນ ຈ ເຍ;

ອນາຄາມີ ຈ ອຣຫນ຺ໂຕ, ຘມ຺ມນຄເຣ ວສນ຺ຕິ ເຕ.

‘‘‘ສຕິປຏ຺ຐານກຸສລາ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຠາວນາຣຕາ;

ວິປສ຺ສກາ ຘມ຺ມຘຣາ, ຘມ຺ມນຄເຣ ວສນ຺ຕິ ເຕ.

‘‘‘ອິທ຺ຘິປາເທສຸ ກຸສລາ, ສມາຘິຠາວນາຣຕາ;

ສມ຺ມປ຺ປຘານານຸຍຸຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມນຄເຣ ວສນ຺ຕິ ເຕ.

‘‘‘ອຠິຎ຺ຎາປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕາ, ເປຕ຺ຕິເກ ໂຄຈເຣ ຣຕາ;

ອນ຺ຕລິກ຺ຂມ຺ຫິ ຈຣຓາ, ຘມ຺ມນຄເຣ ວສນ຺ຕິ ເຕ.

‘‘‘ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂູ ມິຕຠາຓີ, ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣາ ສຸສໍວຸຕາ;

ສຸທນ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕເມ ທມ຺ເມ [ຘມ຺ເມ (ສີ. ປີ.)], ຘມ຺ມນຄເຣ ວສນ຺ຕິ ເຕ.

‘‘‘ເຕວິຊ຺ຊາ ຉຬຠິຎ຺ຎາ ຈ, ອິທ຺ຘິຍາ ປາຣມິໍ ຄຕາ;

ປຎ຺ຎາຍ ປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມນຄເຣ ວສນ຺ຕິ ເຕ’ຕິ.

‘‘ເຍ ໂຂ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ອປຣິມິຕຎາຓວຣຘຣາ ອສງ຺ຄາ ອຕຸລຄຸຓາ [ອຕຸລິຍຄຸຓາ (ສີ. ປີ. ກ.)] ອຕຸລຍສາ ອຕຸລພລາ ອຕຸລເຕຊາ ຘມ຺ມຈກ຺ການຸປ຺ປວຕ຺ຕກາ ປຎ຺ຎາປາຣມິໍ ຄຕາ, ເອວຣູປາ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມນຄເຣ ‘ຘມ຺ມເສນາປຕິໂນ’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

‘‘ເຍ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ອິທ຺ຘິມນ຺ໂຕ ອຘິຄຕປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາປຕ຺ຕເວສາຣຊ຺ຊາ ຄຄນຈຣາ ທຸຣາສທາ ທຸປ຺ປສຫາ ອນາລມ຺ພຈຣາ ສສາຄຣມຫິຘຣປຖວິກມ຺ປໂກ ຈນ຺ທສູຣິຍປຣິມຊ຺ຊກາ ວິກຸພ຺ພນາຘິຏ຺ຐານາຠິນີຫາຣກຸສລາ ອິທ຺ຘິຍາ ປາຣມິໍ ຄຕາ, ເອວຣູປາ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມນຄເຣ ‘ປຸໂຣຫິຕາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

‘‘ເຍ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ຘຸຕງ຺ຄມນຸຄຕາ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິມເນສນຊິຄຸຈ຺ຉກາ ປິຓ຺ຑາຍ ສປທານຈາຣິໂນ ຠມຣາວ ຄນ຺ຘມນຸຆາຍິຕ຺ວາ ປວິສນ຺ຕິ ວິວິຕ຺ຕການນໍ, ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ນິຣເປກ຺ຂາ ອຣຫຕ຺ຕມນຸປ຺ປຕ຺ຕາ ຘຸຕງ຺ຄຄຸເຓ ອຄ຺ຄນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ເອວຣູປາ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມນຄເຣ ‘ອກ຺ຂທສ຺ສາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

‘‘ເຍ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ປຣິສຸທ຺ຘາ ວິມລາ ນິກ຺ກິເລສາ ຈຸຕູປປາຕກຸສລາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ປາຣມິໍ ຄຕາ, ເອວຣູປາ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມນຄເຣ ‘ນຄຣໂຊຕກາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

‘‘ເຍ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອາຄຕາຄມາ ຘມ຺ມຘຣາ ວິນຍຘຣາ ມາຕິກາຘຣາ ສິຖິລຘນິຕທີຆຣສ຺ສຄຣຸກລຫຸກກ຺ຂຣປຣິຈ຺ເຉທກຸສລາ ນວງ຺ຄສາສນຘຣາ, ເອວຣູປາ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມນຄເຣ ‘ຘມ຺ມຣກ຺ຂາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

‘‘ເຍ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ວິນຍຎ຺ຎູ ວິນຍໂກວິທາ ຐານາຏ຺ຐານກຸສລາ [ນິທານປຐນກຸສລາ (ສີ. ປີ.), ນິທານວຕ຺ຖຸກຸສລາ (ສ຺ຍາ.)] ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິຄຣຸກລຫຸກສເຕກິຈ຺ຉອເຕກິຈ຺ຉວຸຏ຺ຐານເທສນານິຄ຺ຄຫ- ປຏິກມ຺ມໂອສາຣຓນິສ຺ສາຣຓປຏິສາຣຓກຸສລາ ວິນເຍ ປາຣມິໍ ຄຕາ, ເອວຣູປາ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມນຄເຣ ‘ຣູປຣກ຺ຂາ’ຕິ [ຣູປທກ຺ຂາຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

‘‘ເຍ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ວິມຸຕ຺ຕິວຣກຸສຸມມາລພທ຺ຘາ ວຣປວຣມຫຄ຺ຆເສຏ຺ຐຠາວມນຸປ຺ປຕ຺ຕາ ພຫຸຊນກນ຺ຕມຠິປຕ຺ຖິຕາ, ເອວຣູປາ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມນຄເຣ ‘ປຸປ຺ຜາປຓິກາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

‘‘ເຍ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ຈຕຸສຈ຺ຈາຠິສມຍປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ ທິຏ຺ຐສຈ຺ຈາ ວິຎ຺ຎາຕສາສນາ ຈຕູສຸ ສາມຎ຺ຎຜເລສຸ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ຉາ ປຏິລທ຺ຘຜລສຸຂາ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ປຏິປນ຺ນານໍ ເຕ ຜເລ ສໍວິຠຊນ຺ຕິ, ເອວຣູປາ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມນຄເຣ ‘ຜລາປຓິກາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

‘‘ເຍ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ສີລສໍວຣຄນ຺ຘມນຸລິຕ຺ຕາ [ສີລວຣສຸຄນ຺ຘມນຸລິຕ຺ຕາ (ສີ. ປີ.)] ອເນກວິຘພຫຸຄຸຓຘຣາ ກິເລສມລທຸຄ຺ຄນ຺ຘວິຘມກາ, ເອວຣູປາ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມນຄເຣ ‘ຄນ຺ຘາປຓິກາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

‘‘ເຍ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມກາມາ ປິຍສມຸທາຫາຣາ ອຠິຘມ຺ເມ ອຠິວິນເຍ ອຸຬາຣປາໂມຊ຺ຊາ ອຣຎ຺ຎຄຕາປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄຕາປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄຕາປິ ຘມ຺ມວຣຣສໍ ປິວນ຺ຕິ, ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ ຘມ຺ມວຣຣສໂມຄາຬ຺ຫາ ອຘິມຕ຺ຕປຏິຠານາ ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ເມສນປ຺ປຏິປນ຺ນາ ອິໂຕ ວາ ຕໂຕ ວາ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິກຖາ ປວິເວກກຖາ ອສໍສຄ຺ຄກຖາ ວີຣິຍາຣມ຺ຠກຖາ ສີລກຖາ ສມາຘິກຖາ ປຎ຺ຎາກຖາ ວິມຸຕ຺ຕິກຖາ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກຖາ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ກຖາຣສໍ ປິວນ຺ຕິ, ເອວຣູປາ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມນຄເຣ ‘ໂສຓ຺ຑາ ປິປາສາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

‘‘ເຍ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕໍ ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ນິສຊ຺ຊຏ຺ຐານຈງ຺ກເມຫິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ວີຕິນາເມນ຺ຕິ, ຠາວນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ກິເລສປຏິພາຫນາຍ ສທຕ຺ຖປ຺ປສຸຕາ, ເອວຣູປາ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມນຄເຣ ‘ນຄຣຄຸຕ຺ຕິກາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

‘‘ເຍ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ນວງ຺ຄໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ນຍໂຕ ຈ ກາຣຓໂຕ ຈ ເຫຕຸໂຕ ຈ ອຸທາຫຣຓໂຕ ຈ ວາເຈນ຺ຕິ ອນຸວາເຈນ຺ຕິ ຠາສນ຺ຕິ ອນຸຠາສນ຺ຕິ, ເອວຣູປາ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມນຄເຣ ‘ຘມ຺ມາປຓິກາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

‘‘ເຍ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມຣຕນໂຠເຄນ ອາຄມປຣິຍຕ຺ຕິສຸຕໂຠເຄນ ໂຠຄິໂນ ຘນິໂນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐສຣພ຺ຍຎ຺ຊນລກ຺ຂຓປ຺ປຏິເວຘາ ວິຎ຺ຎູ ຜຣຓາ, ເອວຣູປາ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມນຄເຣ ‘ຘມ຺ມເສຏ຺ຐິໂນ’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

‘‘ເຍ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ອຸຬາຣເທສນາປຏິເວຘາ ປຣິຈິຓ຺ຓາຣມ຺ມຓວິຠຕ຺ຕິນິທ຺ເທສາ ສິກ຺ຂາຄຸຓປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕາ, ເອວຣູປາ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມນຄເຣ ‘ວິສ຺ສຸຕຘມ຺ມິກາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

‘‘ເອວໍ ສຸວິຠຕ຺ຕໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມນຄຣໍ ເອວໍ ສຸມາປິຕໍ ເອວໍ ສຸວິຫິຕໍ ເອວໍ ສຸປຣິປູຣິຕໍ ເອວໍ ສຸວວຕ຺ຖາປິຕໍ ເອວໍ ສຸຣກ຺ຂິຕໍ ເອວໍ ສຸໂຄປິຕໍ ເອວໍ ທຸປ຺ປສຍ຺ຫໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກຫິ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕຫິ, ອິມິນາ, ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓນ ອິມິນາ ເຫຕຸນາ ອິມິນາ ນເຍນ ອິມິນາ ອນຸມາເນນ ຎາຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ ໂສ ຠຄວາຕິ.

‘‘‘ຍຖາປິ ນຄຣໍ ທິສ຺ວາ, ສຸວິຠຕ຺ຕໍ ມໂນຣມໍ;

ອນຸມາເນນ ຊານນ຺ຕິ, ວຑ຺ຒກິສ຺ສ ມຫຕ຺ຕນໍ.

‘‘‘ຕເຖວ ໂລກນາຖສ຺ສ, ທິສ຺ວາ ຘມ຺ມປຸຣໍ ວຣໍ;

ອນຸມາເນນ ຊານນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖິ ໂສ ຠຄວາ ອິຕິ.

‘‘‘ອນຸມາເນນ ຊານນ຺ຕິ, ອູມິໍ ທິສ຺ວານ ສາຄເຣ;

ຍຖາຍໍ ທິສ຺ສເຕ ອູມິ, ມຫນ຺ໂຕ ໂສ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘‘ຕຖາ ພຸທ຺ຘໍ ໂສກນຸທໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖມປຣາຊິຕໍ;

ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍມນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ, ຠວສໍສາຣໂມຈນໍ.

‘‘‘ອນຸມາເນນ ຎາຕພ຺ພໍ, ອູມິໍ ທິສ຺ວາ ສເທວເກ;

ຍຖາ ຘມ຺ມູມິວິປ຺ຜາໂຣ, ອຄ຺ໂຄ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘‘ອນຸມາເນນ ຊານນ຺ຕິ, ທິສ຺ວາ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕໍ ຄິຣິໍ;

ຍຖາ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄໂຕ ເອໂສ, ຫິມວາ ໂສ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘‘ຕຖາ ທິສ຺ວາ ຘມ຺ມຄິຣິໍ, ສີຕີຠູຕໍ ນິຣູປຘິໍ;

ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕໍ ຠຄວໂຕ, ອຈລໍ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ.

‘‘‘ອນຸມາເນນ ຎາຕພ຺ພໍ, ທິສ຺ວານ ຘມ຺ມປພ຺ພຕໍ;

ຕຖາ ຫິ ໂສ ມຫາວີໂຣ, ອຄ຺ໂຄ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘‘ຍຖາປິ ຄຊຣາຊສ຺ສ, ປທໍ ທິສ຺ວານ ມານຸສາ;

ອນຸມາເນນ ຊານນ຺ຕິ, ມຫາ ເອໂສ ຄໂຊ ອິຕິ.

‘‘‘ຕເຖວ ພຸທ຺ຘນາຄສ຺ສ, ປທໍ ທິສ຺ວາ ວິຠາວິໂນ;

ອນຸມາເນນ ຊານນ຺ຕິ, ອຸຬາໂຣ ໂສ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘‘ອນຸມາເນນ ຊານນ຺ຕິ, ຠີເຕ ທິສ຺ວານ ກຸມ຺ມິເຄ;

ມິຄຣາຊສ຺ສ ສທ຺ເທນ, ຠີຕາເມ ກຸມ຺ມິຄາ ອິຕິ.

‘‘‘ຕເຖວ ຕິຕ຺ຖິເຍ ທິສ຺ວາ, ວິຕ຺ຖເຕ ຠີຕມານເສ;

ອນຸມາເນນ ຎາຕພ຺ພໍ, ຘມ຺ມຣາເຊນ ຄຊ຺ຊິຕໍ.

‘‘‘ນິພ຺ພຸຕໍ ປຖວິໍ ທິສ຺ວາ, ຫຣິຕປຕ຺ຕໍ ມໂຫທິກໍ;

ອນຸມາເນນ ຊານນ຺ຕິ, ມຫາເມເຆນ ນິພ຺ພຸຕໍ.

‘‘‘ຕເຖວິມໍ ຊນໍ ທິສ຺ວາ, ອາໂມທິຕປໂມທິຕໍ;

ອນຸມາເນນ ຎາຕພ຺ພໍ, ຘມ຺ມເມເຆນ ຕປ຺ປິຕໍ.

‘‘‘ລຄ຺ຄໍ ທິສ຺ວາ ຠຸສໍ ປງ຺ກໍ, ກລລທ຺ທຄຕໍ ມຫິໍ;

ອນຸມາເນນ ຊານນ຺ຕິ, ວາຣິກ຺ຂນ຺ໂຘ ມຫາ ຄໂຕ.

‘‘‘ຕເຖວິມໍ ຊນໍ ທິສ຺ວາ, ຣຊປງ຺ກສໂມຫິຕໍ;

ວຫິຕໍ ຘມ຺ມນທິຍາ, ວິສຏ຺ຐໍ ຘມ຺ມສາຄເຣ.

‘‘‘ຘມ຺ມາມຕຄຕໍ ທິສ຺ວາ, ສເທວກມິມໍ ມຫິໍ;

ອນຸມາເນນ ຎາຕພ຺ພໍ, ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ໂຘ ມຫາ ຄໂຕ.

‘‘‘ອນຸມາເນນ ຊານນ຺ຕິ, ຆາຍິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມຸຕ຺ຕມໍ;

ຍຖາຍໍ ວາຍເຕ ຄນ຺ໂຘ, ເຫສ຺ສນ຺ຕິ ປຸປ຺ຜິຕາ ທຸມາ.

‘‘‘ຕເຖວາຍໍ ສີລຄນ຺ໂຘ, ປວາຍຕິ ສເທວເກ;

ອນຸມາເນນ ຎາຕພ຺ພໍ, ອຕ຺ຖິ ພຸທ຺ໂຘ ອນຸຕ຺ຕໂຣ’ຕິ.

‘‘ເອວຣູເປນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓສເຕນ ກາຣຓສຫສ຺ເສນ ເຫຕຸສເຕນ ເຫຕຸສຫສ຺ເສນ ນຍສເຕນ ນຍສຫສ຺ເສນ ໂອປມ຺ມສເຕນ ໂອປມ຺ມສຫສ຺ເສນ ສກ຺ກາ ພຸທ຺ຘພລໍ ອຸປທສ຺ສຍິຕຸໍ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ທກ຺ໂຂ ມາລາກາໂຣ ນານາປຸປ຺ຜຣາສິມ຺ຫາ ອາຈຣິຍານຸສິຏ຺ຐິຍາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣນ ວິຈິຕ຺ຕໍ ມາລາຄຸຓຣາສິໍ ກເຣຍ຺ຍ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂສ ຠຄວາ ວິຈິຕ຺ຕປຸປ຺ຜຣາສິ ວິຍ ອນນ຺ຕຄຸໂຓ ອປ຺ປເມຍ຺ຍຄຸໂຓ, ອຫເມຕຣຫິ ຊິນສາສເນ ມາລາກາໂຣ ວິຍ ປຸປ຺ຜຄນ຺ຖໂກ ປຸພ຺ພການໍ ອາຈຣິຍານໍ ມຄ຺ເຄນປິ ມຍ຺ຫໍ ພຸທ຺ຘິພເລນປິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍນປິ ກາຣເຓນ ອນຸມາເນນ ພຸທ຺ຘພລໍ ທີປຍິສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ປເນຕ຺ຖ ຉນ຺ທໍ ຊເນຫິ ສວນາຍາ’’ຕິ.

‘‘ທຸກ຺ກຣໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຎ຺ເຎສໍ ເອວຣູເປນ ກາຣເຓນ ອນຸມາເນນ ພຸທ຺ຘພລໍ ອຸປທສ຺ສຍິຕຸໍ, ນິພ຺ພຸໂຕສ຺ມິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຣມວິຈິຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຫເວຍ຺ຍາກຣເຓນາ’’ຕິ.

ອນຸມານປຎ຺ໂຫ ປຐໂມ.

໒. ຘຸຕງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

‘‘ປສ຺ສຕາຣຎ຺ຎເກ ຠິກ຺ຂູ, ອຊ຺ໂຌຄາຬ຺ເຫ ຘຸເຕ ຄຸເຓ;

ປຸນ ປສ຺ສຕິ ຄິຫີ ຣາຊາ, ອນາຄາມິຜເລ ຐິເຕ.