໑. ພຸທ຺ຘວຄ຺ໂຄ

໑. ທ຺ວິນ຺ນໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມານປຎ຺ໂຫ

໑. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ທ຺ເວ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’ຕິ. ເທເສນ຺ຕາ ຈ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສພ຺ເພປິ ຕຖາຄຕາ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມ ເທເສນ຺ຕິ, ກຖຍມານາ ຈ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ກເຖນ຺ຕິ, ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕາ ຈ ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ, ອນຸສາສມານາ ຈ ອປ຺ປມາທປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອນຸສາສນ຺ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຕຖາຄຕານໍ ເອກາ ເທສນາ ເອກາ ກຖາ ເອກາ ສິກ຺ຂາ ເອກາ ອນຸສິຏ຺ຐິ, ເກນ ກາຣເຓນ ທ຺ເວ ຕຖາຄຕາ ເອກກ຺ຂເຓ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ? ເອເກນປິ ຕາວ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທນ ອຍໍ ໂລໂກ ໂອຠາສຊາໂຕ, ຍທິ ທຸຕິໂຍ ພຸທ຺ໂຘ ຠເວຍ຺ຍ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຠາຍ ອຍໍ ໂລໂກ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ໂອຠາສຊາໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ໂອວທມານາ ຈ ທ຺ເວ ຕຖາຄຕາ ສຸຂໍ ໂອວເທຍ຺ຍຸໍ, ອນຸສາສມານາ ຈ ສຸຂໍ ອນຸສາເສຍ຺ຍຸໍ, ຕຕ຺ຖ ເມ ກາຣຓໍ ພ຺ຣູຫິ, ຍຖາຫໍ ນິສ຺ສໍສໂຍ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຍໍ, ມຫາຣາຊ, ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ເອກພຸທ຺ຘຘາຣຓີ, ເອກສ຺ເສວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ຘາເຣຕິ, ຍທິ ທຸຕິໂຍ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນາຍໍ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ຘາເຣຍ຺ຍ, ຈເລຍ຺ຍ ກມ຺ເປຍ຺ຍ ນເມຍ຺ຍ ໂອນເມຍ຺ຍ ວິນເມຍ຺ຍ ວິກິເຣຍ຺ຍ ວິຘເມຍ຺ຍ ວິທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ, ນ ຐານມຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ນາວາ ເອກປຸຣິສສນ຺ຘາຣຓີ [ເອກປຸຣິສສນ຺ຕາຣຓີ (ສີ. ປີ.)] ຠເວຍ຺ຍ, ເອກສ຺ມິໍ ປຸຣິເສ ອຠິຣູຬ຺ເຫ ສາ ນາວາ ສມຸປາທິກາ [ສມຸທກາ (ກ.)] ຠເວຍ຺ຍ. ອຖ ທຸຕິໂຍ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຕາທິໂສ ອາຍຸນາ ວຓ຺ເຓນ ວເຍນ ປມາເຓນ ກິສຖູເລນ ສພ຺ພງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ເຄນ, ໂສ ຕໍ ນາວໍ ອຠິຣູເຫຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ສາ, ມຫາຣາຊ, ນາວາ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຘາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຈເລຍ຺ຍ ກມ຺ເປຍ຺ຍ ນເມຍ຺ຍ ໂອນເມຍ຺ຍ ວິນເມຍ຺ຍ ວິກິເຣຍ຺ຍ ວິຘເມຍ຺ຍ ວິທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ, ນ ຐານມຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ໂອສີເທຍ຺ຍ ອຸທເກ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຍໍ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ເອກພຸທ຺ຘຘາຣຓີ, ເອກສ຺ເສວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ຘາເຣຕິ, ຍທິ ທຸຕິໂຍ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນາຍໍ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ຘາເຣຍ຺ຍ, ຈເລຍ຺ຍ ກມ຺ເປຍ຺ຍ ນເມຍ຺ຍ ໂອນເມຍ຺ຍ ວິນເມຍ຺ຍ ວິກິເຣຍ຺ຍ ວິຘເມຍ຺ຍ ວິທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ, ນ ຐານມຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ຉາເທນ຺ຕໍ ຍາວ ກຓ຺ຐມຠິປູຣຍິຕ຺ວາ, ໂສ ຘາໂຕ ປີຓິໂຕ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ນິຣນ຺ຕໂຣ ຕນ຺ທິກໂຕ ອໂນນມິຕທຓ຺ຑຊາໂຕ ປຸນເທວ ຕຕ຺ຕກໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ສຸຂິໂຕ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ສກິໍ ຠຸຕ຺ໂຕວ ມເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ [ຠຸຕ຺ໂຕ ວເມຍ຺ຍາຕິ (ກ.)]. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຍໍ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ເອກພຸທ຺ຘຘາຣຓີ, ເອກສ຺ເສວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ຘາເຣຕິ, ຍທິ ທຸຕິໂຍ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນາຍໍ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ຘາເຣຍ຺ຍ, ຈເລຍ຺ຍ ກມ຺ເປຍ຺ຍ ນເມຍ຺ຍ ໂອນເມຍ຺ຍ ວິນເມຍ຺ຍ ວິກິເຣຍ຺ຍ ວິຘເມຍ຺ຍ ວິທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ, ນ ຐານມຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຕິຘມ຺ມຠາເຣນ ປຖວີ ຈລຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ທ຺ເວ ສກຏາ ຣຕນປຣິປູຣິຕາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ ຍາວ ມຸຂສມາ, ເອກສ຺ມາ ສກຏໂຕ ຣຕນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ສກເຏ ອາກິເຣຍ຺ຍຸໍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ສກຏໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ສກຏານໍ ຣຕນໍ ຘາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ນາຠິປິ ຕສ຺ສ ຜເລຍ຺ຍ, ອຣາປິ ຕສ຺ສ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ເນມິປິ ຕສ຺ສ ໂອປເຕຍ຺ຍ, ອກ຺ໂຂປິ ຕສ຺ສ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຕິຣຕນຠາເຣນ ສກຏໍ ຠິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຕິຘມ຺ມຠາເຣນ ປຖວີ ຈລຕິ.

‘‘ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ອິມໍ ກາຣຓໍ ພຸທ຺ຘພລປຣິທີປນາຍ ໂອສາຣິຕໍ. ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ອຠິຣູປໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ, ເຍນ ກາຣເຓນ ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ເອກກ຺ຂເຓ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ເຕສໍ ປຣິສາຍ ວິວາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ, ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ, ອຸຠໂຕ ປກ຺ຂຊາຕາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ພລວາມຈ຺ຈານໍ ປຣິສາຍ ວິວາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອມຈ຺ໂຈ, ອມ຺ຫາກໍ ອມຈ຺ໂຈ’ຕິ, ອຸຠໂຕ ປກ຺ຂຊາຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຍທິ ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ເຕສໍ ປຣິສາຍ ວິວາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ, ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ, ອຸຠໂຕ ປກ຺ຂຊາຕາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ອິທໍ ຕາວ, ມຫາຣາຊ, ເອກໍ ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

‘‘ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ, ເຍນ ກາຣເຓນ ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ‘ອຄ຺ໂຄ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ ຠເວຍ຺ຍ, ‘ເຊຏ຺ໂຐ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ ຠເວຍ຺ຍ, ‘ເສຏ຺ໂຐ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ, ‘ວິສິຏ຺ໂຐ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ, ‘ອຸຕ຺ຕໂມ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ, ‘ປວໂຣ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ, ‘ອສໂມ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ, ‘ອສມສໂມ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ, ‘ອປ຺ປຏິໂມ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ, ‘ອປ຺ປຏິຠາໂຄ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ, ‘ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ ຠເວຍ຺ຍ. ອິທມ຺ປິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖໂຕ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉ, ເຍນ ກາຣເຓນ ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

‘‘ອປິ ຈ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ສຠາວປກຕິ ເອສາຍໍ, ເອໂກ ເຍວ ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ ກາຣຓາ? ມຫນ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘຄຸຓານໍ. ອຎ຺ຎມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ຍໍ ໂລເກ ມຫນ຺ຕໍ, ຕໍ ເອກໍ ເຍວ ໂຫຕິ. ປຖວີ, ມຫາຣາຊ, ມຫນ຺ຕີ, ສາ ເອກາ ເຍວ. ສາຄໂຣ ມຫນ຺ໂຕ, ໂສ ເອໂກ ເຍວ. ສິເນຣຸ ຄິຣິຣາຊາ ມຫນ຺ໂຕ, ໂສ ເອໂກ ເຍວ. ອາກາໂສ ມຫນ຺ໂຕ, ໂສ ເອໂກ ເຍວ. ສກ຺ໂກ ມຫນ຺ໂຕ, ໂສ ເອໂກ ເຍວ. ມາໂຣ ມຫນ຺ໂຕ, ໂສ ເອໂກ ເຍວ. ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ມຫນ຺ໂຕ, ໂສ ເອໂກ ເຍວ. ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ມຫນ຺ໂຕ, ໂສ ເອໂກ ເຍວ ໂລກສ຺ມິໍ. ຍຕ຺ຖ ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎສ຺ສ ໂອກາໂສ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ເອໂກ ເຍວ ໂລກສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

‘‘ສຸກຖິໂຕ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຎ຺ໂຫ ໂອປມ຺ເມຫິ ກາຣເຓຫິ. ອນິປຸໂຓເປຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕມໂນ ຠເວຍ຺ຍ, ກິໍ ປນ ມາທິໂສ ມຫາປຎ຺ໂຎ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ທ຺ວິນ຺ນໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມານປຎ຺ໂຫ ປຐໂມ.

໒. ໂຄຕມິວຕ຺ຖທານປຎ຺ໂຫ

໒. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ມາຕຸຈ຺ຉາຍ ມຫາປຊາປຕິຍາ ໂຄຕມິຍາ ວສ຺ສິກສາຏິກາຍ ທີຍມານາຍ ‘ສງ຺ເຆ ໂຄຕມິ ເທຫິ, ສງ຺ເຆ ເຕ ທິນ຺ເນ ອຫຎ຺ເຈວ ປູຊິໂຕ ຠວິສ຺ສາມິ ສງ຺ໂຆ ຈາ’ຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄໂຕ ສງ຺ຆຣຕນໂຕ ນ ຠາຣິໂກ ນ ຄຣຸໂກ ນ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ, ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ສກາຍ ມາຕຸຈ຺ຉາຍ ສຍໍ ປິຎ຺ຊິຕໍ [ປິຈ຺ຉິຕໍ (ສີ. ປີ.)] ສຍໍ ລຸຎ຺ຈິຕໍ ສຍໍ ໂປຖິຕໍ ສຍໍ ກນ຺ຕິຕໍ ສຍໍ ວາຍິຕໍ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ອຕ຺ຕໂນ ທີຍມານໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ທາເປສິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄໂຕ ສງ຺ຆຣຕນໂຕ ອຸຕ຺ຕໂຣ ຠເວຍ຺ຍ ອຘິໂກ ວາ ວິສິຏ຺ໂຐ ວາ, ‘ມຍິ ທິນ຺ເນ ມຫປ຺ຜລໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ນ ຕຖາຄໂຕ ມາຕຸຈ຺ຉາຍ ສຍໍ ປິຎ຺ຊິຕໍ ສຍໍ ລຸຎ຺ຈິຕໍ ສຍໍ ໂປຖິຕໍ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ສງ຺ເຆ ທາເປຍ຺ຍ, ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ ຕຖາຄໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ນ ປຕ຺ຖຍຕິ [ນ ປຕ຺ຖີຍຕິ (ສີ. ປີ.)] ນ ອຸປນິສ຺ສຍຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ ມາຕຸຈ຺ຉາຍ ຕໍ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ທາເປສີ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ມາຕຸຈ຺ຉາຍ ມຫາປຊາປຕິຍາ ໂຄຕມິຍາ ວສ຺ສິກສາຏິກາຍ ທີຍມານາຍ ‘ສງ຺ເຆ ໂຄຕມິ ເທຫິ, ສງ຺ເຆ ເຕ ທິນ຺ເນ ອຫຎ຺ເຈວ ປູຊິໂຕ ຠວິສ຺ສາມິ ສງ຺ໂຆ ຈາ’ຕິ. ຕໍ ປນ ນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິມານນສ຺ສ ອວິປາກຕາຍ ນ ອທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຕາຍ, ອປິ ຈ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຫິຕຕ຺ຖາຍ ອນຸກມ຺ປາຍ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ສງ຺ໂຆ ມມຈ຺ຈເຍນ ຈິຕ຺ຕີກໂຕ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ວິຊ຺ຊມາເນ ເຍວ ຄຸເຓ ປຣິກິຕ຺ຕຍນ຺ໂຕ ເອວມາຫ ‘ສງ຺ເຆ ໂຄຕມິ ເທຫິ, ສງ຺ເຆ ເຕ ທິນ຺ເນ ອຫຎ຺ເຈວ ປູຊິໂຕ ຠວິສ຺ສາມິ ສງ຺ໂຆ ຈາ’ຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປິຕາ ຘຣມາໂນ ເຍວ ອມຈ຺ຈຠຏພລໂທວາຣິກອນີກຏ຺ຐປາຣິສຊ຺ຊຊນມຊ຺ເຌ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິເກ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານໍ ເຍວ ຄຸຓໍ ປກິຕ຺ເຕຕິ [ປຣິກິຕ຺ເຕຕິ (ກ.)] ‘ອິຘ ຐປິໂຕ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ຊນມຊ຺ເຌ ປູຊິໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ຫິຕຕ຺ຖາຍ ອນຸກມ຺ປາຍ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ສງ຺ໂຆ ມມຈ຺ຈເຍນ ຈິຕ຺ຕີກໂຕ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ວິຊ຺ຊມາເນ ເຍວ ຄຸເຓ ປກິຕ຺ຕຍນ຺ໂຕ ເອວມາຫ ‘ສງ຺ເຆ ໂຄຕມິ ເທຫິ, ສງ຺ເຆ ເຕ ທິນ຺ເນ ອຫຎ຺ເຈວ ປຸຊິໂຕ ຠວິສ຺ສາມິ ສງ຺ໂຆ ຈາ’ຕິ.

‘‘ນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕາວຕເກນ ວສ຺ສິກສາຏິການຸປ຺ປທານມຕ຺ຕເກນ ສງ຺ໂຆ ຕຖາຄຕໂຕ ອຘິໂກ ນາມ ໂຫຕິ ວິສິຏ຺ໂຐ ວາ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມາຕາປິຕໂຣ ປຸຕ຺ຕານໍ ອຸຈ຺ຉາເທນ຺ຕິ ປຣິມທ຺ທນ຺ຕິ ນຫາເປນ຺ຕິ ສມ຺ພາເຫນ຺ຕິ, ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕາວຕເກນ ອຸຈ຺ຉາທນປຣິມທ຺ທນນຫາປນສມ຺ພາຫນມຕ຺ຕເກນ ‘ປຸຕ຺ໂຕ ມາຕາປິຕູຫິ ອຘິໂກ ນາມ ໂຫຕິ ວິສິຏ຺ໂຐ ວາ’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອກາມກຣຓີຍາ ຠນ຺ເຕ ປຸຕ຺ຕາ ມາຕາປິຕູນໍ, ຕສ຺ມາ ມາຕາປິຕໂຣ ປຸຕ຺ຕານໍ ອຸຈ຺ຉາທນປຣິມທ຺ທນນຫາປນສມ຺ພາຫນໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ນ ຕາວຕເກນ ວສ຺ສິກສາຏິການຸປ຺ປທານມຕ຺ຕເກນ ສງ຺ໂຆ ຕຖາຄຕໂຕ ອຘິໂກ ນາມ ໂຫຕິ ວິສິຏ຺ໂຐ ວາຕິ. ອປິ ຈ ຕຖາຄໂຕ ອກາມກຣຓີຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ມາຕຸຈ຺ຉາຍ ຕໍ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ທາເປສິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ໂກຈິເທວ ປຸຣິໂສ ຣຎ຺ໂຎ ອຸປາຍນໍ ອາຫເຣຍ຺ຍ, ຕໍ ຣາຊາ ອຸປາຍນໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠຏສ຺ສ ວາ ພລສ຺ສ ວາ ເສນາປຕິສ຺ສ ວາ ປຸໂຣຫິຕສ຺ສ ວາ ທເທຍ຺ຍ. ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ຕາວຕເກນ ອຸປາຍນປຏິລາຠມຕ຺ຕເກນ ຣຎ຺ຎາ ອຘິໂກ ນາມ ໂຫຕິ ວິສິຏ຺ໂຐ ວາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຊຠຕ຺ຕິໂກ, ຠນ຺ເຕ, ໂສ ປຸຣິໂສ ຣາຊູປຊີວີ, ຕຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ໂຕ ຣາຊາ ອຸປາຍນໍ ເທຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ນ ຕາວຕເກນ ວສ຺ສິກສາຏິການຸປ຺ປທານມຕ຺ຕເກນ ສງ຺ໂຆ ຕຖາຄຕໂຕ ອຘິໂກ ນາມ ໂຫຕິ ວິສິຏ຺ໂຐ ວາ, ອຖ ໂຂ ຕຖາຄຕຠຕ຺ຕິໂກ ຕຖາຄຕູປຊີວີ. ຕຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ໂຕ ຕຖາຄໂຕ ສງ຺ຆສ຺ສ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ທາເປສິ.

‘‘ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ເອວໍ ອໂຫສິ ‘ສຠາວປຏິປູຊນີໂຍ ສງ຺ໂຆ, ມມ ສນ຺ຕເກນ ສງ຺ຆໍ ປຏິປູເຊສ຺ສາມີ’ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ທາເປສິ, ນ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ເຍວ ປຏິປູຊນໍ ວຓ຺ເຓຕິ, ອຖ ໂຂ ເຍ ໂລເກ ປຏິປູຊນາຣຫາ, ເຕສມ຺ປິ ຕຖາຄໂຕ ປຏິປູຊນໍ ວຓ຺ເຓຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ມຊ຺ຌິມນິກາຍວຣລຎ຺ຉເກ ຘມ຺ມທາຍາທຘມ຺ມປຣິຍາເຍ ອປ຺ປິຈ຺ຉປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປກິຕ຺ຕຍມາເນນ ‘ອສຸ ເຍວ ເມ ປຸຣິໂມ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຊ຺ຊຕໂຣ ຈ ປາສໍສຕໂຣ ຈາ’ຕິ. ‘‘ນຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ຠເວສຸ ໂກຈິ ສຕ຺ໂຕ ຕຖາຄຕໂຕ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ວາ ອຸຕ຺ຕໂຣ ວາ ອຘິໂກ ວາ ວິສິຏ຺ໂຐ ວາ, ຕຖາຄໂຕວ ອຸຕ຺ຕໂຣ ອຘິໂກ ວິສິຏ຺ໂຐ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍວເຣ ມາຓວຄາມິເກນ ເທວປຸຕ຺ເຕນ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ຐຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ສມຊ຺ເຌ –

‘‘‘ວິປຸໂລ ຣາຊຄຫີຍານໍ [ຣາຊຄຫິການໍ (ກ.) ສໍ. ນິ. ໑.໑໑໑ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ຄິຣິ ເສຏ຺ໂຐ ປວຸຈ຺ຈຕິ;

ເສໂຕ ຫິມວຕໍ ເສຏ຺ໂຐ, ອາທິຈ຺ໂຈ ອຆຄາມິນໍ.

‘‘‘ສມຸທ຺ໂທ ອຸທຘິນໍ ເສຏ຺ໂຐ, ນກ຺ຂຕ຺ຕານຎ຺ຈ ຈນ຺ທິມາ;

ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ, ພຸທ຺ໂຘ ອຄ຺ໂຄ ປວຸຈ຺ຈຕີ’ຕິ.

‘‘ຕາ ໂຂ ປເນຕາ, ມຫາຣາຊ, ມາຓວຄາມິເກນ ເທວປຸຕ຺ເຕນ ຄາຖາ ສຸຄີຕາ ນ ທຸຄ຺ຄີຕາ, ສຸຠາສິຕາ ນ ທຸພ຺ຠາສິຕາ, ອນຸມຕາ ຈ ຠຄວຕາ, ນນຸ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນປິ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ຠຓິຕໍ –

‘‘‘ເອໂກ ມໂນປສາໂທ; ສຣຓຄມນມຎ຺ຊລິປຓາໂມ ວາ;

ອຸສ຺ສຫເຕ ຕາຣຍິຕຸໍ, ມາຣພລນິສູທເນ ພຸທ຺ເຘ’ຕິ.

‘‘ຠຄວຕາ ຈ ຠຓິຕໍ ເທວາຕິເທເວນ ‘ເອກປຸຄ຺ຄໂລ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ. ກຕໂມ ເອກປຸຄ຺ຄໂລ? ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ…ເປ… ເທວມນຸສ຺ສານ’’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ໂຄຕມິວຕ຺ຖທານປຎ຺ໂຫ ທຸຕິໂຍ.

໓. ຄິຫິປພ຺ພຊິຕສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິປຎ຺ໂຫ

[໓] ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ຄິຫິໂນ ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ວາ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ວຓ຺ເຓມິ, ຄິຫີ ວາ ຠິກ຺ຂເວ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ໂນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕາຘິກຣຓເຫຕຸ ອາຣາຘໂກ ໂຫຕິ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຄິຫີ ໂອທາຕວສໂນ ກາມໂຠຄີ ປຸຕ຺ຕທາຣສມ຺ພາຘສຍນໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕ ກາສິກຈນ຺ທນໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ໂຕ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຘາເຣນ຺ໂຕ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຍນ຺ໂຕ ມຓິກຸຓ຺ຑລ [ມຓິກນກ (ສີ. ປີ.)] ວິຈິຕ຺ຕໂມຬິພທ຺ໂຘ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ໂນ ອາຣາຘໂກ ໂຫຕິ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ, ປພ຺ພຊິໂຕປິ ຠຓ຺ຑຸກາສາວວຕ຺ຖວສໂນ ປຣປິຓ຺ຑມຊ຺ຌຸປຄໂຕ ຈຕູສຸ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ສມ຺ມາປຣິປູຣກາຣີ ທິຍຑ຺ເຒສຸ ສິກ຺ຂາປທສເຕສຸ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ເຕຣສສຸ ຘຸຕຄຸເຓສຸ ອນວເສສໍ ວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ໂນ ອາຣາຘໂກ ໂຫຕິ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ. ຕຕ຺ຖ, ຠນ຺ເຕ, ໂກ ວິເສໂສ ຄິຫິໂນ ວາ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ວາ? ອຜລໍ ໂຫຕິ ຕໂປກມ຺ມໍ, ນິຣຕ຺ຖກາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ. ວຎ຺ຌາ ສິກ຺ຂາປທໂຄປນາ, ໂມຆໍ ຘຸຕຄຸຓສມາທານໍ, ກິໍ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂມນຸຈິຓ຺ເຓນ, ນນຸ ນາມ ສຸເຂເນວ ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ຄິຫິໂນ ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ວາ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ວຓ຺ເຓມິ, ຄິຫີ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ໂນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕາຘິກຣຓເຫຕຸ ອາຣາຘໂກ ໂຫຕິ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ. ເອວເມຕໍ, ມຫາຣາຊ, ສມ຺ມາປຏິປນ຺ໂນວ ເສຏ຺ໂຐ, ປພ຺ພຊິໂຕປິ, ມຫາຣາຊ, ‘ປພ຺ພຊິໂຕມ຺ຫີ’ຕິ ນ ສມ຺ມາ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອຖ ໂຂ ໂສ ອາຣກາວ ສາມຎ຺ຎາ, ອາຣກາວ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎາ, ປເຄວ ຄິຫີ ໂອທາຕວສໂນ. ຄິຫີປິ, ມຫາຣາຊ, ສມ຺ມາປຏິປນ຺ໂນ ອາຣາຘໂກ ໂຫຕິ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ, ປພ຺ພຊິໂຕປິ, ມຫາຣາຊ, ສມ຺ມາປຏິປນ຺ໂນ ອາຣາຘໂກ ໂຫຕິ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

‘‘ອປິ ຈ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປພ຺ພຊິໂຕວ ສາມຎ຺ຎສ຺ສ ອິສ຺ສໂຣ ອຘິປຕິ; ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ມຫາຣາຊ, ພຫຸຄຸຓາ ອເນກຄຸຓາ ອປ຺ປມາຓຄຸຓາ, ນ ສກ຺ກາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຄຸຓໍ ປຣິມາຓໍ ກາຕຸໍ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ກາມທທສ຺ສ ມຓິຣຕນສ຺ສ ນ ສກ຺ກາ ຘເນນ ອຄ຺ໂຆ ປຣິມາຓໍ ກາຕຸໍ ‘ເອຕ຺ຕກໍ ມຓິຣຕນສ຺ສ ມູລ’ນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ພຫຸຄຸຓາ ອເນກຄຸຓາ ອປ຺ປມາຓຄຸຓາ, ນ ສກ຺ກາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຄຸຓໍ ປຣິມາຓໍ ກາຕຸໍ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ມຫາສມຸທ຺ເທ ອູມິໂຍ ນ ສກ຺ກາ ປຣິມາຓໍ ກາຕຸໍ ‘ເອຕ຺ຕກາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອູມິໂຍ’ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ພຫຸຄຸຓາ ອເນກຄຸຓາ ອປ຺ປມາຓຄຸຓາ, ນ ສກ຺ກາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຄຸຓໍ ປຣິມາຓໍ ກາຕຸໍ.

‘‘ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ, ມຫາຣາຊ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກຣຓີຍໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຂິປ຺ປເມວ ສມິຊ຺ຌຕິ ໂນ ຈິຣຣຕ຺ຕາຍ. ກິໍ ກາຣຓາ? ປພ຺ພຊິໂຕ, ມຫາຣາຊ, ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ປວິວິຕ຺ໂຕ ອສໍສຏ຺ໂຐ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ນິຣາລໂຍ ອນິເກໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓສີໂລ ສລ຺ເລຂິຕາຈາໂຣ ຘຸຕປ຺ປຏິປຕ຺ຕິກຸສໂລ ໂຫຕິ, ຕໍ ກາຣຓາ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກຣຓີຍໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຂິປ຺ປເມວ ສມິຊ຺ຌຕິ ໂນ ຈິຣຣຕ຺ຕາຍ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ນິຄ຺ຄຓ຺ຐິສມສຸໂຘຕອຸຊຸວິມລນາຣາໂຈ ສຸສຊ຺ຊິໂຕ ສມ຺ມາ ວຫຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກຣຓີຍໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຂິປ຺ປເມວ ສມິຊ຺ຌຕິ ໂນ ຈິຣຣຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ຄິຫິປພ຺ພຊິຕສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິປຎ຺ໂຫ ຕຕິໂຍ.

໔. ປຏິປທາໂທສປຎ຺ໂຫ

໔. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຍທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ອກາສິ, ເນຕາທິໂສ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາຣມ຺ໂຠ ອໂຫສິ ນິກ຺ກໂມ ກິເລສຍຸທ຺ຘໍ ມຈ຺ຈຸເສນໍ ວິຘມນໍ ອາຫາຣປຣິຄ຺ຄໂຫ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາ, ເອວຣູເປ ປຣກ຺ກເມ ກິຎ຺ຈິ ອສ຺ສາທໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຕເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຫາເປຕ຺ວາ ເອວມໂວຈ ‘ນ ໂຂ ປນາຫໍ ອິມາຍ ກຏຸກາຍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ ອຘິຄຈ຺ຉາມິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສສໍ, ສິຍາ ນຸ ໂຂ ອຎ຺ໂຎ ມຄ຺ໂຄ ໂພຘາຍາ’ຕິ, ຕໂຕ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ມເຄນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ປຸນ ຕາຍ ປຏິປທາຍ ສາວເກ ອນຸສາສຕິ ສມາທເປຕິ.

‘‘‘ອາຣມ຺ຠຖ ນິກ຺ຂມຖ, ຍຸຎ຺ຊຖ ພຸທ຺ຘສາສເນ;

ຘຸນາຖ ມຈ຺ຈຸໂນ ເສນໍ, ນຬາຄາຣໍວ ກຸຎ຺ຊໂຣ’ຕິ [ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໕].

‘‘ເກນ ນ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກາຣເຓນ ຕຖາຄໂຕ ຍາຍ ປຏິປທາຍ ອຕ຺ຕນາ ນິພ຺ພິນ຺ໂນ ວິຣຕ຺ຕຣູໂປ, ຕຕ຺ຖ ສາວເກ ອນຸສາສຕິ ສມາທເປຕີ’’ຕິ?

‘‘ຕທາປິ, ມຫາຣາຊ, ເອຕຣຫິປິ ສາ ເຍວ ປຏິປທາ, ຕໍ ເຍວ ປຏິປທໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ. ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຕິວີຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນິຣວເສສໂຕ ອາຫາຣໍ ອຸປຣຸນ຺ຘິ. ຕສ຺ສ ອາຫາຣູປໂຣເຘນ ຈິຕ຺ຕທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ເຕນ ທຸພ຺ພລ຺ເຍນ ນາສກ຺ຂິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິຕຸໍ, ໂສ ມຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ກພຬີກາຣາຫາຣໍ ເສວນ຺ໂຕ ຕາເຍວ ປຏິປທາຍ ນຈິຣສ຺ເສວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ເຍວ, ມຫາຣາຊ, ປຏິປທາ ສພ຺ເພສໍ ຕຖາຄຕານໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓປ຺ປຏິລາຠາຍ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ເພສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາຫາໂຣ ອຸປຕ຺ຖມ຺ໂຠ, ອາຫາຣູປນິສ຺ສິຕາ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ສຸຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສາ ເຍວ ປຏິປທາ ສພ຺ເພສໍ ຕຖາຄຕານໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓປ຺ປຏິລາຠາຍ, ເນໂສ, ມຫາຣາຊ, ໂທໂສ ອາຣມ຺ຠສ຺ສ, ນ ນິກ຺ກມສ຺ສ, ນ ກິເລສຍຸທ຺ຘສ຺ສ, ເຍນ ຕຖາຄໂຕ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ນ ປາປຸຓິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ, ອຖ ໂຂ ອາຫາຣູປໂຣຘສ຺ເສເວໂສ ໂທໂສ, ສທາ ປຏິຍຕ຺ຕາ ເຍເວສາ ປຏິປທາ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ອທ຺ຘານໍ ອຕິເວເຄນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເຕນ ໂສ ປກ຺ຂຫໂຕ ວາ ຠເວຍ຺ຍ ປີຐສປ຺ປີ ວາ ອສຎ຺ຈໂຣ ປຖວິຕເລ. ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ມຫາປຖວິຍາ ໂທໂສ ອຕ຺ຖິ, ເຍນ ໂສ ປຸຣິໂສ ປກ຺ຂຫໂຕ ອໂຫສີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ; ສທາ ປຏິຍຕ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາປຖວີ, ກຸໂຕ ຕສ຺ສາ ໂທໂສ? ວາຍາມສ຺ເສເວໂສ ໂທໂສ, ເຍນ ໂສ ປຸຣິໂສ ປກ຺ຂຫໂຕ ອໂຫສີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເນໂສ ໂທໂສ ອາຣມ຺ຠສ຺ສ, ນ ນິກ຺ກມສ຺ສ, ນ ກິເລສຍຸທ຺ຘສ຺ສ, ເຍນ ຕຖາຄໂຕ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ນ ປາປຸຓິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ, ອຖ ໂຂ ອາຫາຣູປໂຣຘສ຺ເສເວໂສ ໂທໂສ ສທາ ປຏິຍຕ຺ຕາ ເຍເວສາ ປຏິປທາ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ກິລິຏ຺ຐໍ ສາຏກໍ ນິວາເສຍ຺ຍ, ນ ໂສ ຕໍ ໂຘວາເປຍ຺ຍ, ເນໂສ ໂທໂສ ອຸທກສ຺ສ, ສທາ ປຏິຍຕ຺ຕໍ ອຸທກໍ. ປຸຣິສສ຺ເສເວໂສ ໂທໂສ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເນໂສ ໂທໂສ ອາຣມ຺ຠສ຺ສ, ນ ນິກ຺ກມສ຺ສ, ນ ກິເລສຍຸທ຺ຘສ຺ສ, ເຍນ ຕຖາຄໂຕ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ນ ປາປຸຓິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ, ອຖ ໂຂ ອາຫາຣູປໂຣຘສ຺ເສເວໂສ ໂທໂສ, ສທາ ປຏິຍຕ຺ຕາ ເຍເວສາ ປຏິປທາ, ຕສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ ຕາເຍວ ປຏິປທາຍ ສາວເກ ອນຸສາສຕິ ສມາທເປຕິ, ເອວໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສທາ ປຏິຍຕ຺ຕາ ອນວຊ຺ຊາ ສາ ປຏິປທາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ປຏິປທາໂທສປຎ຺ໂຫ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.

໕. ຫີນາຍາວຕ຺ຕນປຎ຺ໂຫ

໕. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ມຫນ຺ຕໍ ອິທໍ ຕຖາຄຕສາສນໍ ສາຣໍ ວຣໍ ເສຏ຺ຐໍ ປວຣໍ ອນຸປມໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ວິມລໍ ປຓ຺ຑຣໍ ອນວຊ຺ຊໍ, ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ຄິຫິໍ ຕາວຕກໍ ປພ຺ພເຊຕຸໍ, ຄິຫີ ເຍວ [ຄິຫິໍ ເຍວ (ສີ. ປີ.)] ເອກສ຺ມິໍ ຜເລ ວິເນຕ຺ວາ ຍທາ ອປຸນຣາວຕ຺ຕີ ໂຫຕິ ຕທາ ໂສ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ກິໍ ກາຣຓາ? ອິເມ ທຸຊ຺ຊນາ ຕາວ ຕຕ຺ຖ ສາສເນ ວິສຸທ຺ເຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປຈ຺ຈາຄມເນນ ອຍໍ ມຫາຊໂນ ເອວໍ ວິຈິນ຺ເຕຕິ ‘ຕຸຈ຺ຉກໍ ວຕ ໂຠ ເອຕໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາສນໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຍໍ ອິເມ ປຏິນິວຕ຺ຕນ຺ຕີ’ຕິ, ອິທເມຕ຺ຖ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຕຬາໂກ ຠເວຍ຺ຍ ສມ຺ປຸຓ຺ຓສຸຈິວິມລສີຕລສລິໂລ, ອຖ ໂຍ ໂກຈິ ກິລິຏ຺ໂຐ ມລກທ຺ທມຄໂຕ ຕໍ ຕຬາກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຫາຍິຕ຺ວາ ກິລິຏ຺ໂຐວ ປຏິນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊ, ກຕມໍ ຊໂນ ຄຣເຫຍ຺ຍ ກິລິຏ຺ຐໍ ວາ ຕຬາກໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ກິລິຏ຺ຐໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊໂນ ຄຣເຫຍ຺ຍ ‘ອຍໍ ຕຬາກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຫາຍິຕ຺ວາ ກິລິຏ຺ໂຐວ ປຏິນິວຕ຺ໂຕ, ກິໍ ອິມໍ ອນຫາຍິຕຸກາມໍ ຕຬາໂກ ສຍໍ ນຫາເປສ຺ສຕິ, ໂກ ໂທໂສ ຕຬາກສ຺ສາ’ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ວິມຸຕ຺ຕິວຣສລິລສມ຺ປຸຓ຺ຓໍ ສທ຺ຘມ຺ມວຣຕຬາກໍ ມາເປສິ ‘ເຍ ເກຈິ ກິເລສມລກິລິຏ຺ຐາ ສເຈຕນາ ພຸຘາ, ເຕ ອິຘ ນຫາຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພກິເລເສ ປວາຫຍິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ຍທິ ໂກຈິ ຕໍ ສທ຺ຘມ຺ມວຣຕຬາກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຫາຍິຕ຺ວາ ສກິເລໂສວ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ ຕໍ ເຍວ ຊໂນ ຄຣຫິສ຺ສຕິ ‘ອຍໍ ຊິນສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຫີນາຍາວຕ຺ໂຕ, ກິໍ ອິມໍ ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕໍ ຊິນສາສນໍ ສຍໍ ໂພເຘສ຺ສຕິ, ໂກ ໂທໂສ ຊິນສາສນສ຺ສາ’ຕິ?

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ປຣມພ຺ຍາຘິໂຕ ໂຣຄຸປ຺ປຕ຺ຕິກຸສລໍ ອໂມຆຘຸວສິທ຺ຘກມ຺ມໍ ຠິສກ຺ກໍ ສລ຺ລກຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຕິກິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ສພ຺ຍາຘິໂກວ ປຏິນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ຊໂນ ຄຣເຫຍ຺ຍ ອາຕຸຣໍ ວາ ຠິສກ຺ກໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອາຕຸຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊໂນ ຄຣເຫຍ຺ຍ ‘ອຍໍ ໂຣຄຸປ຺ປຕ຺ຕິກຸສລໍ ອໂມຆຘຸວສິທ຺ຘກມ຺ມໍ ຠິສກ຺ກໍ ສລ຺ລກຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຕິກິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ສພ຺ຍາຘິໂກວ ປຏິນິວຕ຺ໂຕ, ກິໍ ອິມໍ ອຕິກິຈ຺ຉາເປນ຺ຕໍ ຠິສກ຺ໂກ ສຍໍ ຕິກິຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ໂກ ໂທໂສ ຠິສກ຺ກສ຺ສາ’’’ຕິ? ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ອນ຺ໂຕສາສນສມຸຄ຺ເຄ ເກວລໍ ສກລກິເລສພ຺ຍາຘິວູປສມນສມຕ຺ຖໍ ອມໂຕສຘໍ ປກ຺ຂິປິ, ‘ເຍ ເກຈິ ກິເລສພ຺ຍາຘິປີຬິຕາ ສເຈຕນາ ພຸຘາ, ເຕ ອິມໍ ອມໂຕສຘໍ ປິວິຕ຺ວາ ສພ຺ພກິເລສພ຺ຍາຘິໍ ວູປສເມສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ຍທິ ໂກຈິ ຍໍ ອມໂຕສຘໍ ອປິວິຕ຺ວາ ສກິເລໂສວ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ເຍວ ຊໂນ ຄຣຫິສ຺ສຕິ ‘ອຍໍ ຊິນສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຫີນາຍາວຕ຺ໂຕ, ກິໍ ອິມໍ ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕໍ ຊິນສາສນໍ ສຍໍ ໂພເຘສ຺ສຕິ, ໂກ ໂທໂສ ຊິນສາສນສ຺ສາ’ຕິ?

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຉາໂຕ ປຸຣິໂສ ມຫຕິມຫາປຸຎ຺ຎຠຕ຺ຕປຣິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຉາໂຕວ ປຏິນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ຊໂນ ຄຣເຫຍ຺ຍ ຉາຕໍ ວາ ປຸຎ຺ຎຠຕ຺ຕໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ຉາຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊໂນ ຄຣເຫຍ຺ຍ ‘ອຍໍ ຂຸທາປີຬິໂຕ ປຸຎ຺ຎຠຕ຺ຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຉາໂຕວ ປຏິນິວຕ຺ໂຕ, ກິໍ ອິມສ຺ສ ອຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ໂຠຊນໍ ສຍໍ ມຸຂໍ ປວິສິສ຺ສຕິ, ໂກ ໂທໂສ ໂຠຊນສ຺ສາ’’’ຕິ? ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ອນ຺ໂຕສາສນສມຸຄ຺ເຄ ປຣມປວຣໍ ສນ຺ຕໍ ສິວໍ ປຓີຕໍ ອມຕໍ ປຣມມຘຸຣໍ ກາຍຄຕາສຕິໂຠຊນໍ ຐເປສິ ‘ເຍ ເກຈິ ກິເລສຉາຕຊ຺ຌຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາປເຣຕມານສາ ສເຈຕນາ ພຸຘາ, ເຕ ອິມໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ກາມຣູປາຣູປຠເວສຸ ສພ຺ພໍ ຕຓ຺ຫມປເນສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ຍທິ ໂກຈິ ຕໍ ໂຠຊນໍ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫາສິໂຕວ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ, ຕຎ຺ເຎວ ຊໂນ ຄຣຫິສ຺ສຕິ ‘ອຍໍ ຊິນສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຫີນາຍາວຕ຺ໂຕ, ກິໍ ອິມໍ ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕໍ ຊິນສາສນໍ ສຍໍ ໂພເຘສ຺ສສິ, ໂກ ໂທໂສ ຊິນສາສນສ຺ສາ’ຕິ.

‘‘ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ຄິຫິໍ ເຍວ ເອກສ຺ມິໍ ຜເລ ວິນີຕໍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ, ນ ນາມາຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ກິເລສປ຺ປຫານາຍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ວາ, ນຕ຺ຖິ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ກຣຓີຍໍ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ອເນກສເຕນ ກມ຺ເມນ ຕຬາກໍ ຂຓາເປຕ຺ວາ ປຣິສາຍ ເອວມນຸສ຺ສາເວຍ຺ຍ ‘ມາ ເມ, ໂຠນ຺ໂຕ, ເກຈິ ສໍກິລິຏ຺ຐາ ອິມໍ ຕຬາກໍ ໂອຕຣຖ, ປວາຫິຕຣໂຊຊລ຺ລາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ວິມລມຏ຺ຐາ ອິມໍ ຕຬາກໍ ໂອຕຣຖາ’ຕິ. ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຕສໍ ປວາຫິຕຣໂຊຊລ຺ລານໍ ປຣິສຸທ຺ຘານໍ ວິມລມຏ຺ຐານໍ ເຕນ ຕຬາເກນ ກຣຓີຍໍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ເຕ ຕໍ ຕຬາກໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ຕໍ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ເຕສໍ ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ກິໍ ເຕສໍ ເຕນ ຕຬາເກນາ’’ຕິ? ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຍທິ ຕຖາຄໂຕ ຄິຫິໍ ເຍວ ເອກສ຺ມິໍ ຜເລ ວິນີຕໍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ, ຕຕ຺ເຖວ ເຕສໍ ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ກິໍ ເຕສໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ສຠາວອິສິຠຕ຺ຕິໂກ ສຸຕມນ຺ຕປທຘໂຣ ອຕກ຺ກິໂກ ໂຣຄຸປ຺ປຕ຺ຕິກຸສໂລ ອໂມຆຘຸວສິທ຺ຘກມ຺ໂມ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ສພ຺ພໂຣຄູປສມເຠສຊ຺ຊໍ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ປຣິສາຍ ເອວມນຸສ຺ສາເວຍ຺ຍ ‘ມາ ໂຂ, ໂຠນ຺ໂຕ, ເກຈິ ສພ຺ຍາຘິກາ ມມ ສນ຺ຕິເກ ອຸປຄຈ຺ຉຖ, ອພ຺ຍາຘິກາ ອໂຣຄາ ມມ ສນ຺ຕິເກ ອຸປຄຈ຺ຉຖາ’ຕິ. ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຕສໍ ອພ຺ຍາຘິການໍ ອໂຣຄານໍ ປຣິປຸຓ຺ຓານໍ ອຸທຄ຺ຄານໍ ເຕນ ຠິສກ຺ເກນ ກຣຓີຍໍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ເຕ ຕໍ ຠິສກ຺ກໍ ສລ຺ລກຕ຺ຕໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ຕໍ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ເຕສໍ ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ກິໍ ເຕສໍ ເຕນ ຠິສກ຺ເກນາ’’ຕິ? ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຍທິ ຕຖາຄໂຕ ຄິຫິໍ ເຍວ ເອກສ຺ມິໍ ຜເລ ວິນີຕໍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ, ຕຕ຺ເຖວ ເຕສໍ ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ກິໍ ເຕສໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ?

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ອເນກຖາລິປາກສຕໍ ໂຠຊນໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ປຣິສາຍ ເອວມນຸສ຺ສາເວຍ຺ຍ ‘ມາ ເມ, ໂຠນ຺ໂຕ, ເກຈິ ຉາຕາ ອິມໍ ປຣິເວສນໍ ອຸປຄຈ຺ຉຖ, ສຸຠຸຕ຺ຕາ ຕິຕ຺ຕາ ສຸຫິຕາ ຘາຕາ ປີຓິຕາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ອິມໍ ປຣິເວສນໍ ອຸປຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ອປິ ນຸ ໂຂ ມຫາຣາຊ, ເຕສໍ ຠຸຕ຺ຕາວີນໍ ຕິຕ຺ຕານໍ ສຸຫິຕານໍ ຘາຕານໍ ປີຓິຕານໍ ປຣິປຸຓ຺ຓານໍ ເຕນ ໂຠຊເນນ ກຣຓີຍໍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ເຕ ຕໍ ປຣິເວສນໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ຕໍ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ເຕສໍ ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ກິໍ ເຕສໍ ຕາຍ ປຣິເວສນາຍາ’’ຕິ? ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຍທິ ຕຖາຄໂຕ ຄິຫິໍ ເຍວ ເອກສ຺ມິໍ ຜເລ ວິນີຕໍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ, ຕຕ຺ເຖວ ເຕສໍ ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ກິໍ ເຕສໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ?

‘‘ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເຕ ຊິນສາສນສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອຕຸລິເຍ ຄຸເຓ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ຠູມິມຫນ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ປຣິສຸທ຺ຘວິມລຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ປາເປຫິ ອສໍວາສິຍຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ທຸປ຺ປຏິເວຘຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ພຫຸສໍວຣຣກ຺ຂິຍຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ.

‘‘ກຖໍ ຠູມິມຫນ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ? ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ອຘໂນ ຫີນຊຈ຺ໂຈ ນິພ຺ພິເສໂສ ພຸທ຺ຘິປຣິຫີໂນ ມຫາຣຊ຺ຊໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ປຣິປຕຕິ ປຣິຘໍສຕິ ປຣິຫາຍຕິ ຍສໂຕ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ອິສ຺ສຣິຍໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ ອິສ຺ສຣິຍສ຺ສ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເກຈິ ນິພ຺ພິເສສາ ອກຕປຸຎ຺ຎາ ພຸທ຺ຘິປຣິຫີນາ ຊິນສາສເນ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ເຕ ຕໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປວຣຸຕ຺ຕມໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອວິສຫນ຺ຕາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ຊິນສາສນາ ປຣິປຕິຕ຺ວາ ປຣິຘໍສິຕ຺ວາ ປຣິຫາຍິຕ຺ວາ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ຊິນສາສນໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ ຊິນສາສນຠູມິຍາ. ເອວໍ ຠູມິມຫນ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ.

‘‘ກຖໍ ປຣິສຸທ຺ຘວິມລຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ? ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ວາຣິ ໂປກ຺ຂຣປຕ຺ເຕ ວິກິຣຕິ ວິຘມຕິ ວິຘໍເສຕິ, ນ ຐານມຸປຄຈ຺ຉຕິ ນູປລິມ຺ປຕິ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ປຣິສຸທ຺ຘວິມລຕ຺ຕາ ປທຸມສ຺ສ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເກຈິ ສຐາ ກູຏາ ວງ຺ກາ ກຸຏິລາ ວິສມທິຏ຺ຐິໂນ ຊິນສາສເນ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ເຕ ປຣິສຸທ຺ຘວິມລນິກ຺ກຓ຺ຏກປຓ຺ຑຣວຣປ຺ປວຣສາສນໂຕ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ວິກິຣິຕ຺ວາ ວິຘມິຕ຺ວາ ວິຘໍເສຕ຺ວາ ອສຓ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອນຸປລິມ຺ປິຕ຺ວາ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ປຣິສຸທ຺ຘວິມລຕ຺ຕາ ຊິນສາສນສ຺ສ. ເອວໍ ປຣິສຸທ຺ຘວິມລຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ.

‘‘ກຖໍ ປາເປຫິ ອສໍວາສິຍຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ? ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ນ ມເຕນ ກຸຓເປນ ສໍວສຕິ, ຍໍ ໂຫຕິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ມຕໍ ກຸຓປໍ, ຕໍ ຂິປ຺ປເມວ ຕີຣໍ ອຸປເນຕິ ຖລໍ ວາ ອຸສ຺ສາເຣຕິ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ມຫາຠູຕານໍ ຠວນຕ຺ຕາ ມຫາສມຸທ຺ທສ຺ສ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເກຈິ ປາປກາ ອສໍວຸຕາ ອຫິຣິກາ ອກິຣິຍາ ໂອສນ຺ນວີຣິຍາ ກຸສີຕາ ກິລິຏ຺ຐາ ທຸຊ຺ຊນາ ມນຸສ຺ສາ ຊິນສາສເນ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ເຕ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ຊິນສາສນໂຕ ອຣຫນ຺ຕວິມລຂີຓາສວມຫາຠູຕຠວນໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອສໍວສິຕ຺ວາ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ປາເປຫິ ອສໍວາສິຍຕ຺ຕາ ຊິນສາສນສ຺ສ. ເອວໍ ປາເປຫິ ອສໍວາສິຍຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ.

‘‘ກຖໍ ທຸປ຺ປຏິເວຘຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ? ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເກຈິ ອເຉກາ ອສິກ຺ຂິຕາ ອສິປ຺ປິໂນ ມຕິວິປ຺ປຫີນາ ອິສ຺ສາສາ [ອິສ຺ສຕ຺ຖາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ວາລຄ຺ຄເວຘໍ ອວິສຫນ຺ຕາ ວິຄຬນ຺ຕິ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ສຓ຺ຫສຸຂຸມທຸປ຺ປຏິເວຘຕ຺ຕາ ວາລຄ຺ຄສ຺ສ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເກຈິ ທຸປ຺ປຎ຺ຎາ ຊຬາ ເອຬມູຄາ ມູຬ຺ຫາ ທນ຺ຘຄຕິກາ ຊນາ ຊິນສາສເນ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ເຕ ຕໍ ປຣມສຓ຺ຫສຸຂຸມຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ອວິສຫນ຺ຕາ ຊິນສາສນາ ວິຄຬິຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕ຺ວາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ປຣມສຓ຺ຫສຸຂຸມທຸປ຺ປຏິເວຘຕາຍ ສຈ຺ຈານໍ. ເອວໍ ທຸປ຺ປຏິເວຘຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ.

‘‘ກຖໍ ພຫຸສໍວຣຣກ຺ຂິຍຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ? ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ໂກຈິເທວ ປຸຣິໂສ ມຫຕິມຫາຍຸທ຺ຘຠູມິມຸປຄໂຕ ປຣເສນາຍ ທິສາວິທິສາຫິ ສມນ຺ຕາ ປຣິວາຣິໂຕ ສຕ຺ຕິຫຕ຺ຖໍ ຊນມຸເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠີໂຕ ໂອສກ຺ກຕິ ປຏິນິວຕ຺ຕຕິ ປລາຍຕິ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ພຫຸວິຘຍຸທ຺ຘມຸຂຣກ຺ຂຓຠຍາ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເກຈິ ປາປກາ ອສໍວຸຕາ ອຫິຣິກາ ອກິຣິຍາ ອກ຺ຂນ຺ຕີ ຈປລາ ຈລິຕາ ອິຕ຺ຕຣາ ພາລຊນາ ຊິນສາສເນ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ເຕ ພຫຸວິຘໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຣິຣກ຺ຂິຕຸໍ ອວິສຫນ຺ຕາ ໂອສກ຺ກິຕ຺ວາ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປລາຍິຕ຺ວາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ພຫຸວິຘສໍວຣຣກ຺ຂິຍຠາວຕ຺ຕາ ຊິນສາສນສ຺ສ. ເອວໍ ພຫຸວິຘສໍວຣຣກ຺ຂິຍຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ.

‘‘ຖລຊຸຕ຺ຕເມປິ, ມຫາຣາຊ, ວສ຺ສິກາຄຸມ຺ເພ ກິມິວິທ຺ຘານິ ປຸປ຺ຜານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ອງ຺ກຸຣານິ ສງ຺ກຸຏິຕານິ ອນ຺ຕຣາ ເຍວ ປຣິປຕນ຺ຕິ, ນ ຈ ເຕສຸ ປຣິປຕິເຕສຸ ວສ຺ສິກາຄຸມ຺ໂພ ຫີຬິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ຍານິ ຕຕ຺ຖ ຐິຕານິ ປຸປ຺ຜານິ, ຕານິ ສມ຺ມາ ຄນ຺ເຘນ ທິສາວິທິສໍ ອຠິພ຺ຍາເປນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເຕ ຊິນສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເຕ ຊິນສາສເນ ກິມິວິທ຺ຘານິ ວສ຺ສິກາປຸປ຺ຜານິ ວິຍ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣຫິຕາ ນິພ຺ພຓ຺ຓາກາຣສີລາ ອຠພ຺ພາ ເວປຸລ຺ລາຍ, ນ ຈ ເຕສໍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນ ຊິນສາສນໍ ຫີຬິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເຍ ຕຕ຺ຖ ຐິຕາ ຠິກ຺ຂູ, ເຕ ສເທວກໍ ໂລກໍ ສີລວຣຄນ຺ເຘນ ອຠິພ຺ຍາເປນ຺ຕິ.

‘‘ສາລີນມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ນິຣາຕງ຺ການໍ ໂລຫິຕການໍ ອນ຺ຕເຣ ກຣຸມ຺ຠກໍ ນາມ ສາລິຊາຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ເຍວ ວິນສ຺ສຕິ, ນ ຈ ຕສ຺ສາ ວິນຏ຺ຐຕ຺ຕາ ໂລຫິຕກສາລີ ຫີຬິຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ເຍ ຕຕ຺ຖ ຐິຕາ ສາລີ, ເຕ ຣາຊູປໂຠຄາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເຕ ຊິນສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເຕ ໂລຫິຕກສາລີນມນ຺ຕເຣ ກຣຸມ຺ຠກາ ວິຍ ຊິນສາສເນ ນ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ເວປຸລ຺ລຕໍ ນ ປາປຸຓິຕ຺ວາ [ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ເວປຸລ຺ລຕໍ ອປາປຸຓິຕ຺ວາ (ສີ. ກ.)] ອນ຺ຕຣາ ເຍວ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນ ຈ ເຕສໍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນ ຊິນສາສນໍ ຫີຬິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເຍ ຕຕ຺ຖ ຐິຕາ ຠິກ຺ຂູ ເຕ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກາ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ກາມທທສ຺ສາປິ, ມຫາຣາຊ, ມຓິຣຕນສ຺ສ ເອກເທສໍ [ເອກເທເສ (ກ.)] ກກ຺ກສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ຈ ຕຕ຺ຖ ກກ຺ກສຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ມຓິຣຕນໍ ຫີຬິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຍໍ ຕຕ຺ຖ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ມຓິຣຕນສ຺ສ, ຕໍ ຊນສ຺ສ ຫາສກຣໍ ໂຫຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເຕ ຊິນສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ກກ຺ກສາ ເຕ ຊິນສາສເນ ປປຏິກາ, ນ ຈ ເຕສໍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນ ຊິນສາສນໍ ຫີຬິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເຍ ຕຕ຺ຖ ຐິຕາ ຠິກ຺ຂູ, ເຕ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ຫາສຊນກາ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນສ຺ສປິ, ມຫາຣາຊ, ໂລຫິຕຈນ຺ທນສ຺ສ ເອກເທສໍ ປູຕິກໍ ໂຫຕິ ອປ຺ປຄນ຺ຘໍ. ນ ເຕນ ໂລຫິຕຈນ຺ທນໍ ຫີຬິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຍໍ ຕຕ຺ຖ ອປູຕິກໍ ສຸຄນ຺ຘໍ, ຕໍ ສມນ຺ຕາ ວິຘູເປຕິ ອຠິພ຺ຍາເປຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເຕ ຊິນສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເຕ ໂລຫິຕຈນ຺ທນສາຣນ຺ຕເຣ ປູຕິກເທສມິວ ຉຑ຺ຑນີຍາ ຊິນສາສເນ, ນ ຈ ເຕສໍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນ ຊິນສາສນໍ ຫີຬິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເຍ ຕຕ຺ຖ ຐິຕາ ຠິກ຺ຂູ, ເຕ ສເທວກໍ ໂລກໍ ສີລວຣຈນ຺ທນຄນ຺ເຘນ ອນຸລິມ຺ປຍນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເຕນ ເຕນ ອນຸຈ຺ຉວິເກນ ເຕນ ເຕນ ສທິເສນ ກາຣເຓນ ນິຣວຊ຺ຊມນຸປາປິຕໍ ຊິນສາສນໍ ເສຏ຺ຐຠາເວນ ປຣິທີປິຕໍ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕມານາປິ ເຕ ຊິນສາສນສ຺ສ ເສຏ຺ຐຠາວໍ ເຍວ ປຣິທີເປນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຫີນາຍາວຕ຺ຕນປຎ຺ໂຫ ປຎ຺ຈໂມ.

໖. ອຣຫນ຺ຕເວທນາເວທິຍນປຎ຺ໂຫ

໖. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຸມ຺ເຫ ຠຓຖ ‘ອຣຫາ ເອກໍ ເວທນໍ ເວທຍຕິ ກາຍິກໍ, ນ ເຈຕສິກ’ນ຺ຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຣຫໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ຍໍ ກາຍໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຣຫາ ອນິສ຺ສໂຣ ອສ຺ສາມີ ອວສວຕ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ນ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຍຸຕ຺ຕເມຕໍ, ຍໍ ໂສ ສກຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕມາເນ ກາເຍ ອນິສ຺ສໂຣ ໂຫຕິ ອສ຺ສາມີ ອວສວຕ຺ຕີ; ສກຸໂຓປິ ຕາວ, ຠນ຺ເຕ, ຍສ຺ມິໍ ກຸລາວເກ ປຏິວສຕິ, ຕຕ຺ຖ ໂສ ອິສ຺ສໂຣ ໂຫຕິ ສາມີ ວສວຕ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ທສຍິເມ, ມຫາຣາຊ, ກາຍານຸຄຕາ ຘມ຺ມາ ຠເວ ຠເວ ກາຍໍ ອນຸຘາວນ຺ຕິ ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ທສ? ສີຕໍ ອຸຓ຺ຫໍ ຊິຆຈ຺ຉາ ປິປາສາ ອຸຈ຺ຈາໂຣ ປສ຺ສາໂວ ມິທ຺ຘໍ ຊຣາ ພ຺ຍາຘິ ມຣຓໍ. ອິເມ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ທສ ກາຍານຸຄຕາ ຘມ຺ມາ ຠເວ ຠເວ ກາຍໍ ອນຸຘາວນ຺ຕິ ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຣຫາ ອນິສ຺ສໂຣ ອສ຺ສາມີ ອວສວຕ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເກນ ກາຣເຓນ ອຣຫໂຕ ກາເຍ ອາຓາ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ ອິສ຺ສຣິຍໍ ວາ, ຕຕ຺ຖ ເມ ກາຣຓໍ ພ຺ຣູຫີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເກຈິ ປຖວິນິສ຺ສິຕາ ສຕ຺ຕາ, ສພ຺ເພ ເຕ ປຖວິໍ ນິສ຺ສາຍ ຈຣນ຺ຕິ ວິຫຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕິໍ ກປ຺ເປນ຺ຕິ, ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຕສໍ ປຖວິຍາ ອາຓາ ປວຕ຺ຕຕິ ອິສ຺ສຣິຍໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຣຫໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ກາຍໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ຈ ອຣຫໂຕ ກາເຍ ອາຓາ ປວຕ຺ຕຕິ ອິສ຺ສຣິຍໍ ວາ’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເກນ ກາຣເຓນ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກາຍິກມ຺ປິ ເຈຕສິກມ຺ປິ ເວທນໍ ເວທຍຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຠາວິຕຕ຺ຕາ, ມຫາຣາຊ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກາຍິກມ຺ປິ ເຈຕສິກມ຺ປິ ເວທນໍ ເວທຍຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ໂຄໂຓ ຉາໂຕ ປຣິຕສິໂຕ ອພລທຸພ຺ພລປຣິຕ຺ຕກຕິເຓສຸ ວາ ລຕາຍ ວາ ອຸປນິພທ຺ໂຘ ອສ຺ສ, ຍທາ ໂສ ໂຄໂຓ ປຣິກຸປິໂຕ ໂຫຕິ, ຕທາ ສຫ ອຸປນິພນ຺ຘເນນ ປກ຺ກມຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຠາວິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂກເປຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິກຸປິຕໍ ກາຍໍ ອາຠຸຊຕິ ນິພ຺ຠຸຊຕິ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕກໍ ກໂຣຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ອຠາວິຕຈິຕ຺ໂຕ ຕສຕິ ຣວຕິ ເຠຣວຣາວມຠິຣວຕິ, ອິທເມຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກາຍິກມ຺ປິ ເຈຕສິກມ຺ປິ ເວທນໍ ເວທຍຕີ’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ປນ ຕໍ ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ອຣຫາ ເອກໍ ເວທນໍ ເວທຍຕິ ກາຍິກໍ, ນ ເຈຕສິກ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຣຫໂຕ, ມຫາຣາຊ, ຈິຕ຺ຕໍ ຠາວິຕໍ ໂຫຕິ ສຸຠາວິຕໍ ທນ຺ຕໍ ສຸທນ຺ຕໍ ອສ຺ສວໍ ວຈນກຣໍ, ໂສ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ອນິຈ຺ຈ’ນ຺ຕິ ທຬ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສມາຘິຖມ຺ເຠ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປນິພນ຺ຘຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຖມ຺ເຠ ອຸປນິພນ຺ຘນໍ ນ ເວຘຕິ ນ ຈລຕິ, ຐິຕໍ ໂຫຕິ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ເວທນາວິກາຣວິປ຺ຜາເຣນ ກາໂຍ ອາຠຸຊຕິ ນິພ຺ຠຸຊຕິ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕຕິ, ອິທເມຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ອຣຫາ ເອກໍ ເວທນໍ ເວທຍຕິ ກາຍິກໍ, ນ ເຈຕສິກ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕໍ ນາມ ໂລເກ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ຍໍ ກາເຍ ຈລມາເນ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ຈລຕິ, ຕຕ຺ຖ ເມ ກາຣຓໍ ພ຺ຣູຫີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫຕິມຫາຣຸກ຺ເຂ ຂນ຺ຘສາຂາປລາສສມ຺ປນ຺ເນ ອນິລພລສມາຫເຕ ສາຂາ ຈລຕິ, ອປິ ນຸ ຕສ຺ສ ຂນ຺ໂຘປິ ຈລຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຣຫາ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ອນິຈ຺ຈ’ນ຺ຕິ ທຬ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສມາຘິຖມ຺ເຠ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປນິພນ຺ຘຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຖມ຺ເຠ ອຸປນິພນ຺ຘນໍ ນ ເວຘຕິ ນ ຈລຕິ, ຐິຕໍ ໂຫຕິ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ເວທນາວິກາຣວິປ຺ຜາເຣນ ກາໂຍ ອາຠຸຊຕິ ນິພ຺ຠຸຊຕິ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ປນ ຕສ຺ສ ນ ເວຘຕິ ນ ຈລຕິ ຂນ຺ໂຘ ວິຍ ມຫາຣຸກ຺ຂສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ນ ເມ ເອວຣູໂປ ສພ຺ພກາລິໂກ ຘມ຺ມປທີໂປ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ’’ຕິ.

ອຣຫນ຺ຕເວທນາເວທິຍນປຎ຺ໂຫ ຉຏ຺ໂຐ.

໗. ອຠິສມຍນ຺ຕຣາຍກຣປຎ຺ໂຫ

໗. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອິຘ ໂຍ ໂກຈິ ຄິຫີ ປາຣາຊິກໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ຠເວຍ຺ຍ, ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ, ອຕ຺ຕນາປິ ໂສ ນ ຊາເນຍ຺ຍ ‘ຄິຫິປາຣາຊິກໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນສ຺ມີ’ຕິ, ນປິ ຕສ຺ສ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ ‘ຄິຫິປາຣາຊິກໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນສີ’ຕິ. ໂສ ຈ ຕຖຕ຺ຕາຍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ເກນ, ຠນ຺ເຕ, ກາຣເຓນາ’’ຕິ? ‘‘ໂຍ ຕສ຺ສ ເຫຕຸ ຘມ຺ມາຠິສມຍາຍ, ໂສ ຕສ຺ສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ນ ຠວຕີ’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຸມ຺ເຫ ຠຓຖ ‘ຊານນ຺ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ໂຫຕິ, ກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈ ສຕິ ອາວຣຓໍ ໂຫຕິ, ອາວເຏ ຈິຕ຺ເຕ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ນ ໂຫຕີ’ຕິ. ອິມສ຺ສ ປນ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ອກຸກ຺ກຸຈ຺ຈຊາຕສ຺ສ ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ເກນ ກາຣເຓນ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ນ ໂຫຕິ, ວິສເມນ ວິສເມເນໂສ ປຎ຺ໂຫ ຄຈ຺ຉຕິ, ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ວິສຊ຺ເຊຖາ’’ຕິ.

‘‘ຣຸຫຕິ, ມຫາຣາຊ, ສຸກຏ຺ເຐ ສຸກລເລ ມຓ຺ຑເຂຕ຺ເຕ ສາຣທໍ ສຸຂສຍິຕໍ ພີຊ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອປິ ນຸ, ມຫາຣາຊ, ຕຎ຺ເຎວ ພີຊໍ ຆນເສລສິລາຕເລ ຣຸເຫຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ສ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຕຎ຺ເຎວ ພີຊໍ ກລເລ ຣຸຫຕິ, ກິສ຺ສ ຆນເສເລ ນ ຣຸຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ຕສ຺ສ ພີຊສ຺ສ ຣຸຫນາຍ ຆນເສເລ ເຫຕຸ, ອເຫຕຸນາ ພີຊໍ ນ ຣຸຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍນ ເຫຕຸນາ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ຠເວຍ຺ຍ, ໂສ ຕສ຺ສ ເຫຕຸ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ອເຫຕຸນາ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ນ ໂຫຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ທຓ຺ຑເລຑ຺ຑຸລຄຸຬມຸຄ຺ຄຣາ ປຖວິຍາ ຐານມຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອປິ ນຸ, ມຫາຣາຊ, ເຕ ເຍວ ທຓ຺ຑເລຑ຺ຑຸລຄຸຬມຸຄ຺ຄຣາ ຄຄເນ ຐານມຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປເນຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ເຕ ເຍວ ທຓ຺ຑເລຑ຺ຑຸລຄຸຬມຸຄ຺ຄຣາ ປຖວິຍາ ຐານມຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເກນ ກາຣເຓນ ຄຄເນ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ເຕສໍ ທຓ຺ຑເລຑ຺ຑຸລຄຸຬມຸຄ຺ຄຣານໍ ປຕິຏ຺ຐານາຍ ອາກາເສ ເຫຕຸ, ອເຫຕຸນາ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕສ຺ສ ເຕນ ໂທເສນ ອຠິສມຍເຫຕຸ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ເຫຕຸສມຸຄ຺ຆາເຕ ອເຫຕຸນາ ອຠິສມໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຖເລ ອຄ຺ຄິ ຊລຕິ, ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂສ ເຍວ ອຄ຺ຄິ ອຸທເກ ຊລຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປເນຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ໂສ ເຍວ ອຄ຺ຄິ ຖເລ ຊລຕິ, ເກນ ກາຣເຓນ ອຸທເກ ນ ຊລຕີ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ອຄ຺ຄິສ຺ສ ຊລນາຍ ອຸທເກ ເຫຕຸ, ອເຫຕຸນາ ນ ຊລຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕສ຺ສ ເຕນ ໂທເສນ ອຠິສມຍເຫຕຸ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ເຫຕຸສມຸຄ຺ຆາເຕ ອເຫຕຸນາ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຸນເປຕໍ ອຕ຺ຖໍ ຈິນ຺ເຕຫິ, ນ ເມ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕສຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຠວຕິ, ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ອສຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈ ອາວຣຓໍ ໂຫຕີຕິ, ກາຣເຓນ ມໍ ສຎ຺ຎາເປຫີ’’ຕິ. ‘‘ອປິ ນຸ, ມຫາຣາຊ, ວິສໍ ຫລາຫລໍ ອຊານນ຺ເຕນ ຂາຍິຕໍ ຊີວິຕໍ ຫຣຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຊານນ຺ເຕນປິ ກຕໍ ປາປໍ ອຠິສມຍນ຺ຕຣາຍກຣໍ ໂຫຕິ.

‘‘ອປິ ນຸ, ມຫາຣາຊ, ອຄ຺ຄິ ອຊານິຕ຺ວາ ອກ຺ກມນ຺ຕໍ ຑຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຊານນ຺ເຕນປິ ກຕໍ ປາປໍ ອຠິສມຍນ຺ຕຣາຍກຣໍ ໂຫຕິ.

‘‘ອປິ ນຸ, ມຫາຣາຊ, ອຊານນ຺ຕໍ ອາສີວິໂສ ຑໍສິຕ຺ວາ ຊີວິຕໍ ຫຣຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຊານນ຺ເຕນປິ ກຕໍ ປາປໍ ອຠິສມຍນ຺ຕຣາຍກຣໍ ໂຫຕິ.

‘‘ນນຸ, ມຫາຣາຊ, ກາລິງ຺ຄຣາຊາ ສມຓໂກລຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຕຣຕນປຣິກິຓ຺ໂຓ ຫຕ຺ຖິຣຕນມຠິຣຸຍ຺ຫ ກຸລທສ຺ສນາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຊານນ຺ໂຕປິ ນາສກ຺ຂິ ໂພຘິມຓ຺ຑສ຺ສ ອຸປຣິໂຕ ຄນ຺ຕຸໍ, ອິທເມຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ອຊານນ຺ເຕນປິ ກຕໍ ປາປໍ ອຠິສມຍນ຺ຕຣາຍກຣໍ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ຊິນຠາສິຕໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກາຣຓໍ ນ ສກ຺ກາ ປຏິກ຺ໂກສິຕຸໍ, ເອໂສເວຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ອຠິສມຍນ຺ຕຣາຍກຣປຎ຺ໂຫ ສຕ຺ຕໂມ.

໘. ທຸສ຺ສີລປຎ຺ໂຫ

໘. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຄິຫິທຸສ຺ສີລສ຺ສ ຈ ສມຓທຸສ຺ສີລສ຺ສ ຈ ໂກ ວິເສໂສ, ກິໍ ນານາກຣຓໍ, ອຸໂຠເປເຕ ສມສມຄຕິກາ, ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສມສໂມ ວິປາໂກ ໂຫຕິ, ອຸທາຫຸ ກິຎ຺ຈິ ນານາກາຣຓໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ?

‘‘ທສ ຍິເມ, ມຫາຣາຊ, ຄຸຓາ ສມຓທຸສ຺ສີລສ຺ສ ຄິຫິທຸສ຺ສີລໂຕ ວິເສເສນ ອຕິເຣກາ, ທສຫິ ຈ ກາຣເຓຫິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ທກ຺ຂິຓໍ ວິໂສເຘຕິ.

‘‘ກຕເມ ທສ ຄຸຓາ ສມຓທຸສ຺ສີລສ຺ສ ຄິຫິທຸສ຺ສີລໂຕ ວິເສເສນ ອຕິເຣກາ? ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ສມຓທຸສ຺ສີໂລ ພຸທ຺ເຘ ສຄາຣໂວ ໂຫຕິ, ຘມ຺ເມ ສຄາຣໂວ ໂຫຕິ, ສງ຺ເຆ ສຄາຣໂວ ໂຫຕິ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ສຄາຣໂວ ໂຫຕິ, ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາຍ ວາຍມຕິ, ສວນພຫຸໂລ ໂຫຕິ, ຠິນ຺ນສີໂລປິ, ມຫາຣາຊ, ທຸສ຺ສີໂລ ປຣິສຄໂຕ ອາກປ຺ປໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕິ, ຄຣຫຠຍາ ກາຍິກໍ ວາຈສິກໍ ຣກ຺ຂຕິ, ປຘານາຠິມຸຂຎ຺ຈສ຺ສ ໂຫຕິ ຈິຕ຺ຕໍ, ຠິກ຺ຂຸສາມຎ຺ຎໍ ອຸປຄໂຕ ໂຫຕິ. ກໂຣນ຺ໂຕປິ, ມຫາຣາຊ, ສມຓທຸສ຺ສີໂລ ປາປໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ອາຈຣຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອິຕ຺ຖີ ສປຕິກາ ນິລີຍິຕ຺ວາ ຣຫສ຺ເສເນວ ປາປມາຈຣຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ກໂຣນ຺ໂຕປິ ສມຓທຸສ຺ສີໂລ ປາປໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ອາຈຣຕິ. ອິເມ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ທສ ຄຸຓາ ສມຓທຸສ຺ສີລສ຺ສ ຄິຫິທຸສ຺ສີລໂຕ ວິເສເສນ ອຕິເຣກາ.

‘‘ກຕເມຫິ ທສຫິ ກາຣເຓຫິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ທກ຺ຂິຓໍ ວິໂສເຘຕິ? ອນວຊ຺ຊກວຈຘາຣຓຕາຍປິ ທກ຺ຂິຓໍ ວິໂສເຘຕິ, ອິສິສາມຎ຺ຎຠຓ຺ຑຸລິງ຺ຄຘາຣຓໂຕປິ ທກ຺ຂິຓໍ ວິໂສເຘຕິ, ສງ຺ຆສມຍມນຸປ຺ປວິຏ຺ຐຕາຍປິ ທກ຺ຂິຓໍ ວິໂສເຘຕິ, ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆສຣຓຄຕຕາຍປິ ທກ຺ຂິຓໍ ວິໂສເຘຕິ, ປຘານາສຍນິເກຕວາສິຕາຍປິ ທກ຺ຂິຓໍ ວິໂສເຘຕິ, ຊິນສາສນຘຣ [ຊິນສາສນຘນ (ສີ. ປີ.)] ປຣິເຍສນໂຕປິ ທກ຺ຂິຓໍ ວິໂສເຘຕິ, ປວຣຘມ຺ມເທສນໂຕປິ ທກ຺ຂິຓໍ ວິໂສເຘຕິ, ຘມ຺ມທີປຄຕິປຣາຍຓຕາຍປິ ທກ຺ຂິຓໍ ວິໂສເຘຕິ, ‘ອຄ຺ໂຄ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ເອກນ຺ຕອຸຊຸທິຏ຺ຐິຕາຍປິ ທກ຺ຂິຓໍ ວິໂສເຘຕິ, ອຸໂປສຖສມາທານໂຕປິ ທກ຺ຂິຓໍ ວິໂສເຘຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ທສຫິ ກາຣເຓຫິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ທກ຺ຂິຓໍ ວິໂສເຘຕິ.

‘‘ສຸວິປນ຺ໂນປິ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ສມຓທຸສ຺ສີໂລ ທາຍການໍ ທກ຺ຂິຓໍ ວິໂສເຘຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອຸທກໍ ສຸພຫລມ຺ປິ ກລລກທ຺ທມຣໂຊຊລ຺ລໍ ອປເນຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສຸວິປນ຺ໂນປິ ສມຓທຸສ຺ສີໂລ ທາຍການໍ ທກ຺ຂິຓໍ ວິໂສເຘຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ອຸຓ຺ໂຫທກໍ ສຸກຸຘິຕມ຺ປິ [ສຸກຐິຕມ຺ປິ (ສີ. ປີ), ສຸຂຸຐິຕມ຺ປິ (ສ຺ຍາ.)] ຊ຺ຊລນ຺ຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ນິພ຺ພາເປຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສຸວິປນ຺ໂນປິ ສມຓທຸສ຺ສີໂລ ທາຍການໍ ທກ຺ຂິຓໍ ວິໂສເຘຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ໂຠຊນໍ ວິຣສມ຺ປິ ຂຸທາທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອປເນຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສຸວິປນ຺ໂນປິ ສມຓທຸສ຺ສີໂລ ທາຍການໍ ທກ຺ຂິຓໍ ວິໂສເຘຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄເຕນ ເທວາຕິເທເວນ ມຊ຺ຌິມນິກາຍວຣລຎ຺ຉເກ ທກ຺ຂິຓວິຠງ຺ເຄ ເວຍ຺ຍາກຣເຓ –

‘‘‘ໂຍ ສີລວາ ທຸສ຺ສີເລສຸ ທທາຕິ ທານໍ, ຘມ຺ເມນ ລທ຺ຘໍ ສຸປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ;

ອຠິສທ຺ທຫໍ ກມ຺ມຜລໍ ອຸຬາຣໍ, ສາ ທກ຺ຂິຓາ ທາຍກໂຕ ວິສຸຊ຺ຌຕີ’’’ຕິ [ມ. ນິ. ໓.໓໘໒].

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕາວຕກໍ ມຍໍ ປຎ຺ຫໍ ອປຸຈ຺ຉິມ຺ຫ, ຕໍ ຕ຺ວໍ ໂອປມ຺ເມຫິ ກາຣເຓຫິ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ອມຕມຘຸຣໍ ສວນູປຄໍ ອກາສິ. ຍຖາ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ສູໂທ ວາ ສູທນ຺ເຕວາສີ ວາ ຕາວຕກໍ ມໍສໍ ລຠິຕ຺ວາ ນານາວິເຘຫິ ສມ຺ຠາເຣຫິ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຣາຊູປໂຠຄໍ ກໂຣຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕາວຕກໍ ມຍໍ ປຎ຺ຫໍ ອປຸຈ຺ຉິມ຺ຫ, ຕໍ ຕ຺ວໍ ໂອປມ຺ເມຫິ ກາຣເຓຫິ ວິຠາເວຕ຺ວາ ອມຕມຘຸຣໍ ສວນູປຄໍ ອກາສີ’’ຕິ.

ທຸສ຺ສີລປຎ຺ໂຫ ອຏ຺ຐໂມ.

໙. ອຸທກສຕ຺ຕຊີວປຎ຺ໂຫ

໙. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອິມໍ ອຸທກໍ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ຕປ຺ປມານໍ ຈິຈ຺ຈິຏາຍຕິ ຈິຏິຈິຏາຍຕິ ສທ຺ທາຍຕິ ພຫຸວິຘໍ, ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຸທກໍ ຊີວຕິ, ກິໍ ກີຬມານໍ ສທ຺ທາຍຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ເຎນ ປຏິປີຬິຕໍ ສທ຺ທາຍຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ອຸທກໍ ຊີວຕິ, ນຕ຺ຖິ ອຸທເກ ຊີໂວ ວາ ສຕ຺ໂຕ ວາ, ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປເວຄສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ ອຸທກໍ ຈິຈ຺ຈິຏາຍຕິ ຈິຏິຈິຏາຍຕິ ສທ຺ທາຍຕິ ພຫຸວິຘ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອິເຘກຈ຺ເຈ ຕິຕ຺ຖິຍາ ອຸທກໍ ຊີວຕີຕິ ສີໂຕທກໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ຕາເປຕ຺ວາ ເວກຕິກເວກຕິກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕ ຕຸມ຺ເຫ ຄຣຫນ຺ຕິ ປຣິຠວນ຺ຕິ ‘ເອກິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊີວໍ ວິເຫເຐນ຺ຕີ’ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ຄຣຫໍ ປຣິຠວໍ ວິໂນເທຫິ ອປເນຫິ ນິຈ຺ຉາເຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ອຸທກໍ ຊີວຕິ, ນຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ອຸທເກ ຊີໂວ ວາ ສຕ຺ໂຕ ວາ, ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປເວຄສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ ອຸທກໍ ຈິຈ຺ຈິຏາຍຕິ ຈິຏິຈິຏາຍຕິ ສທ຺ທາຍຕິ ພຫຸວິຘໍ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອຸທກໍ ໂສພ຺ຠສຣສຣິຕທຫຕຬາກກນ຺ທຣປທຣອຸທປານນິນ຺ນໂປກ຺ຂຣຓິຄຕໍ ວາຕາຕປເວຄສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ ປຣິຍາທິຍຕິ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອປິ ນຸ ຕຕ຺ຖ ອຸທກໍ ຈິຈ຺ຈິຏາຍຕິ ຈິຏິຈິຏາຍຕິ ສທ຺ທາຍຕິ ພຫຸວິຘ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ອຸທກໍ ຊີເວຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຖາປິ ອຸທກໍ ສທ຺ທາເຍຍ຺ຍ, ອິມິນາປິ, ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓນ ຊານາຫິ ‘ນຕ຺ຖິ ອຸທເກ ຊີໂວ ວາ ສຕ຺ໂຕ ວາ, ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປເວຄສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ ອຸທກໍ ຈິຈ຺ຈິຏາຍຕິ ຈິຏິຈິຏາຍຕິ ສທ຺ທາຍຕິ ພຫຸວິຘ’ນ຺ຕິ.

‘‘ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ ‘ນຕ຺ຖິ ອຸທເກ ຊີໂວ ວາ ສຕ຺ໂຕ ວາ, ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປເວຄສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ ອຸທກໍ ສທ຺ທາຍຕີ’ຕິ. ຍທາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ອຸທກໍ ຕຓ຺ຑຸເລຫິ ສມ຺ມິສ຺ສິຕໍ ຠາຊນຄຕໍ ໂຫຕິ ປິຫິຕໍ ອຸທ຺ຘເນ ອຐປິຕໍ, ອປິ ນຸ ຕຕ຺ຖ ອຸທກໍ ສທ຺ທາຍຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອຈລໍ ໂຫຕິ ສນ຺ຕສນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕໍ ເຍວ ປນ, ມຫາຣາຊ, ອຸທກໍ ຠາຊນຄຕໍ ອຄ຺ຄິໍ ອຸຊ຺ຊາເລຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘເນ ຐປິຕໍ ໂຫຕິ, ອປິ ນຸ ຕຕ຺ຖ ອຸທກໍ ອຈລໍ ໂຫຕິ ສນ຺ຕສນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຈລຕິ ຂຸພ຺ຠຕິ ລຸຬຕິ ອາວິລຕິ ອູມິຊາຕໍ ໂຫຕິ, ອຸທ຺ຘມໂຘ ທິສາວິທິສໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຸຕ຺ຕຣຕິ ປຕຣຕິ ເຜຓມາລີ ໂຫຕີຕິ. ກິສ຺ສ ປນ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ປາກຕິກໍ ອຸທກໍ ນ ຈລຕິ ສນ຺ຕສນ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ກິສ຺ສ ປນ ອຄ຺ຄິຄຕໍ ຈລຕິ ຂຸພ຺ຠຕິ ລຸຬຕິ ອາວິລຕິ ອູມິຊາຕໍ ໂຫຕິ, ອຸທ຺ຘມໂຘ ທິສາວິທິສໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຸຕ຺ຕຣຕິ ປຕຣຕິ ເຜຓມາລີ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ປາກຕິກໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸທກໍ ນ ຈລຕິ, ອຄ຺ຄິກຕໍ ປນ ອຸທກໍ ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປເວຄສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ ຈິຈ຺ຈິຏາຍຕິ ຈິຏິຈິຏາຍຕິ ສທ຺ທາຍຕິ ພຫຸວິຘ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອິມິນາປິ ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓນ ຊານາຫິ ‘ນຕ຺ຖິ ອຸທເກ ຊີໂວ ວາ ສຕ຺ໂຕ ວາ, ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປເວຄສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ ອຸທກໍ ສທ຺ທາຍຕີ’ຕິ.

‘‘ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ, ນຕ຺ຖິ ອຸທເກ ຊີໂວ ວາ ສຕ຺ໂຕ ວາ, ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປເວຄສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ ອຸທກໍ ສທ຺ທາຍຕິ. ໂຫຕິ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ອຸທກໍ ຆເຣ ຆເຣ ອຸທກວາຣກຄຕໍ ປິຫິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອປິ ນຸ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ອຸທກໍ ຈລຕິ ຂຸພ຺ຠຕິ ລຸຬຕິ ອາວິລຕິ ອູມິຊາຕໍ ໂຫຕິ, ອຸທ຺ຘມໂຘ ທິສາວິທິສໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຸຕ຺ຕຣຕິ ປຕຣຕິ ເຜຓມາລີ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອຈລໍ ຕໍ ໂຫຕິ ປາກຕິກໍ ອຸທກວາຣກຄຕໍ ອຸທກ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ສຸຕປຸພ຺ພໍ ປນ ຕຍາ, ມຫາຣາຊ, ‘ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ ຈລຕິ ຂຸພ຺ຠຕິ ລຸຬຕິ ອາວິລຕິ ອູມິຊາຕໍ ໂຫຕິ, ອຸທ຺ຘມໂຘ ທິສາວິທິສໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຸຕ຺ຕຣຕິ ປຕຣຕິ ເຜຓມາລີ ໂຫຕິ, ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາ ໂອສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາ [ໂອສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາ’’ຕິ ປທໍ ສີ. ປີ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ນຕ຺ຖິ] ເວລາຍ ປຫຣຕິ ສທ຺ທາຍຕິ ພຫຸວິຘ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸຕປຸພ຺ພໍ ເອຕໍ ມຍາ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພຎ຺ຈ ‘ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ ຫຕ຺ຖສຕມ຺ປິ ທ຺ເວປິ ຫຕ຺ຖສຕານິ ຄຄເນ ອຸສ຺ສກ຺ກຕີ’’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ສ, ມຫາຣາຊ, ອຸທກວາຣກຄຕໍ ອຸທກໍ ນ ຈລຕິ ນ ສທ຺ທາຍຕິ, ກິສ຺ສ ປນ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ ຈລຕິ ສທ຺ທາຍຕີ’’ຕິ? ‘‘ວາຕເວຄສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ ຈລຕິ ສທ຺ທາຍຕິ, ອຸທກວາຣກຄຕໍ ອຸທກໍ ອຆຏ຺ຏິຕໍ ເກຫິຈິ ນ ຈລຕິ ນ ສທ຺ທາຍຕີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ວາຕເວຄສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ ຈລຕິ ສທ຺ທາຍຕິ ເອວເມວ ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປເວຄສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ ອຸທກໍ ສທ຺ທາຍຕີ’’ຕິ.

‘‘ນນຸ, ມຫາຣາຊ, ເຠຣິໂປກ຺ຂຣໍ ສຸກ຺ຂໍ ສຸກ຺ເຂນ ໂຄຈມ຺ເມນ ໂອນນ຺ຘນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ອປິ ນຸ, ມຫາຣາຊ, ເຠຣິຍາ ຊີໂວ ວາ ສຕ຺ໂຕ ວາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ສ ປນ, ມຫາຣາຊ, ເຠຣີ ສທ຺ທາຍຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິສສ຺ສ ວາ ຕຊ຺ເຊນ ວາຍາເມນາ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິສສ຺ສ ວາ ຕຊ຺ເຊນ ວາຍາເມນ ເຠຣີ ສທ຺ທາຍຕິ, ເອວເມວ ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປເວຄສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ ອຸທກໍ ສທ຺ທາຍຕິ. ອິມິນາປິ, ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓນ ຊານາຫິ ‘ນຕ຺ຖິ ອຸທເກ ຊີໂວ ວາ ສຕ຺ໂຕ ວາ, ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປເວຄສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ ອຸທກໍ ສທ຺ທາຍຕີ’ຕິ.

‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕາວ, ມຫາຣາຊ, ຕວ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ, ເອວເມໂສ ປຎ຺ໂຫ ສຸວິນິຈ຺ຉິໂຕ ໂຫຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ເພຫິປິ ຠາຊເນຫິ ອຸທກໍ ຕປ຺ປມານໍ ສທ຺ທາຍຕິ, ອຸທາຫຸ ເອກຈ຺ເຈຫິ ເຍວ ຠາຊເນຫິ ຕປ຺ປມານໍ ສທ຺ທາຍຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ສພ຺ເພຫິປິ ຠາຊເນຫິ ອຸທກໍ ຕປ຺ປມານໍ ສທ຺ທາຍຕິ, ເອກຈ຺ເຈຫິ ເຍວ ຠາຊເນຫິ ອຸທກໍ ຕປ຺ປມານໍ ສທ຺ທາຍຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ຊຫິໂຕສິ ສກສມຍໍ, ປຈ຺ຈາຄໂຕສິ ມມ ວິສຍໍ, ນຕ຺ຖິ ອຸທເກ ຊີໂວ ວາ ສຕ຺ໂຕ ວາ. ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ເພຫິປິ ຠາຊເນຫິ ອຸທກໍ ຕປ຺ປມານໍ ສທ຺ທາເຍຍ຺ຍ, ຍຸຕ຺ຕມິທໍ ‘ອຸທກໍ ຊີວຕີ’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ. ນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ອຸທກໍ ທ຺ວຍໍ ໂຫຕິ, ຍໍ ສທ຺ທາຍຕິ, ຕໍ ຊີວຕິ, ຍໍ ນ ສທ຺ທາຍຕິ, ຕໍ ນ ຊີວຕີຕິ. ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ອຸທກໍ ຊີເວຍ຺ຍ, ມຫນ຺ຕານໍ ຫຕ຺ຖິນາຄານໍ ອຸສ຺ສນ຺ນກາຍານໍ ປຠິນ຺ນານໍ ໂສຓ຺ຑາຍ ອຸສ຺ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ມຸເຂ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິໍ ປເວສຍນ຺ຕານໍ, ຕມ຺ປິ ອຸທກໍ ເຕສໍ ທນ຺ຕນ຺ຕເຣ ຈິປ຺ປິຍມານໍ ສທ຺ທາເຍຍ຺ຍ. ຫຕ຺ຖສຕິກາປິ ມຫານາວາ ຄຣຸກາ ຠາຣິກາ ອເນກສຕສຫສ຺ສຠາຣປຣິປູຣາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ວິຈຣນ຺ຕິ, ຕາຫິປິ ຈິປ຺ປິຍມານໍ ອຸທກໍ ສທ຺ທາເຍຍ຺ຍ. ມຫຕິມຫນ຺ຕາປິ ມຈ຺ຉາ ອເນກສຕໂຍຊນິກກາຍາ ຕິມີ ຕິມິງ຺ຄລາ ຕິມິຣປິງ຺ຄລາ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ນິມຸຄ຺ຄາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ນິວາສຏ຺ຐານຕາຍ ປຏິວສນ຺ຕາ ມຫາອຸທກຘາຣາ ອາຈມນ຺ຕິ ຘມນ຺ຕິ ຈ, ເຕສມ຺ປິ ຕໍ ທນ຺ຕນ຺ຕເຣປິ ອຸທຣນ຺ຕເຣປິ ຈິປ຺ປິຍມານໍ ອຸທກໍ ສທ຺ທາເຍຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເອວຣູເປຫິ ເອວຣູເປຫິ ມຫນ຺ເຕຫິ ປຏິປີຬເນຫິ ປຏິປີຬິຕໍ ອຸທກໍ ນ ສທ຺ທາຍຕິ ຕສ຺ມາປິ ນຕ຺ຖິ ອຸທເກ ຊີໂວ ວາ ສຕ຺ໂຕ ວາຕິ, ເອວເມຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຘາເຣຫີ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂທສາຄໂຕ ປຎ຺ໂຫ ອນຸຈ຺ຉວິກາຍ ວິຠຕ຺ຕິຍາ ວິຠຕ຺ໂຕ, ຍຖາ ນາມ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ມຫຄ຺ຆໍ ມຓິຣຕນໍ ເຉກໍ ອາຈຣິຍໍ ກຸສລໍ ສິກ຺ຂິຕໍ ມຓິກາຣໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ກິຕ຺ຕິໍ ລເຠຍ຺ຍ ໂຖມນໍ ປສໍສໍ, ມຸຕ຺ຕາຣຕນໍ ວາ ມຸຕ຺ຕິກໍ ທຸສ຺ສຣຕນໍ ວາ ທຸສ຺ສິກໍ, ໂລຫິຕຈນ຺ທນໍ ວາ ຄນ຺ຘິກໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ກິຕ຺ຕິໍ ລເຠຍ຺ຍ ໂຖມນໍ ປສໍສໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂທສາຄໂຕ [ເທສາຄໂຕ (ສີ. ປີ.)] ປຎ຺ໂຫ ອນຸຈ຺ຉວິກາຍ ວິຠຕ຺ຕິຍາ ວິຠຕ຺ໂຕ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ອຸທກສຕ຺ຕຊີວປຎ຺ໂຫ ນວໂມ.

ພຸທ຺ຘວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

ອິມສ຺ມິໍ ວຄ຺ເຄ ນວ ປຎ຺ຫາ.