໓. ເວສ຺ສນ຺ຕຣວຄ຺ໂຄ

໑. ເວສ຺ສນ຺ຕຣປຎ຺ໂຫ

໑. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສພ຺ເພວ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ເທນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ເວສ຺ສນ຺ຕເຣເນວ ຣຎ຺ຎາ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສພ຺ເພປິ, ມຫາຣາຊ, ໂພຘິສຕ຺ຕາ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ເທນ຺ຕິ, ນ ເວສ຺ສນ຺ຕເຣເນວ ຣຎ຺ຎາ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອປິ ຈ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເຕສໍ ອນຸມເຕນ ເທນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ຠຣິຍາ, ມຫາຣາຊ, ອນຸມຕາ, ທາຣກາ ປນ ພາລຕາຍ ວິລປິໍສຸ [ລາລປິໍສຸ (ສີ. ປີ.)], ຍທິ ເຕ ອຕ຺ຖໂຕ ຊາເນຍ຺ຍຸໍ, ເຕປິ ອນຸໂມເທຍ຺ຍຸໍ, ນ ເຕ ວິລເປຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ທຸກ຺ກຣໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ກຕໍ, ຍໍ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ໂອຣເສ ປິເຍ ປຸຕ຺ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທາສຕ຺ຖາຍ ອທາສິ.

‘‘ອິທມ຺ປິ ທຸຕິຍໍ ທຸກ຺ກຣໂຕ ທຸກ຺ກຣຕຣໍ, ຍໍ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ໂອຣເສ ປິເຍ ປຸຕ຺ເຕ ພາລເກ ຕຣຸຓເກ ລຕາຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ລຕາຍ ອນຸມຊ຺ຊີຍນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິ.

‘‘ອິທມ຺ປິ ຕຕິຍໍ ທຸກ຺ກຣໂຕ ທຸກ຺ກຣຕຣໍ, ຍໍ ໂສ ສເກນ ພເລນ ພນ຺ຘນາ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ອາຄເຕ ທາຣເກ ສາຣຊ຺ຊມຸປຄເຕ ປຸນເທວ ລຕາຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອທາສິ.

‘‘ອິທມ຺ປິ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ທຸກ຺ກຣໂຕ ທຸກ຺ກຣຕຣໍ, ຍໍ ໂສ ທາຣເກ ‘ອຍໍ ໂຂ, ຕາຕ, ຍກ຺ໂຂ ຂາທິຕຸໍ ເນຕິ ອມ຺ເຫ’ຕິ ວິລປນ຺ເຕ ‘ມາ ຠາຍິຕ຺ຖາ’ຕິ ນ ອສ຺ສາເສສິ.

‘‘ອິທມ຺ປິ ປຎ຺ຈມໍ ທຸກ຺ກຣໂຕ ທຸກ຺ກຣຕຣໍ, ຍໍ ໂສ ຊາລິສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ຣຸທມານສ຺ສ ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ ‘ອລໍ, ຕາຕ, ກຓ຺ຫາຊິນໍ ນິວຕ຺ເຕຫິ, ອຫເມວ ຄຈ຺ຉາມິ ຍກ຺ເຂນ ສຫ, ຂາທຕຸ ມໍ ຍກ຺ໂຂ’ຕິ ຍາຈມານສ຺ສ ເອວໍ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ.

‘‘ອິທມ຺ປິ ຉຏ຺ຐໍ ທຸກ຺ກຣໂຕ ທຸກ຺ກຣຕຣໍ, ຍໍ ໂສ ຊາລິສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ‘ປາສາຓສມໍ ນູນ ເຕ, ຕາຕ, ຫທຍໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ທຸກ຺ຂິຕານໍ ເປກ຺ຂມາໂນ ນິມ຺ມນຸສ຺ສເກ ພ຺ຣຫາຣຎ຺ເຎ ຍກ຺ເຂນ ນີຍມາເນ ນ ນິວາເຣສີ’ຕິ ວິລປມານສ຺ສ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ນາກາສິ.

‘‘ອິທມ຺ປິ ສຕ຺ຕມໍ ທຸກ຺ກຣໂຕ ທຸກ຺ກຣຕຣໍ, ຍໍ ຕສ຺ສ ຣຸຬຣຸຬສ຺ສ ຠີມຠີມສ຺ສ ນີເຕ ທາຣເກ ອທສ຺ສນໍ ຄມິເຕ ນ ຜລິ ຫທຍໍ ສຕຘາ ວາ ສຫສ຺ສຘາ ວາ, ປຸຎ຺ຎກາເມນ ມນຸເຊນ ກິໍ ປຣທຸກ຺ຂາປເນນ, ນນຸ ນາມ ສກທານໍ ທາຕພ຺ພໍ ໂຫຕີ’’ຕິ?

‘‘ທຸກ຺ກຣສ຺ສ, ມຫາຣາຊ, ກຕຕ຺ຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ທສສຫສ຺ສິຍາ ໂລກຘາຕຸຍາ ສເທວມນຸສ຺ເສສຸ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ, ເທວາ ເທວຠວເນ ປກິຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ອສຸຣາ ອສຸຣຠວເນ ປກິຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ຄຣຸຬາ ຄຣຸຬຠວເນ ປກິຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ນາຄາ ນາຄຠວເນ ປກິຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ຍກ຺ຂາ ຍກ຺ຂຠວເນ ປກິຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ອນຸປຸພ຺ເພນ ຕສ຺ສ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ປຣມ຺ປຣາຍ ອຊ຺ເຊຕຣຫິ ອິຘ ອມ຺ຫາກໍ ສມຍໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ຕໍ ມຍໍ ທານໍ ປກິຕ຺ເຕນ຺ຕາ ວິໂກເປນ຺ຕາ ນິສິນ຺ນາ ສຸທິນ຺ນໍ, ອຸທາຫຸ ທຸທ຺ທິນ຺ນນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ປນາຍໍ, ມຫາຣາຊ, ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ນິປຸຓານໍ ວິຎ຺ຎູນໍ ວິທູນໍ ວິຠາວີນໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ທສ ຄຸເຓ ອນຸທສ຺ສຕິ. ກຕເມ ທສ? ອເຄຘຕາ ນິຣາລຍຕາ ຈາໂຄ ປຫານໍ ອປຸນຣາວຕ຺ຕິຕາ ສຸຂຸມຕາ ມຫນ຺ຕຕາ ທຸຣນຸໂພຘຕາ ທຸລ຺ລຠຕາ ອສທິສຕາ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສ຺ສ, ໂສ ໂຂ ປນາຍໍ, ມຫາຣາຊ, ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ນິປຸຓານໍ ວິຎ຺ຎູນໍ ວິທູນໍ ວິຠາວີນໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ອິເມ ທສ ຄຸເຓ ອນຸທສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂຍ ປຣໍ ທຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ທານໍ ເທຕິ, ອປິ ນຸ ຕໍ ທານໍ ສຸຂວິປາກໍ ໂຫຕິ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິກ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ກິໍ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອິງ຺ຆ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກາຣຓໍ ອຸປທສ຺ເສຫີ’’ຕິ. ‘‘ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ໂກຈິ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ສີລວາ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ, ໂສ ຠເວຍ຺ຍ ປກ຺ຂຫໂຕ ວາ ປີຐສປ຺ປີ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ພ຺ຍາຘິໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕເມນໍ ໂຍ ໂກຈິ ປຸຎ຺ຎກາໂມ ຍານໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຖິຕໍ ເທສມນຸປາເປຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕໂຕນິທານໍ ກິຎ຺ຈິ ສຸຂໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິກໍ ຕໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ກິໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ? ຫຕ຺ຖິຍານໍ ວາ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ລເຠຍ຺ຍ ອສ຺ສຍານໍ ວາ ຣຖຍານໍ ວາ, ຖເລ ຖລຍານໍ ຊເລ ຊລຍານໍ ເທເວສຸ ເທວຍານໍ ມນຸສ຺ເສສຸ ມນຸສ຺ສຍານໍ, ຕທນຸຈ຺ຉວິກໍ ຕທນຸໂລມິກໍ ຠເວ ຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ຕທນຸຈ຺ຉວິການິ ຕທນຸໂລມິການິ ຈສ຺ສ ສຸຂານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍຸໍ, ສຸຄຕິໂຕ ສຸຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເຕເນວ ກມ຺ມາຠິສນ຺ເທນ ອິທ຺ຘິຍານໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ປຕ຺ຖິຕໍ ນິພ຺ພານນຄຣໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ປຣທຸກ຺ຂາປເນນ ທິນ຺ນທານໍ ສຸຂວິປາກໍ ໂຫຕິ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິກໍ, ຍໍ ໂສ ປຸຣິໂສ ພລີພທ຺ເທ ທຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ເອວຣູປໍ ສຸຂໍ ອນຸຠວຕິ.

‘‘ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ, ຍຖາ ປຣທຸກ຺ຂາປເນນ ທິນ຺ນທານໍ ສຸຂວິປາກໍ ໂຫຕິ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິກໍ. ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ໂຍ ໂກຈິ ຣາຊາ ຊນປທໂຕ ຘມ຺ມິກໍ ພລິໍ ອຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາ ອາຓາປວຕ຺ຕເນນ ທານໍ ທເທຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ຣາຊາ ຕໂຕນິທານໍ ກິຎ຺ຈິ ສຸຂໍ ອນຸຠເວຍ຺ຍ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິກໍ ຕໍ ທານ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ກິໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໂຕນິທານໍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຊາ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອເນກສຕສຫສ຺ສຄຸຓໍ ລເຠຍ຺ຍ. ຣາຊູນໍ ອຕິຣາຊາ ຠເວຍ຺ຍ, ເທວານໍ ອຕິເທໂວ ຠເວຍ຺ຍ, ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອຕິພ຺ຣຫ຺ມາ ຠເວຍ຺ຍ, ສມຓານໍ ອຕິສມໂຓ ຠເວຍ຺ຍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຕິພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠເວຍ຺ຍ, ອຣຫນ຺ຕານໍ ອຕິອຣຫາ [ອຕິອຣຫນ຺ໂຕ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ປຣທຸກ຺ຂາປເນນ ທິນ຺ນທານໍ ສຸຂວິປາກໍ ໂຫຕິ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິກໍ, ຍໍ ໂສ ຣາຊາ ພລິນາ ຊນໍ ປີເຬຕ຺ວາ ທິນ຺ນທາເນນ ເອວຣູປໍ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ຍສສຸຂໍ ອນຸຠວຕີ’’ຕິ.

‘‘ອຕິທານໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເວສ຺ສນ຺ຕເຣນ ຣຎ຺ຎາ ທິນ຺ນໍ, ຍໍ ໂສ ສກໍ ຠຣິຍໍ ປຣສ຺ສ ຠຣິຍຕ຺ຖາຍ ອທາສິ, ສເກ ໂອຣເສ ປຸຕ຺ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທາສຕ຺ຖາຍ ອທາສິ, ອຕິທານໍ ນາມ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂລເກ ວິທູຫິ ນິນ຺ທິຕໍ ຄຣຫິຕໍ, ຍຖາ ນາມ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຕິຠາເຣນ ສກຏສ຺ສ ອກ຺ໂຂ ຠິຊ຺ຊຕິ, ອຕິຠາເຣນ ນາວາ ໂອສີທຕິ, ອຕິຠຸຕ຺ເຕນ ໂຠຊນໍ ວິສມໍ ປຣິຓມຕິ, ອຕິວສ຺ເສນ ຘຎ຺ຎໍ ວິນສ຺ສຕິ, ອຕິທາເນນ ໂຠຄກ຺ຂຍໍ ອຸເປຕິ, ອຕິຕາເປນ ປຖວີ ອຸປຑຍ຺ຫຕິ, ອຕິຣາເຄນ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ໂຫຕິ, ອຕິໂທເສນ ວຊ຺ໂຌ ໂຫຕິ, ອຕິໂມເຫນ ອນຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຕິໂລເຠນ ໂຈຣຄ຺ຄຫຓມຸປຄຈ຺ຉຕິ, ອຕິຠເຍນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ອຕິປູເຣນ ນທີ ອຸຕ຺ຕຣຕິ, ອຕິວາເຕນ ອສນິ ປຕຕິ, ອຕິອຄ຺ຄິນາ ໂອທນໍ ອຸຕ຺ຕຣຕິ, ອຕິສຎ຺ຈຣເຓນ ນ ຈິຣໍ ຊີວຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຕິທານໍ ນາມ ໂລເກ ວິທູຫິ ນິນ຺ທິຕໍ ຄຣຫິຕໍ, ອຕິທານໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເວສ຺ສນ຺ຕເຣນ ຣຎ຺ຎາ ທິນ຺ນໍ, ນ ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ຜລໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຕິທານໍ, ມຫາຣາຊ, ໂລເກ ວິທູຫິ ວຓ຺ຓິຕໍ ຖຸຕໍ ປສຕ຺ຖໍ, ເຍ ເກຈິ ຍາທິສໍ ກີທິສໍ ທານໍ ເທນ຺ຕິ [ເກຈິ ຍາທິສໍ ຕາທິສໍ ທານໍ ເທນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ.)], ອຕິທານທາຍີ ໂລເກ ກິຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓາຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອຕິປວຣຕາຍ ທິພ຺ພໍ ວນມູລໍ ຄຫິຕມ຺ປິ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິຕານໍ ປຣຊນານໍ ນ ທສ຺ສຍຕິ, ອຄໂທ ອຕິຊຈ຺ຈຕາຍ [ອຕິອຸສຠຕາຍ (ກ.)] ປີຬາຍ ສມຸຄ຺ຆາຕໂກ ໂຣຄານໍ ອນ຺ຕກໂຣ, ອຄ຺ຄິ ອຕິໂຊຕິຕາຍ ຑຫຕິ, ອຸທກໍ ອຕິສີຕຕາຍ ນິພ຺ພາເປຕິ, ປທຸມໍ ປຣິສຸທ຺ຘຕາຍ ນ ອຸປລິມ຺ປຕິ ວາຣິກທ຺ທເມນ, ມຓິ ອຕິຄຸຓຕາຍ ກາມທໂທ, ວຊິຣໍ ອຕິຕິຂິຓຕາຍ ວິຊ຺ຌຕິ ມຓິມຸຕ຺ຕາຜລິກໍ, ປຖວີ ອຕິມຫນ຺ຕຕາຍ ນໂຣຣຄມິຄປກ຺ຂິຊລເສລປພ຺ພຕທຸເມ ຘາເຣຕິ, ສມຸທ຺ໂທ ອຕິມຫນ຺ຕຕາຍ ອປຣິປູຣໂຓ, ສິເນຣຸ ອຕິຠາຣຕາຍ ອຈໂລ, ອາກາໂສ ອຕິວິຕ຺ຖາຣຕາຍ ອນນ຺ໂຕ, ສູຣິໂຍ ອຕິປ຺ປຠຕາຍ ຕິມິຣໍ ຆາເຕຕິ, ສີໂຫ ອຕິຊາຕິຕາຍ ວິຄຕຠໂຍ, ມລ຺ໂລ ອຕິພລວຕາຍ ປຏິມລ຺ລໍ ຂິປ຺ປໍ ອຸກ຺ຂິປຕິ, ຣາຊາ ອຕິປຸຎ຺ຎຕາຍ ອຘິປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕິສີລວນ຺ຕຕາຍ ນາຄຍກ຺ຂນຣມຣູຫິ ນມສ຺ສນີໂຍ, ພຸທ຺ໂຘ ອຕິອຄ຺ຄຕາຍ [ອຕິວິສິຏ຺ຐຕາຍ (ສ຺ຍາ.)] ອນຸປໂມ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຕິທານໍ ນາມ ໂລເກ ວິທູຫິ ວຓ຺ຓິຕໍ ຖຸຕໍ ປສຕ຺ຖໍ, ເຍ ເກຈິ ຍາທິສໍ ກີທິສໍ ທານໍ ເທນ຺ຕິ, ອຕິທານທາຍີ ໂລເກ ກິຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓາຕິ, ອຕິທາເນນ ເວສ຺ສນ຺ຕໂຣ ຣາຊາ ທສສຫສ຺ສິຍາ ໂລກຘາຕຸຍາ ວຓ຺ຓິໂຕ ຖຸໂຕ ປສຕ຺ໂຖ ມຫິໂຕ ກິຕ຺ຕິໂຕ, ເຕເນວ ອຕິທາເນນ ເວສ຺ສນ຺ຕໂຣ ຣາຊາ ອຊ຺ເຊຕຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຊາໂຕ ອຄ຺ໂຄ ສເທວເກ ໂລເກ.

‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ, ມຫາຣາຊ, ໂລເກ ຐປນີຍໍ ທານໍ, ຍໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍ ອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ ນ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ທສ ໂຂ ປນິມານິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ທານານິ, ຍານິ ໂລເກ ອທານສມ຺ມຕານິ, ໂຍ ຕານິ ທານານິ ເທຕິ, ໂສ ອປາຍຄາມີ ໂຫຕິ. ກຕມານິ ທສ? ມຊ຺ຊທານໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂລເກ ອທານສມ຺ມຕໍ, ໂຍ ຕໍ ທານໍ ເທຕິ, ໂສ ອປາຍຄາມີ ໂຫຕິ. ສມຊ຺ຊທານໍ…ເປ… ອິຕ຺ຖິທານໍ…ເປ… ອຸສຠທານໍ…ເປ… ຈິຕ຺ຕກມ຺ມທານໍ…ເປ… ສຕ຺ຖທານໍ …ເປ… ວິສທານໍ…ເປ… ສງ຺ຂລິກທານໍ…ເປ… ກຸກ຺ກຸຏສູກຣທານໍ…ເປ… ຕຸລາກູຏມານກູຏທານໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂລເກ ອທານສມ຺ມຕໍ ໂຫຕິ, ໂຍ ຕໍ ທານໍ ເທຕິ, ໂສ ອປາຍຄາມີ ໂຫຕິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ທສ ທານານິ ໂລເກ ອທານສມ຺ມຕານິ, ໂຍ ຕານິ ທານານິ ເທຕິ, ໂສ ອປາຍຄາມີ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ນາຫໍ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ອທານສມ຺ມຕໍ ປຸຈ຺ຉາມິ, ອິມໍ ຂ຺ວາຫໍ, ມຫາຣາຊ, ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມິ ‘ອຕ຺ຖິ ປນ, ມຫາຣາຊ, ໂລເກ ຐປນີຍໍ ທານໍ, ຍໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍ ອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ ນ ທາຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ. ‘‘ນຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂລເກ ຐປນີຍໍ ທານໍ. ຍໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍ ອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ ນ ທາຕພ຺ພໍ, ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ເກຈິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍານໍ ໂຠຊນໍ ເທນ຺ຕິ, ເກຈິ ອຈ຺ຉາທນໍ, ເກຈິ ສຍນໍ, ເກຈິ ອາວສຖໍ, ເກຈິ ອຕ຺ຖຣຓປາວຸຣຓໍ, ເກຈິ ທາສິທາສໍ, ເກຈິ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸໍ, ເກຈິ ທ຺ວິປທຈຕຸປ຺ປທໍ, ເກຈິ ສຕໍ ສຫສ຺ສໍ ສຕສຫສ຺ສໍ, ເກຈິ ມຫາຣຊ຺ຊໍ, ເກຈິ ຊີວິຕມ຺ປິ ເທນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ ປນ, ມຫາຣາຊ, ເກຈິ ຊີວິຕມ຺ປິ ເທນ຺ຕິ, ກິໍ ກາຣຓາ ເວສ຺ສນ຺ຕຣໍ ທານປຕິໍ ອຕິພາຬ຺ຫໍ ປຣິປາເຕສິ ສຸທິນ຺ເນ ປຸຕ຺ເຕ ຈ ທາເຣ ຈ?

‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຖິ ໂລກປກຕິ ໂລກາຈິຓ຺ຓໍ, ລຠຕິ ປິຕາ ປຸຕ຺ຕໍ ອິຓຏ຺ໂຏ ວາ ອາຊີວິກປກໂຕ ວາ ອາວປິຕຸໍ ວາ [ອາຘາເປຕຸໍ ວາ (ສ຺ຍາ.), ອາຘປິຕຸໍ ວາ (ກ.)] ວິກ຺ກິຓິຕຸໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ລຠຕິ ປິຕາ ປຸຕ຺ຕໍ ອິຓຏ຺ໂຏ ວາ ອາຊີວິກປກໂຕ ວາ ອາວປິຕຸໍ ວາ ວິກ຺ກິຓິຕຸໍ ວາ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ລຠຕິ ປິຕາ ປຸຕ຺ຕໍ ອິຓຏ຺ໂຏ ວາ ອາຊີວິກປກໂຕ ວາ ອາວປິຕຸໍ ວາ ວິກ຺ກິຓິຕຸໍ ວາ, ເວສ຺ສນ຺ຕໂຣປິ, ມຫາຣາຊ, ຣາຊາ ອລຠມາໂນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ ອຸປທ຺ທຸໂຕ ທຸກ຺ຂິໂຕ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມຘນສ຺ສ ປຏິລາຠາຍ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ອາວເປສິ ຈ ວິກ຺ກິຓິ ຈ. ອິຕິ, ມຫາຣາຊ, ເວສ຺ສນ຺ຕເຣນ ຣຎ຺ຎາ ອຎ຺ເຎສໍ ທິນ຺ນໍ ເຍວ ທິນ຺ນໍ, ກຕໍ ເຍວ ກຕໍ. ກິສ຺ສ ປນ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ເຕນ ທາເນນ ເວສ຺ສນ຺ຕຣໍ ທານປຕິໍ ອຕິພາຬ຺ຫໍ ອປສາເທສີ’’ຕິ?

‘‘ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ທານປຕິໂນ ທານໍ ຄຣຫາມິ, ອປິ ຈ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ຍາຈນ຺ເຕ ນິມິນິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອຕໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອສພ຺ຠິກາຣຓໍ, ຍໍ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ຍາຈນ຺ເຕ ອຕ຺ຕານໍ ທເທຍ຺ຍ, ຍໍ ຍໍ ຫິ ຍາຈນ຺ເຕ ຕໍ ຕເທວ ທາຕພ຺ພໍ, ເອຕໍ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ກມ຺ມໍ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ປານີຍໍ ອາຫຣາເປຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ໂຍ ໂຠຊນໍ ທເທຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ຕສ຺ສ ກິຈ຺ຈກາຣີ ອສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ໂສ ອາຫຣາເປຕິ, ຕເມວ ຕສ຺ສ ເທນ຺ໂຕ ກິຈ຺ຈກາຣີ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເວສ຺ສນ຺ຕໂຣ ຣາຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ຍາຈນ຺ເຕ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ເຍວ ອທາສິ. ສເຈ, ມຫາຣາຊ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ສຣີຣໍ ຍາເຈຍ຺ຍ, ນ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ ນ ກມ຺ເປຍ຺ຍ ນ ຣຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເຍວ ສຣີຣໍ ຠເວຍ຺ຍ. ສເຈ, ມຫາຣາຊ, ໂກຈິ ເວສ຺ສນ຺ຕຣໍ ທານປຕິໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາເຈຍ຺ຍ ‘ທາສຕ຺ຕໍ ເມ ອຸເປຫີ’ຕິ, ທິນ຺ນໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເຍວສ຺ສ ສຣີຣໍ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ໂສ ທຕ຺ວາ ຕເປຍ຺ຍ [ຐເປຍ຺ຍ (ສີ.)], ຣຎ຺ໂຎ, ມຫາຣາຊ, ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ກາໂຍ ພຫຸສາຘາຣໂຓ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປກ຺ກາ ມໍສເປສິ ພຫຸສາຘາຣຓາ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ໂຎ ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ກາໂຍ ພຫຸສາຘາຣໂຓ. ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຜລິໂຕ [ຜລິໂນ (?)] ຣຸກ຺ໂຂ ນານາທິຊຄຓສາຘາຣໂຓ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ໂຎ ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ກາໂຍ ພຫຸສາຘາຣໂຓ. ກິໍ ກາຣຓາ? ‘ເອວາຫໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີ’ຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ອຘໂນ ຘນຕ຺ຖິໂກ ຘນປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ອຊປຖໍ ສງ຺ກຸປຖໍ ເວຕ຺ຕປຖໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຊລຖລວາຓິຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ, ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ ຘນໍ ອາຣາເຘຕິ, ຘນປ຺ປຏິລາຠາຍ ວາຍມຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເວສ຺ສນ຺ຕໂຣ ທານປຕິ ອຘໂນ ພຸທ຺ຘຘເນນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓຣຕນປ຺ປຏິລາຠາຍ ຍາຈການໍ ຘນຘຎ຺ຎໍ ທາສິທາສໍ ຍານວາຫນໍ ສກລສາປເຕຍ຺ຍໍ ສກໍ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ຈຊິຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ເຍວ ປຣິເຍສຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ອມຈ຺ໂຈ ມຸທ຺ທກາໂມ ມຸທ຺ທາຘິກຣຓໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເຄເຫ ຘນຘຎ຺ຎໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ທຕ຺ວາປິ ມຸທ຺ທປ຺ປຏິລາຠາຍ ວາຍມຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເວສ຺ສນ຺ຕໂຣ ທານປຕິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ພາຫິຣພ຺ຠນ຺ຕຣຘນໍ ທຕ຺ວາ ຊີວິຕມ຺ປິ ປເຣສໍ ທຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ເຍວ ປຣິເຍສຕິ.

‘‘ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ທານປຕິໂນ ເອວໍ ອໂຫສິ ‘ຍໍ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຍາຈຕິ, ຕເມວາຫໍ ຕສ຺ສ ເທນ຺ໂຕ ກິຈ຺ຈກາຣີ ນາມ ໂຫມີ’ຕິ, ເອວໍ ໂສ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕທາຣມທາສິ. ນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເວສ຺ສນ຺ຕໂຣ ທານປຕິ ເທສ຺ສຕາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ຕທາຣມທາສິ, ນ ອທສ຺ສນກາມຕາຍ ປຸຕ຺ຕທາຣມທາສິ, ນ ອຕິພຫຸກາ ເມ ປຸຕ຺ຕທາຣາ, ‘ນ ສກ຺ໂກມິ ເຕ ໂປເສຕຸ’ນ຺ຕິ ປຸຕ຺ຕທາຣມທາສິ, ນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ‘ອປ຺ປິຍາ ເມ’ຕິ ນີຫຣິຕຸກາມຕາຍ ປຸຕ຺ຕທາຣມທາສິ. ອຖ ໂຂ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓຣຕນສ຺ເສວ ປິຍຕ຺ຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓສ຺ສ ກາຣຓາ ເວສ຺ສນ຺ຕໂຣ ຣາຊາ ເອວຣູປໍ ອຕຸລໍ ວິປຸລມນຸຕ຺ຕຣໍ ປິຍໍ ມນາປໍ ທຍິຕໍ ປາຓສມໍ ປຸຕ຺ຕທາຣທານວຣໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອທາສິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ຈຣິຍາປິຏເກ –

‘‘‘ນ ເມ ເທສ຺ສາ ອຸໂຠ ປຸຕ຺ຕາ, ມທ຺ທີ ເທວີ ນ ເທສ຺ສິຍາ;

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປິຍໍ ມຍ຺ຫໍ, ຕສ຺ມາ ປິເຍ ອທາສຫ’ນ຺ຕິ.

‘‘ຕສ຺ມາ, ມຫາຣາຊ, ເວສ຺ສຕໂຣ ຣາຊາ ປຸຕ຺ຕທານໍ [ປຸຕ຺ຕທາຣໍ (ກ.)] ທຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ຕສ຺ສ ອຕິເປເມນ ທຸກ຺ຂິຕສ຺ສ ພລວໂສໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ຫທຍວຕ຺ຖຸ ອຸຓ຺ຫມໂຫສິ. ນາສິກາຍ ອປ຺ປໂຫນ຺ຕິຍາ ມຸເຂນ ອຸຓ຺ເຫ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ອສ຺ສູນິ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂລຫິຕພິນ຺ທູນິ ຫຸຕ຺ວາ ເນຕ຺ເຕຫິ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ທຸກ຺ເຂນ ເວສ຺ສນ຺ຕໂຣ ຣາຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ຕທາຣມທາສິ ‘ມາ ເມ ທານປໂຖ ປຣິຫາຍີ’ຕິ.

‘‘ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ເວສ຺ສນ຺ຕໂຣ ຣາຊາ ທ຺ເວ ອຕ຺ຖວເສ ປຏິຈ຺ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທ຺ເວ ທາຣເກ ອທາສິ. ກຕເມ ທ຺ເວ? ທານປໂຖ ຈ ເມ ອປຣິຫີໂນ ຠວິສ຺ສຕິ, ທຸກ຺ຂິເຕ ຈ ເມ ປຸຕ຺ຕເກ ວນມູລຜເລຫິ ອິໂຕນິທານໍ ອຍ຺ຍໂກ ໂມເຈສ຺ສຕີຕິ. ຊານາຕິ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ເວສ຺ສນ຺ຕໂຣ ຣາຊາ ‘ນ ເມ ທາຣກາ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ທາສໂຠເຄນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ, ອິເມ ຈ ທາຣເກ ອຍ຺ຍໂກ ນິກ຺ກິຓິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຄມນໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອິເມ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ທ຺ເວ ອຕ຺ຖວເສ ປຏິຈ຺ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທ຺ເວ ທາຣເກ ອທາສິ.

‘‘ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ເວສ຺ສນ຺ຕໂຣ ຣາຊາ ຊານາຕິ ‘ອຍໍ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຊິຓ຺ໂຓ ວຸຑ຺ໂຒ ມຫລ຺ລໂກ ທຸພ຺ພໂລ ຠຄ຺ໂຄ ທຓ຺ຑປຣາຍໂຓ ຂີຓາຍຸໂກ ປຣິຕ຺ຕປຸຎ຺ໂຎ, ເນໂສ ສມຕ຺ໂຖ ອິເມ ທາຣເກ ທາສໂຠເຄນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸ’ນ຺ຕິ. ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ປາກຕິເກນ ພເລນ ອິເມ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ເອວໍມຫິທ຺ຘິເກ ເອວໍມຫານຸຠາເວ ຄເຫຕ຺ວາ ເປຬາຍ ວາ ສມຸຄ຺ເຄ ວາ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິປ຺ປເຠ ກຕ຺ວາ ຖາລກປຣິໂຠເຄນ [ປທີປປຣິໂຠເຄນ (ສ຺ຍາ.)] ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ຈນ຺ທິມສູຣິຍປ຺ປຏິຠາຄສ຺ສ ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ທາຣກາ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ທາສໂຠເຄນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ.

‘‘ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ, ເຍນ ກາຣເຓນ ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ທາຣກາ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ທາສໂຠເຄນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ມຓິຣຕນໍ ສຸຠໍ ຊາຕິມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສໍ ສຸປຣິກມ຺ມກຕໍ ຈຕຸຫຕ຺ຖາຍາມໍ ສກຏນາຠິປຣິຓາຫໍ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ປິໂລຕິກາຍ ເວເຐຕ຺ວາ ເປຬາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖກນິສານປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂລເກ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຎ຺ໂຎ ມຓິຣຕນປ຺ປຏິຠາຄສ຺ສ ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ທາຣກາ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ທາສໂຠເຄນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ.

‘‘ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ, ເຍນ ກາຣເຓນ ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ທາຣກາ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ທາສໂຠເຄນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຕິຘາ ປຠິນ຺ໂນ ສພ຺ພເສໂຕ ສຕ຺ຕປ຺ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ອຏ຺ຐຣຕນຸພ຺ເພໂຘ ນວຣຕນາຍາມປຣິຓາໂຫ ປາສາທິໂກ ທສ຺ສນີໂຍ ອຸໂປສໂຖ ນາຄຣາຊາ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ສຸປ຺ເປນ ວາ ສຣາເວນ ວາ ປິທຫິຕຸໍ, ໂຄວຈ຺ຉໂກ ວິຍ ວຈ຺ຉກສາລາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຣິຫຣິຕຸໍ ວາ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂລເກ ອຸໂປສຖນາຄຣາຊປ຺ປຏິຠາຄສ຺ສ ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ທາຣກາ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ທາສໂຠເຄນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ.

‘‘ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ, ເຍນ ກາຣເຓນ ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ທາຣກາ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ທາສໂຠເຄນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ທີຆປຸຖຸລວິຕ຺ຖິຓ຺ໂຓ ຄມ຺ຠີໂຣ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ທຸຣຸຕ຺ຕໂຣ ອປຣິໂຍຄາຬ຺ໂຫ ອນາວໂຏ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປິທຫິຕ຺ວາ ເອກຕິຕ຺ເຖນ ປຣິໂຠຄໍ ກາຕຸໍ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂລເກ ມຫາສມຸທ຺ທປ຺ປຏິຠາຄສ຺ສ ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ທາຣກາ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ທາສໂຠເຄນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ.

‘‘ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ, ເຍນ ກາຣເຓນ ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ທາຣກາ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ທາສໂຠເຄນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຫິມວນ຺ໂຕ ປພ຺ພຕຣາຊາ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕໍ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄໂຕ ນເຠ ຕິສຫສ຺ສໂຍຊນາຍາມວິຕ຺ຖາໂຣ ຈຕຸຣາສີຕິກູຏສຫສ຺ສປ຺ປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ມຫານທີສຕານໍ ປຠໂວ ມຫາຠູຕຄຓາລໂຍ ນານາວິຘຄນ຺ຘຘໂຣ ທິພ຺ໂພສຘສຕສມລງ຺ກໂຕ ນເຠ ວລາຫໂກ ວິຍ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄໂຕ ທິສ຺ສຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂລເກ ຫິມວນ຺ຕປພ຺ພຕຣາຊປ຺ປຏິຠາຄສ຺ສ ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ທາຣກາ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ທາສໂຠເຄນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ.

‘‘ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ, ເຍນ ກາຣເຓນ ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ທາຣກາ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ທາສໂຠເຄນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາຣຕິມິສາຍໍ ອຸປຣິປພ຺ພຕຄ຺ເຄ ຊລມາໂນ ມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ສຸວິທູເຣປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເວສ຺ສນ຺ຕໂຣ ຣາຊາ ປພ຺ພຕຄ຺ເຄ ຊລມາໂນ ມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຍ ສຸວິທູເຣປິ ປາກໂຏ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ສ ທາຣກາ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ທາສໂຠເຄນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ.

‘‘ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ, ເຍນ ກາຣເຓນ ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ທາຣກາ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ທາສໂຠເຄນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຫິມວນ຺ເຕ ປພ຺ພເຕ ນາຄປຸປ຺ຜສມເຍ ອຸຊຸວາເຕ ວາຍນ຺ເຕ ທສ ທ຺ວາທສ ໂຍຊນານິ ປຸປ຺ຜຄນ຺ໂຘ ວາຍຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອປິ ໂຍຊນສຫສ຺ເສຫິປິ ຍາວ ອກນິຏ຺ຐຠວນໍ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ສຸຣາສຸຣຄຣຸຬຄນ຺ຘພ຺ພຍກ຺ຂຣກ຺ຂສມໂຫຣຄກິນ຺ນຣອິນ຺ທຠວເນສຸ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ, ສີລວຣຄນ຺ໂຘ ຈສ຺ສ ສມ຺ປວາຍຕິ, ເຕນ ຕສ຺ສ ທາຣກາ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ທາສໂຠເຄນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ. ອນຸສິຏ຺ໂຐ, ມຫາຣາຊ, ຊາລີ ກຸມາໂຣ ປິຕຣາ ເວສ຺ສນ຺ຕເຣນ ຣຎ຺ຎາ ‘ອຍ຺ຍໂກ ເຕ, ຕາຕ, ຕຸມ຺ເຫ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ນິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ຕໍ ນິກ຺ຂສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ນິກ຺ກິຓາຕຸ, ກຓ຺ຫາຊິນໍ ນິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ທາສສຕໍ ທາສິສຕໍ ຫຕ຺ຖິສຕໍ ອສ຺ສສຕໍ ເຘນຸສຕໍ ອຸສຠສຕໍ ນິກ຺ຂສຕນ຺ຕິ ສພ຺ພສຕໍ ທຕ຺ວາ ນິກ຺ກິຓາຕຸ, ຍທິ ເຕ, ຕາຕ, ອຍ຺ຍໂກ ຕຸມ຺ເຫ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ອາຓາຍ ພລສາ ມຸຘາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ມາ ຕຸມ຺ເຫ ອຍ຺ຍກສ຺ສ ວຈນໍ ກຣິຕ຺ຖ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ເສວ ອນຸຍາຍິໂນ ໂຫຖາ’ຕິ, ເອວມນຸສາສິຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕ ເປເສສິ, ຕໂຕ ຊາລີກຸມາໂຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຍ຺ຍເກນ ປຸຏ຺ໂຐ ກເຖສິ –

‘‘‘ສຫສ຺ສຄ຺ຆໍ ຫິ ມໍ ຕາຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປິຕາ ອທາ;

ອໂຖ ກຓ຺ຫາຊິນໍ ກຎ຺ຎໍ, ຫຕ຺ຖີນຎ຺ຈ ສເຕນ ຈາ’’’ຕິ.

‘‘ສຸນິພ຺ເພຐິໂຕ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຎ຺ໂຫ; ສຸຠິນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐິຊາລໍ; ສຸມທ຺ທິໂຕ ປຣວາໂທ; ສກສມໂຍ ສຸທີປິໂຕ; ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ສຸປຣິໂສຘິຕໍ; ສຸວິຠຕ຺ໂຕ ອຕ຺ໂຖ; ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ເວສ຺ສນ຺ຕຣປຎ຺ໂຫ ປຐໂມ.

໒. ທຸກ຺ກຣກາຣິກປຎ຺ໂຫ

໒. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສພ຺ເພວ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ໂຄຕເມເນວ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາ ກຕາ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ເພສໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາ, ໂຄຕເມເນວ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາ ກຕາ’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຍທິ ເອວໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ, ຍໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ໂພຘິສຕ຺ເຕຫິ ເວມຕ຺ຕຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ຈຕູຫິ, ມຫາຣາຊ, ຐາເນຫິ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ໂພຘິສຕ຺ເຕຫິ ເວມຕ຺ຕຕາ ໂຫຕິ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ກຸລເວມຕ຺ຕຕາ ປຘານເວມຕ຺ຕຕາ [ອທ຺ຘານເວມຕ຺ຕຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ອາຍຸເວມຕ຺ຕຕາ ປມາຓເວມຕ຺ຕຕາຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ໂພຘິສຕ຺ເຕຫິ ເວມຕ຺ຕຕາ ໂຫຕິ. ສພ຺ເພສມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ພຸທ຺ຘານໍ ຣູເປ ສີເລ ສມາຘິມ຺ຫິ ປຎ຺ຎາຍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສເນ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ເຊ ທສຕຖາຄຕພເລ ຉອສາຘາຣຓຎາເຓ ຈຸທ຺ທສພຸທ຺ຘຎາເຓ ອຏ຺ຐາຣສພຸທ຺ຘຘມ຺ເມ ເກວເລ ຈ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ [ພຸທ຺ຘຘມ຺ເມ (ສີ. ປີ.)] ນຕ຺ຖິ ເວມຕ຺ຕຕາ, ສພ຺ເພປິ ພຸທ຺ຘາ ພຸທ຺ຘຘມ຺ເມຫິ ສມສມາ’’ຕິ.

‘‘ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສພ຺ເພປິ ພຸທ຺ຘາ ພຸທ຺ຘຘມ຺ເມຫິ ສມສມາ, ເກນ ກາຣເຓນ ໂຄຕເມເນວ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາ ກຕາ’’ຕິ? ‘‘ອປຣິປກ຺ເກ, ມຫາຣາຊ, ຎາເຓ ອປຣິປກ຺ກາຍ ໂພຘິຍາ ໂຄຕໂມ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ມມຠິນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອປຣິປກ຺ກໍ ຎາຓໍ ປຣິປາຈຍມາເນນ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາ ກຕາ’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເກນ ກາຣເຓນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອປຣິປກ຺ເກ ຎາເຓ ອປຣິປກ຺ກາຍ ໂພຘິຍາ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ນນຸ ນາມ ຎາຓໍ ປຣິປາເຈຕ຺ວາ ປຣິປກ຺ເກ ຎາເຓ ນິກ຺ຂມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ໂພຘິສຕ຺ໂຕ, ມຫາຣາຊ, ວິປຣີຕໍ ອິຕ຺ຖາຄາຣໍ ທິສ຺ວາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອໂຫສິ, ຕສ຺ສ ວິປ຺ປຏິສາຣິສ຺ສ ອຣຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ອຣຕິຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ອຎ຺ຎຕໂຣ ມາຣກາຍິໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ‘ອຍໍ ໂຂ ກາໂລ ອຣຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິໂນທນາຍາ’ຕິ ເວຫາເສ ຐຕ຺ວາ ອິທໍ ວຈນມພ຺ຣວິ –

‘‘ມາຣິສ, ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ອໂຫສິ, ອິໂຕ ເຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປາຕຸຠວິສ຺ສຕິ ສຫສ຺ສາຣໍ ສເນມິກໍ ສນາຠິກໍ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣໍ, ປຖວິຄຕານິ ຈ ເຕ ຣຕນານິ ອາກາສຏ຺ຐານິ ຈ ສຍເມວ ອຸປຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ທ຺ວິສຫສ຺ສປຣິຕ຺ຕທີປປຣິວາເຣສຸ ຈຕູສຸ ມຫາທີເປສຸ ເອກມຸເຂນ ອາຓາ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ປໂຣສຫສ຺ສຎ຺ຈ ເຕ ປຸຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ສູຣາ ວີຣງ຺ຄຣູປາ ປຣເສນປ຺ປມທ຺ທນາ, ເຕຫິ ປຸຕ຺ເຕຫິ ປຣິກິຓ຺ໂຓ ສຕ຺ຕຣຕນສມນ຺ນາຄໂຕ ຈຕຸທ຺ທີປມນຸສາສິສ຺ສສີ’ຕິ.

‘‘ຍຖາ ນາມ ທິວສສນ຺ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍສູລໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸປຑຫນ຺ຕໍ ກຓ຺ຓໂສຕໍ ປວິເສຍ຺ຍ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ວຈນໍ ກຓ຺ຓໂສຕໍ ປວິສິຕ຺ຖ, ອິຕິ ໂສ ປກຕິຍາວ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ຕສ຺ສາ ເທວຕາຍ ວຈເນນ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ອຸພ຺ພິຊ຺ຊິ ສໍວິຊ຺ຊິ ສໍເວຄມາປຊ຺ຊິ.

‘‘ຍຖາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ມຫຕິມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ຊລມາໂນ ອຎ຺ເຎນ ກຏ຺ເຐນ ອຸປຑຫິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ຊເລຍ຺ຍ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປກຕິຍາວ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ຕສ຺ສາ ເທວຕາຍ ວຈເນນ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ອຸພ຺ພິຊ຺ຊິ ສໍວິຊ຺ຊິ ສໍເວຄມາປຊ຺ຊິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ມຫາປຖວີ ປກຕິຕິນ຺ຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຫຣິຕສທ຺ທລາ ອາສິຕ຺ໂຕທກາ ຈິກ຺ຂລ຺ລຊາຕາ ປຸນເທວ ມຫາເມເຆ ອຠິວຸຏ຺ເຐ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ຈິກ຺ຂລ຺ລຕຣາ ອສ຺ສ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປກຕິຍາວ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ຕສ຺ສາ ເທວຕາຍ ວຈເນນ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ອຸພ຺ພິຊ຺ຊິ ສໍວິຊ຺ຊິ ສໍເວຄມາປຊ຺ຊີ’’ຕິ.

‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຍທິ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ປຏິນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທິພ຺ເພ ຈກ຺ກຣຕເນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ອປິ ຈ ປໂລຠນຕ຺ຖາຍ ຕາຍ ເທວຕາຍ ມຸສາ ຠຓິຕໍ, ຍທິປິ, ມຫາຣາຊ, ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນ ນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ‘ອນິຈ຺ຈ’ນ຺ຕິ, ມຫາຣາຊ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທຬ຺ຫໍ ອຄ຺ຄເຫສິ, ‘ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ’ຕິ ທຬ຺ຫໍ ອຄ຺ຄເຫສິ, ອຸປາທານກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອໂນຕຕ຺ຕທຫໂຕ ອຸທກໍ ຄງ຺ຄໍ ນທິໍ ປວິສຕິ, ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປວິສຕິ, ມຫາສມຸທ຺ທໂຕ ປາຕາລມຸຂໍ ປວິສຕິ, ອປິ ນຸ, ມຫາຣາຊ, ຕໍ ອຸທກໍ ປາຕາລມຸຂຄຕໍ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປວິເສຍ຺ຍ, ມຫາສມຸທ຺ທໂຕ ຄງ຺ຄໍ ນທິໍ ປວິເສຍ຺ຍ, ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ປຸນ ອໂນຕຕ຺ຕໍ ປວິເສຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສໍ ຈຕຸໂຣ ຈ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍ ກຸສລໍ ປຣິປາຈິຕໍ ອິມສ຺ສ ຠວສ຺ສ ກາຣຓາ, ໂສຍໍ ອນ຺ຕິມຠໂວ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ປຣິປກ຺ກໍ ໂພຘິຎາຓໍ ຉຫິ ວສ຺ເສຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄໂລ, ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈກ຺ກຣຕນກາຣຓາ [ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສ ກາຣຓາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ປຏິນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ [ປຣິນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ (ສີ. ປີ. ກ.)]? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ.

‘‘ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ມຫາປຖວີ ປຣິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ ສການນາ ສປພ຺ພຕາ, ນຕ຺ເວວ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຏິນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ ອປຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ. ອາໂຣເຫຍ຺ຍປິ ເຈ, ມຫາຣາຊ, ຄງ຺ຄາຍ ອຸທກໍ ປຏິໂສຕໍ, ນຕ຺ເວວ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຏິນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ ອປຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ; ວິສຸສ຺ເສຍ຺ຍປິ ເຈ, ມຫາຣາຊ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ອປຣິມິຕຊລຘໂຣ ໂຄປເທ ອຸທກໍ ວິຍ, ນຕ຺ເວວ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຏິນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ ອປຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ; ຜເລຍ຺ຍປິ ເຈ, ມຫາຣາຊ, ສິເນຣຸປພ຺ພຕຣາຊາ ສຕຘາ ວາ ສຫສ຺ສຘາ ວາ, ນຕ຺ເວວ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຏິນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ ອປຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ; ປເຕຍ຺ຍຸມ຺ປິ ເຈ, ມຫາຣາຊ, ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ສຕາຣກາ ເລຑ຺ຑຸ ວິຍ ຉມາຍໍ, ນຕ຺ເວວ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຏິນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ ອປຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ; ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍປິ ເຈ, ມຫາຣາຊ, ອາກາໂສ ກິລຎ຺ຊມິວ, ນຕ຺ເວວ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຏິນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ ອປຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ. ກິໍ ກາຣຓາ? ປທາລິຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພພນ຺ຘນານ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກຕິ ໂລເກ ພນ຺ຘນານີ’’ຕິ? ‘‘ທສ ໂຂ ປນິມານິ, ມຫາຣາຊ, ໂລເກ ພນ຺ຘນານິ, ເຍຫິ ພນ຺ຘເນຫິ ພທ຺ຘາ ສຕ຺ຕາ ນ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາປິ ປຏິນິວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕມານິ ທສ? ມາຕາ, ມຫາຣາຊ, ໂລເກ ພນ຺ຘນໍ, ປິຕາ, ມຫາຣາຊ, ໂລເກ ພນ຺ຘນໍ, ຠຣິຍາ, ມຫາຣາຊ, ໂລເກ ພນ຺ຘນໍ, ປຸຕ຺ຕາ, ມຫາຣາຊ, ໂລເກ ພນ຺ຘນໍ, ຎາຕີ, ມຫາຣາຊ, ໂລເກ ພນ຺ຘນໍ, ມິຕ຺ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ໂລເກ ພນ຺ຘນໍ, ຘນໍ, ມຫາຣາຊ, ໂລເກ ພນ຺ຘນໍ, ລາຠສກ຺ກາໂຣ, ມຫາຣາຊ, ໂລເກ ພນ຺ຘນໍ, ອິສ຺ສຣິຍໍ, ມຫາຣາຊ, ໂລເກ ພນ຺ຘນໍ, ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ, ມຫາຣາຊ, ໂລເກ ພນ຺ຘນໍ, ອິມານິ ໂຂ ມຫາຣາຊ ທສ ໂລເກ ພນ຺ຘນານິ, ເຍຫິ ພນ຺ຘເນຫິ ພທ຺ຘາ ສຕ຺ຕາ ນ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາປິ ປຏິນິວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕານິ ທສ ພນ຺ຘນານິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຉິນ຺ນານິ ປທາລິຕານິ, ຕສ຺ມາ, ມຫາຣາຊ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນ ປຏິນິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຍທິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຣຕິຈິຕ຺ເຕ ເທວຕາຍ ວຈເນນ ອປຣິປກ຺ເກ ຎາເຓ ອປຣິປກ຺ກາຍ ໂພຘິຍາ ເນກ຺ຂມ຺ມມຠິນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ກິໍ ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ ກຕາຍ, ນນຸ ນາມ ສພ຺ພຠກ຺ເຂນ ຠວິຕພ຺ພໍ ຎາຓປຣິປາກໍ ອາຄມຍມາເນນາ’’ຕິ?

‘‘ທສ ໂຂ ປນິເມ, ມຫາຣາຊ, ປຸຄ຺ຄລາ ໂລກສ຺ມິໍ ໂອຎ຺ຎາຕາ ອວຎ຺ຎາຕາ ຫີຬິຕາ ຂີຬິຕາ ຄຣຫິຕາ ປຣິຠູຕາ ອຈິຕ຺ຕີກຕາ. ກຕເມ ທສ? ອິຕ຺ຖີ, ມຫາຣາຊ, ວິຘວາ ໂລກສ຺ມິໍ ໂອຎ຺ຎາຕາ ອວຎ຺ຎາຕາ ຫີຬິຕາ ຂີຬິຕາ ຄຣຫິຕາ ປຣິຠູຕາ ອຈິຕ຺ຕີກຕາ. ທຸພ຺ພໂລ, ມຫາຣາຊ, ປຸຄ຺ຄໂລ…ເປ… ອມິຕ຺ຕຎາຕິ, ມຫາຣາຊ, ປຸຄ຺ຄໂລ…ເປ… ມຫຄ຺ຆໂສ, ມຫາຣາຊ, ປຸຄ຺ຄໂລ…ເປ… ອຄຣຸກຸລວາສິໂກ, ມຫາຣາຊ, ປຸຄ຺ຄໂລ…ເປ… ປາປມິຕ຺ໂຕ, ມຫາຣາຊ, ປຸຄ຺ຄໂລ…ເປ… ຘນຫີໂນ, ມຫາຣາຊ, ປຸຄ຺ຄໂລ…ເປ… ອາຈາຣຫີໂນ, ມຫາຣາຊ, ປຸຄ຺ຄໂລ…ເປ… ກມ຺ມຫີໂນ, ມຫາຣາຊ, ປຸຄ຺ຄໂລ…ເປ… ປໂຍຄຫີໂນ, ມຫາຣາຊ, ປຸຄ຺ຄໂລ ໂລກສ຺ມິໍ ໂອຎ຺ຎາໂຕ ອວຎ຺ຎາໂຕ ຫີຬິໂຕ ຂີຬິໂຕ ຄຣຫິໂຕ ປຣິຠູໂຕ ອຈິຕ຺ຕີກໂຕ. ອິເມ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ທສ ປຸຄ຺ຄລາ ໂລກສ຺ມິໍ ໂອຎ຺ຎາຕາ ອວຎ຺ຎາຕາ ຫີຬິຕາ ຂີຬິຕາ ຄຣຫິຕາ ປຣິຠູຕາ ອຈິຕ຺ຕີກຕາ. ອິມານິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ທສ ຐານານິ ອນຸສ຺ສຣມານສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ‘ມາຫໍ ກມ຺ມຫີໂນ ອສ຺ສໍ ປໂຍຄຫີໂນ ຄຣຫິໂຕ ເທວມນຸສ຺ສານໍ, ຍໍນູນາຫໍ ກມ຺ມສ຺ສາມີ ອສ຺ສໍ ກມ຺ມຄຣຸ ກມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍ ກມ຺ມສີໂລ ກມ຺ມໂຘຣຍ຺ໂຫ ກມ຺ມນິເກຕວາ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຫເຣຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ເອວໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຎາຓໍ ປຣິປາເຈນ຺ໂຕ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ອກາສີ’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອວມາຫ ‘ນ ໂຂ ປນາຫໍ ອິມາຍ ກຏຸກາຍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ ອຘິຄຈ຺ຉາມິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສສໍ, ສິຍາ ນຸ ໂຂ ອຎ຺ໂຎ ມຄ຺ໂຄ ໂພຘາຍາ’ຕິ. ອປິ ນຸ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ອາຣພ຺ຠ ສຕິສມ຺ໂມໂສ ອໂຫສີ’’ຕິ?

‘‘ປຎ຺ຈວີສຕິ ໂຂ ປນິເມ, ມຫາຣາຊ, ຈິຕ຺ຕທຸພ຺ພລີກຣຓາ ຘມ຺ມາ, ເຍຫິ ທຸພ຺ພລີກຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສມ຺ມາ ສມາຘິຍຕິ ອາສວານໍ ຂຍາຍ. ກຕເມ ປຎ຺ຈວີສຕິ? ໂກໂຘ, ມຫາຣາຊ, ຈິຕ຺ຕທຸພ຺ພລີກຣໂຓ ຘມ຺ໂມ, ເຍນ ທຸພ຺ພລີກຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສມ຺ມາ ສມາຘິຍຕິ ອາສວານໍ ຂຍາຍ, ອຸປນາໂຫ…ເປ… ມກ຺ໂຂ…ເປ… ປຬາໂສ…ເປ… ອິສ຺ສາ…ເປ… ມຈ຺ຉຣິຍໍ…ເປ… ມາຍາ…ເປ… ສາເຐຍ຺ຍໍ…ເປ… ຖມ຺ໂຠ…ເປ… ສາຣມ຺ໂຠ…ເປ… ມາໂນ…ເປ… ອຕິມາໂນ …ເປ… ມໂທ…ເປ… ປມາໂທ…ເປ… ຖິນມິທ຺ຘໍ…ເປ… ຕນ຺ທິ [ນນ຺ທີ (ປີ. ກ.)] …ເປ… ອາລສ຺ຍໍ…ເປ… ປາປມິຕ຺ຕຕາ…ເປ… ຣູປາ…ເປ… ສທ຺ທາ…ເປ… ຄນ຺ຘາ…ເປ… ຣສາ…ເປ… ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ…ເປ… ຂຸທາປິປາສາ…ເປ… ອຣຕິ, ມຫາຣາຊ, ຈິຕ຺ຕທຸພ຺ພລີກຣໂຓ ຘມ຺ໂມ, ເຍນ ທຸພ຺ພລີກຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສມ຺ມາ ສມາຘິຍຕິ ອາສວານໍ ຂຍາຍ. ອິເມ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຎ຺ຈວີສຕິ ຈິຕ຺ຕທຸພ຺ພລີກຣຓາ ຘມ຺ມາ, ເຍຫິ ທຸພ຺ພລີກຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສມ຺ມາ ສມາຘິຍຕິ ອາສວານໍ ຂຍາຍ.

ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຂຸທາປິປາສາ [ຂຸທາປິປາສາ (ສີ. ປີ. ກ.)] ກາຍໍ ປຣິຍາທິຍິໍສຸ, ກາເຍ ປຣິຍາທິນ຺ເນ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສມ຺ມາ ສມາຘິຍຕິ ອາສວານໍ ຂຍາຍ. ສຕສຫສ຺ສໍ, ມຫາຣາຊ, ກປ຺ປານໍ [ກປ຺ເປ (ກ.)] ຈຕຸໂຣ ຈ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍ ກປ຺ເປ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈຕຸນ຺ນໍ ເຍວ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ອຠິສມຍໍ ອນ຺ເວສິ ຕາສຸ ຕາສຸ ຊາຕີສຸ, ກິໍ ປນສ຺ສ ປຈ຺ຉິເມ ຠເວ ອຠິສມຍຊາຕິຍໍ ມຄ຺ຄໍ ອາຣພ຺ຠ ສຕິສມ຺ໂມໂສ ເຫສ຺ສຕິ? ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສຎ຺ຎາມຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ‘ສິຍາ ນຸ ໂຂ ອຎ຺ໂຎ ມຄ຺ໂຄ ໂພຘາຍາ’ຕິ. ປຸພ຺ເພ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກມາສິໂກ ສມາໂນ ປິຕຸ ສກ຺ກສ຺ສ ກມ຺ມນ຺ເຕ ສີຕາຍ ຊມ຺ພຸຈ຺ຉາຍາຍ ສິຣິສຍເນ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິຈິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມິ, ຎາຓໍ ປຣິປາເຈນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ອກາສີ’’ຕິ.

ທຸກ຺ກຣກາຣິກປຎ຺ໂຫ ທຸຕິໂຍ.

໓. ກຸສລາກຸສລພລວຕຣປຎ຺ໂຫ

໓. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກຕມໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ພລວຕຣໍ ກຸສລໍ ວາ ອກຸສລໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ກຸສລໍ, ມຫາຣາຊ, ອຘິມຕ຺ຕໍ ພລວຕຣໍ, ໂນ ຕຖາ ອກຸສລ’ນ຺ຕິ. ‘‘ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕໍ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມິ ‘ກຸສລໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ພລວຕຣໍ, ໂນ ຕຖາ ອກຸສລ’ນ຺ຕິ, ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອິຘ ປາຓາຕິປາຕິໂນ ອທິນ຺ນາທາຍິໂນ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣິໂນ ມຸສາວາທິໂນ ຄາມຆາຕິກາ ປນ຺ຖທູສກາ ເນກຕິກາ ວຎ຺ຈນິກາ, ສພ຺ເພ ເຕ ຕາວຕເກນ ປາເປນ ລຠນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖຈ຺ເຉທໍ ປາທຈ຺ເຉທໍ ຫຕ຺ຖປາທຈ຺ເຉທໍ ກຓ຺ຓຈ຺ເຉທໍ ນາສຈ຺ເຉທໍ ກຓ຺ຓນາສຈ຺ເຉທໍ ພິລງ຺ຄຖາລິກໍ ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑິກໍ ຣາຫຸມຸຂໍ ໂຊຕິມາລິກໍ ຫຕ຺ຖປຊ຺ໂຊຕິກໍ ເອຣກວຕ຺ຕິກໍ ຈີຣກວາສິກໍ ເອເຓຍ຺ຍກໍ ພຬິສມໍສິກໍ ກຫາປຓິກໍ ຂາຣາປຕຈ຺ຉິກໍ ປລິຆປຣິວຕ຺ຕິກໍ ປລາລປີຐກໍ ຕຕ຺ເຕນປິ ເຕເລນ ໂອສິຎ຺ຈນໍ ສຸນເຂຫິປິ ຂາທາປນໍ ຊີວສູລາໂຣປນໍ ອສິນາປິ ສີສຈ຺ເຉທໍ, ເກຈິ ຣຕ຺ຕິໍ ປາປໍ ກຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ເຍວ ວິປາກໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ, ເກຈິ ຣຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ທິວາ ເຍວ ອນຸຠວນ຺ຕິ, ເກຈິ ທິວາ ກຕ຺ວາ ທິວາ ເຍວ ອນຸຠວນ຺ຕິ, ເກຈິ ທິວາ ກຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ເຍວ ອນຸຠວນ຺ຕິ, ເກຈິ ທ຺ເວ ຕໂຍ ທິວເສ ວີຕິວຕ຺ເຕ ອນຸຠວນ຺ຕິ, ສພ຺ເພປິ ເຕ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ວິປາກໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ. ອຕ຺ຖິ ປນ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂກຈິ ເອກສ຺ສ ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວາ ທສນ຺ນໍ ວາ ສຕສ຺ສ ວາ ສຫສ຺ສສ຺ສ ວາ ສຕສຫສ຺ສສ຺ສ ວາ ສປຣິວາຣໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ໂຠຄໍ ວາ ຍສໍ ວາ ສຸຂໍ ວາ ອນຸຠວິຕາ ສີເລນ ວາ ອຸໂປສຖກມ຺ເມນ ວາ’’ຕິ?

‘‘ອຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຣິສາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສີລໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ເຕເນວ ສຣີຣເທເຫນ ຕິທສປຸເຣ ສມນຸປ຺ປຕ຺ຕາ’’ຕິ [ຍສມນຸປຕ຺ຕາຕິ (ສີ. ປີ.)]. ‘‘ໂກ ຈ ໂກ ຈ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ມນ຺ຘາຕາ, ມຫາຣາຊ, ຣາຊາ, ນິມິ ຣາຊາ, ສາຘີໂນ ຣາຊາ, ຄຸຕ຺ຕິໂລ ຈ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອເນເກຫິ ຕໍ ຠວສຫສ຺ເສຫິ ອນ຺ຕຣິຕໍ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ເປຕໍ ອມ຺ຫາກໍ [ທີປິຕໍ, ອມ຺ຫາກມ຺ເປຕໍ (ກ.)] ປໂຣກ຺ຂໍ, ຍທິ ສມຕ຺ໂຖສິ ວຕ຺ຕມານເກ ຠເວ ຠຄວໂຕ ຘຣມານກາເລ ກເຖຫີ’’ຕິ? ‘‘ວຕ຺ຕມານເກປິ, ມຫາຣາຊ, ຠເວ ປຸຓ຺ຓໂກ ທາໂສ ເຖຣສ຺ສ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຠຊນໍ ທຕ຺ວາ ຕທເຫວ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ອຊ຺ຌຸປຄໂຕ, ໂສ ເອຕຣຫິ ປຸຓ຺ຓໂກ ເສຏ຺ຐີຕິ ປຎ຺ຎາຍິ, ໂຄປາລມາຕາ ເທວີ ອຕ຺ຕໂນ ເກເສ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ລທ຺ເຘຫິ ອຏ຺ຐຫິ ກຫາປເຓຫິ ເຖຣສ຺ສ ມຫາກຈ຺ຈາຍນສ຺ສ ອຕ຺ຕຏ຺ຐມກສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທຕ຺ວາ ຕທເຫວ ຣຎ຺ໂຎ ຈນ຺ທປຊ຺ໂຊຕສ຺ສ [ອຸເທນສ຺ສ (ສີ. ປີ.)] ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ຕາ. ສຸປ຺ປິຍາ ອຸປາສິກາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຄິລານຠິກ຺ຂຸໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອູຣຸມໍເສນ ປຏິຈ຺ຉາທນີຍໍ ທຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ເຍວ ຣູຬ຺ຫວຓາ ສຎ຺ຉວີ [ສຈ຺ຉວີ (ສີ. ປີ.)] ອໂຣຄາ ຊາຕາ. ມລ຺ລິກາ ເທວີ ຠຄວໂຕ ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສປິຓ຺ຑໍ ທຕ຺ວາ ຕທເຫວ ຣຎ຺ໂຎ ໂກສລສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສີ ຊາຕາ. ສຸມໂນ ມາລາກາໂຣ ອຏ຺ຐຫິ ສຸມນປຸປ຺ຜມຸຏ຺ຐີຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປູເຊຕ຺ວາ ຕໍ ທິວສໍ ເຍວ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ໂຕ. ເອກສາຏໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຸຕ຺ຕຣສາຏເກນ ຠຄວນ຺ຕໍ ປູເຊຕ຺ວາ ຕໍ ທິວສໍ ເຍວ ສພ຺ພຏ຺ຐກໍ ລຠິ, ສພ຺ເພເປເຕ, ມຫາຣາຊ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ໂຠຄຎ຺ຈ ຍສຎ຺ຈ ອນຸຠວິໍສູ’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ວິຈິນິຕ຺ວາ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ຉ ຊເນ ເຍວ ອທ຺ທສາສີ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອກຸສລໍ ເຍວ ອຘິມຕ຺ຕໍ ພລວຕຣໍ, ໂນ ຕຖາ ກຸສລໍ. ອຫຎ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອກທິວສໍ ເຍວ ທສປິ ປຸຣິເສ ປສ຺ສາມິ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກນ ສູເລສຸ ອາໂຣເປນ຺ເຕ, ວີສມ຺ປິ ຕິໍສມ຺ປິ ຈຕ຺ຕາລີສມ຺ປິ ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ປຸຣິສສຕມ຺ປິ ປຸຣິສສຫສ຺ສມ຺ປິ ປສ຺ສາມິ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກນ ສູເລສຸ ອາໂຣເປນ຺ເຕ. ນນ຺ທກຸລສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠທ຺ທສາໂລ ນາມ ເສນາປຕິປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ເຕນ ຈ ຣຎ຺ຎາ ຈນ຺ທຄຸຕ຺ເຕນ ສງ຺ຄາໂມ ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ໂຫ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສງ຺ຄາເມ ອຸຠໂຕ ພລກາເຍ ອສີຕິກພນ຺ຘຣູປານິ ອເຫສຸໍ, ເອກສ຺ມິໍ ກິຣ ສີສກພນ຺ເຘ ປຣິປາເຕ [ປຣິປຸຓ຺ເຓ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ເອກໍ ກພນ຺ຘຣູປໍ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ສພ຺ເພເປເຕ ປາປສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກນ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປນ຺ນາ. ອິມິນາປິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກາຣເຓນ ຠຓາມິ ອກຸສລໍ ເຍວ ອຘິມຕ຺ຕໍ ພລວຕຣໍ, ໂນ ຕຖາ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ສຸຍ຺ຍຕິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘສາສເນ ໂກສເລນ ຣຎ຺ຎາ ອສທິສທານໍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ສຸຍ຺ຍຕີ’’ຕິ. ‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂກສລຣາຊາ ຕໍ ອສທິສໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຕໂຕນິທານໍ ກຎ຺ຈິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ໂຠຄໍ ວາ ຍສໍ ວາ ສຸຂໍ ວາ ປຏິລຠີ’’ຕິ [ປຏິລຠຕີຕິ (ກ.)]? ‘‘ນ ຫິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂກສລຣາຊາ ເອວຣູປໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ທານໍ ທຕ຺ວາປິ ນ ລຠິ [ນ ລຠຕິ (ກ.)] ຕໂຕນິທານໍ ກຎ຺ຈິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ໂຠຄໍ ວາ ຍສໍ ວາ ສຸຂໍ ວາ, ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອກຸສລໍ ເຍວ ອຘິມຕ຺ຕໍ ພລວຕຣໍ, ໂນ ຕຖາ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ປຣິຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ມຫາຣາຊ, ອກຸສລໍ ຂິປ຺ປໍ ປຣິຓມຕິ, ວິປຸລຕ຺ຕາ ກຸສລໍ ທີເຆນ ກາເລນ ປຣິຓມຕິ, ອຸປມາຍປິ, ມຫາຣາຊ, ເອຕໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອປຣນ຺ເຕ ຊນປເທ ກຸມຸທຠຓ຺ຑິກາ ນາມ ຘຎ຺ຎຊາຕິ ມາສລູນາ [ມາສປູຣາ (ກ.)] ອນ຺ໂຕເຄຫຄຕາ ໂຫຕິ, ສາລໂຍ ຉປ຺ປຎ຺ຈມາເສຫິ ປຣິຓມນ຺ຕິ, ກິໍ ປເນຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊ, ອນ຺ຕຣໍ ໂກ ວິເສໂສ ກຸມຸທຠຓ຺ຑິກາຍ ຈ ສາລີນຎ຺ຈາ’’ຕິ? ‘‘ປຣິຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ກຸມຸທຠຓ຺ຑິກາຍ, ວິປຸລຕ຺ຕາ ຈ ສາລີນໍ. ສາລໂຍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຣາຊາຣຫາ ຣາຊໂຠຊນໍ, ກຸມຸທຠຓ຺ຑິກາ ທາສກມ຺ມກຣານໍ ໂຠຊນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຣິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອກຸສລໍ ຂິປ຺ປໍ ປຣິຓມຕິ, ວິປຸລຕ຺ຕາ ກຸສລໍ ທີເຆນ ກາເລນ ປຣິຓມຕີ’’ຕິ.

‘‘ຍໍ ຕຕ຺ຖ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຂິປ຺ປໍ ປຣິຓມຕິ, ຕໍ ນາມ ໂລເກ ອຘິມຕ຺ຕໍ ພລວຕຣໍ, ຕສ຺ມາ ອກຸສລໍ ພລວຕຣໍ, ໂນ ຕຖາ ກຸສລໍ. ຍຖາ ນາມ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂຍ ໂກຈິ ໂຍໂຘ ມຫຕິມຫາຍຸທ຺ຘໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຏິສຕ຺ຕຸໍ ອຸປກຈ຺ຉເກ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຂິປ຺ປຕຣໍ ສາມິໂນ ອຸປເນຍ຺ຍ, ໂສ ໂຍໂຘ ໂລເກ ສມຕ຺ໂຖ ສູໂຣ ນາມ. ໂຍ ຈ ຠິສກ຺ໂກ ຂິປ຺ປໍ ສລ຺ລໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ ໂຣຄມປເນຕິ, ໂສ ຠິສກ຺ໂກ ເຉໂກ ນາມ. ໂຍ ຄຓໂກ ສີຆສີຆໍ ຄເຓຕ຺ວາ ຂິປ຺ປໍ ທສ຺ສຍຕິ, ໂສ ຄຓໂກ ເຉໂກ ນາມ. ໂຍ ມລ຺ໂລ ຂິປ຺ປໍ ປຏິມລ຺ລໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕານກໍ ປາເຕຕິ, ໂສ ມລ຺ໂລ ສມຕ຺ໂຖ ສູໂຣ ນາມ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຍໍ ຂິປ຺ປໍ ປຣິຓມຕິ ກຸສລໍ ວາ ອກຸສລໍ ວາ, ຕໍ ໂລເກ ອຘິມຕ຺ຕໍ ພລວຕຣ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຸຠຍມ຺ປິ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ກມ຺ມໍ ສມ຺ປຣາຍເວທນີຍເມວ, ອປິ ຈ ໂຂ ອກຸສລໍ ສາວຊ຺ຊຕາຍ ຂເຓນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ໂຫຕິ, ປຸພ຺ພເກຫິ, ມຫາຣາຊ, ຂຕ຺ຕິເຍຫິ ຐປິໂຕ ເອໂສ ນິຍໂມ ‘ໂຍ ປາຓໍ ຫນຕິ, ໂສ ທຓ຺ຑາຣໂຫ…ເປ… ໂຍ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍຕິ…ເປ… ໂຍ ປຣທາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ…ເປ… ໂຍ ມຸສາ ຠຓຕິ…ເປ… ໂຍ ຄາມໍ ຆາເຕຕິ…ເປ… ໂຍ ປນ຺ຖໍ ທູເສຕິ…ເປ… ໂຍ ນິກຕິໍ ກໂຣຕິ…ເປ… ໂຍ ວຎ຺ຈນໍ ກໂຣຕິ, ໂສ ທຓ຺ຑາຣໂຫ ວຘິຕພ຺ໂພ ເຉຕ຺ຕພ຺ໂພ ເຠຕ຺ຕພ຺ໂພ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ’ຕິ. ຕໍ ເຕ ອຸປາທາຍ ວິຈິນິຕ຺ວາ ວິຈິນິຕ຺ວາ ທຓ຺ເຑນ຺ຕິ ວເຘນ຺ຕິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ ຠິນ຺ທນ຺ຕິ ຫນນ຺ຕິ ຈ, ອປິ ນຸ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຖິ ເກຫິຈິ ຐປິໂຕ ນິຍໂມ ‘ໂຍ ທານໍ ວາ ເທຕິ, ສີລໍ ວາ ຣກ຺ຂຕິ, ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ວາ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ຘນໍ ວາ ຍສໍ ວາ ທາຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ; ອປິ ນຸ ຕໍ ວິຈິນິຕ຺ວາ ວິຈິນິຕ຺ວາ ຘນໍ ວາ ຍສໍ ວາ ເທນ຺ຕິ, ໂຈຣສ຺ສ ກຕກມ຺ມສ຺ສ ວຘພນ຺ຘນໍ ວິຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ທາຍການໍ ວິຈິນິຕ຺ວາ ວິຈິນິຕ຺ວາ ຘນໍ ວາ ຍສໍ ວາ ທເທຍ຺ຍຸໍ, ກຸສລມ຺ປິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ທາຍເກ ນ ວິຈິນນ຺ຕິ ‘ຘນໍ ວາ ຍສໍ ວາ ທສ຺ສາມາ’ຕິ, ຕສ຺ມາ ກຸສລໍ ນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ. ອິມິນາ, ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓນ ອກຸສລໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ, ສມ຺ປຣາເຍວ ໂສ ອຘິມຕ຺ຕໍ ພລວຕຣໍ ເວທນໍ ເວທຍຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕວາທິເສນ ພຸທ຺ຘິມນ຺ເຕນ ວິນາ ເນໂສ ປຎ຺ໂຫ ສຸນິພ຺ເພຐິໂຍ, ໂລກິກໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂລກຸຕ຺ຕເຣນ ວິຎ຺ຎາປິຕ’’ນ຺ຕິ.

ກຸສລາກຸສລພລວຕຣປຎ຺ໂຫ ຕຕິໂຍ.

໔. ປຸພ຺ພເປຕາທິສປຎ຺ໂຫ

໔. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອິເມ ທາຍກາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປຸພ຺ພເປຕານໍ ອາທິສນ຺ຕິ [ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ (ກ. ສີ.)] ‘ອິທໍ ເຕສໍ ປາປຸຓາຕູ’ຕິ, ອປິ ນຸ ເຕ ກິຎ຺ຈິ ຕໂຕນິທານໍ ວິປາກໍ ປຏິລຠນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ເກຈິ, ມຫາຣາຊ, ປຏິລຠນ຺ຕິ, ເກຈິ ນປ຺ປຏິລຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເກ, ຠນ຺ເຕ, ປຏິລຠນ຺ຕິ, ເກ ນປ຺ປຏິລຠນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ນິຣຍູປປນ຺ນາ, ມຫາຣາຊ, ນປ຺ປຏິລຠນ຺ຕິ, ສຄ຺ຄຄຕາ ນປ຺ປຏິລຠນ຺ຕິ, ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຄຕາ ນປ຺ປຏິລຠນ຺ຕິ, ຈຕຸນ຺ນໍ ເປຕານໍ ຕໂຍ ເປຕາ ນປ຺ປຏິລຠນ຺ຕິ ວນ຺ຕາສິກາ ຂຸປ຺ປິປາສິໂນ ນິຊ຺ຌາມຕຓ຺ຫິກາ, ລຠນ຺ຕິ ເປຕາ ປຣທຕ຺ຕູປຊີວິໂນ, ເຕປິ ສຣມານາ ເຍວ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ທາຍການໍ ທານໍ ວິໂສສິຕໍ [ວິໂສຕໍ (ສີ. ປີ.)] ໂຫຕິ ອຜລໍ, ເຍສໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕໍ ຍທິ ເຕ ນປ຺ປຏິລຠນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ທານໍ ອຜລໍ ໂຫຕິ ອວິປາກໍ, ທາຍກາ ເຍວ ຕສ຺ສ ຜລໍ ອນຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກາຣເຓນ ມໍ ສຎ຺ຎາເປຫີ’’ຕິ. ‘‘ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ເກຈິ ມນຸສ຺ສາ ມຈ຺ຉມໍສສຸຣາຠຕ຺ຕຂຊ຺ຊການິ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ຎາຕິກຸລໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍທິ ເຕ ຎາຕກາ ຕໍ ອຸປາຍນໍ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ອປິ ນຸ ຕໍ ອຸປາຍນໍ ວິໂສສິຕໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ວິນສ຺ເສຍ຺ຍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ສາມິການໍ ເຍວ ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ທາຍກາ ເຍວ ຕສ຺ສ ຜລໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ. ຍຖາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ຄພ຺ຠໍ ປວິຏ຺ໂຐ ອສຕິ ປຸຣໂຕ ນິກ຺ຂມນມຸເຂ ເກນ ນິກ຺ຂເມຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ປວິຏ຺ເຐເນວ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ທາຍກາ ເຍວ ຕສ຺ສ ຜລໍ ອນຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມິ, ທາຍກາ ເຍວ ຕສ຺ສ ຜລໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ, ນ ມຍໍ ຕໍ ກາຣຓໍ ວິໂລເມມາຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຍທິ ອິເມສໍ ທາຍການໍ ທິນ຺ນທານໍ ປຸພ຺ພເປຕານໍ ປາປຸຓາຕິ, ເຕ ຈ ຕສ຺ສ ວິປາກໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ. ເຕນ ຫິ ໂຍ ປາຓາຕິປາຕີ ລຸທ຺ໂທ ໂລຫິຕປາຓີ ປທຸຏ຺ຐມນສງ຺ກປ຺ໂປ ມນຸສ຺ເສ ຆາເຕຕ຺ວາ ທາຣຸຓໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຸພ຺ພເປຕານໍ ອາທິເສຍ຺ຍ ‘ອິມສ຺ສ ເມ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາໂກ ປຸພ຺ພເປຕານໍ ປາປຸຓາຕູ’ຕິ, ອປິ ນຸ ຕສ຺ສ ວິປາໂກ ປຸພ຺ພເປຕານໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂກ ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸ ກິໍ ກາຣຓໍ, ເຍນ ກຸສລໍ ປາປຸຓາຕິ ອກຸສລໍ ນ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ? ‘‘ເນໂສ, ມຫາຣາຊ, ປຎ຺ໂຫ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ມາ ຈ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ‘ວິສຊ຺ຊໂກ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ອປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ປຸຈ຺ຉິ, ‘ກິສ຺ສ ອາກາໂສ ນິຣາລມ຺ໂພ, ກິສ຺ສ ຄງ຺ຄາ ອຸທ຺ຘມ຺ມຸຂາ ນ ສນ຺ທຕິ, ກິສ຺ສ ອິເມ ມນຸສ຺ສາ ຈ ທິຊາ ຈ ທ຺ວິປທາ ມິຄາ ຈຕຸປ຺ປທາ’ຕິ ຕມ຺ປິ ມໍ ຕ຺ວໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສສີ’’ຕິ. ‘‘ນາຫໍ ຕໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ວິເຫສາເປກ຺ໂຂ ປຸຈ຺ຉາມິ, ອປິ ຈ ນິພ຺ພາຫນຕ຺ຖາຍ [ນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍ (ກ.)] ສນ຺ເທຫສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາມິ, ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ໂລເກ ວາມຄາມິໂນ [ປາປຄາຫິໂນ (ສ຺ຍາ.)] ວິຈກ຺ຂຸກາ, ‘ກິນ຺ຕິ ເຕ ໂອຕາຣໍ ນ ລເຠຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ເອວາຫໍ ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ‘‘ນ ສກ຺ກາ, ມຫາຣາຊ, ສຫ ອກເຕນ ອນນຸມເຕນ ສຫ ປາປໍ ກມ຺ມໍ ສໍວິຠຊິຕຸໍ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມນຸສ຺ສາ ອຸທກນິພ຺ພາຫເນນ ອຸທກໍ ສຸວິທູຣມ຺ປິ ຫຣນ຺ຕິ, ອປິ ນຸ, ມຫາຣາຊ, ສກ຺ກາ ຆນມຫາເສລປພ຺ພໂຕ [ປພ຺ພຕໂຕ (ກ.)] ນິພ຺ພາຫເນນ ຍຖິຈ຺ຉິຕໍ ຫຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສກ຺ກາ ກຸສລໍ ສໍວິຠຊິຕຸໍ, ນ ສກ຺ກາ ອກຸສລໍ ສໍວິຠຊິຕຸໍ. ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ສກ຺ກາ ເຕເລນ ປທີໂປ ຊາເລຕຸໍ, ອປິ ນຸ, ມຫາຣາຊ, ສກ຺ກາ ອຸທເກນ ປທີໂປ ຊາເລຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສກ຺ກາ ກຸສລໍ ສໍວິຠຊິຕຸໍ, ນ ສກ຺ກາ ອກຸສລໍ ສໍວິຠຊິຕຸໍ. ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ກສ຺ສກາ ຕຬາກໂຕ ອຸທກໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຘຎ຺ຎໍ ປຣິປາເຈນ຺ຕິ, ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສກ຺ກາ ມຫາສມຸທ຺ທໂຕ ອຸທກໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຘຎ຺ຎໍ ປຣິປາເຈຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສກ຺ກາ ກຸສລໍ ສໍວິຠຊິຕຸໍ, ນ ສກ຺ກາ ອກຸສລໍ ສໍວິຠຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເກນ ກາຣເຓນ ສກ຺ກາ ກຸສລໍ ສໍວິຠຊິຕຸໍ, ນ ສກ຺ກາ ອກຸສລໍ ສໍວິຠຊິຕຸໍ. ກາຣເຓນ ມໍ ສຎ຺ຎາເປຫິ, ນາຫໍ ອນ຺ໂຘ ອນາໂລໂກ ສຸຕ຺ວາ ເວທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອກຸສລໍ, ມຫາຣາຊ, ໂຖກໍ, ກຸສລໍ ພຫຸກໍ, ໂຖກຕ຺ຕາ ອກຸສລໍ ກຕ຺ຕາຣໍ ເຍວ ປຣິຍາທິຍຕິ, ພຫຸກຕ຺ຕາ ກຸສລໍ ສເທວກໍ ໂລກໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂອປມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຣິຕ຺ຕໍ ເອກໍ ອຸທກພິນ຺ທຸ ປຖວິຍໍ ນິປເຕຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ອຸທກພິນ຺ທຸ ທສປິ ທ຺ວາທສປິ ໂຍຊນານິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຍຕ຺ຖ ຕໍ ອຸທກພິນ຺ທຸ ນິປຕິຕໍ, ຕຕ຺ເຖວ ປຣິຍາທິຍຕີ’’ຕິ. ‘‘ເກນ ກາຣເຓນ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ປຣິຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ອຸທກພິນ຺ທຸສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຣິຕ຺ຕໍ ອກຸສລໍ ປຣິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກຕ຺ຕາຣໍ ເຍວ ປຣິຍາທິຍຕິ, ນ ສກ຺ກາ ສໍວິຠຊິຕຸໍ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ມຫຕິມຫາເມໂຆ ອຠິວສ຺ເສຍ຺ຍ ຕປ຺ປຍນ຺ໂຕ ຘຣຓິຕລໍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ມຫາເມໂຆ ສມນ຺ຕໂຕ ໂອຕ຺ຖເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ປູຣຍິຕ຺ວາ ໂສ ມຫາເມໂຆ ໂສພ຺ຠສຣ ສຣິຕສາຂາກນ຺ທຣປທຣທຫຕຬາກ [ມາຕິກາຕຬາກ (ກ.)] ອຸທປານໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ ທສປິ ທ຺ວາທສປິ ໂຍຊນານິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ເກນ ກາຣເຓນ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ເມຆສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ກຸສລໍ ພຫຸກໍ, ພຫຸກຕ຺ຕາ ສກ຺ກາ ເທວມນຸສ຺ເສຫິປິ ສໍວິຠຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເກນ ກາຣເຓນ ອກຸສລໍ ໂຖກໍ ກຸສລໍ ພຫຸຕຣ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ໂຍ ໂກຈິ ທານໍ ເທຕິ, ສີລໍ ສມາທິຍຕິ, ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ໂສ ຫຏ຺ໂຐ ປຫຏ຺ໂຐ ຫສິໂຕ ປມຸທິໂຕ ປສນ຺ນມານໂສ ເວທຊາໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ອປຣາປຣໍ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ຠິຍ຺ໂຍ ຠິຍ຺ໂຍ ກຸສລໍ ປວຑ຺ຒຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອຸທປາເນ ພຫຸສລິລສມ຺ປຸຓ຺ເຓ ເອເກນ ເທເສນ ອຸທກໍ ປວິເສຍ຺ຍ, ເອເກນ ນິກ຺ຂເມຍ຺ຍ, ນິກ຺ຂມນ຺ເຕປິ ອປຣາປຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ຂຍໍ ປາເປຕຸໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ກຸສລໍ ຠິຍ຺ໂຍ ຠິຍ຺ໂຍ ປວຑ຺ຒຕິ. ວສ຺ສສເຕປິ ເຈ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ກຕໍ ກຸສລໍ ອາວຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາວຊ຺ຊິເຕ ອາວຊ຺ຊິເຕ ຠິຍ຺ໂຍ ຠິຍ຺ໂຍ ກຸສລໍ ປວຑ຺ຒຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ກຸສລໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ຍຖິຈ຺ຉເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຠຊິຕຸໍ, ອິທເມຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ກຸສລໍ ພຫຸຕຣໍ.

‘‘ອກຸສລໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ກໂຣນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ໂຫຕິ, ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏິລີຍຕິ ປຏິກຸຏຕິ ປຏິວຕ຺ຕຕິ ນ ສມ຺ປສາຣີຍຕິ ໂສຈຕິ ຕປ຺ປຕິ ຫາຍຕິ ຂີຍຕິ ນ ປຣິວຑ຺ຒຕິ ຕຕ຺ເຖວ ປຣິຍາທິຍຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ສຸກ຺ຂາຍ ນທິຍາ ມຫາປຸຬິນາຍ ອຸນ຺ນຕາວນຕາຍ ກຸຏິລສງ຺ກຸຏິລາຍ ອຸປຣິໂຕ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຸທກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຫາຍຕິ ຂີຍຕິ ນ ປຣິວຑ຺ຒຕິ ຕຕ຺ເຖວ ປຣິຍາທິຍຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອກຸສລໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏິລີຍຕິ ປຏິກຸຏຕິ ປຏິວຕ຺ຕຕິ ນ ສມ຺ປສາຣີຍຕິ ໂສຈຕິ ຕປ຺ປຕິ ຫາຍຕິ ຂີຍຕິ ນ ປຣິວຑ຺ຒຕິ ຕຕ຺ເຖວ ປຣິຍາທິຍຕິ, ອິທເມຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ອກຸສລໍ ໂຖກ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ປຸພ຺ພເປຕາທິສປຎ຺ໂຫ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.

໕. ສຸປິນປຎ຺ໂຫ

໕. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ນຣນາຣິໂຍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ ກລ຺ຍາຓມ຺ປິ ປາປກມ຺ປິ, ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພມ຺ປິ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພມ຺ປິ, ກຕປຸພ຺ພມ຺ປິ ອກຕປຸພ຺ພມ຺ປິ, ເຂມມ຺ປິ ສຠຍມ຺ປິ, ທູເຣປິ ສນ຺ຕິເກປິ, ພຫຸວິຘານິປິ ອເນກວຓ຺ຓສຫສ຺ສານິ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ກິຎ຺ເຈຕໍ ສຸປິນໍ ນາມ, ໂກ ເຈຕໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ນິມິຕ຺ຕເມຕໍ, ມຫາຣາຊ, ສຸປິນໍ ນາມ, ຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາປາຕ [ອາປາຖ (ສີ. ປີ.)] ມຸປຄຈ຺ຉຕິ. ຉຍິເມ, ມຫາຣາຊ, ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ວາຕິໂກ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ປິຕ຺ຕິໂກ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ເສມ຺ຫິໂກ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ເທວຕູປສໍຫາຣໂຕ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ສມຸທາຈິຓ຺ຓໂຕ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໂຕ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຣ, ມຫາຣາຊ, ຍໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໂຕ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ຕໍ ເຍວ ສຈ຺ຈໍ, ອວເສສໍ ມິຈ຺ຉາ’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂຍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໂຕ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ກິໍ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ວິຈິນາຕິ, ຕໍ ວາ ນິມິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາປາຕມຸປຄຈ຺ຉຕິ, ອຎ຺ໂຎ ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ, ມຫາຣາຊ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ວິຈິນາຕິ, ນາປິ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈຕິ, ອຖ ໂຂ ຕໍ ເຍວ ນິມິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາປາຕມຸປຄຈ຺ຉຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອາທາໂສ ນ ສຍໍ ກຸຫິຎ຺ຈິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຉາຍໍ ວິຈິນາຕິ, ນາປິ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ຉາຍໍ ອາເນຕ຺ວາ ອາທາສໍ ອາໂຣເປຕິ [ອາໂຣເຈຕິ (ກ.)], ອຖ ໂຂ ຍໂຕ ກຸໂຕຈິ ຉາຍາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາທາສສ຺ສ ອາປາຕມຸປຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ນ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ວິຈິນາຕິ, ນາປິ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕິ, ອຖ ໂຂ ຍໂຕ ກຸໂຕຈິ ນິມິຕ຺ຕໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາປາຕມຸປຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຍໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ອປິ ນຸ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ ‘ເອວໍ ນາມ ວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ ເຂມໍ ວາ ຠຍໍ ວາ’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ ‘ເອວໍວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ ເຂມໍ ວາ ຠຍໍ ວາ’ຕິ, ນິມິຕ຺ເຕ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຎ຺ເຎສໍ ກເຖຕິ, ຕໂຕ ເຕ ອຕ຺ຖໍ ກເຖນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ອິງ຺ຆ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກາຣຓໍ ເມ ທສ຺ເສຫີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ສຣີເຣ ຕິລກາ ປີຬກາ ທທ຺ທູນິ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ລາຠາຍ ວາ ອລາຠາຍ ວາ, ຍສາຍ ວາ ອຍສາຍ ວາ, ນິນ຺ທາຍ ວາ ປສໍສາຍ ວາ, ສຸຂາຍ ວາ ທຸກ຺ຂາຍ ວາ, ອປິ ນຸ ຕາ, ມຫາຣາຊ, ປີຬກາ ຊານິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ‘ອິມໍ ນາມ ມຍໍ ອຕ຺ຖໍ ນິປ຺ຜາເທສ຺ສາມາ’’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຍາທິເສ ຕາ ໂອກາເສ ປີຬກາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕາ ປີຬກາ ທິສ຺ວາ ເນມິຕ຺ຕກາ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕິ ‘ເອວໍ ນາມ ວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຍໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ ‘ເອວໍ ນາມ ວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ ເຂມໍ ວາ ຠຍໍ ວາ’ຕິ, ນິມິຕ຺ເຕ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຎ຺ເຎສໍ ກເຖຕິ, ຕໂຕ ເຕ ອຕ຺ຖໍ ກເຖນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂຍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕ, ອຸທາຫຸ ຊາຄຣນ຺ໂຕ [ຊຄ຺ຄນ຺ໂຕ (ສີ. ປີ.)] ປສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂຍ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ໂສ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕ ປສ຺ສຕິ, ນາປິ ຊາຄຣນ຺ໂຕ ປສ຺ສຕິ. ອປິ ຈ ໂອກ຺ກນ຺ເຕ ມິທ຺ເຘ ອສມ຺ປຕ຺ເຕ ຠວງ຺ເຄ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ. ມິທ຺ຘສມາຣູຬ຺ຫສ຺ສ, ມຫາຣາຊ, ຈິຕ຺ຕໍ ຠວງ຺ຄຄຕໍ ໂຫຕິ, ຠວງ຺ຄຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ອປ຺ປຏິວິຊານນ຺ຕສ຺ສ ສຸປິໂນ ນ ໂຫຕິ, ປວຕ຺ຕມາເນ ຈິຕ຺ເຕ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຕິມິເຣ ອນ຺ຘກາເຣ ອປ຺ປຠາເສ ສຸປຣິສຸທ຺ເຘປິ ອາທາເສ ຉາຍາ ນ ທິສ຺ສຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ມິທ຺ຘສມາຣູຬ຺ເຫ ຈິຕ຺ເຕ ຠວງ຺ຄຄເຕ ຕິຏ຺ຐມາເນປິ ສຣີເຣ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອປ຺ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ເຕ ສຸປິນໍ ນ ປສ຺ສຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອາທາໂສ, ເອວໍ ສຣີຣໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ; ຍຖາ ອນ຺ຘກາໂຣ, ເອວໍ ມິທ຺ຘໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ; ຍຖາ ອາໂລໂກ, ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ມຫິໂກຕ຺ຖຏສ຺ສ ສູຣິຍສ຺ສ ປຠາ ນ ທິສ຺ສຕິ ສນ຺ຕາ ເຍວ ສູຣິຍຣສ຺ມິ ອປ຺ປວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ອປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ສູຣິຍຣສ຺ມິຍາ ອາໂລໂກ ນ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ມິທ຺ຘສມາຣູຬ຺ຫສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຠວງ຺ຄຄຕໍ ໂຫຕິ, ຠວງ຺ຄຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ອປ຺ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ເຕ ສຸປິນໍ ນ ປສ຺ສຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ສູຣິໂຍ, ເອວໍ ສຣີຣໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ; ຍຖາ ມຫິໂກຕ຺ຖຣຓໍ, ເອວໍ ມິທ຺ຘໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ; ຍຖາ ສູຣິຍຣສ຺ມິ, ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ, ມຫາຣາຊ, ສນ຺ເຕປິ ສຣີເຣ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ມິທ຺ຘສມາຣູຬ຺ຫສ຺ສ ຠວງ຺ຄຄຕສ຺ສ ສນ຺ເຕປິ ສຣີເຣ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນິໂຣຘສມາປນ຺ນສ຺ສ ສນ຺ເຕປິ ສຣີເຣ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຊາຄຣນ຺ຕສ຺ສ, ມຫາຣາຊ, ຈິຕ຺ຕໍ ໂລລໍ ໂຫຕິ ວິວຏໍ ປາກຏໍ ອນິພທ຺ຘໍ, ເອວຣູປສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕ ນິມິຕ຺ຕໍ ອາປາຕໍ ນ ອຸເປຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິສໍ ວິວຏໍ ປາກຏໍ ອກິຣິຍໍ ອຣຫສ຺ສໍ ຣຫສ຺ສກາມາ ປຣິວຊ຺ເຊນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຊາຄຣນ຺ຕສ຺ສ ທິພ຺ໂພ ອຕ຺ໂຖ ອາປາຕໍ ນ ອຸເປຕິ, ຕສ຺ມາ ຊາຄຣນ຺ໂຕ ສຸປິນໍ ນ ປສ຺ສຕິ. ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂຸໍ ຠິນ຺ນາຊີວໍ ອນາຈາຣໍ ປາປມິຕ຺ຕໍ ທຸສ຺ສີລໍ ກຸສີຕໍ ຫີນວີຣິຍໍ ກຸສລາ ໂພຘິປກ຺ຂິຍາ ຘມ຺ມາ ອາປາຕໍ ນ ອຸເປນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຊາຄຣນ຺ຕສ຺ສ ທິພ຺ໂພ ອຕ຺ໂຖ ອາປາຕໍ ນ ອຸເປຕິ, ຕສ຺ມາ ຊາຄຣນ຺ໂຕ ສຸປິນໍ ນ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຕ຺ຖິ ມິທ຺ຘສ຺ສ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຖິ ມິທ຺ຘສ຺ສ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກຕມໍ ອາທິ, ກຕມໍ ມຊ຺ຌໍ, ກຕມໍ ປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂຍ, ມຫາຣາຊ, ກາຍສ຺ສ ໂອນາໂຫ ປຣິໂຍນາໂຫ ທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ມນ຺ທຕາ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາ ກາຍສ຺ສ, ອຍໍ ມິທ຺ຘສ຺ສ ອາທິ; ໂຍ, ມຫາຣາຊ, ກປິນິທ຺ທາປເຣໂຕ ໂວກິຓ຺ຓກໍ ຊຄ຺ຄຕິ [ໂວກິຓ຺ຓຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ (ນິສ຺ຍ)], ອິທໍ ມິທ຺ຘສ຺ສ ມຊ຺ຌໍ; ຠວງ຺ຄຄຕິ ປຣິໂຍສນໍ. ມຊ຺ຌູປຄໂຕ, ມຫາຣາຊ, ກປິນິທ຺ທາປເຣໂຕ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ໂກຈິ ຍຕຈາຣີ ສມາຫິຕຈິຕ຺ໂຕ ຐິຕຘມ຺ໂມ ອຈລພຸທ຺ຘິ ປຫີນໂກຕູຫລສທ຺ທໍ ວນມຊ຺ໂຌຄາຫິຕ຺ວາ ສຸຂຸມໍ ອຕ຺ຖໍ ຈິນ຺ຕຍຕິ, ນ ຈ ໂສ ຕຕ຺ຖ ມິທ຺ຘໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ສມາຫິໂຕ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ສຸຂຸມໍ ອຕ຺ຖໍ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຊາຄໂຣ ນ ມິທ຺ຘສມາປນ຺ໂນ, ມຊ຺ຌູປຄໂຕ ກປິນິທ຺ທາປເຣໂຕ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ໂກຕູຫລສທ຺ໂທ, ເອວໍ ຊາຄຣໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ; ຍຖາ ວິວິຕ຺ຕໍ ວນໍ, ເອວໍ ກປິນິທ຺ທາປເຣໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ; ຍຖາ ໂສ ໂກຕູຫລສທ຺ທໍ ໂອຫາຍ ມິທ຺ຘໍ ວິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠູໂຕ ສຸຂຸມໍ ອຕ຺ຖໍ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ເອວໍ ຊາຄໂຣ ນ ມິທ຺ຘສມາປນ຺ໂນ ກປິນິທ຺ທາປເຣໂຕ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ສຸປິນປຎ຺ໂຫ ປຎ຺ຈໂມ.

໖. ອກາລມຣຓປຎ຺ໂຫ

໖. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເຍ ເຕ ສຕ຺ຕາ ມຣນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ກາເລ ເຍວ ມຣນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ອກາເລປິ ມຣນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ກາເລປິ ມຣຓໍ, ອຕ຺ຖິ ອກາເລປິ ມຣຓ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເກ ກາເລ ມຣນ຺ຕິ, ເກ ອກາເລ ມຣນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຕຍາ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂາ ວາ ຊມ຺ພຸຣຸກ຺ຂາ ວາ, ອຎ຺ຎສ຺ມາ ວາ ປນ ຜລຣຸກ຺ຂາ ຜລານິ ປຕນ຺ຕານິ ອາມານິ ຈ ປກ຺ການິ ຈາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຍານິ ຕານິ, ມຫາຣາຊ, ຜລານິ ຣຸກ຺ຂໂຕ ປຕນ຺ຕິ, ສພ຺ພານິ ຕານິ ກາເລ ເຍວ ປຕນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ອກາເລປີ’’ຕິ? ‘‘ຍານິ ຕານິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຜລານິ ປຣິປກ຺ການິ ວິລີນານິ ປຕນ຺ຕິ, ສພ຺ພານິ ຕານິ ກາເລ ປຕນ຺ຕິ. ຍານິ ປນ ຕານິ ອວເສສານິ ຜລານິ ເຕສຸ ການິຈິ ກິມິວິທ຺ຘານິ ປຕນ຺ຕິ, ການິຈິ ລຄຸຬຫຕານິ [ສກຸຓປຫຕາ (ສ຺ຍາ.), ລກຸຏຫຕານິ (ສີ. ປີ. ກ.)] ປຕນ຺ຕິ, ການິຈິ ວາຕປ຺ປຫຕານິ ປຕນ຺ຕິ, ການິຈິ ອນ຺ໂຕປູຕິການິ ຫຸຕ຺ວາ ປຕນ຺ຕິ, ສພ຺ພານິ ຕານິ ອກາເລ ປຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເຕ ຊຣາເວຄຫຕາ ມຣນ຺ຕິ, ເຕ ເຍວ ກາເລ ມຣນ຺ຕິ, ອວເສສາ ເກຈິ ກມ຺ມປ຺ປຏິພາຬ຺ຫາ ມຣນ຺ຕິ, ເກຈິ ຄຕິປ຺ປຏິພາຬ຺ຫາ ມຣນ຺ຕິ, ເກຈິ ກິຣິຍປ຺ປຏິພາຬ຺ຫາ ມຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເຍ ເຕ ກມ຺ມປ຺ປຏິພາຬ຺ຫາ ມຣນ຺ຕິ, ເຍປິ ເຕ ຄຕິປ຺ປຏິພາຬ຺ຫາ ມຣນ຺ຕິ, ເຍປິ ເຕ ກິຣິຍປ຺ປຏິພາຬ຺ຫາ ມຣນ຺ຕິ, ເຍປິ ເຕ ຊຣາເວຄປ຺ປຏິພາຬ຺ຫາ ມຣນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ກາເລ ເຍວ ມຣນ຺ຕິ, ໂຍປິ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຄໂຕ ມຣຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ກາໂລ, ກາເລ ເຍວ ໂສ ມຣຕິ. ໂຍປິ ວິຊາຕຆເຣ ມຣຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ກາໂລ, ໂສປິ ກາເລ ເຍວ ມຣຕິ. ໂຍປິ ມາສິໂກ ມຣຕິ…ເປ… ໂຍປິ ວສ຺ສສຕິໂກ ມຣຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ກາໂລ, ກາເລ ເຍວ ໂສ ມຣຕິ, ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອກາເລ ມຣຓໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ເຍ ເກຈິ ມຣນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ກາເລ ເຍວ ມຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ສຕ຺ຕິເມ, ມຫາຣາຊ, ວິຊ຺ຊມາເນປິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອາຍຸສ຺ມິໍ ອກາເລ ມຣນ຺ຕິ. ກຕເມ ສຕ຺ຕ? ຊິຆຈ຺ຉິໂຕ, ມຫາຣາຊ, ໂຠຊນໍ ອລຠມາໂນ ອຸປຫຕພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອາຍຸສ຺ມິໍ ອກາເລ ມຣຕິ, ປິປາສິໂຕ, ມຫາຣາຊ, ປານີຍໍ ອລຠມາໂນ ປຣິສຸກ຺ຂຫທໂຍ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອາຍຸສ຺ມິໍ ອກາເລ ມຣຕິ, ອຫິນາ ທຏ຺ໂຐ, ມຫາຣາຊ, ວິສເວຄາຠິຫໂຕ ຕິກິຈ຺ຉກໍ ອລຠມາໂນ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອາຍຸສ຺ມິໍ ອກາເລ ມຣຕິ, ວິສມາສິໂຕ, ມຫາຣາຊ, ຑຍ຺ຫນ຺ເຕສຸ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ເຄສຸ ອຄທໍ ອລຠມາໂນ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອາຍຸສ຺ມິໍ ອກາເລ ມຣຕິ, ອຄ຺ຄິຄໂຕ, ມຫາຣາຊ, ຌາຍມາໂນ ນິພ຺ພາປນໍ ອລຠມາໂນ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອາຍຸສ຺ມິໍ ອກາເລ ມຣຕິ, ອຸທກຄໂຕ, ມຫາຣາຊ, ປຕິຏ຺ຐໍ ອລຠມາໂນ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອາຍຸສ຺ມິໍ ອກາເລ ມຣຕິ, ສຕ຺ຕິຫໂຕ, ມຫາຣາຊ, ອາພາຘິໂກ ຠິສກ຺ກໍ ອລຠມາໂນ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອາຍຸສ຺ມິໍ ອກາເລ ມຣຕິ, ອິເມ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສຕ຺ຕ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອາຍຸສ຺ມິໍ ອກາເລ ມຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣາປາຫໍ, ມຫາຣາຊ, ເອກໍເສນ ວທາມິ.

‘‘ອຏ຺ຐວິເຘນ, ມຫາຣາຊ, ສຕ຺ຕານໍ ກາລງ຺ກິຣິຍາ ໂຫຕິ, ວາຕສມຸຏ຺ຐາເນນ ປິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາເນນ ເສມ຺ຫສມຸຏ຺ຐາເນນ ສນ຺ນິປາຕິເກນ ອຸຕຸວິປຣິຓາເມນ ວິສມປຣິຫາເຣນ ໂອປກ຺ກມິເກນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ມຫາຣາຊ, ສຕ຺ຕານໍ ກາລງ຺ກິຣິຍາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣ, ມຫາຣາຊ, ຍທິທໍ ກມ຺ມວິປາເກນ ກາລງ຺ກິຣິຍາ, ສາ ເຍວ ຕຕ຺ຖ ສາມຍິກາ [ສາມາຍິກາ (ກ.)] ກາລງ຺ກິຣິຍາ, ອວເສສາ ອສາມຍິກາ ກາລງ຺ກິຣິຍາຕິ. ຠວຕິ ຈ –

‘‘‘ຊິຆຈ຺ຉາຍ ປິປາສາຍ, ອຫິທຏ຺ຐາ [ອຫິທຏ຺ໂຐ (ສີ.), ອຫິນາ ທຏ຺ໂຐ (ປີ.)] ວິເສນ ຈ;

ອຄ຺ຄິອຸທກສຕ຺ຕີຫິ, ອກາເລ ຕຕ຺ຖ ມີຍຕິ;

ວາຕປິຕ຺ເຕນ ເສມ຺ເຫນ, ສນ຺ນິປາເຕນຸຕູຫິ ຈ;

ວິສໂມປກ຺ກມກມ຺ເມຫິ, ອກາເລ ຕຕ຺ຖ ມີຍຕີ’ຕິ.

‘‘ເກຈິ, ມຫາຣາຊ, ສຕ຺ຕາ ປຸພ຺ເພ ກເຕນ ເຕນ ເຕນ ອກຸສລກມ຺ມວິປາເກນ ມຣນ຺ຕິ. ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ໂຍ ປຸພ຺ເພ ປເຣ ຊິຆຈ຺ຉາຍ ມາເຣຕິ, ໂສ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ຊິຆຈ຺ຉາຍ ປຣິປີຬິໂຕ ຉາໂຕ ປຣິກິລນ຺ໂຕ ສຸກ຺ຂມິລາຕຫທໂຍ ພຸຠຸກ຺ຂິໂຕ [ສຸກ຺ຂິໂຕ (ສີ. ປີ. ກ.)] ວິສຸກ຺ຂິໂຕ ຌາຍນ຺ໂຕ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ປຣິຑຍ຺ຫນ຺ໂຕ ຊິຆຈ຺ຉາຍ ເຍວ ມຣຕິ ທຫໂຣປິ ມຊ຺ຌິໂມປິ ມຫລ຺ລໂກປິ, ອິທມ຺ປິ ຕສ຺ສ ສາມຍິກມຣຓໍ.

‘‘ໂຍ ປຸພ຺ເພ ປເຣ ປິປາສາຍ ມາເຣຕິ, ໂສ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ເປໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິຊ຺ຌາມຕຓ຺ຫິໂກ ສມາໂນ ລູໂຂ ກິໂສ ປຣິສຸກ຺ຂິຕຫທໂຍ ປິປາສາຍ ເຍວ ມຣຕິ ທຫໂຣປິ ມຊ຺ຌິໂມປິ ມຫລ຺ລໂກປິ, ອິທມ຺ປິ ຕສ຺ສ ສາມຍິກມຣຓໍ.

‘‘ໂຍ ປຸພ຺ເພ ປເຣ ອຫິນາ ຑໍສາເປຕ຺ວາ ມາເຣຕິ, ໂສ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ອຊຄຣມຸເຂເນວ ອຊຄຣມຸຂໍ ກຓ຺ຫສປ຺ປມຸເຂເນວ ກຓ຺ຫສປ຺ປມຸຂໍ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເຕຫິ ຂາຍິຕຂາຍິໂຕ ອຫີຫິ ທຏ຺ໂຐ ເຍວ ມຣຕິ ທຫໂຣປິ ມຊ຺ຌິໂມປິ ມຫລ຺ລໂກປິ, ອິທມ຺ປິ ຕສ຺ສ ສາມຍິກມຣຓໍ.

‘‘ໂຍ ປຸພ຺ເພ ປເຣ ວິສໍ ທຕ຺ວາ ມາເຣຕິ, ໂສ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ຑຍ຺ຫນ຺ເຕຫິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ເຄຫິ ຠິຊ຺ຊມາເນນ ສຣີເຣນ ກຸຓປຄນ຺ຘໍ ວາຍນ຺ໂຕ ວິເສເນວ ມຣຕິ ທຫໂຣປິ ມຊ຺ຌິໂມປິ ມຫລ຺ລໂກປິ, ອິທມ຺ປິ ຕສ຺ສ ສາມຍິກມຣຓໍ.

‘‘ໂຍ ປຸພ຺ເພ ປເຣ ອຄ຺ຄິນາ ມາເຣຕິ, ໂສ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ອງ຺ຄາຣປພ຺ພເຕເນວ ອງ຺ຄາຣປພ຺ພຕໍ ຍມວິສເຍເນວ ຍມວິສຍໍ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ທຑ຺ຒວິທຑ຺ຒຄຕ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິນາ ເຍວ ມຣຕິ ທຫໂຣປິ ມຊ຺ຌິໂມປິ ມລລ຺ລໂກປິ, ອິທມ຺ປິ ຕສ຺ສ ສາມຍິກມຣຓໍ.

‘‘ໂຍ ປຸພ຺ເພ ປເຣ ອຸທເກນ ມາເຣຕິ, ໂສ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ຫຕວິລຸຕ຺ຕຠຄ຺ຄທຸພ຺ພລຄຕ຺ໂຕ ຂຸພ຺ຠິຕຈິຕ຺ໂຕ [ຂຸຠິຕຈິຕ຺ໂຕ (ສີ. ປີ.)] ອຸທເກເນວ [ອຸທເກ ເຍວ (ພຫູສຸ)] ມຣຕິ ທຫໂຣປິ ມຊ຺ຌິໂມປິ ມຫລ຺ລໂກປິ, ອິທມ຺ປິ ຕສ຺ສ ສາມຍິກມຣຓໍ.

‘‘ໂຍ ປຸພ຺ເພ ປເຣ ສຕ຺ຕິຍາ ມາເຣຕິ, ໂສ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ຉິນ຺ນຠິນ຺ນໂກຏ຺ຏິຕວິໂກຏ຺ຏິໂຕ ສຕ຺ຕິມຸຂສມາຫໂຕ ສຕ຺ຕິຍາ ເຍວ ມຣຕິ ທຫໂຣປິ ມຊ຺ຌິໂມປິ ມຫລ຺ລໂກປິ, ອິທມ຺ປິ ຕສ຺ສ ສາມຍິກມຣຓໍ’’.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອກາເລ ມຣຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຍໍ ວເທຕິ, ອິງ຺ຆ ເມ ຕ຺ວໍ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ອຕິທິສາຕິ’’. ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫຕິມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ອາທິນ຺ນຕິຓກຏ຺ຐສາຂາປລາໂສ ປຣິຍາທິນ຺ນຠກ຺ໂຂ ອຸປາທານສງ຺ຂຍາ ນິພ຺ພາຍຕິ, ໂສ ອຄ຺ຄິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ອນີຕິໂກ ອນຸປທ຺ທໂວ ສມເຍ ນິພ຺ພຸໂຕ ນາມາ’ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍ ໂກຈິ ພຫູນິ ທິວສສຫສ຺ສານິ ຊີວິຕ຺ວາ ຊຣາຊິຓ຺ໂຓ ອາຍຸກ຺ຂຍາ ອນີຕິໂກ ອນຸປທ຺ທໂວ ມຣຕິ, ໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ສມເຍ ມຣຓມຸປຄໂຕ’ຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ມຫຕິມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ອາທິນ຺ນຕິຓກຏ຺ຐສາຂາປລາໂສ ອສ຺ສ, ຕໍ ອປຣິຍາທິນ຺ເນ ເຍວ ຕິຓກຏ຺ຐສາຂາປລາເສ ມຫຕິມຫາເມໂຆ ອຠິປ຺ປວສ຺ສິຕ຺ວາ ນິພ຺ພາເປຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ສມເຍ ນິພ຺ພຸໂຕ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ສ ປນ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ປຈ຺ຉິໂມ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປຸຣິມເກນ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມສມຄຕິໂກ ນາໂຫສີ’’ຕິ? ‘‘ອາຄນ຺ຕຸເກນ, ຠນ຺ເຕ, ເມເຆນ ປຏິປີຬິໂຕ ໂສ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ອສມເຍ ນິພ຺ພຸໂຕ’’ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍ ໂກຈິ ອກາເລ ມຣຕິ, ໂສ ອາຄນ຺ຕຸເກນ ໂຣເຄນ ປຏິປີຬິໂຕ ວາຕສມຸຏ຺ຐາເນນ ວາ ປິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາເນນ ວາ ເສມ຺ຫສມຸຏ຺ຐາເນນ ວາ ສນ຺ນິປາຕິເກນ ວາ ອຸຕຸປຣິຓາມເຊນ ວາ ວິສມປຣິຫາຣເຊນ ວາ ໂອປກ຺ກມິເກນ ວາ ຊິຆຈ຺ຉາຍ ວາ ປິປາສາຍ ວາ ສປ຺ປທຏ຺ເຐນ ວາ ວິສມາສິເຕນ ວາ ອຄ຺ຄິນາ ວາ ອຸທເກນ ວາ ສຕ຺ຕິເວຄປ຺ປຏິປີຬິໂຕ ວາ ອກາເລ ມຣຕິ. ອິທເມຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ອກາເລ ມຣຓໍ ອຕ຺ຖິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຄຄເນ ມຫຕິມຫາວລາຫໂກ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ນິນ຺ນຎ຺ຈ ຖລຎ຺ຈ ປຣິປູຣຍນ຺ໂຕ ອຠິວສ຺ສຕິ, ໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ເມໂຆ ອນີຕິໂກ ອນຸປທ຺ທໂວ ວສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍ ໂກຈິ ຈິຣໍ ຊີວິຕ຺ວາ ຊຣາຊິຓ຺ໂຓ ອາຍຸກ຺ຂຍາ ອນີຕິໂກ ອນຸປທ຺ທໂວ ມຣຕິ, ໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ສມເຍ ມຣຓມຸປຄໂຕ’ຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຄຄເນ ມຫຕິມຫາວລາຫໂກ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາເຍວ ມຫຕາ ວາເຕນ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ມຫາວລາຫໂກ ສມເຍ ວິຄໂຕ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ສ ປນ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ປຈ຺ຉິໂມ ວລາຫໂກ ປຸຣິເມນ ວລາຫເກນ ສມສມຄຕິໂກ ນາໂຫສີ’’ຕິ? ‘‘ອາຄນ຺ຕຸເກນ, ຠນ຺ເຕ, ວາເຕນ ປຏິປີຬິໂຕ ໂສ ວລາຫໂກ ອສມຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເຍວ ວິຄໂຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍ ໂກຈິ ອກາເລ ມຣຕິ, ໂສ ອາຄນ຺ຕຸເກນ ໂຣເຄນ ປຏິປີຬິໂຕ ວາຕສມຸຏ຺ຐາເນນ ວາ…ເປ… ສຕ຺ຕິເວຄປ຺ປຏິປີຬິໂຕ ວາ ອກາເລ ມຣຕິ. ອິທເມຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ອກາເລ ມຣຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ພລວາ ອາສີວິໂສ ກຸປິໂຕ ກິຎ຺ຈິເທວ ປຸຣິສໍ ຑໍເສຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ຕໍ ວິສໍ ອນີຕິກໍ ອນຸປທ຺ທວໍ ມຣຓໍ ປາເປຍ຺ຍ, ຕໍ ວິສໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ອນີຕິກມນຸປທ຺ທວໍ ໂກຏິຄຕ’ນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍ ໂກຈິ ຈິຣໍ ຊີວິຕ຺ວາ ຊຣາຊິຓ຺ໂຓ ອາຍຸກ຺ຂຍາ ອນີຕິໂກ ອນຸປທ຺ທໂວ ມຣຕິ, ໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ອນີຕິໂກ ອນຸປທ຺ທໂວ ຊີວິຕໂກຏິຄໂຕ ສາມຍິກໍ ມຣຓມຸປຄໂຕ’ຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ພລວຕາ ອາສີວິເສນ ທຏ຺ຐສ຺ສ ອນ຺ຕຣາເຍວ ອາຫິຕຸຓ຺ຑິໂກ ອຄທໍ ທຕ຺ວາ ອວິສໍ ກເຣຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ວິສໍ ສມເຍ ວິຄຕໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ສ ປນ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ປຈ຺ຉິມໍ ວິສໍ ປຸຣິມເກນ ວິເສນ ສມສມຄຕິກໍ ນາໂຫສີ’’ຕິ? ‘‘ອາຄນ຺ຕຸເກນ, ຠນ຺ເຕ, ອຄເທນ ປຏິປີຬິຕໍ ວິສໍ ອໂກຏິຄຕໍ ເຍວ ວິຄຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍ ໂກຈິ ອກາເລ ມຣຕິ, ໂສ ອາຄນ຺ຕຸເກນ ໂຣເຄນ ປຏິປີຬິໂຕ ວາຕສມຸຏ຺ຐາເນນ ວາ…ເປ… ສຕ຺ຕິເວຄປ຺ປຏິປີຬິໂຕ ວາ ອກາເລ ມຣຕິ. ອິທເມຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ອກາເລ ມຣຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ອິສ຺ສາໂສ ສຣໍ ປາເຕຍ຺ຍ, ສເຈ ໂສ ສໂຣ ຍຖາຄຕິຄມນປຖມຕ຺ຖກໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂສ ສໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ອນີຕິໂກ ອນຸປທ຺ທໂວ ຍຖາຄຕິຄມນປຖມຕ຺ຖກໍ ຄໂຕ ນາມາ’ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍ ໂກຈິ ຈິຣໍ ຊີວິຕ຺ວາ ຊຣາຊິຓ຺ໂຓ ອາຍຸກ຺ຂຍາ ອນີຕິໂກ ອນຸປທ຺ທໂວ ມຣຕິ, ໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ອນີຕິໂກ ອນຸປທ຺ທໂວ ສມເຍ ມຣຓມຸປຄໂຕ’ຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ອິສ຺ສາໂສ ສຣໍ ປາເຕຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ຕໍ ສຣໍ ຕສ຺ມິໍ ເຍວ ຂເຓ ໂກຈິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ສໂຣ ຍຖາຄຕິຄມນປຖມຕ຺ຖກໍ ຄໂຕ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ສ ປນ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ປຈ຺ຉິໂມ ສໂຣ ປຸຣິມເກນ ສເຣນ ສມສມຄຕິໂກ ນາໂຫສີ’’ຕິ? ‘‘ອາຄນ຺ຕຸເກນ, ຠນ຺ເຕ, ຄຫເຓນ ຕສ຺ສ ສຣສ຺ສ ຄມນໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍ ໂກຈິ ອກາເລ ມຣຕິ, ໂສ ອາຄນ຺ຕຸເກນ ໂຣເຄນ ປຏິປີຬິໂຕ ວາຕສມຸຏ຺ຐາເນນ ວາ…ເປ… ສຕ຺ຕິເວຄປ຺ປຏິປີຬິໂຕ ວາ ອກາເລ ມຣຕິ. ອິທເມຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ອກາເລ ມຣຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ໂຍ ໂກຈິ ໂລຫມຍໍ ຠາຊນໍ ອາໂກເຏຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ອາໂກຏເນນ ສທ຺ໂທ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຍຖາຄຕິຄມນປຖມຕ຺ຖກໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂສ ສທ຺ໂທ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ອນີຕິໂກ ອນຸປທ຺ທໂວ ຍຖາຄຕິຄມນປຖມຕ຺ຖກໍ ຄໂຕ ນາມາ’ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍ ໂກຈິ ພຫູນິ ທິວສສຫສ຺ສານິ ຊີວິຕ຺ວາ ຊຣາຊິຓ຺ໂຓ ອາຍຸກ຺ຂຍາ ອນີຕິໂກ ອນຸປທ຺ທໂວ ມຣຕິ, ໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ອນີຕິໂກ ອນຸປທ຺ທໂວ ສມເຍ ມຣຓມຸປາຄໂຕ’ຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ໂຍ ໂກຈິ ໂລຫມຍໍ ຠາຊນໍ ອາໂກເຏຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ອາໂກຏເນນ ສທ຺ໂທ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ນິພ຺ພຕ຺ເຕ ສທ຺ເທ ອທູຣຄເຕ ໂກຈິ ອາມເສຍ຺ຍ, ສຫ ອາມສເນນ ສທ຺ໂທ ນິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ສທ຺ໂທ ຍຖາຄຕິຄມນປຖມຕ຺ຖກໍ ຄໂຕ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ສ ປນ, ມຫາຣາຊ, ປຈ຺ຉິໂມ ສທ຺ໂທ ປຸຣິມເກນ ສທ຺ເທນ ສມສມຄຕິໂກ ນາໂຫສີ’’ຕິ? ‘‘ອາຄນ຺ຕຸເກນ, ຠນ຺ເຕ, ອາມສເນນ ໂສ ສທ຺ໂທ ອຸປຣໂຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍ ໂກຈິ ອກາເລ ມຣຕິ, ໂສ ອາຄນ຺ຕຸເກນ ໂຣເຄນ ປຏິປີຬິໂຕ ວາຕສມຸຏ຺ຐາເນນ ວາ…ເປ… ສຕ຺ຕິເວຄປ຺ປຏິປີຬິໂຕ ວາ ອກາເລ ມຣຕິ. ອິທເມຕ຺ຖ ມຫາຣາຊ ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ອກາເລ ມຣຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ເຂຕ຺ເຕ ສຸວິຣູຬ຺ຫໍ ຘຎ຺ຎພີຊໍ ສມ຺ມາ ປວຕ຺ຕມາເນນ ວສ຺ເສນ ໂອຕຕວິຕຕອາກິຓ຺ຓພຫຸຜລໍ ຫຸຕ຺ວາ [ອຸຏ຺ຐິຕອາກິຓ຺ຓພຫຸຜລໍ ຠວິຕ຺ວາ (ສ຺ຍາ.)] ສສ຺ສຸຏ຺ຐານສມຍໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕໍ ຘຎ຺ຎໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ອນີຕິກມນຸປທ຺ທວໍ ສມຍສມ຺ປຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕີ’ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍ ໂກຈິ ພຫູນິ ທິວສສຫສ຺ສານິ ຊີວິຕ຺ວາ ຊຣາຊິຓ຺ໂຓ ອາຍຸກ຺ຂຍາ ອນີຕິໂກ ອນຸປທ຺ທໂວ ມຣຕິ, ໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ອນີຕິໂກ ອນຸປທ຺ທໂວ ສມເຍ ມຣຓມຸປຄໂຕ’ຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ເຂຕ຺ເຕ ສຸວິຣູຬ຺ຫໍ ຘຎ຺ຎພີຊໍ ອຸທເກນ ວິກລໍ ມເຣຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຘຎ຺ຎໍ ອສມຍສມ຺ປຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ສ ປນ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ປຈ຺ຉິມໍ ຘຎ຺ຎໍ ປຸຣິມເກນ ຘຎ຺ເຎນ ສມສມຄຕິກໍ ນາໂຫສີ’’ຕິ? ‘‘ອາຄນ຺ຕຸເກນ, ຠນ຺ເຕ, ອຸຓ຺ເຫນ ປຏິປີຬິຕໍ ຕໍ ຘຎ຺ຎໍ ມຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍ ໂກຈິ ອກາເລ ມຣຕິ, ໂສ ອາຄນ຺ຕຸເກນ ໂຣເຄນ ປຏິປີຬິໂຕ ວາຕສມຸຏ຺ຐາເນນ ວາ…ເປ… ສຕ຺ຕິເວຄປ຺ປຏິປີຬິໂຕ ວາ ອກາເລ ມຣຕິ. ອິທເມຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ອກາເລ ມຣຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ.

‘‘ສຸຕປຸພ຺ພໍ ປນ ຕຍາ, ມຫາຣາຊ, ‘ສມ຺ປນ຺ນຕຣຸຓສສ຺ສໍ ກິມໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສມູລໍ ນາເສນ຺ຕີ’’’ຕິ? ‘‘ສຸຕປຸພ຺ພຎ຺ເຈວ ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພຎ຺ຈາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ສສ຺ສໍ ກາເລ ນຏ຺ຐໍ, ອຸທາຫຸ ອກາເລ ນຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອກາເລ, ຠນ຺ເຕ, ຍທິ ໂຂ ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ສສ຺ສໍ ກິມໂຍ ນ ຂາເທຍ຺ຍຸໍ, ສສ຺ສຸທ຺ຘຣຓສມຍໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ອາຄນ຺ຕຸເກນ ອຸປຆາເຕນ ສສ຺ສໍ ວິນສ຺ສຕິ, ນິຣຸປຆາຕໍ ສສ຺ສໍ ສສ຺ສຸທ຺ຘຣຓສມຍໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍ ໂກຈິ ອກາເລ ມຣຕິ, ໂສ ອາຄນ຺ຕຸເກນ ໂຣເຄນ ປຏິປີຬິໂຕ ວາຕສມຸຏ຺ຐາເນນ ວາ…ເປ… ສຕ຺ຕິເວຄປ຺ປຏິປີຬິໂຕ ວາ ມຣຕິ. ອິທເມຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ອກາເລ ມຣຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ.

‘‘ສຸຕປຸພ຺ພໍ ປນ ຕຍາ, ມຫາຣາຊ, ‘ສມ຺ປນ຺ເນ ສສ຺ເສ ຜລຠາຣນມິເຕ ມຎ຺ຈຣິຕປຕ຺ເຕ ກຣກວສ຺ສໍ ນາມ ວສ຺ສຊາຕິ ນິປຕິຕ຺ວາ ວິນາເສຕິ ອຜລໍ ກໂຣຕີ’ຕິ? ‘‘ສຸຕປຸພ຺ພຎ຺ເຈວ ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພຎ຺ຈາ’’ຕິ. ‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ສສ຺ສໍ ກາເລ ນຏ຺ຐໍ, ອຸທາຫຸ ອກາເລ ນຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອກາເລ, ຠນ຺ເຕ, ຍທິ ໂຂ ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ສສ຺ສໍ ກຣກວສ຺ສໍ ນ ວສ຺ເສຍ຺ຍ ສສ຺ສຸທ຺ຘຣຓສມຍໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ອາຄນ຺ຕຸເກນ ອຸປຆາເຕນ ສສ຺ສໍ ວິນສ຺ສຕິ, ນິຣຸປຆາຕໍ ສສ຺ສໍ ສສ຺ສຸທ຺ຘຣຓສມຍໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍ ໂກຈິ ອກາເລ ມຣຕິ, ໂສ ອາຄນ຺ຕຸເກນ ໂຣເຄນ ປຏິປີຬິໂຕ ວາຕສມຸຏ຺ຐາເນນ ວາ ປິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາເນນ ວາ ເສມ຺ຫສມຸຏ຺ຐາເນນ ວາ ສນ຺ນິປາຕິເກນ ວາ ອຸຕຸປຣິຓາມເຊນ ວາ ວິສມປຣິຫາຣເຊນ ວາ ໂອປກ຺ກມິເກນ ວາ ຊິຆຈ຺ຉາຍ ວາ ປິປາສາຍ ວາ ສປ຺ປທຏ຺ເຐນ ວາ ວິສມາສິເຕນ ວາ ອຄ຺ຄິນາ ວາ ອຸທເກນ ວາ ສຕ຺ຕິເວຄປ຺ປຏິປີຬິໂຕ ວາ ອກາເລ ມຣຕິ. ຍທິ ປນ ອາຄນ຺ຕຸເກນ ໂຣເຄນ ປຏິປີຬິໂຕ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ສມເຍວ ມຣຓໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍ. ອິທເມຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ອກາເລ ມຣຓໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອພ຺ຠຸຕໍ ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສຸທສ຺ສິຕໍ ກາຣຓໍ, ສຸທສ຺ສິຕໍ ໂອປມ຺ມໍ ອກາເລ ມຣຓສ຺ສ ປຣິທີປນາຍ, ‘ອຕ຺ຖິ ອກາເລ ມຣຓ’ນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕານີກຕໍ ປາກຏໍ ກຕໍ ວິຠູຕໍ ກຕໍ, ອຈິຕ຺ຕວິກ຺ຂິຕ຺ຕໂກປິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ມນຸໂຊ ເອກເມເກນປິ ຕາວ ໂອປມ຺ເມນ ນິຏ຺ຐໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ‘ອຕ຺ຖິ ອກາເລ ມຣຓ’ນ຺ຕິ, ກິໍ ປນ ມນຸໂຊ ສເຈຕໂນ? ປຐໂມປມ຺ເມເນວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ‘ອຕ຺ຖິ ອກາເລ ມຣຓ’ນ຺ຕິ, ອປິ ຈ ອປຣາປຣໍ ນິພ຺ພາຫນໍ ໂສຕຸກາໂມ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ’’ນ຺ຕິ.

ອກາລມຣຓປຎ຺ໂຫ ຉຏ຺ໂຐ.

໗. ເຈຕິຍປາຏິຫາຣິຍປຎ຺ໂຫ

໗. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສພ຺ເພສໍ ປຣິນິພ຺ພຸຕານໍ ເຈຕິເຍ ປາຏິຫີຣໍ ໂຫຕິ, ອຸທາຫຸ ເອກຈ຺ຈານໍ ເຍວ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອກຈ຺ຈານໍ, ມຫາຣາຊ, ໂຫຕິ, ເອກຈ຺ຈານໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ກຕເມສໍ, ຠນ຺ເຕ, ໂຫຕິ, ກຕເມສໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ຕິຓ຺ຓນ຺ນໍ, ມຫາຣາຊ, ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານາ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ເຈຕິເຍ ປາຏິຫີຣໍ ໂຫຕິ. ກຕເມສໍ ຕິຓ຺ຓນ຺ນໍ? ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ອຣຫາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອນຸກມ຺ປາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕວ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ‘ເອວໍນາມ ເຈຕິເຍ ປາຏິຫີຣໍ ໂຫຕູ’ຕິ, ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານວເສນ ເຈຕິເຍ ປາຏິຫີຣໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອຣຫໂຕ ອຘິຏ຺ຐານວເສນ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ເຈຕິເຍ ປາຏິຫີຣໍ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ເທວຕາ ມນຸສ຺ສານໍ ອນຸກມ຺ປາຍ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ເຈຕິເຍ ປາຏິຫີຣໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ ‘ອິມິນາ ປາຏິຫີເຣນ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ນິຈ຺ຈສມ຺ປຄ຺ຄຫິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ມນຸສ຺ສາ ຈ ປສນ຺ນາ ກຸສເລນ ອຠິວຑ຺ຒິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ, ເອວໍ ເທວຕານໍ ອຘິຏ຺ຐານວເສນ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ເຈຕິເຍ ປາຏິຫີຣໍ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ສທ຺ໂຘ ປສນ຺ໂນ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ພຸທ຺ຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຍນິໂສ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘໍ ວາ ມາລໍ ວາ ທຸສ຺ສໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເຈຕິເຍ ອຸກ຺ຂິປຕິ ‘ເອວໍນາມ ໂຫຕູ’ຕິ, ຕສ຺ສປິ ອຘິຏ຺ຐານວເສນ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ເຈຕິເຍ ປາຏິຫີຣໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຘິຏ຺ຐານວເສນ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ເຈຕິເຍ ປາຏິຫີຣໍ ໂຫຕິ.

‘‘ອິເມສໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕິຓ຺ຓນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານວເສນ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ເຈຕິເຍ ປາຏິຫີຣໍ ໂຫຕິ.

‘‘ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ເຕສໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ໂຫຕິ, ຂີຓາສວສ຺ສປິ ຉຬຠິຎ຺ຎສ຺ສ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ເຈຕິເຍ ປາຏິຫີຣໍ ນ ໂຫຕິ, ອສຕິປິ, ມຫາຣາຊ, ປາຏິຫີເຣ ຈຣິຕໍ ທິສ຺ວາ ສຸປຣິສຸທ຺ຘໍ ໂອກປ຺ເປຕພ຺ພໍ ນິຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ສທ຺ທຫິຕພ຺ພໍ ‘ສຸປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ອຍໍ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ໂຕ’’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ເຈຕິຍປາຏິຫາຣິຍປຎ຺ໂຫ ສຕ຺ຕໂມ.

໘. ຘມ຺ມາຠິສມຍປຎ຺ໂຫ

໘. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເຍ ເຕ ສມ຺ມາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສພ຺ເພສໍ ເຍວ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕິ, ອຸທາຫຸ ກສ຺ສຈິ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ກສ຺ສຈິ, ມຫາຣາຊ, ໂຫຕິ, ກສ຺ສຈິ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ສ ຠນ຺ເຕ ໂຫຕິ, ກສ຺ສ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສ຺ສ, ມຫາຣາຊ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສາປິ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ນ ໂຫຕິ, ເປຕ຺ຕິວິສຍູປປນ຺ນສ຺ສ…ເປ… ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກສ຺ສ…ເປ… ກຸຫກສ຺ສ…ເປ… ມາຕຸຆາຕກສ຺ສ…ເປ… ປິຕຸຆາຕກສ຺ສ…ເປ… ອຣຫນ຺ຕຆາຕກສ຺ສ…ເປ… ສງ຺ຆເຠທກສ຺ສ…ເປ… ໂລຫິຕຸປ຺ປາທກສ຺ສ…ເປ… ເຖຍ຺ຍສໍວາສກສ຺ສ…ເປ… ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ…ເປ… ຠິກ຺ຂຸນິທູສກສ຺ສ…ເປ… ເຕຣສນ຺ນໍ ຄຣຸກາປຕ຺ຕີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ…ເປ… ປຓ຺ຑກສ຺ສ…ເປ… ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສາປິ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ນ ໂຫຕິ…ເປ… ໂຍປິ ມນຸສ຺ສທຫຣໂກ ອູນກສຕ຺ຕວສ຺ສິໂກ, ຕສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສາປິ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ນ ໂຫຕິ. ອິເມສໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂສຬສນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນານມ຺ປິ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເຍ ເຕ ປນ຺ນຣສ ປຸຄ຺ຄລາ ວິຣຸທ຺ຘາ ເຍວ, ເຕສໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕຸ ວາ ມາ ວາ ໂຫຕຸ, ອຖ ເກນ ກາຣເຓນ ມນຸສ຺ສທຫຣກສ຺ສ ອູນກສຕ຺ຕວສ຺ສິກສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສາປິ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ນ ໂຫຕິ? ເອຕ຺ຖ ຕາວ ປຎ຺ໂຫ ຠວຕິ ‘ນນຸ ນາມ ທຫຣກສ຺ສ ນ ຣາໂຄ ໂຫຕິ, ນ ໂທໂສ ໂຫຕິ, ນ ໂມໂຫ ໂຫຕິ, ນ ມາໂນ ໂຫຕິ, ນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ, ນ ອຣຕິ ໂຫຕິ, ນ ກາມວິຕກ຺ໂກ ໂຫຕິ, ອມິສ຺ສິໂຕ ກິເລເສຫິ, ໂສ ນາມ ທຫຣໂກ ຍຸຕ຺ໂຕ ຈ ປຕ຺ໂຕ ຈ ອຣຫຕິ ຈ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ເອກປຏິເວເຘນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຕຎ຺ເຎເວຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ, ເຍນາຫໍ ກາຣເຓນ ຠຓາມິ ‘ອູນກສຕ຺ຕວສ຺ສິກສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສາປິ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ນ ໂຫຕີ’ຕິ. ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ອູນກສຕ຺ຕວສ຺ສິໂກ ຣຊນີເຍ ຣຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ທຸສ຺ສນີເຍ ທຸສ຺ເສຍ຺ຍ, ໂມຫນີເຍ ມຸຍ຺ເຫຍ຺ຍ, ມທນີເຍ ມຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ທິຏ຺ຐິໍ ວິຊາເນຍ຺ຍ, ຣຕິຎ຺ຈ ອຣຕິຎ຺ຈ ວິຊາເນຍ຺ຍ, ກຸສລາກຸສລໍ ວິຕກ຺ເກຍ຺ຍ, ຠເວຍ຺ຍ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ, ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ອູນກສຕ຺ຕວສ຺ສິກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອພລໍ ທຸພ຺ພລໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປໍ ໂຖກໍ ມນ຺ທໍ ອວິຠູຕໍ, ອສງ຺ຂຕາ ນິພ຺ພານຘາຕຸ ຄຣຸກາ ຠາຣິກາ ວິປຸລາ ມຫຕີ. ອູນກສຕ຺ຕວສ຺ສິໂກ, ມຫາຣາຊ, ເຕນ ທຸພ຺ພເລນ ຈິຕ຺ເຕນ ປຣິຕ຺ຕເກນ ມນ຺ເທນ ອວິຠູເຕນ ນ ສກ຺ໂກຕິ ຄຣຸກໍ ຠາຣິກໍ ວິປຸລໍ ມຫຕິໍ ອສງ຺ຂຕໍ ນິພ຺ພານຘາຕຸໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ສິເນຣຸປພ຺ພຕຣາຊາ ຄຣຸໂກ ຠາຣິໂກ ວິປຸໂລ ມຫນ຺ໂຕ, ອປິ ນຸ ໂຂ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ອຕ຺ຕໂນ ປາກຕິເກນ ຖາມພລວີຣິເຍນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ ສິເນຣຸປພ຺ພຕຣາຊານໍ ອຸທ຺ຘຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເກນ ກາຣເຓນ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ທຸພ຺ພລຕ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິສສ຺ສ, ມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ ສິເນຣຸປພ຺ພຕຣາຊສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອູນກສຕ຺ຕວສ຺ສິກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອພລໍ ທຸພ຺ພລໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປໍ ໂຖກໍ ມນ຺ທໍ ອວິຠູຕໍ, ອສງ຺ຂຕາ ນິພ຺ພານຘາຕຸ ຄຣຸກາ ຠາຣິກາ ວິປຸລາ ມຫຕີ. ອູນກສຕ຺ຕວສ຺ສິໂກ ເຕນ ທຸພ຺ພເລນ ຈິຕ຺ເຕນ ປຣິຕ຺ເຕນ ມນ຺ເທນ ອວິຠູເຕນ ນ ສກ຺ໂກຕິ ຄຣຸກໍ ຠາຣິກໍ ວິປຸລໍ ມຫຕິໍ ອສງ຺ຂຕໍ ນິພ຺ພານຘາຕຸໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ, ເຕນ ກາຣເຓນ ອູນກສຕ຺ຕວສ຺ສິກສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສາປິ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ນ ໂຫຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ອຍໍ ມຫາປຖວີ ທີຆາ ອາຍຕາ ປຸຖຸລາ ວິຕ຺ຖຕາ ວິສາລາ ວິຕ຺ຖິຓ຺ຓາ ວິປຸລາ ມຫນ຺ຕາ, ອປິ ນຸ ໂຂ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ມຫາປຖວິໍ ສກ຺ກາ ປຣິຕ຺ຕເກນ ອຸທກພິນ຺ທຸເກນ ເຕເມຕ຺ວາ ອຸທກຈິກ຺ຂລ຺ລໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເກນ ກາຣເຓນ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ປຣິຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ອຸທກພິນ຺ທຸສ຺ສ, ມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ ມຫາປຖວິຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອູນກສຕ຺ຕວສ຺ສິກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອພລໍ ທຸພ຺ພລໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປໍ ໂຖກໍ ມນ຺ທໍ ອວິຠູຕໍ, ອສງ຺ຂຕາ ນິພ຺ພານຘາຕຸ ທີຆາ ອາຍຕາ ປຸຖຸລາ ວິຕ຺ຖຕາ ວິສາລາ ວິຕ຺ຖິຓ຺ຓາ ວິປຸລາ ມຫນ຺ຕາ. ອູນກສຕ຺ຕວສ຺ສິໂກ ເຕນ ທຸພ຺ພເລນ ຈິຕ຺ເຕນ ປຣິຕ຺ຕເກນ ມນ຺ເທນ ອວິຠູເຕນ ນ ສກ຺ໂກຕິ ມຫຕິໍ ອສງ຺ຂຕໍ ນິພ຺ພານຘາຕຸໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ, ເຕນ ກາຣເຓນ ອູນກສຕ຺ຕວສ຺ສິກສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສາປິ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ນ ໂຫຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ອພລທຸພ຺ພລປຣິຕ຺ຕອປ຺ປໂຖກມນ຺ທຄ຺ຄິ ຠເວຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕາວຕເກນ ມນ຺ເທນ ອຄ຺ຄິນາ ສກ຺ກາ ສເທວເກ ໂລເກ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ອາໂລກໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເກນ ກາຣເຓນ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ມນ຺ທຕ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ອຄ຺ຄິສ຺ສ, ໂລກສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອູນກສຕ຺ຕວສ຺ສິກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອພລໍ ທຸພ຺ພລໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປໍ ໂຖກໍ ມນ຺ທໍ ອວິຠູຕໍ, ມຫຕາ ຈ ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາເຣນ ປິຫິຕໍ. ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ກຣໍ ຎາຓາໂລກໍ ທສ຺ສຍິຕຸໍ, ເຕນ ກາຣເຓນ ອູນກສຕ຺ຕວສ຺ສິກສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສາປິ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ນ ໂຫຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ອາຕຸໂຣ ກິໂສ ອຓຸປຣິມິຕກາໂຍ ສາລກກິມິ ຫຕ຺ຖິນາຄໍ ຕິຘາ ປຠິນ຺ນໍ ນວາຍຕໍ ຕິວິຕ຺ຖຕໍ ທສປຣິຓາຫໍ ອຏ຺ຐຣຕນິກໍ ສກຏ຺ຐານມຸປຄຕໍ ທິສ຺ວາ ຄິລິຕຸໍ ປຣິກຑ຺ເຒຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ສາລກກິມິ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ ຕໍ ຫຕ຺ຖິນາຄໍ ຄິລິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເກນ ກາຣເຓນ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ປຣິຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ສາລກກິມິສ຺ສ, ມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ ຫຕ຺ຖິນາຄສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອູນກສຕ຺ຕວສ຺ສິກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອພລໍ ທຸພ຺ພລໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປໍ ໂຖກໍ ມນ຺ທໍ ອວິຠູຕໍ, ມຫຕີ ອສງ຺ຂຕາ ນິພ຺ພານຘາຕຸ. ໂສ ເຕນ ທຸພ຺ພເລນ ຈິຕ຺ເຕນ ປຣິຕ຺ຕເກນ ມນ຺ເທນ ອວິຠູເຕນ ນ ສກ຺ໂກຕິ ມຫຕິໍ ອສງ຺ຂຕໍ ນິພ຺ພານຘາຕຸໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ, ເຕນ ກາຣເຓນ ອູນກສຕ຺ຕວສ຺ສິກສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສາປິ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ຘມ຺ມາຠິສມຍປຎ຺ໂຫ ອຏ຺ຐໂມ.

໙. ເອກນ຺ຕສຸຂນິພ຺ພານປຎ຺ໂຫ

໙. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກິໍ ເອກນ຺ຕສຸຂໍ ນິພ຺ພານໍ, ອຸທາຫຸ ທຸກ຺ເຂນ ມິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອກນ຺ຕສຸຂໍ, ມຫາຣາຊ, ນິພ຺ພານໍ, ທຸກ຺ເຂນ ອມິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ນ ມຍໍ ຕໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ວຈນໍ ສທ຺ທຫາມ ‘ເອກນ຺ຕສຸຂໍ ນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ, ເອວເມຕ຺ຖ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຈ຺ເຈມ ‘ນິພ຺ພານໍ ທຸກ຺ເຂນ ມິສ຺ສ’ນ຺ຕິ, ກາຣຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຸປລຠາມ ‘ນິພ຺ພານໍ ທຸກ຺ເຂນ ມິສ຺ສ’ນ຺ຕິ. ກຕມໍ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ? ເຍ ເຕ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ນິພ຺ພານໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ທິສ຺ສຕິ ກາຍສ຺ສ ຈ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອາຕາໂປ ປຣິຕາໂປ ຐານຈງ຺ກມນິສຊ຺ຊາສຍນາຫາຣປຣິຄ຺ຄໂຫ ມິທ຺ຘສ຺ສ ຈ ອຸປໂຣໂຘ ອາຍຕນານຎ຺ຈ ປຏິປີຬນໍ ຘນຘຎ຺ຎປິຍຎາຕິມິຕ຺ຕປ຺ປຊຫນໍ. ເຍ ເກຈິ ໂລເກ ສຸຂິຕາ ສຸຂສມປ຺ປິຕາ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ອາຍຕເນ ຣເມນ຺ຕິ ພ຺ຣູເຫນ຺ຕິ, ມນາປິກມນາປິກພຫຸວິຘສຸຠນິມິຕ຺ເຕນ ຣູເປນ ຈກ຺ຂຸໍ ຣເມນ຺ຕິ ພ຺ຣູເຫນ຺ຕິ, ມນາປິກມນາປິກຄີຕວາທິຕພຫຸວິຘສຸຠນິມິຕ຺ເຕນ ສທ຺ເທນ ໂສຕໍ ຣເມນ຺ຕິ ພ຺ຣູເຫນ຺ຕິ, ມນາປິກມນາປິກປຸປ຺ຜຜລປຕ຺ຕຕຈມູລສາຣພຫຸວິຘສຸຠນິມິຕ຺ເຕນ ຄນ຺ເຘນ ຆານໍ ຣເມນ຺ຕິ ພ຺ຣູເຫນ຺ຕິ, ມນາປິກມນາປິກຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊເລຍ຺ຍເປຍ຺ຍສາຍນີຍພຫຸວິຘສຸຠນິມິຕ຺ເຕນ ຣເສນ ຊິວ຺ຫໍ ຣເມນ຺ຕິ ພ຺ຣຸເຫນ຺ຕິ, ມນາປິກມນາປິກສຓ຺ຫສຸຂຸມມຸທຸມທ຺ທວພຫຸວິຘສຸຠນິມິຕ຺ເຕນ ຜສ຺ເສນ ກາຍໍ ຣເມນ຺ຕິ ພ຺ຣູເຫນ຺ຕິ, ມນາປິກມນາປິກກລ຺ຍາຓປາປກສຸຠາສຸຠພຫຸວິຘວິຕກ຺ກມນສິກາເຣນ ມນໍ ຣເມນ຺ຕິ ພ຺ຣູເຫນ຺ຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ຕໍ ຈກ຺ຂຸໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍມໂນພ຺ຣູຫນໍ ຫນຖ ອຸປຫນຖ, ຉິນ຺ທຖ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຖ, ຣຸນ຺ຘຖ ອຸປຣຸນ຺ຘຖ. ເຕນ ກາໂຍປິ ປຣິຕປຕິ, ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ປຣິຕປຕິ, ກາເຍ ປຣິຕຕ຺ເຕ ກາຍິກທຸກ຺ຂເວທນໍ ເວທິຍຕິ, ຈິຕ຺ເຕ ປຣິຕຕ຺ເຕ ເຈຕສິກທຸກ຺ຂເວທນໍ ເວທຍຕິ. ນນຸ ມາຄຓ຺ຑິໂຍປິ [ມາຄນ຺ທິໂຍປິ (ສີ. ປີ.)] ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄຣຫມາໂນ ເອວມາຫ ‘ຠູນຫຸ [ຠູຕຫຈ຺ໂຈ (ປີ.), ຠູນຫຈ຺ໂຈ (ກ.)] ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ອິທເມຕ຺ຖ ກາຣຓໍ, ເຍນາຫໍ ກາຣເຓນ ພ຺ຣູມິ ‘ນິພ຺ພານໍ ທຸກ຺ເຂນ ມິສ຺ສ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ນິພ຺ພານໍ ທຸກ຺ເຂນ ມິສ຺ສໍ, ເອກນ຺ຕສຸຂໍ ນິພ຺ພານໍ. ຍໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ພ຺ຣູສິ ‘ນິພ຺ພານໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ, ເນຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິພ຺ພານໍ ນາມ, ນິພ຺ພານສ຺ສ ປນ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຸພ຺ພຠາໂຄ ເອໂສ, ນິພ຺ພານປຣິເຍສນໍ ເອຕໍ, ເອກນ຺ຕສຸຂໍ ເຍວ, ມຫາຣາຊ, ນິພ຺ພານໍ, ນ ທຸກ຺ເຂນ ມິສ຺ສໍ. ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ວທາມິ. ອຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ຣາຊູນໍ ຣຊ຺ຊສຸຂໍ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖິ ຣາຊູນໍ ຣຊ຺ຊສຸຂ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຣຊ຺ຊສຸຂໍ ທຸກ຺ເຂນ ມິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ສ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຣາຊາໂນ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ກຸປິເຕ ເຕສໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕນິສ຺ສິຕານໍ ປຏິເສຘາຍ ອມຈ຺ເຈຫິ ປຣິຓາຍເກຫິ ຠເຏຫິ ພລຕ຺ເຖຫິ ປຣິວຸຕາ ປວາສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຑໍສມກສວາຕາຕປປຏິປີຬິຕາ ສມວິສເມ ປຣິຘາວນ຺ຕິ, ມຫາຍຸທ຺ຘຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕິ, ຊີວິຕສໍສຍຎ຺ຈ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ເນຕໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຣຊ຺ຊສຸຂໍ ນາມ, ຣຊ຺ຊສຸຂສ຺ສ ປຣິເຍສນາຍ ປຸພ຺ພຠາໂຄ ເອໂສ, ທຸກ຺ເຂນ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຣາຊາໂນ ຣຊ຺ຊໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊສຸຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ, ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຣຊ຺ຊສຸຂໍ ທຸກ຺ເຂນ ອມິສ຺ສໍ, ອຎ຺ຎໍ ຕໍ ຣຊ຺ຊສຸຂໍ, ອຎ຺ຎໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເອກນ຺ຕສຸຂໍ ນິພ຺ພານໍ, ນ ທຸກ຺ເຂນ ມິສ຺ສໍ. ເຍ ປນ ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ, ເຕ ກາຍຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ອາຕາເປຕ຺ວາ ຐານຈງ຺ກມນິສຊ຺ຊາສຍນາຫາຣໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ມິທ຺ຘໍ ອຸປຣຸນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາຍຕນານິ ປຏິປີເຬຕ຺ວາ ກາຍຎ຺ຈ ຊີວິຕຎ຺ຈ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ທຸກ຺ເຂນ ນິພ຺ພານໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ເອກນ຺ຕສຸຂໍ ນິພ຺ພານໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ, ນິຫຕປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕາ ວິຍ ຣາຊາໂນ ຣຊ຺ຊສຸຂໍ. ເອວໍ, ມຫາຣາຊ, ເອກນ຺ຕສຸຂໍ ນິພ຺ພານໍ, ນ ທຸກ຺ເຂນ ມິສ຺ສໍ, ອຎ຺ຎໍ ນິພ຺ພານໍ, ອຎ຺ຎໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ.

‘‘ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ ເອກນ຺ຕສຸຂໍ ນິພ຺ພານໍ, ນ ທຸກ຺ເຂນ ມິສ຺ສໍ, ອຎ຺ຎໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອຎ຺ຎໍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ. ອຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ອາຈຣິຍານໍ ສິປ຺ປວນ຺ຕານໍ ສິປ຺ປສຸຂໍ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖິ ອາຈຣິຍານໍ ສິປ຺ປວນ຺ຕານໍ ສິປ຺ປສຸຂ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ສິປ຺ປສຸຂໍ ທຸກ຺ເຂນ ມິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ສ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ອາຈຣິຍາ [ອິທໍ ປທໍ ສີ. ປີ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ນຕ຺ຖິ] ອາຈຣິຍານໍ ອຠິວາທນປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາເນນ ອຸທກາຫຣຓຆຣສມ຺ມຊ຺ຊນທນ຺ຕກຏ຺ຐມຸໂຂທການຸປ຺ປທາເນນ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐປຏິຄ຺ຄຫຓອຸຈ຺ຉາທນນຫາປນປາທປຣິກມ຺ເມນ ສກຈິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຣຈິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕເນນ ທຸກ຺ຂເສຍ຺ຍາຍ ວິສມໂຠຊເນນ ກາຍໍ ອາຕາເປນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ເນຕໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສິປ຺ປສຸຂໍ ນາມ, ສິປ຺ປປຣິເຍສນາຍ ປຸພ຺ພຠາໂຄ ເອໂສ, ທຸກ຺ເຂນ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອາຈຣິຍາ ສິປ຺ປໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ສິປ຺ປສຸຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ, ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສິປ຺ປສຸຂໍ ທຸກ຺ເຂນ ອມິສ຺ສໍ, ອຎ຺ຎໍ ຕໍ ສິປ຺ປສຸຂໍ, ອຎ຺ຎໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເອກນ຺ຕສຸຂໍ ນິພ຺ພານໍ, ນ ທຸກ຺ເຂນ ມິສ຺ສໍ. ເຍ ປນ ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ, ເຕ ກາຍຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ອາຕາເປຕ຺ວາ ຐານຈງ຺ກມນິສຊ຺ຊາສຍນາຫາຣໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ມິທ຺ຘໍ ອຸປຣຸນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາຍຕນານິ ປຏິປີເຬຕ຺ວາ ກາຍຎ຺ຈ ຊີວິຕຎ຺ຈ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ທຸກ຺ເຂນ ນິພ຺ພານໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ເອກນ຺ຕສຸຂໍ ນິພ຺ພານໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ, ອາຈຣິຍາ ວິຍ ສິປ຺ປສຸຂໍ. ເອວໍ, ມຫາຣາຊ, ເອກນ຺ຕສຸຂໍ ນິພ຺ພານໍ, ນ ທຸກ຺ເຂນ ມິສ຺ສໍ, ອຎ຺ຎໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອຎ຺ຎໍ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ເອກນ຺ຕສຸຂນິພ຺ພານປຎ຺ໂຫ ນວໂມ.

໑໐. ນິພ຺ພານຣູປສຓ຺ຐານປຎ຺ໂຫ

໑໐. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ນິພ຺ພານໍ ນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ສກ຺ກາ ປນ ຕສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ຣູປໍ ວາ ສຓ຺ຐານໍ ວາ ວຍໍ ວາ ປມາຓໍ ວາ ໂອປມ຺ເມນ ວາ ກາຣເຓນ ວາ ເຫຕຸນາ ວາ ນເຍນ ວາ ອຸປທສ຺ສຍິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອປ຺ປຏິຠາຄໍ, ມຫາຣາຊ, ນິພ຺ພານໍ, ນ ສກ຺ກາ ນິພ຺ພານສ຺ສ ຣູປໍ ວາ ສຓ຺ຐານໍ ວາ ວຍໍ ວາ ປມາຓໍ ວາ ໂອປມ຺ເມນ ວາ ກາຣເຓນ ວາ ເຫຕຸນາ ວາ ນເຍນ ວາ ອຸປທສ຺ສຍິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອຕມ຺ປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມິ, ຍໍ ອຕ຺ຖິຘມ຺ມສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ຣູປໍ ວາ ສຓ຺ຐານໍ ວາ ວຍໍ ວາ ປມາຓໍ ວາ ໂອປມ຺ເມນ ວາ ກາຣເຓນ ວາ ເຫຕຸນາ ວາ ນເຍນ ວາ ອປຎ຺ຎາປນໍ, ກາຣເຓນ ມໍ ສຎ຺ຎາເປຫີ’’ຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ, ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓນ ຕໍ ສຎ຺ຎາເປສ຺ສາມິ. ອຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ເຖໂສ ມຫາສມຸທ຺ໂທ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ໂກຈິ ເອວໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ ‘ກິຕ຺ຕກໍ, ມຫາຣາຊ, ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ, ກຕິ ປນ ເຕ ສຕ຺ຕາ, ເຍ ມຫາສມຸທ຺ເທ ປຏິວສນ຺ຕີ’ຕິ, ເອວໍ ປຸຏ຺ໂຐ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ກິນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ໂກຈິ ເອວໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ ‘ກິຕ຺ຕກໍ, ມຫາຣາຊ, ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ, ກຕິ ປນ ເຕ ສຕ຺ຕາ, ເຍ ມຫາສມຸທ຺ເທ ປຏິວສນ຺ຕີ’ຕິ, ຕມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍໍ ‘ອປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ມໍ ຕ຺ວໍ ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ ປຸຈ຺ຉສິ, ເນສາ ປຸຈ຺ຉາ ເກນຈິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ຐປນີໂຍ ເອໂສ ປຎ຺ໂຫ. ອວິຠຕ຺ໂຕ ໂລກກ຺ຂາຍິເກຫິ ມຫາສມຸທ຺ໂທ, ນ ສກ຺ກາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ ປຣິມິນິຕຸໍ ສຕ຺ຕາ ວາ ເຍ ຕຕ຺ຖ ວາສມຸປຄຕາຕິ ເອວາຫໍ ຠນ຺ເຕ ຕສ຺ສ ປຏິວຈນໍ ທເທຍ຺ຍ’’’ນ຺ຕິ.