໒. ນິປ຺ປປຎ຺ຈວຄ຺ໂຄ

໑. ນິປ຺ປປຎ຺ຈປຎ຺ໂຫ

໑. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ນິປ຺ປປຎ຺ຈາຣາມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຫຣຖ ນິປ຺ປປຎ຺ຈຣຕິໂນ’ຕິ, ກຕມໍ ຕໍ ນິປ຺ປປຎ຺ຈ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ, ມຫາຣາຊ, ນິປ຺ປປຎ຺ຈໍ, ສກທາຄາມິຜລໍ ນິປ຺ປປຎ຺ຈໍ, ອນາຄາມິຜລໍ ນິປ຺ປປຎ຺ຈໍ, ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ນິປ຺ປປຎ຺ຈ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ນິປ຺ປປຎ຺ຈໍ, ສກທາຄາມິອນາຄາມິອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ນິປ຺ປປຎ຺ຈໍ, ກິສ຺ສ ປນ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ ປຣິປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ຄາຖໍ ອຸທານໍ ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ ຊາຕກໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ເວທລ຺ລໍ, ນວກມ຺ເມນ ປລິພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ທາເນນ ຈ ປູຊາຍ ຈ, ນນຸ ເຕ ຊິນປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ?

‘‘ເຍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ ປຣິປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ຄາຖໍ ອຸທານໍ ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ ຊາຕກໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ເວທລ຺ລໍ, ນວກມ຺ເມນ ປລິພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ທາເນນ ຈ ປູຊາຍ ຈ, ສພ຺ເພ ເຕ ນິປ຺ປປຎ຺ຈສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ສຠາວປຣິສຸທ຺ຘາ ປຸພ຺ເພ ວາສິຕວາສນາ, ເຕ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓນ ນິປ຺ປປຈ ໂຫນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ມຫາຣຊກ຺ຂາ, ເຕ ອິເມຫິ ປໂຍເຄຫິ ນິປ຺ປປຎ຺ຈາ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ເອໂກ ປຸຣິໂສ ເຂຕ຺ເຕ ພີຊໍ ໂຣເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຍຖາພລວີຣິເຍນ ວິນາ ປາກາຣວຕິຍາ ຘຎ຺ຎໍ ອຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍ, ເອໂກ ປຸຣິໂສ ເຂຕ຺ເຕ ພີຊໍ ໂຣເປຕ຺ວາ ວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ກຏ຺ຐຎ຺ຈ ສາຂຎ຺ຈ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຕິປາກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຘຎ຺ຎໍ ອຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍ. ຍາ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ວຕິປາກາຣປຣິເຍສນາ, ສາ ຘຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເຕ ສຠາວປຣິສຸທ຺ຘາ ປຸພ຺ເພ ວາສິຕວາສນາ, ເຕ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓນ ນິປ຺ປປຎ຺ຈາ ໂຫນ຺ຕິ, ວິນາ ວຕິປາກາຣໍ ປຸຣິໂສ ວິຍ ຘຎ຺ຎຸທ຺ຘາໂຣ. ເຍ ປນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ມຫາຣຊກ຺ຂາ, ເຕ ອິເມຫິ ປໂຍເຄຫິ ນິປ຺ປປຎ຺ຈາ ໂຫນ຺ຕິ, ວຕິປາກາຣໍ ກຕ຺ວາ ປຸຣິໂສ ວິຍ ຘຎ຺ຎຸທ຺ຘາໂຣ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ມຫຕິມຫນ຺ເຕ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂມຕ຺ຖເກ ຜລປິຓ຺ຑິ ຠເວຍ຺ຍ, ອຖ ຕຕ຺ຖ ໂຍ ໂກຈິ ອິທ຺ຘິມາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຜລໍ ຫເຣຍ຺ຍ, ໂຍ ປນ ຕຕ຺ຖ ອນິທ຺ຘິມາ, ໂສ ກຏ຺ຐຎ຺ຈ ວລ຺ລິຎ຺ຈ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສ຺ເສຓິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕາຍ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຜລໍ ຫເຣຍ຺ຍ. ຍາ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ນິສ຺ເສຓິປຣິເຍສນາ, ສາ ຜລຕ຺ຖາຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເຕ ສຠາວປຣິສຸທ຺ຘາ ປຸພ຺ເພ ວາສິຕວາສນາ, ເຕ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓນ ນິປ຺ປປຎ຺ຈາ ໂຫນ຺ຕິ, ອິທ຺ຘິມາ ວິຍ ຣຸກ຺ຂຜລໍ ຫຣນ຺ໂຕ. ເຍ ປນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ມຫາຣຊກ຺ຂາ, ເຕ ອິມິນາ ປໂຍເຄນ ສຈ຺ຈານິ ອຠິສເມນ຺ຕິ, ນິສ຺ເສຓິຍາ ວິຍ ປຸຣິໂສ ຣຸກ຺ຂຜລໍ ຫຣນ຺ໂຕ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ເອໂກ ປຸຣິໂສ ອຕ຺ຖກຣຓິໂກ ເອກໂກ ເຍວ ສາມິກໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘຕິ. ເອໂກ ຘນວາ ຘນວເສນ ປຣິສໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ປຣິສາຍ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘຕິ. ຍາ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ປຣິສປຣິເຍສນາ, ສາ ອຕ຺ຖຕ຺ຖາຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເຕ ສຠາວປຣິສຸທ຺ຘາ ປຸພ຺ເພ ວາສິຕວາສນາ, ເຕ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓນ ຉສຸ ອຠິຎ຺ຎາສຸ ວສິຠາວໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ປຸຣິໂສ ວິຍ ເອກໂກ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ເຍ ປນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ມຫາຣຊກ຺ຂາ, ເຕ ອິເມຫິ ປໂຍເຄຫິ ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖມຠິສາເຘນ຺ຕິ, ປຣິສາຍ ວິຍ ປຸຣິໂສ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ.

‘‘ອຸທ຺ເທໂສປິ, ມຫາຣາຊ, ພຫຸກາໂຣ, ປຣິປຸຈ຺ຉາປິ ພຫຸກາຣາ, ນວກມ຺ມມ຺ປິ ພຫຸກາຣໍ, ທານມ຺ປິ ພຫຸກາຣໍ, ປູຊາປິ ພຫຸກາຣາ ເຕສຸ ເຕສຸ ກຣຓີເຍສຸ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ຣາຊູປເສວີ ກຕາວີ ອມຈ຺ຈຠຏພລໂທວາຣິກອນີກຏ຺ຐປາຣິສຊ຺ຊຊເນຫິ, ເຕ ຕສ຺ສ ກຣຓີເຍ ອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ ສພ຺ເພປິ ອຸປກາຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຸທ຺ເທໂສປິ ພຫຸກາໂຣ, ປຣິປຸຈ຺ຉາປິ ພຫຸກາຣາ, ນວກມ຺ມມ຺ປິ ພຫຸກາຣໍ, ທານມ຺ປິ ພຫຸກາຣໍ, ປູຊາປິ ພຫຸກາຣາ ເຕສຸ ເຕສຸ ກຣຓີເຍສຸ. ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ເພປິ ອຠິຊາຕິປຣິສຸທ຺ຘາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ອນຸສາສເນນ [ອນຸສາສເກນ (ສີ. ປີ.)] ກຣຓີຍໍ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສວເນນ ກຣຓີຍໍ ໂຫຕິ, ເຖໂຣ, ມຫາຣາຊ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອປຣິມິຕມສງ຺ເຂຍ຺ຍກປ຺ປໍ ອຸປາທາຍ ອຸປຈິຕກຸສລມູໂລ ປຎ຺ຎາຍ ໂກຏິໍ ຄໂຕ, ໂສປິ ວິນາ ສວເນນ ນາສກ຺ຂິ ອາສວກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິຕຸໍ. ຕສ຺ມາ, ມຫາຣາຊ, ພຫຸກາຣໍ ສວນໍ, ຕຖາ ອຸທ຺ເທໂສປິ ປຣິປຸຈ຺ຉາປິ. ຕສ຺ມາ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາປິ ນິປ຺ປປຎ຺ຈາ ສງ຺ຂຕາ’’ຕິ. ‘‘ສຸນິຊ຺ຌາປິໂຕ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຎ຺ໂຫ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ນິປ຺ປປຎ຺ຈປຎ຺ໂຫ ປຐໂມ.

໒. ຂີຓາສວຠາວປຎ຺ໂຫ

໒. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຸມ຺ເຫ ຠຓຖ ‘ໂຍ ຄິຫີ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ທ຺ເວ ວາສ຺ສ ຄຕິໂຍ ຠວນ຺ຕິ ອນຎ຺ຎາ, ຕສ຺ມິໍ ເຍວ ທິວເສ ປພ຺ພຊຕິ ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ ວາ. ນ ໂສ ທິວໂສ ສກ຺ກາ ອຕິກ຺ກເມຕຸ’ນ຺ຕິ. ສເຈ ໂສ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ອາຈຣິຍໍ ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ວາ ນ ລເຠຖ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ ອຣຫາ ສຍໍ ວາ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍ ທິວສໍ ວາ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍ, ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອຣຫາ ອິທ຺ຘິມາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ ວາ ປຣິນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ອຣຫາ ສຍໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍ, ສຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ໂຕ ເຖຍ຺ຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ຈ ທິວສໍ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຣຫນ຺ຕສ຺ສ ອາຄມນໍ ຠເວຍ຺ຍ ວາ ນ ວາ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມິໍ ເຍວ ທິວເສ ປຣິນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕຠາໂວ ວິຊຫິໂຕ ໂຫຕິ, ເຍນ ອຘິຄຕສ຺ສ ຊີວິຕຫາໂຣ ຠວຕີ’’ຕິ.

‘‘ວິສມໍ, ມຫາຣາຊ, ຄິຫິລິງ຺ຄໍ, ວິສເມ ລິງ຺ເຄ ລິງ຺ຄທຸພ຺ພລຕາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຄິຫີ ຕສ຺ມິໍ ເຍວ ທິວເສ ປພ຺ພຊຕິ ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ ວາ. ເນໂສ, ມຫາຣາຊ, ໂທໂສ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ, ຄິຫິລິງ຺ຄສ຺ເສເວໂສ ໂທໂສ ຍທິທໍ ລິງ຺ຄທຸພ຺ພລຕາ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ໂຠຊນໍ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອາຍຸປາລກໍ ຊີວິຕຣກ຺ຂກໍ ວິສມໂກຏ຺ຐສ຺ສ ມນ຺ທທຸພ຺ພລຄຫຓິກສ຺ສ ອວິປາເກນ ຊີວິຕໍ ຫຣຕິ. ເນໂສ, ມຫາຣາຊ, ໂທໂສ ໂຠຊນສ຺ສ, ໂກຏ຺ຐສ຺ເສເວໂສ ໂທໂສ ຍທິທໍ ອຄ຺ຄິທຸພ຺ພລຕາ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ວິສເມ ລິງ຺ເຄ ລິງ຺ຄທຸພ຺ພລຕາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຄິຫີ ຕສ຺ມິໍ ເຍວ ທິວເສ ປພ຺ພຊຕິ ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ ວາ. ເນໂສ, ມຫາຣາຊ, ໂທໂສ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ, ຄິຫິລິງ຺ຄສ຺ເສເວໂສ ໂທໂສ ຍທິທໍ ລິງ຺ຄທຸພ຺ພລຕາ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ປຣິຕ຺ຕໍ ຕິຓສລາກໍ ອຸປຣິ ຄຣຸເກ ປາສາເຓ ຐປິເຕ ທຸພ຺ພລຕາຍ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຕຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຄິຫີ ເຕນ ລິງ຺ເຄນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ເຍວ ທິວເສ ປພ຺ພຊຕິ ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ ວາ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ອພໂລ ທຸພ຺ພໂລ ນິຫີນຊຈ຺ໂຈ ປຣິຕ຺ຕປຸຎ຺ໂຎ ມຫຕິມຫາຣຊ຺ຊໍ ລຠິຕ຺ວາ ຂເຓນ ປຣິປຕຕິ ປຣິຘໍສຕິ ໂອສກ຺ກຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ອິສ຺ສຣິຍໍ ຘາເຣຕຸໍ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຄິຫີ ເຕນ ລິງ຺ເຄນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເຕນ ກາຣເຓນ ຕສ຺ມິໍ ເຍວ ທິວເສ ປພ຺ພຊຕິ ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ ວາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ຂີຓາສວຠາວປຎ຺ໂຫ ທຸຕິໂຍ.

໓. ຂີຓາສວສຕິສມ຺ໂມສປຎ຺ໂຫ

໓. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຕ຺ຖິ ອຣຫໂຕ ສຕິສມ຺ໂມໂສ’’ຕິ? ‘‘ວິຄຕສຕິສມ຺ໂມສາ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຣຫນ຺ໂຕ, ນຕ຺ຖິ ອຣຫນ຺ຕານໍ ສຕິສມ຺ໂມໂສ’’ຕິ. ‘‘ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຣຫາ ອາປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ກຸຏິກາເຣ, ມຫາຣາຊ, ສຎ຺ຈຣິຕ຺ເຕ, ວິກາເລ ກາລສຎ຺ຎາຍ, ປວາຣິເຕ ອປ຺ປວາຣິຕສຎ຺ຎາຍ, ອນຕິຣິຕ຺ເຕ ອຕິຣິຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຸມ຺ເຫ ຠຓຖ ‘ເຍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອນາທຣິເຍນ ວາ ອຊານເນນ ວາ’ຕິ. ອປິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອຣຫໂຕ ອນາທຣິຍໍ ໂຫຕິ, ຍໍ ອຣຫາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ.

‘‘ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຣຫາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນຕ຺ຖິ ຈ ອຣຫໂຕ ອນາທຣິຍໍ, ເຕນ ຫິ ອຕ຺ຖິ ອຣຫໂຕ ສຕິສມ຺ໂມໂສ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ອຣຫໂຕ ສຕິສມ຺ໂມໂສ, ອາປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອຣຫາ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ກາຣເຓນ ມໍ ສຎ຺ຎາເປຫິ, ກິໍ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ທ຺ເວເມ, ມຫາຣາຊ, ກິເລສາ ໂລກວຊ຺ຊໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊຎ຺ຈາຕິ. ກຕມໍ, ມຫາຣາຊ, ໂລກວຊ຺ຊໍ? ທສ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂລກວຊ຺ຊໍ. ກຕມໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ? ຍໍ ໂລເກ ອຕ຺ຖິ ສມຓານໍ ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ອນນຸໂລມິກໍ, ຄິຫີນໍ ອນວຊ຺ຊໍ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕິ ‘ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີຍ’ນ຺ຕິ. ວິກາລໂຠຊນໍ, ມຫາຣາຊ, ໂລກສ຺ສ ອນວຊ຺ຊໍ, ຕໍ ຊິນສາສເນ ວຊ຺ຊໍ. ຠູຕຄາມວິໂກປນໍ, ມຫາຣາຊ, ໂລກສ຺ສ ອນວຊ຺ຊໍ, ຕໍ ຊິນສາສເນ ວຊ຺ຊໍ. ອຸທເກ ຫສ຺ສຘມ຺ມໍ, ມຫາຣາຊ, ໂລກສ຺ສ ອນວຊ຺ຊໍ, ຕໍ ຊິນສາສເນ ວຊ຺ຊໍ. ອິຕິ ເອວຣູປານິ ເອວຣູປານິ, ມຫາຣາຊ, ຊິນສາສເນ ວຊ຺ຊານິ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ.

‘‘ໂລກວຊ຺ຊໍ ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຕໍ ອຊ຺ຌາຈຣິຕຸໍ, ຍໍ ກິເລສໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ຕໍ ອຊານນ຺ໂຕ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອວິສໂຍ, ມຫາຣາຊ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອຣຫໂຕ ສພ຺ພໍ ຊານິຕຸໍ, ນ ຫິ ຕສ຺ສ ພລໍ ອຕ຺ຖິ ສພ຺ພໍ ຊານິຕຸໍ. ອນຎ຺ຎາຕໍ, ມຫາຣາຊ, ອຣຫໂຕ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສານໍ ນາມມ຺ປິ ໂຄຕ຺ຕມ຺ປິ, ມຄ຺ໂຄປິ ຕສ຺ສ ມຫິຍາ ອນຎ຺ຎາໂຕ; ວິມຸຕ຺ຕິໍ ເຍວ, ມຫາຣາຊ, ເອກຈ຺ໂຈ ອຣຫາ ຊາເນຍ຺ຍ; ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອຣຫາ ສກວິສຍໍ ຊາເນຍ຺ຍ; ສພ຺ພຎ຺ຎູ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕວ ສພ຺ພໍ ຊານາຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ຂີຓາສວສຕິສມ຺ໂມສປຎ຺ໂຫ ຕຕິໂຍ.

໔. ໂລເກ ນຕ຺ຖິຠາວປຎ຺ໂຫ

໔. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ທິສ຺ສນ຺ຕິ ໂລເກ ພຸທ຺ຘາ, ທິສ຺ສນ຺ຕິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ, ທິສ຺ສນ຺ຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສາວກາ, ທິສ຺ສນ຺ຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາໂນ, ທິສ຺ສນ຺ຕິ ປເທສຣາຊາໂນ, ທິສ຺ສນ຺ຕິ ເທວມນຸສ຺ສາ, ທິສ຺ສນ຺ຕິ ສຘນາ, ທິສ຺ສນ຺ຕິ ອຘນາ, ທິສ຺ສນ຺ຕິ ສຸຄຕາ, ທິສ຺ສນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕາ, ທິສ຺ສຕິ ປຸຣິສສ຺ສ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ ປາຕຸຠູຕໍ, ທິສ຺ສຕິ ອິຕ຺ຖິຍາ ປຸຣິສລິງ຺ຄໍ ປາຕຸຠູຕໍ, ທິສ຺ສຕິ ສຸກຕໍ ທຸກ຺ກຕໍ ກມ຺ມໍ, ທິສ຺ສນ຺ຕິ ກລ຺ຍາຓປາປການໍ ກມ຺ມານໍ ວິປາກູປໂຠຄິໂນ ສຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຖິ ໂລເກ ສຕ຺ຕາ ອຓ຺ຑຊາ ຊລາພຸຊາ ສໍເສທຊາ ໂອປປາຕິກາ, ອຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ອປທາ ທ຺ວິປທາ ຈຕຸປ຺ປທາ ພຫຸປ຺ປທາ, ອຕ຺ຖິ ໂລເກ ຍກ຺ຂາ ຣກ຺ຂສາ ກຸມ຺ຠຓ຺ຑາ ອສຸຣາ ທານວາ ຄນ຺ຘພ຺ພາ ເປຕາ ປິສາຈາ, ອຕ຺ຖິ ກິນ຺ນຣາ ມໂຫຣຄາ ນາຄາ ສຸປຓ຺ຓາ ສິທ຺ຘາ ວິຊ຺ຊາຘຣາ, ອຕ຺ຖິ ຫຕ຺ຖີ ອສ຺ສາ ຄາໂວ ມຫິໍສາ [ມຫິສາ (ສີ. ປີ.)] ໂອຏ຺ຐາ ຄທ຺ຣຠາ ອຊາ ເອຬກາ ມິຄາ ສູກຣາ ສີຫາ ພ຺ຍຄ຺ຆາ ທີປີ ອຈ຺ຉາ ໂກກາ ຕຣຈ຺ຉາ ໂສຓາ ສິງ຺ຄາລາ, ອຕ຺ຖິ ພຫຸວິຘາ ສກຸຓາ, ອຕ຺ຖິ ສຸວຓ຺ຓໍ ຣຊຕໍ ມຸຕ຺ຕາ ມຓິ ສງ຺ໂຂ ສິລາ ປວາຬໍ ໂລຫິຕງ຺ໂກ ມສາຣຄລ຺ລໍ ເວຬຸຣິໂຍ ວຊິຣໍ ຜລິກໍ ກາຬໂລຫໍ ຕມ຺ພໂລຫໍ ວຏ຺ຏໂລຫໍ ກໍສໂລຫໍ, ອຕ຺ຖິ ໂຂມໍ ໂກເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ປາສິກໍ ສາຓໍ ຠງ຺ຄໍ ກມ຺ພລໍ, ອຕ຺ຖິ ສາລິ ວີຫິ ຍໂວ ກງ຺ຄຸ ກຸທ຺ຣູໂສ ວຣໂກ ໂຄຘູໂມ ມຸຄ຺ໂຄ, ມາໂສ ຕິລໍ ກຸລຕ຺ຖໍ, ອຕ຺ຖິ ມູລຄນ຺ໂຘ ສາຣຄນ຺ໂຘ ເຜຄ຺ຄຸຄນ຺ໂຘ ຕຈຄນ຺ໂຘ ປຕ຺ຕຄນ຺ໂຘ ປຸປ຺ຜຄນ຺ໂຘ ຜລຄນ຺ໂຘ ສພ຺ພຄນ຺ໂຘ, ອຕ຺ຖິ ຕິຓ ລຕາ ຄຈ຺ຉ ຣຸກ຺ຂ ໂອສຘິ ວນປ຺ປຕິ ນທີ ປພ຺ພຕ ສມຸທ຺ທ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາ ສພ຺ພໍ ໂລເກ ອຕ຺ຖິ. ຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ໂລເກ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ເມ ກເຖຫີ’’ຕິ.

‘‘ຕີຓິມານິ, ມຫາຣາຊ, ໂລເກ ນຕ຺ຖິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ສເຈຕນາ ວາ ອເຈຕນາ ວາ ອຊຣາມຣາ ໂລເກ ນຕ຺ຖິ, ສງ຺ຂາຣານໍ ນິຈ຺ຈຕາ ນຕ຺ຖິ, ປຣມຕ຺ເຖນ ສຕ຺ຕູປລທ຺ຘິ ນຕ຺ຖິ, ອິມານິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕີຓິ ໂລເກ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ໂລເກ ນຕ຺ຖິຠາວປຎ຺ໂຫ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.

໕. ອກມ຺ມຊາທິປຎ຺ໂຫ

໕. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ທິສ຺ສນ຺ຕິ ໂລເກ ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ທິສ຺ສນ຺ຕິ ເຫຕຸນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ທິສ຺ສນ຺ຕິ ອຸຕຸນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ຍໍ ໂລເກ ອກມ຺ມຊໍ ອເຫຕຸຊໍ ອນຸຕຸຊໍ, ຕໍ ເມ ກເຖຫີ’’ຕິ. ‘‘ທ຺ເວເມ, ມຫາຣາຊ, ໂລກສ຺ມິໍ ອກມ຺ມຊາ ອເຫຕຸຊາ ອນຸຕຸຊາ. ກຕເມ ທ຺ເວ? ອາກາໂສ, ມຫາຣາຊ, ອກມ຺ມໂຊ ອເຫຕຸໂຊ ອນຸຕຸໂຊ; ນິພ຺ພານໍ, ມຫາຣາຊ, ອກມ຺ມຊໍ ອເຫຕຸຊໍ ອນຸຕຸຊໍ. ອິເມ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ທ຺ເວ ອກມ຺ມຊາ ອເຫຕຸຊາ ອນຸຕຸຊາ’’ຕິ.

‘‘ມາ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຊິນວຈນໍ ມກ຺ເຂຫິ, ມາ ອຊານິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຫໍ ວທາມິ, ຍໍ ມໍ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວເທສິ ‘ມາ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຊິນວຈນໍ ມກ຺ເຂຫິ, ມາ ອຊານິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກໂຣຫີ’’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຍຸຕ຺ຕມິທໍ ຕາວ ວຕ຺ຕຸໍ ‘ອາກາໂສ ອກມ຺ມໂຊ ອເຫຕຸໂຊ ອນຸຕຸໂຊ’ຕິ. ອເນກສເຕຫິ ປນ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກາຣເຓຫິ ຠຄວຕາ ສາວການໍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ມຄ຺ໂຄ ອກ຺ຂາໂຕ, ອຖ ຈ ປນ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວເທສິ ‘ອເຫຕຸຊໍ ນິພ຺ພານ’’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ອເນກສເຕຫິ ກາຣເຓຫິ ສາວການໍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ມຄ຺ໂຄ ອກ຺ຂາໂຕ, ນ ຈ ປນ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ເຫຕຸ ອກ຺ຂາໂຕ’’ຕິ.

‘‘ເອຕ຺ຖ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອນ຺ຘກາຣໂຕ ອນ຺ຘກາຣຕຣໍ ປວິສາມ, ວນໂຕ ວນຕຣໍ ປວິສາມ, ຄຫນໂຕ ຄຫນຕຣໍ [ຄຫນນ຺ຕຣໂຕ ຄຫນນ຺ຕຣໍ (ກ.)] ປວິສາມ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ເຫຕຸ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ປນ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ເຫຕຸ ນຕ຺ຖິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ເຫຕຸ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ຫິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍປິ ເຫຕຸ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ.

‘‘ຍຖາ ປນ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປິຕາ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ກາຣເຓນ ປິຕຸໂນປິ ປິຕາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ກາຣເຓນ ອາຈຣິຍສ຺ສປິ ອາຈຣິໂຍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ອງ຺ກຸຣສ຺ສ ພີຊໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ກາຣເຓນ ພີຊສ຺ສປິ ພີຊໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຍທິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ເຫຕຸ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ກາຣເຓນ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍປິ ເຫຕຸ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ.

‘‘ຍຖາ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ວາ ລຕາຍ ວາ ອຄ຺ເຄ ສຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ ມຊ຺ຌມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ມູລມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຍທິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ເຫຕຸ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ກາຣເຓນ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍປິ ເຫຕຸ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ’’’ຕິ.

‘‘ອນຸປ຺ປາທນີຍໍ, ມຫາຣາຊ, ນິພ຺ພານໍ, ຕສ຺ມາ ນ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ເຫຕຸ ອກ຺ຂາໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອິງ຺ຆ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກາຣເຓນ ມໍ ສຎ຺ຎາເປຫິ, ຍຖາຫໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ເຫຕຸ ອຕ຺ຖິ, ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ເຫຕຸ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ.

‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ໂສຕໍ ໂອທຫ, ສາຘຸກໍ ສຸໂຓຫິ, ວກ຺ຂາມິ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ, ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ປາກຕິເກນ ພເລນ ອິໂຕ ຫິມວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຕຣາຊໍ ອຸປຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ ປນ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ປາກຕິເກນ ພເລນ ຫິມວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຕຣາຊໍ ອິຘ ອາຫຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສກ຺ກາ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ມຄ຺ໂຄ ອກ຺ຂາຕຸໍ, ນ ສກ຺ກາ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ເຫຕຸ ທສ຺ເສຕຸໍ.

‘‘ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ປາກຕິເກນ ພເລນ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ນາວາຍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ປາຣິມຕີຣໍ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ ປນ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ປາກຕິເກນ ພເລນ ມຫາສມຸທ຺ທສ຺ສ ປາຣິມຕີຣໍ ອິຘ ອາຫຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສກ຺ກາ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ມຄ຺ໂຄ ອກ຺ຂາຕຸໍ, ນ ສກ຺ກາ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ເຫຕຸ ທສ຺ເສຕຸໍ. ກິໍ ກາຣຓາ? ອສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມສ຺ສາ’’ຕິ.

‘‘ອສງ຺ຂຕໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ອສງ຺ຂຕໍ ນິພ຺ພານໍ ນ ເກຫິຈິ ກຕໍ, ນິພ຺ພານໍ, ມຫາຣາຊ, ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ວາ ອນຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ວາ ອຸປ຺ປາທນີຍນ຺ຕິ ວາ ອຕີຕນ຺ຕິ ວາ ອນາຄຕນ຺ຕິ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ວາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ວາ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ວາ ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ວາ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ວາ ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ວາ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ນິພ຺ພານໍ ນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ນ ອຸປ຺ປາທນີຍໍ ນ ອຕີຕໍ ນ ອນາຄຕໍ ນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ນ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ນ ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ນ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ນ ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ, ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຸມ຺ເຫ ນຕ຺ຖິຘມ຺ມໍ ນິພ຺ພານໍ ອປທິສຖ ‘ນຕ຺ຖິ ນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ນິພ຺ພານໍ, ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ນິພ຺ພານໍ, ວິສຸທ຺ເຘນ ມານເສນ ປຓີເຕນ ອຸຊຸເກນ ອນາວຣເຓນ ນິຣາມິເສນ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ໂນ ອຣິຍສາວໂກ ນິພ຺ພານໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ກີທິສໍ ປນ ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ນິພ຺ພານໍ, ຍໍ ຕໍ ໂອປມ຺ເມຫິ ອາທີປນີຍໍ ກາຣເຓຫິ ມໍ ສຎ຺ຎາເປຫິ, ຍຖາ ອຕ຺ຖິຘມ຺ມໍ ໂອປມ຺ເມຫິ ອາທີປນີຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ວາໂຕ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອິງ຺ຆ, ມຫາຣາຊ, ວາຕໍ ທສ຺ເສຫິ ວຓ຺ຓໂຕ ວາ ສຓ຺ຐານໂຕ ວາ ອຓຸໍ ວາ ຖູລໍ ວາ ທີຆໍ ວາ ຣສ຺ສໍ ວາ’’ຕິ. ‘‘ນ ສກ຺ກາ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ວາໂຕ ອຸປທສ຺ສຍິຕຸໍ, ນ ໂສ ວາໂຕ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໍ ວາ ນິມ຺ມທ຺ທນໍ ວາ ອຸເປຕິ, ອປິ ຈ ອຕ຺ຖິ ໂສ ວາໂຕ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ນ ສກ຺ກາ ວາໂຕ ອຸປທສ຺ສຍິຕຸໍ, ເຕນ ຫິ ນຕ຺ຖິ ວາໂຕ’’ຕິ? ‘‘ຊານາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ວາໂຕ ອຕ຺ຖີຕິ ເມ ຫທເຍ ອນຸປວິຏ຺ຐໍ, ນ ຈາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ວາຕໍ ອຸປທສ຺ສຍິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຖິ ນິພ຺ພານໍ, ນ ຈ ສກ຺ກາ ນິພ຺ພານໍ ອຸປທສ຺ສຍິຕຸໍ ວຓ຺ເຓນ ວາ ສຓ຺ຐາເນນ ວາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສູປທສ຺ສິຕໍ ໂອປມ຺ມໍ, ສຸນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ກາຣຓໍ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມິ ‘ອຕ຺ຖິ ນິພ຺ພານ’’’ນ຺ຕິ.

ອກມ຺ມຊາທິປຎ຺ໂຫ ປຎ຺ຈໂມ.

໖. ກມ຺ມຊາທິປຎ຺ໂຫ

໖. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກຕເມ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມຊາ, ກຕເມ ເຫຕຸຊາ, ກຕເມ ອຸຕຸຊາ, ກຕເມ ນ ກມ຺ມຊາ, ນ ເຫຕຸຊາ, ນ ອຸຕຸຊາ’’ຕິ? ‘‘ເຍ ເກຈິ, ມຫາຣາຊ, ສຕ຺ຕາ ສເຈຕນາ, ສພ຺ເພ ເຕ ກມ຺ມຊາ; ອຄ຺ຄິ ຈ ສພ຺ພານິ ຈ ພີຊຊາຕານິ ເຫຕຸຊານິ; ປຖວີ ຈ ປພ຺ພຕາ ຈ ອຸທກຎ຺ຈ ວາໂຕ ຈ, ສພ຺ເພ ເຕ ອຸຕຸຊາ; ອາກາໂສ ຈ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ອິເມ ທ຺ເວ ອກມ຺ມຊາ ອເຫຕຸຊາ ອນຸຕຸຊາ. ນິພ຺ພານໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມຊນ຺ຕິ ວາ ເຫຕຸຊນ຺ຕິ ວາ ອຸຕຸຊນ຺ຕິ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ວາ ອນຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ວາ ອຸປ຺ປາທນີຍນ຺ຕິ ວາ ອຕີຕນ຺ຕິ ວາ ອນາຄຕນ຺ຕິ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ວາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ວາ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ວາ ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ວາ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ວາ ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ວາ, ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ນິພ຺ພານໍ, ຍໍ ໂສ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ໂນ ອຣິຍສາວໂກ ວິສຸທ຺ເຘນ ຎາເຓນ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ຣມຓີໂຍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຎ຺ໂຫ ສຸວິນິຈ຺ຉິໂຕ ນິສ຺ສໍສໂຍ ເອກນ຺ຕຄໂຕ, ວິມຕິ ອຸປ຺ປຈ຺ຉິນ຺ນາ, ຕ຺ວໍ ຄຓິວຣປວຣມາສຊ຺ຊາ’’ຕິ.

ກມ຺ມຊາທິປຎ຺ໂຫ ຉຏ຺ໂຐ.

໗. ຍກ຺ຂປຎ຺ໂຫ

໗. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຕ຺ຖິ ໂລເກ ຍກ຺ຂາ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຖິ ໂລເກ ຍກ຺ຂາ ນາມາ’’ຕິ. ‘‘ຈວນ຺ຕິ ປນ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຍກ຺ຂາ ຕມ຺ຫາ ໂຍນິຍາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ຈວນ຺ຕິ ເຕ ຍກ຺ຂາ ຕມ຺ຫາ ໂຍນິຍາ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ສ ປນ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເຕສໍ ມຕານໍ ຍກ຺ຂານໍ ສຣີຣໍ ນ ທິສ຺ສຕິ, ກຸຓປຄນ຺ໂຘປິ ນ ວາຍຕີ’’ຕິ? ‘‘ທິສ຺ສຕິ, ມຫາຣາຊ, ມຕານໍ ຍກ຺ຂານໍ ສຣີຣໍ, ກຸຓປຄນ຺ໂຘປິ ເຕສໍ ວາຍຕິ, ມຕານໍ, ມຫາຣາຊ, ຍກ຺ຂານໍ ສຣີຣໍ ກີຏວຓ຺ເຓນ ວາ ທິສ຺ສຕິ, ກິມິວຓ຺ເຓນ ວາ ທິສ຺ສຕິ, ກິປິລ຺ລິກວຓ຺ເຓນ ວາ ທິສ຺ສຕິ, ປຏງ຺ຄວຓ຺ເຓນ ວາ ທິສ຺ສຕິ, ອຫິວຓ຺ເຓນ ວາ ທິສ຺ສຕິ, ວິຈ຺ຉິກວຓ຺ເຓນ ວາ ທິສ຺ສຕິ, ສຕປທິວຓ຺ເຓນ ວາ ທິສ຺ສຕິ, ທິຊວຓ຺ເຓນ ວາ ທິສ຺ສຕິ, ມິຄວຓ຺ເຓນ ວາ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ຫິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຎ຺ໂຎ ອິທໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ວິສຊ຺ເຊຍ຺ຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕວາທິເສນ ພຸທ຺ຘິມຕາ’’ຕິ.

ຍກ຺ຂປຎ຺ໂຫ ສຕ຺ຕໂມ.

໘. ອນວເສສສິກ຺ຂາປທປຎ຺ໂຫ

໘. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເຍ ເຕ ອເຫສຸໍ ຕິກິຈ຺ຉການໍ ປຸພ຺ພກາ ອາຈຣິຍາ ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ນາຣໂທ ຘມ຺ມນ຺ຕຣີ [ຘນ຺ວນ຺ຕຣີ (?)] ອງ຺ຄິຣໂສ ກປິໂລ ກຓ຺ຑຣຄ຺ຄິ ສາໂມ ອຕຸໂລ ປຸພ຺ພກຈ຺ຈາຍໂນ, ສພ຺ເພເປເຕ ອາຈຣິຍາ ສກິໍ ເຍວ ໂຣຄຸປ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ນິທານຎ຺ຈ ສຠາວຎ຺ຈ ສມຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຕິກິຈ຺ຉຎ຺ຈ ກິຣິຍຎ຺ຈ ສິທ຺ຘາສິທ຺ຘຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ຕໍ [ສນ຺ຕໍ (ກ.)] ນິຣວເສສໍ ຊານິຕ຺ວາ ‘ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ ເອຕ຺ຕກາ ໂຣຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ເອກປ຺ປຫາເຣນ ກລາປຄ຺ຄາຫໍ ກຣິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕໍ ພນ຺ຘິໍສຸ, ອສພ຺ພຎ຺ຎຸໂນ ເອເຕ ສພ຺ເພ, ກິສ຺ສ ປນ ຕຖາຄໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ສມາໂນ ອນາຄຕໍ ກິຣິຍໍ ພຸທ຺ຘຎາເຓນ ຊານິຕ຺ວາ ‘ເອຕ຺ຕເກ ນາມ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອນວເສສໂຕ ສິກ຺ຂາປທໍ ນ ປຎ຺ຎເປສິ, ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຍເສ ປາກເຏ ໂທເສ ວິຕ຺ຖາຣິເກ ປຸຖຸຄເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ເຕສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສີ’’ຕິ?

‘‘ຎາຕເມຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ‘ອິມສ຺ມິໍ ສມເຍ ອິເມສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ສາຘິກໍ ທິຍຑ຺ຒສິກ຺ຂາປທສຕໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ອປິ ຈ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເອວໍ ອໂຫສິ ‘ສເຈ ໂຂ ອຫໍ ສາຘິກໍ ທິຍຑ຺ຒສິກ຺ຂາປທສຕໍ ເອກປ຺ປຫາຣໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມິ, ມຫາຊໂນ ສນ຺ຕາສມາປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ‘ພຫຸກໍ ອິຘ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ທຸກ຺ກຣໍ ວຕ ໂຠ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕຸ’ນ຺ຕິ, ປພ຺ພຊິຕຸກາມາປິ ນ ປພ຺ພຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ວຈນຎ຺ຈ ເມ ນ ສທ຺ທຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ອສທ຺ທຫນ຺ຕາ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ອປາຍຄາມິໂນ ຠວິສ຺ສນ຺ນ-ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ປາກເຏ ໂທເສ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມີ’’’ຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ພຸທ຺ຘານໍ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ພຸທ຺ຘານໍ, ຍາວ ມຫນ຺ຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ, ເອວເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສຸນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ເອໂສ ອຕ຺ໂຖ ຕຖາຄເຕນ, ‘ພຫຸກໍ ອິຘ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຕາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອໂກປິ ຊິນສາສເນ ນ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ອນວເສສສິກ຺ຂາປທປຎ຺ໂຫ ອຏ຺ຐໂມ.

໙. ສູຣິຍຕປນປຎ຺ໂຫ

໙. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຍໍ ສູຣິໂຍ ສພ຺ພກາລໍ ກຐິນໍ ຕປຕິ, ອຸທາຫຸ ກິຎ຺ຈິກາລໍ ມນ຺ທໍ ຕປຕີ’’ຕິ? ‘‘ສພ຺ພກາລໍ, ມຫາຣາຊ, ສູຣິໂຍ ກຐິນໍ ຕປຕິ, ນ ກິຎ຺ຈິກາລໍ ມນ຺ທໍ ຕປຕີ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສູຣິໂຍ ສພ຺ພກາລໍ ກຐິນໍ ຕປຕິ, ກິສ຺ສ ປນ ອປ຺ເປກທາ ສູຣິໂຍ ກຐິນໍ ຕປຕິ, ອປ຺ເປກທາ ມນ຺ທໍ ຕປຕີ’’ຕິ? ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ມຫາຣາຊ, ສູຣິຍສ຺ສ ໂຣຄາ, ເຍສໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ໂຣເຄນ ປຏິປີຬິໂຕ ສູຣິໂຍ ມນ຺ທໍ ຕປຕິ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອພ຺ຠໍ, ມຫາຣາຊ, ສູຣິຍສ຺ສ ໂຣໂຄ, ເຕນ ໂຣເຄນ ປຏິປີຬິໂຕ ສູຣິໂຍ ມນ຺ທໍ ຕປຕິ. ມຫິກາ, ມຫາຣາຊ, ສູຣິຍສ຺ສ ໂຣໂຄ, ເຕນ ໂຣເຄນ ປຏິປີຬິໂຕ ສູຣິໂຍ ມນ຺ທໍ ຕປຕິ. ເມໂຆ, ມຫາຣາຊ, ສູຣິຍສ຺ສ ໂຣໂຄ, ເຕນ ໂຣເຄນ ປຏິປີຬິໂຕ ສູຣິໂຍ ມນ຺ທໍ ຕປຕິ. ຣາຫຸ, ມຫາຣາຊ, ສູຣິຍສ຺ສ ໂຣໂຄ, ເຕນ ໂຣເຄນ ປຏິປີຬິໂຕ ສູຣິໂຍ ມນ຺ທໍ ຕປຕິ. ອິເມ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສູຣິຍສ຺ສ ໂຣຄາ, ເຍສໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ໂຣເຄນ ປຏິປີຬິໂຕ ສູຣິໂຍ ມນ຺ທໍ ຕປຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສູຣິຍສ຺ສປິ ຕາວ ເຕໂຊສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ໂຣໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ອຎ຺ເຎສໍ ສຕ຺ຕານໍ, ນຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ເອສາ ວິຠຕ຺ຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕວາທິເສນ ພຸທ຺ຘິມຕາ’’ຕິ.

ສູຣິຍຕປນປຎ຺ໂຫ ນວໂມ.

໑໐. ກຐິນຕປນປຎ຺ໂຫ

໑໐. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກິສ຺ສ ເຫມນ຺ເຕ ສູຣິໂຍ ກຐິນໍ ຕປຕິ, ໂນ ຕຖາ ຄິມ຺ເຫ’’ຕິ? ‘‘ຄິມ຺ເຫ, ມຫາຣາຊ, ອນຸປຫຕໍ ໂຫຕິ ຣໂຊຊລ຺ລໍ, ວາຕກ຺ຂຸຠິຕາ ເຣຓູ ຄຄນານຸຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອາກາເສປິ ອພ຺ຠາ ສຸພຫລາ ໂຫນ຺ຕິ, ມຫາວາໂຕ ຈ ອຘິມຕ຺ຕໍ ວາຍຕິ, ເຕ ສພ຺ເພ ນານາກຸລາ ສມາຍຸຕາ ສູຣິຍຣໍສິໂຍ ປິທຫນ຺ຕິ, ເຕນ ຄິມ຺ເຫ ສູຣິໂຍ ມນ຺ທໍ ຕປຕິ.

‘‘ເຫມນ຺ເຕ ປນ, ມຫາຣາຊ, ເຫຏ຺ຐາ ປຖວີ ນິພ຺ພຸຕາ ໂຫຕິ, ອຸປຣິ ມຫາເມໂຆ ອຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ອຸປສນ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຣໂຊຊລ຺ລໍ, ເຣຓຸ ຈ ສນ຺ຕສນ຺ຕໍ ຄຄເນ ຈຣຕິ, ວິຄຕວລາຫໂກ ຈ ໂຫຕິ ອາກາໂສ, ວາໂຕ ຈ ມນ຺ທມນ຺ທໍ ວາຍຕິ, ເອເຕສໍ ອຸປຣຕິຍາ ວິສຸທ຺ຘາ [ວິສທາ (ສີ. ປີ.)] ໂຫນ຺ຕິ ສູຣິຍຣໍສິໂຍ, ອຸປຆາຕວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສູຣິຍສ຺ສ ຕາໂປ ອຕິ ວິຍ ຕປຕິ. ອິທເມຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ສູຣິໂຍ ເຫມນ຺ເຕ ກຐິນໍ ຕປຕິ, ໂນ ຕຖາ ຄິມ຺ເຫ’’ຕິ. ‘‘ສພ຺ພີຕິມຸຕ຺ໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ສູຣິໂຍ ກຐິນໍ ຕປຕິ, ເມຆາທິສຫຄໂຕ ກຐິນໍ ນ ຕປຕີ’’ຕິ.

ກຐິນຕປນປຎ຺ໂຫ ທສໂມ.

ນິປ຺ປປຎ຺ຈວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.

ອິມສ຺ມິໍ ວຄ຺ເຄ ທສ ປຎ຺ຫາ.