໑. ມຫາວຄ຺ໂຄ

໑. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປຎ຺ໂຫ

໑. ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ເຍນາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ນາຄເສເນນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ, ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ນາຄເສໂນ ປຏິສມ຺ໂມທນີເຍເນວ [ປຏິສມ຺ໂມທິ, ເຕເນວ (ສີ.)] ມິລິນ຺ທສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘສິ. ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ກຖໍ ຠທນ຺ໂຕ ຎາຍຕິ, ກິນ຺ນາໂມສິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ນາຄເສໂນ’’ຕິ ໂຂ ອຫໍ, ມຫາຣາຊ, ຎາຍາມິ, ‘‘ນາຄເສໂນ’’ຕິ ໂຂ ມໍ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ, ອປິ ຈ ມາຕາປິຕໂຣ ນາມໍ ກໂຣນ຺ຕິ ‘‘ນາຄເສໂນ’’ຕິ ວາ ‘‘ສູຣເສໂນ’’ຕິ ວາ ‘‘ວີຣເສໂນ’’ຕິ ວາ ‘‘ສີຫເສໂນ’’ຕິ ວາ, ອປິ ຈ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສງ຺ຂາ ສມຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂວຫາໂຣ ນາມມຕ຺ຕໍ ຍທິທໍ ນາຄເສໂນຕິ, ນ ເຫຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ.

ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ເອວມາຫ ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ໂຠນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈສຕາ ໂຍນກາ ອສີຕິສຫສ຺ສາ ຈ ຠິກ຺ຂູ, ອຍໍ ນາຄເສໂນ ເອວມາຫ ‘ນ ເຫຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີ’ຕິ, ກລ຺ລໍ ນຸ ໂຂ ຕທຠິນນ຺ທິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ສເຈ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຸຄ຺ຄໂລ ນູປລພ຺ຠຕິ, ໂກ ຈຣຫິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ ເທຕິ, ໂກ ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ໂກ ສີລໍ ຣກ຺ຂຕິ, ໂກ ຠາວນມນຸຍຸຎ຺ຊຕິ, ໂກ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານານິ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ໂກ ປາຓໍ ຫນຕິ, ໂກ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍຕິ, ໂກ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣໍ ຈຣຕິ, ໂກ ມຸສາ ຠຓຕິ, ໂກ ມຊ຺ຊໍ ປິວຕິ, ໂກ ປຎ຺ຈານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ນຕ຺ຖິ ກຸສລໍ, ນຕ຺ຖິ ອກຸສລໍ, ນຕ຺ຖິ ກຸສລາກຸສລານໍ ກມ຺ມານໍ ກຕ຺ຕາ ວາ ກາເຣຕາ ວາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ, ສເຈ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂຍ ຕຸມ຺ເຫ ມາເຣຕິ, ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສາປິ ປາຓາຕິປາໂຕ, ຕຸມ຺ຫາກມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ນຕ຺ຖິ ອາຈຣິໂຍ, ນຕ຺ຖິ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ນຕ຺ຖິ ອຸປສມ຺ປທາ. ‘ນາຄເສໂນຕິ ມໍ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ສມຸທາຈຣນ຺ຕີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ‘ກຕໂມ ເອຕ຺ຖ ນາຄເສໂນ? ກິນ຺ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເກສາ ນາຄເສໂນ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ໂລມາ ນາຄເສໂນ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ນຂາ…ເປ… ທນ຺ຕາ…ເປ… ຕໂຈ…ເປ… ມໍສໍ…ເປ… ນ຺ຫາຣຸ…ເປ… ອຏ຺ຐິ…ເປ… ອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊໍ…ເປ… ວກ຺ກໍ…ເປ… ຫທຍໍ…ເປ… ຍກນໍ…ເປ… ກິໂລມກໍ…ເປ… ປິຫກໍ…ເປ… ປປ຺ຜາສໍ…ເປ… ອນ຺ຕໍ…ເປ… ອນ຺ຕຄຸຓໍ…ເປ… ອຸທຣິຍໍ…ເປ… ກຣີສໍ…ເປ… ປິຕ຺ຕໍ…ເປ… ເສມ຺ຫໍ…ເປ… ປຸພ຺ໂພ…ເປ… ໂລຫິຕໍ…ເປ… ເສໂທ…ເປ… ເມໂທ…ເປ… ອສ຺ສຸ…ເປ… ວສາ…ເປ… ເຂໂຬ…ເປ… ສິງ຺ຆາຓິກາ…ເປ… ລສິກາ…ເປ… ມຸຕ຺ຕໍ…ເປ… ມຕ຺ຖເກ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄໍ ນາຄເສໂນ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຣູປໍ ນາຄເສໂນ’’ຕິ? ‘‘ນຫິ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ເວທນາ ນາຄເສໂນ’’ຕິ?‘‘ນ ຫິ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ສຎ຺ຎາ ນາຄເສໂນ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ສງ຺ຂາຣາ ນາຄເສໂນ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ວິຎ຺ຎາຓໍ ນາຄເສໂນ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຣູປເວທນາສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓໍ ນາຄເສໂນ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣູປເວທນາສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓໍ ນາຄເສໂນ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ຕມຫໍ ຠນ຺ເຕ, ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນ ປສ຺ສາມິ ນາຄເສນໍ. ນາຄເສນສທ຺ໂທ ເຍວ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ນາຄເສໂນ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ປເນຕ຺ຖ ນາຄເສໂນ, ອລິກໍ ຕ຺ວໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠາສສິ ມຸສາວາທໍ, ນຕ຺ຖິ ນາຄເສໂນ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ມິລິນ຺ທໍ ຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຂສິ, ມຫາຣາຊ, ຂຕ຺ຕິຍສຸຂຸມາໂລ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂຸມາໂລ, ຕສ຺ສ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ຕຕ຺ຕາຍ ຠູມິຍາ ອຸຓ຺ຫາຍ ວາລິກາຍ ຂຣາຍ ສກ຺ຂຣກຖລິກາຍ [ຂຣາ ສກ຺ຂຣກຐລວາລິກາ (ສີ. ປີ.)] ມທ຺ທິຕ຺ວາ ປາເທນາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປາທາ ຣຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ກາໂຍ ກິລມຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຫຎ຺ຎຕິ, ທຸກ຺ຂສຫຄຕໍ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ ປາເທນາຄໂຕສິ, ອຸທາຫຸ ວາຫເນນາ’’ຕິ? ‘‘ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປາເທນາຄຈ຺ຉາມິ, ຣເຖນາຫໍ ອາຄໂຕສ຺ມີ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ, ຕ຺ວໍ ມຫາຣາຊ, ຣເຖນາຄໂຕສິ, ຣຖໍ ເມ ອາໂຣເຈຫິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອີສາ ຣໂຖ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອກ຺ໂຂ ຣໂຖ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຈກ຺ການິ ຣໂຖ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຣຖປຎ຺ຊຣໍ ຣໂຖ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຣຖທຓ຺ຑໂກ ຣໂຖ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຍຸຄໍ ຣໂຖ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຣສ຺ມິໂຍ ຣໂຖ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ປໂຕທລຏ຺ຐິ ຣໂຖ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອີສາອກ຺ຂຈກ຺ກຣຖປຎ຺ຊຣຣຖທຓ຺ຑຍຸຄຣສ຺ມິປໂຕທາ ຣໂຖ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອີສາອກ຺ຂຈກ຺ກຣຖປຎ຺ຊຣຣຖທຓ຺ຑຍຸຄຣສ຺ມິປໂຕທາ ຣໂຖ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຕມຫໍ, ມຫາຣາຊ, ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນ ປສ຺ສາມິ ຣຖໍ. ຣຖສທ຺ໂທເຍວ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຣໂຖ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ປເນຕ຺ຖ ຣໂຖ, ອລິກໍ, ຕ຺ວໍ ມຫາຣາຊ, ຠາສສິ ມຸສາວາທໍ, ນຕ຺ຖິ ຣໂຖ, ຕ຺ວໍສິ, ມຫາຣາຊ, ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ອຄ຺ຄຣາຊາ, ກສ຺ສ ປນ ຕ຺ວໍ ຠາຍິຕ຺ວາ ມຸສາວາທໍ ຠາສສິ, ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ໂຠນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈສຕາ ໂຍນກາ ອສີຕິສຫສ຺ສາ ຈ ຠິກ຺ຂູ, ອຍໍ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ເອວມາຫ ‘ຣເຖນາຫໍ ອາຄໂຕສ຺ມີ’ຕິ, ສເຈ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ຣເຖນາຄໂຕ‘ສິ, ຣຖໍ ເມ ອາໂຣເຈຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ຣຖໍ ນ ສມ຺ປາເທຕິ, ກລ຺ລໍ ນຸ ໂຂ ຕທຠິນນ຺ທິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ປຎ຺ຈສຕາ ໂຍນກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ນາຄເສນສ຺ສ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ມິລິນ຺ທໍ ຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈຸໍ ‘‘ອິທານິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຠາສສ຺ສູ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ມຸສາ ຠຓາມິ, ອີສຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ອກ຺ຂຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຈກ຺ການິ ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣຖປຎ຺ຊຣຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣຖທຓ຺ຑກຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ‘ຣໂຖ’ຕິ ສງ຺ຂາ ສມຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂວຫາໂຣ ນາມມຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ ໂຂ, ຕ຺ວໍ ມຫາຣາຊ, ຣຖໍ ຊານາສິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ເກເສ ຈ ປຏິຈ຺ຈ ໂລເມ ຈ ປຏິຈ຺ຈ…ເປ… ມຕ຺ຖເກ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ເວທນຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ສຎ຺ຎຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ສງ຺ຂາເຣ ຈ ປຏິຈ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ‘ນາຄເສໂນ’ຕິ ສງ຺ຂາ ສມຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂວຫາໂຣ ນາມມຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປເນຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄໂລ ນູປລພ຺ຠຕິ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ວຊິຣາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ –

‘‘‘ຍຖາ ຫິ ອງ຺ຄສມ຺ຠາຣາ, ໂຫຕິ ສທ຺ໂທ ຣໂຖ ອິຕິ;

ເອວໍ ຂນ຺ເຘສຸ ສນ຺ເຕສຸ, ໂຫຕິ ‘‘ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ສມ຺ມຸຕີ’’’ຕິ [ປສ຺ສ ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໑].

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຕິຈິຕ຺ຣານິ ປຎ຺ຫປຏິຠານານິ ວິສຊ຺ຊິຕານິ, ຍທິ ພຸທ຺ໂຘ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ສາຘຸກາຣໍ ທເທຍ຺ຍ, ສາຘຸ ສາຘຸ ນາຄເສນ, ອຕິຈິຕ຺ຣານິ ປຎ຺ຫປຏິຠານານິ ວິສຊ຺ຊິຕານີ’’ຕິ.

ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປຎ຺ໂຫ ປຐໂມ.

໒. ວສ຺ສຄຓນປຎ຺ໂຫ

໒. ‘‘ກຕິວສ຺ໂສສິ ຕ຺ວໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນາ’’ຕິ? ‘‘ສຕ຺ຕວສ຺ໂສຫໍ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ເກ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ສຕ຺ຕ, ຕ຺ວໍ ວາ ສຕ຺ຕ, ຄຓນາ ວາ ສຕ຺ຕາ’’ຕິ?

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມິລິນ຺ທສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ສພ຺ພາຠຣຓປຏິມຓ຺ຑິຕສ຺ສ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕສ຺ສ ປຖວິຍໍ ຉາຍາ ທິສ຺ສຕິ, ອຸທກມຓິເກ ຈ ຉາຍາ ທິສ຺ສຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ມິລິນ຺ທໍ ຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ອຍໍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຉາຍາ ປຖວິຍໍ ອຸທກມຓິເກ ຈ ທິສ຺ສຕິ, ກິໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຕ຺ວໍ ວາ ຣາຊາ, ຉາຍາ ວາ ຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຣາຊາ, ນາຍໍ ຉາຍາ ຣາຊາ, ມໍ ປນ ນິສ຺ສາຍ ຉາຍາ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ວສ຺ສານໍ ຄຓນາ ສຕ຺ຕ, ນ ປນາຫໍ ສຕ຺ຕ, ມໍ ປນ ນິສ຺ສາຍ ສຕ຺ຕ ປວຕ຺ຕຕິ, ຉາຍູປມໍ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຕິຈິຕ຺ຣານິ ປຎ຺ຫປຏິຠານານິ ວິສຊ຺ຊິຕານີ’’ຕິ.

ວສ຺ສຄຓນປຎ຺ໂຫ ທຸຕິໂຍ.

໓. ວີມໍສນປຎ຺ໂຫ

໓. ຣາຊາ ອາຫ ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສລ຺ລປິສ຺ສສິ ມຍາ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສເຈ, ຕ຺ວໍ ມຫາຣາຊ, ປຓ຺ຑິຕວາທໍ [ປຓ຺ຑິຕວາທາ (ສີ. ປີ.)] ສລ຺ລປິສ຺ສສິ ສລ຺ລປິສ຺ສາມິ, ສເຈ ປນ ຣາຊວາທໍ ສລ຺ລປິສ຺ສສິ ນ ສລ຺ລປິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກຖໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຓ຺ຑິຕາ ສລ຺ລປນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ປຓ຺ຑິຕານໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສລ຺ລາເປ ອາເວຐນມ຺ປິ ກຍິຣຕິ, ນິພ຺ເພຐນມ຺ປິ ກຍິຣຕິ, ນິຄ຺ຄໂຫປິ ກຍິຣຕິ, ປຏິກມ຺ມມ຺ປິ ກຍິຣຕິ, ວິສ຺ສາໂສປິ [ວິເສໂສປິ (ສີ. ປີ.)] ກຍິຣຕິ, ປຏິວິສ຺ສາໂສປິ ກຍິຣຕິ, ນ ຈ ເຕນ ປຓ຺ຑິຕາ ກຸປ຺ປນ຺ຕິ, ເອວໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຓ຺ຑິຕາ ສລ຺ລປນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ກຖໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຊາໂນ ສລ຺ລປນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ຣາຊາໂນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສລ຺ລາເປ ເອກໍ ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຊານນ຺ຕິ, ໂຍ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ວິໂລເມຕິ, ຕສ຺ສ ທຓ຺ຑໍ ອາຓາເປນ຺ຕິ ‘ອິມສ຺ສ ທຓ຺ຑໍ ປເຓຖາ’ຕິ, ເອວໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຣາຊາໂນ ສລ຺ລປນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ປຓ຺ຑິຕວາທາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສລ຺ລປິສ຺ສາມິ, ໂນ ຣາຊວາທໍ, ວິສ຺ສຏ຺ໂຐ ຠທນ຺ໂຕ ສລ຺ລປຕຸ ຍຖາ ຠິກ຺ຂຸນາ ວາ ສາມເຓເຣນ ວາ ອຸປາສເກນ ວາ ອາຣາມິເກນ ວາ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປຕິ, ເອວໍ ວິສ຺ສຏ຺ໂຐ ຠທນ຺ໂຕ ສລ຺ລປຕຸ ມາ ຠາຍຕູ’’ຕິ. ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ເຖໂຣ ອພ຺ຠານຸໂມທິ.

ຣາຊາ ອາຫ ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ປຸຈ຺ຉ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ປຸຈ຺ຉິໂຕສິ ເມ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ວິສຊ຺ຊິຕໍ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຕຍາ ວິສຊ຺ຊິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ກິໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຕຍາ ປຸຈ຺ຉິຕ’’ນ຺ຕິ.

ວີມໍສນປຎ຺ໂຫ ຕຕິໂຍ.

໔. ອນນ຺ຕກາຍປຎ຺ໂຫ

໔. ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ທສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ ໂຂ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ປຏິພໂລ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິຕຸໍ, ພຫຸການິ ຈ ເມ ຐານານິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພານິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຍາວ ອປຸຈ຺ຉິຕານິ ເຍວ ຕານິ ຐານານິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຖ ສູຣິໂຍ ອຕ຺ຖໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ສ຺ເວ ອນ຺ເຕປຸເຣ ສລ຺ລເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ເທວມນ຺ຕິຍໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ເຕນ ຫິ, ຕ຺ວໍ ເທວມນ຺ຕິຍ, ຠທນ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສິ ‘ສ຺ເວ ອນ຺ເຕປຸເຣ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລາໂປ ຠວິສ຺ສຕີ’’’ຕິ. ອິທໍ ວຕ຺ວາ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຖຣໍ ນາຄເສນໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຣຖໍ ອຠິຣູຫິຕ຺ວາ ‘‘ນາຄເສໂນ ນາຄເສໂນ’’ຕິ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ເທວມນ຺ຕິໂຍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ຣາຊາ, ຠນ຺ເຕ, ມິລິນ຺ໂທ ເອວມາຫ ‘ສ຺ເວ ອນ຺ເຕປຸເຣ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລາໂປ ຠວິສ຺ສຕີ’’’ຕິ. ‘‘ສຸຏ຺ຐູ’’ຕິ ເຖໂຣ ອພ຺ຠານຸໂມທິ. ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ເທວມນ຺ຕິໂຍ ຈ ອນນ຺ຕກາໂຍ ຈ ມງ຺ກຸໂຣ ຈ ສພ຺ພທິນ຺ໂນ ຈ ເຍນ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ມິລິນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈຸໍ ‘‘ອາຄຈ຺ຉຕຸ, ມຫາຣາຊ, ຠທນ຺ໂຕ ນາຄເສໂນ’’ຕິ? ‘‘ອາມ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ. ‘‘ກິຕ຺ຕເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ? ‘‘ຍຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂູ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຕເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສພ຺ພທິນ຺ໂນ ອາຫ ‘‘ອາຄຈ຺ຉຕຸ, ມຫາຣາຊ, ທສຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ, ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຣາຊາ ອາຫ ‘‘ຍຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂູ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຕເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສພ຺ພທິນ຺ໂນ ອາຫ ‘‘ອາຄຈ຺ຉຕຸ, ມຫາຣາຊ, ທສຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຣາຊາ ອາຫ ‘‘ຍຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂູ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຕເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສພ຺ພທິນ຺ໂນ ອາຫ ‘‘ອາຄຈ຺ຉຕຸ, ມຫາຣາຊ, ທສຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສພ຺ໂພ ປນາຍໍ ສກ຺ກາໂຣ ປຏິຍາທິໂຕ, ອຫໍ ຠຓາມິ ‘ຍຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂູ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຕເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉຕູ’ຕິ. ອຍໍ, ຠເຓ ສພ຺ພທິນ຺ໂນ, ອຎ຺ຎຖາ ຠຓຕິ, ກິໍ ນຸ ມຍໍ ນປ຺ປຏິພລາ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂຠຊນໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສພ຺ພທິນ຺ໂນ ມງ຺ກຸ ອໂຫສິ.

ອຖ ໂຂ ເທວມນ຺ຕິໂຍ ຈ ອນນ຺ຕກາໂຍ ຈ ມງ຺ກຸໂຣ ຈ ເຍນາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ເອຕທໂວຈຸໍ ‘‘ຣາຊາ, ຠນ຺ເຕ, ມິລິນ຺ໂທ ເອວມາຫ ‘ຍຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂູ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຕເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອສີຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ສາຄລໍ ປາວິສິ.

ອຖ ໂຂ ອນນ຺ຕກາໂຍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ນິສ຺ສາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຍໍ ປເນຕໍ ພ຺ຣູສິ ‘ນາຄເສໂນ’ຕິ, ກຕໂມ ເອຕ຺ຖ, ນາຄເສໂນ’’ຕິ? ເຖໂຣ ອາຫ ‘‘ໂກ ປເນຕ຺ຖ ‘ນາຄເສໂນ’ຕິ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ? ‘‘ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ວາໂຕ ຊີໂວ ປວິສຕິ ຈ ນິກ຺ຂມຕິ ຈ, ໂສ ‘ນາຄເສໂນ’ຕິ ມຎ຺ຎາມີ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ ປເນໂສ ວາໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ນປ຺ປວິເສຍ຺ຍ, ປວິສິຕ຺ວາ ນ ນິກ຺ຂເມຍ຺ຍ, ຊີເວຍ຺ຍ ນຸ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຍ ປນິເມ ສງ຺ຂຘມກາ ສງ຺ຂໍ ຘເມນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວາໂຕ ປຸນ ປວິສຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຍ ປນິເມ ວໍສຘມກາ ວໍສໍ ຘເມນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວາໂຕ ປຸນ ປວິສຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຍ ປນິເມ ສິງ຺ຄຘມກາ ສິງ຺ຄໍ ຘເມນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວາໂຕ ປຸນ ປວິສຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກິສ຺ສ ປນ ເຕນ ນ ມຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ນາຫໍ ປຏິພໂລ ຕຍາ ວາທິນາ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິຕຸໍ, ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖໍ ຊປ຺ເປຫີ’’ຕິ. ‘‘ເນໂສ ຊີໂວ, ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ນາເມເຕ ກາຍສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ເຖໂຣ ອຠິຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ. ອຖ ອນນ຺ຕກາໂຍ ອຸປາສກຕ຺ຕໍ ປຏິເວເທສີຕິ.

ອນນ຺ຕກາຍປຎ຺ໂຫ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.

໕. ປພ຺ພຊ຺ຊປຎ຺ໂຫ

໕. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ເຍນ ມິລິນ຺ທສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ສປຣິສໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ສມ຺ປວາເຣຕ຺ວາ ເອກເມກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອກເມເກນ ທຸສ຺ສຍຸເຄນ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ຕິຈີວເຣນ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ ທສຫິ, ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ອິຘ ນິສີທຖ, ອວເສສາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນີຈໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ, ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກິມ຺ຫິ ໂຫຕິ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ເຖນ ມຍໍ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຖິກາ, ອຕ຺ເຖ ໂຫຕຸ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ.

ຣາຊາ ອາຫ ‘‘ກິມຕ຺ຖິຍາ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ໂກ ຈ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຣມຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ເຖໂຣ ອາຫ ‘‘ກິນ຺ຕິ, ມຫາຣາຊ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ. ເອຕທຕ຺ຖາ, ມຫາຣາຊ, ອມ຺ຫາກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ອນຸປາທາ ປຣິນິພ຺ພານໍ ໂຂ ປນ ອມ຺ຫາກໍ ປຣມຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສພ຺ເພ ເອຕທຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຊນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ເກຈິ ເອຕທຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ເກຈິ ຣາຊາຠິນີຕາ [ຣາຊຠີຕິຕາ (ສີ.)] ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ເກຈິ ໂຈຣາຠິນີຕາ [ໂຈຣຠີຕິຕາ (ສີ.)] ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ເກຈິ ອິຓຏ຺ຏາ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ເກຈິ ອາຊີວິກຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ເຍ ປນ ສມ຺ມາ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ເຕ ເອຕທຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຊນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ຕ຺ວໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕທຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຊິໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ທຫຣໂກ ສນ຺ໂຕ ປພ຺ພຊິໂຕ, ນ ຊານາມິ ອິມສ຺ສ ນາມຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຊາມີຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ເມ ເອວໍ ອໂຫສິ ‘ປຓ຺ຑິຕາ ອິເມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ, ເຕ ມໍ ສິກ຺ຂາເປສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ, ສ຺ວາຫໍ ເຕຫິ ສິກ຺ຂາປິໂຕ ຊານາມິ ຈ ປສ຺ສາມິ ຈ ‘ອິມສ຺ສ ນາມຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’’ຕິ.

‘‘ກລ຺ໂລສິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນາ’’ຕິ.

ປພ຺ພຊ຺ຊປຎ຺ໂຫ ປຎ຺ຈໂມ.

໖. ປຏິສນ຺ຘິປຎ຺ໂຫ

໖. ຣາຊາ ອາຫ ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ມໂຕ ນ ປຏິສນ຺ທຫຕີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ອາຫ ‘‘ໂກຈິ ປຏິສນ຺ທຫຕິ, ໂກຈິ ນ ປຏິສນ຺ທຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ປຏິສນ຺ທຫຕິ, ໂກ ນ ປຏິສນ຺ທຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ສກິເລໂສ, ມຫາຣາຊ, ປຏິສນ຺ທຫຕິ, ນິກ຺ກິເລໂສ ນ ປຏິສນ຺ທຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຏິສນ຺ທຫິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ, ມຫາຣາຊ, ສອຸປາທາໂນ ຠວິສ຺ສາມິ ປຏິສນ຺ທຫິສ຺ສາມິ, ສເຈ ອນຸປາທາໂນ ຠວິສ຺ສາມິ ນ ປຏິສນ຺ທຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

‘‘ກລ຺ໂລສິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນາ’’ຕິ.

ປຏິສນ຺ຘິປຎ຺ໂຫ ຉຏ຺ໂຐ.

໗. ໂຍນິໂສມນສິກາຣປຎ຺ໂຫ

໗. ຣາຊາ ອາຫ ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂຍ ນ ປຏິສນ຺ທຫຕິ, ນນຸ ໂສ ໂຍນິໂສ ມນສິກາເຣນ ນ ປຏິສນ຺ທຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂຍນິໂສ ຈ ມຫາຣາຊ, ມນສິກາເຣນ ປຎ຺ຎາຍ ຈ ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີ’’ຕິ. ‘‘ນນຸ, ຠນ຺ເຕ, ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ເຍວ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ອຎ຺ໂຎ ມນສິກາໂຣ, ອຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎາ, ອິເມສໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອເຊຬກໂຄຓມຫິໍສໂອຏ຺ຐຄທ຺ຣຠານມ຺ປິ ມນສິກາໂຣ ອຕ຺ຖິ, ປຎ຺ຎາ ປນ ເຕສໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ.

‘‘ກລ຺ໂລສິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນາ’’ຕິ.

ໂຍນິໂສມນສິກາຣປຎ຺ໂຫ ສຕ຺ຕໂມ.

໘. ມນສິກາຣລກ຺ຂຓປຎ຺ໂຫ

໘. ຣາຊາ ອາຫ ‘‘ກິໍລກ຺ຂໂຓ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ມນສິກາໂຣ, ກິໍລກ຺ຂຓາ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ? ‘‘ອູຫນລກ຺ຂໂຓ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ມນສິກາໂຣ, ເຉທນລກ຺ຂຓາ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ.

‘‘ກຖໍ ອູຫນລກ຺ຂໂຓ ມນສິກາໂຣ, ກຖໍ ເຉທນລກ຺ຂຓາ ປຎ຺ຎາ, ໂອປມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ຊານາສິ, ຕ຺ວໍ ມຫາຣາຊ, ຍວລາວເກ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ຊານາມີ’’ຕິ. ‘‘ກຖໍ, ມຫາຣາຊ, ຍວລາວກາ ຍວໍ ລຸນນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ວາເມນ, ຠນ຺ເຕ, ຫຕ຺ເຖນ ຍວກລາປໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ທາຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທາຕ຺ເຕນ ຉິນ຺ທນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຍວລາວໂກ ວາເມນ ຫຕ຺ເຖນ ຍວກລາປໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ທາຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍວໍ ຉິນ຺ທຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄາວຈໂຣ ມນສິກາເຣນ ມານສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍ ກິເລເສ ຉິນ຺ທຕິ, ເອວໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອູຫນລກ຺ຂໂຓ ມນສິກາໂຣ, ເອວໍ ເຉທນລກ຺ຂຓາ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ.

‘‘ກລ຺ໂລສິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນາ’’ຕິ.

ມນສິກາຣລກ຺ຂຓປຎ຺ໂຫ ອຏ຺ຐໂມ.

໙. ສີລລກ຺ຂຓປຎ຺ໂຫ

໙. ຣາຊາ ອາຫ ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຍໍ ປເນຕໍ ພ຺ຣູສິ ‘ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີ’ຕິ, ກຕເມ ເຕ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ? ‘‘ສີລໍ, ມຫາຣາຊ, ສທ຺ຘາ ວີຣິຍໍ ສຕິ ສມາຘິ, ອິເມ ເຕ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍລກ຺ຂຓໍ, ຠນ຺ເຕ, ສີລ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປຕິຏ຺ຐານລກ຺ຂຓໍ, ມຫາຣາຊ, ສີລໍ ສພ຺ເພສໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄສຕິປຏ຺ຐານສມ຺ມປ຺ປຘານອິທ຺ຘິປາທຌານວິໂມກ຺ຂສ- ມາຘິສມາປຕ຺ຕີນໍ ສີລໍ ປຕິຏ຺ຐໍ, ສີເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄາວຈໂຣ ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠາເວຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນ ປຣິຫາຍນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂອປມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເກຈິ ພີຊຄາມຠູຕຄາມາ ວຸຑ຺ຒິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ປຖວິໍ ນິສ຺ສາຍ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ວຸຑ຺ຒິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄາວຈໂຣ ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠາເວຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຠິຍ຺ໂຍ ໂອປມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເກຈິ ພລກຣຓີຍາ ກມ຺ມນ຺ຕາ ກຍິຣນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ປຖວິໍ ນິສ຺ສາຍ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ກຍິຣນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄາວຈໂຣ ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠາເວຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຠິຍ຺ໂຍ ໂອປມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ນຄຣວຑ຺ຒກີ ນຄຣໍ ມາເປຕຸກາໂມ ປຐມໍ ນຄຣຏ຺ຐານໍ ໂສຘາເປຕ຺ວາ ຂາຓຸກຓ຺ຏກໍ ອປກຑ຺ຒາເປຕ຺ວາ ຠູມິໍ ສມໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ອປຣຠາເຄ ວີຖິຈຕຸກ຺ກສິງ຺ຆາຏກາທິປຣິຈ຺ເຉເທນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ນຄຣໍ ມາເປຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄາວຈໂຣ ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠາເວຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຠິຍ຺ໂຍ ໂອປມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ລງ຺ຆໂກ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ປຖວິໍ ຂຓາເປຕ຺ວາ ສກ຺ຂຣກຖລໍ ອປກຑ຺ຒາເປຕ຺ວາ ຠູມິໍ ສມໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ມຸທຸກາຍ ຠູມິຍາ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄາວຈໂຣ ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠາເວຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ –

‘‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ນໂຣ ສປຎ຺ໂຎ, ຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ຠາວຍໍ;

ອາຕາປີ ນິປໂກ ຠິກ຺ຂຸ, ໂສ ອິມໍ ວິຊຏເຍ ຊຏ’ນ຺ຕິ [ປສ຺ສ ສໍ. ນິ. ໑.໒໓].

‘‘‘ອຍໍ ປຕິຏ຺ຐາ ຘຣຓີວ ປາຓິນໍ, ອິທຎ຺ຈ ມູລໍ ກຸສລາຠິວຸຑ຺ຒິຍາ;

ມຸຂຎ຺ຈິທໍ ສພ຺ພຊິນານຸສາສເນ, ໂຍ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ ວຣປາຕິໂມກ຺ຂິໂຍ’’’ຕິ.

‘‘ກລ຺ໂລສິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນາ’’ຕິ.

ສີລລກ຺ຂຓປຎ຺ໂຫ ນວໂມ.

໑໐. ສມ຺ປສາທນລກ຺ຂຓສທ຺ຘາປຎ຺ໂຫ

໑໐. ຣາຊາ ອາຫ ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກິໍລກ຺ຂຓາ ສທ຺ຘາ’’ຕິ? ‘‘ສມ຺ປສາທນລກ຺ຂຓາ ຈ, ມຫາຣາຊ, ສທ຺ຘາ, ສມ຺ປກ຺ຂນ຺ທນລກ຺ຂຓາ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ກຖໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ປສາທນລກ຺ຂຓາ ສທ຺ຘາ’’ຕິ? ‘‘ສທ຺ຘາ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ນີວຣເຓ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ, ວິນີວຣຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ອຈ຺ຉໍ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ ອນາວິລໍ. ເອວໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສມ຺ປສາທນລກ຺ຂຓາ ສທ຺ຘາ’’ຕິ.

‘‘ໂອປມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ສທ຺ຘິໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຸທກໍ ຕເຣຍ຺ຍ, ຕໍ ອຸທກໍ ຫຕ຺ຖີຫິ ຈ ອສ຺ເສຫິ ຈ ຣເຖຫິ ຈ ປຕ຺ຕີຫິ ຈ ຂຸຠິຕໍ ຠເວຍ຺ຍ ອາວິລໍ ລຸຬິຕໍ ກລລີຠູຕໍ. ອຸຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ ຈ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມນຸສ຺ເສ ອາຓາເປຍ຺ຍ ‘ປານີຍໍ, ຠເຓ, ອາຫຣຖ, ປິວິສ຺ສາມີ’ຕິ, ຣຎ຺ໂຎ ຈ ອຸທກປ຺ປສາທໂກ ມຓິ ຠເວຍ຺ຍ. ‘ເອວໍ ເທວາ’ຕິ ໂຂ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ອຸທກປ຺ປສາທກໍ ມຓິໍ ອຸທເກ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ມິໍ ອຸທເກ ປກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ສງ຺ຂເສວາລປຓກໍ ວິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ກທ຺ທໂມ ຈ ສນ຺ນິສີເທຍ຺ຍ, ອຈ຺ຉໍ ຠເວຍ຺ຍ ອຸທກໍ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ ອນາວິລໍ. ຕໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ປານີຍໍ ອຸປນາເມຍ຺ຍຸໍ ‘ປິວຕຸ, ເທວ, ປານີຍ’ນ຺ຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອຸທກໍ, ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຍຖາ ເຕ ມນຸສ຺ສາ, ເອວໍ ໂຍຄາວຈໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຍຖາ ສງ຺ຂເສວາລປຓກໍ ກທ຺ທໂມ ຈ, ເອວໍ ກິເລສາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຍຖາ ອຸທກປ຺ປສາທໂກ ມຓິ, ເອວໍ ສທ຺ຘາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ຍຖາ ອຸທກປ຺ປສາທເກ ມຓິມ຺ຫິ ອຸທເກ ປກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ສງ຺ຂເສວາລປຓກໍ ວິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ກທ຺ທໂມ ຈ ສນ຺ນິສີເທຍ຺ຍ, ອຈ຺ຉໍ ຠເວຍ຺ຍ ອຸທກໍ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ ອນາວິລໍ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ນີວຣເຓ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ, ວິນີວຣຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ອຈ຺ຉໍ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ ອນາວິລໍ, ເອວໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສມ຺ປສາທນລກ຺ຂຓາ ສທ຺ຘາ’’ຕິ.

‘‘ກລ຺ໂລສິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນາ’’ຕິ.

ສມ຺ປສາທນລກ຺ຂຓສທ຺ຘາປຎ຺ໂຫ ທສໂມ.

໑໑. ສມ຺ປກ຺ຂນ຺ທນລກ຺ຂຓສທ຺ຘາປຎ຺ໂຫ

໑໑. ‘‘ກຖໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ປກ຺ຂນ຺ທນລກ຺ຂຓາ ສທ຺ຘາ’’ຕິ,? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄາວຈໂຣ ອຎ຺ເຎສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ວາ ສກທາຄາມິຜເລ ວາ ອນາຄາມິຜເລ ວາ ອຣຫຕ຺ເຕ ວາ ສມ຺ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ໂຍຄໍ ກໂຣຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ເອວໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສມ຺ປກ຺ຂນ຺ທນລກ຺ຂຓາ ສທ຺ຘາ’’ຕິ.

‘‘ໂອປມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອຸປຣິປພ຺ພເຕ ມຫາເມໂຆ ອຠິປ຺ປວສ຺ເສຍ຺ຍ, ຕໍ ອຸທກໍ ຍຖານິນ຺ນໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ປພ຺ພຕກນ຺ທຣປທຣສາຂາ ປຣິປູເຣຕ຺ວາ ນທິໍ ປຣິປູເຣຍ຺ຍ, ສາ ອຸຠໂຕ ກູລານິ ສໍວິສ຺ສນ຺ທນ຺ຕີ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຖ ມຫາຊນກາໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ນທິຍາ ອຸຕ຺ຕານຕໍ ວາ ຄມ຺ຠີຣຕໍ ວາ ອຊານນ຺ໂຕ ຠີໂຕ ວິຕ຺ຖໂຕ ຕີເຣ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ອຖຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຖາມຎ຺ຈ ພລຎ຺ຈ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຄາຬ຺ຫໍ ກຈ຺ຉໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ຕເຣຍ຺ຍ, ຕໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ມຫາຊນກາໂຍປິ ຕເຣຍ຺ຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄາວຈໂຣ ອຎ຺ເຎສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ວາ ສກທາຄາມິຜເລ ວາ ອນາຄາມິຜເລ ວາ ອຣຫຕ຺ເຕ ວາ ສມ຺ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ໂຍຄໍ ກໂຣຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ເອວໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສມ຺ປກ຺ຂນ຺ທນລກ຺ຂຓາ ສທ຺ຘາຕິ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍວເຣ –

‘‘‘ສທ຺ຘາຍ ຕຣຕີ ໂອຆໍ, ອປ຺ປມາເທນ ອຓ຺ຓວໍ;

ວີຣິເຍນ ທຸກ຺ຂມຈ຺ເຈຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ປຣິສຸຊ຺ຌຕີ’’’ຕິ [ປສ຺ສ ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖].

‘‘ກລ຺ໂລສິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນາ’’ຕິ.

ສມ຺ປກ຺ຂນ຺ທນລກ຺ຂຓສທ຺ຘາປຎ຺ໂຫ ເອກາທສໂມ.

໑໒. ວີຣິຍລກ຺ຂຓປຎ຺ໂຫ

໑໒. ຣາຊາ ອາຫ ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກິໍລກ຺ຂຓໍ ວີຣິຍ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນລກ຺ຂຓໍ, ມຫາຣາຊ, ວີຣິຍໍ, ວີຣິຍູປຕ຺ຖມ຺ຠິຕາ ສພ຺ເພ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນ ປຣິຫາຍນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ໂອປມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ເຄເຫ ປຕນ຺ເຕ ອຎ຺ເຎນ ທາຣຸນາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຍ຺ຍ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອວໍ ຕໍ ເຄຫໍ ນ ປເຕຍ຺ຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນລກ຺ຂຓໍ ວີຣິຍໍ, ວີຣິຍູປຕ຺ຖມ຺ຠິຕາ ສພ຺ເພ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນ ປຣິຫາຍນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ຠິຍ຺ໂຍ ໂອປມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຣິຕ຺ຕກໍ ເສນໍ ມຫຕີ ເສນາ ຠຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕໂຕ ຣາຊາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອນຸສ຺ສາເຣຍ຺ຍ ອນຸເປເສຍ຺ຍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຕ຺ຕກາຍ ເສນາຍ ພລໍ ອນຸປທໍ ທເທຍ຺ຍ, ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຕ຺ຕກາ ເສນາ ມຫຕິໍ ເສນໍ ຠຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນລກ຺ຂຓໍ ວີຣິຍໍ, ວີຣິຍູປຕ຺ຖມ຺ຠິຕາ ສພ຺ເພ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ – ‘ວີຣິຍວາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ, ກຸສລໍ ຠາເວຕິ. ສາວຊ຺ຊໍ ປຊຫຕິ, ອນວຊ຺ຊໍ ຠາເວຕິ. ສຸທ຺ຘມຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕີ’’’ຕິ.

‘‘ກລ຺ໂລສິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນາ’’ຕິ.

ວີຣິຍລກ຺ຂຓປຎ຺ໂຫ ທ຺ວາທສໂມ.

໑໓. ສຕິລກ຺ຂຓປຎ຺ໂຫ

໑໓. ຣາຊາ ອາຫ ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກິໍລກ຺ຂຓາ ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ອປິລາປນລກ຺ຂຓາ, ມຫາຣາຊ, ສຕິ, ອຸປຄ຺ຄຓ຺ຫນລກ຺ຂຓາ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ກຖໍ, ຠນ຺ເຕ, ອປິລາປນລກ຺ຂຓາ ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ສຕິ, ມຫາຣາຊ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ກຸສລາກຸສລສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊຫີນປ຺ປຓີຕກຓ຺ຫສຸກ຺ກສປ຺ປຏິຠາຄຘມ຺ເມ ອປິລາເປຕິ ‘ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ, ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ, ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ, ອິມານິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ອິມານິ ປຎ຺ຈ ພລານິ, ອິເມ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ອຍໍ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ, ອຍໍ ສມໂຖ, ອຍໍ ວິປສ຺ສນາ, ອຍໍ ວິຊ຺ຊາ, ອຍໍ ວິມຸຕ຺ຕີ’ຕິ. ຕໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ ເສວິຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ເສວຕິ, ອເສວິຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ນ ເສວຕິ. ຠຊິຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ຠຊຕິ ອຠຊິຕ຺ຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ນ ຠຊຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອປິລາປນລກ຺ຂຓາ ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ໂອປມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ຣາຊານໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໍ ສາຍໍ ປາຕໍ ຍສໍ ສຣາເປຕິ ‘ເອຕ຺ຕກາ, ເທວ, ເຕ ຫຕ຺ຖີ, ເອຕ຺ຕກາ ອສ຺ສາ, ເອຕ຺ຕກາ ຣຖາ, ເອຕ຺ຕກາ ປຕ຺ຕີ, ເອຕ຺ຕກໍ ຫິຣຎ຺ຎໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ສຸວຓ຺ຓໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ, ຕໍ ເທໂວ ສຣຕູ’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ອປິລາເປຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ກຸສລາກຸສລສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊຫີນປ຺ປຓີຕກຓ຺ຫສຸກ຺ກສປ຺ປຏິຠາຄຘມ຺ເມ ອປິລາເປຕິ ‘ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ, ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ, ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ, ອິມານິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ອິມານິ ປຎ຺ຈ ພລານິ, ອິເມ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ອຍໍ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ, ອຍໍ ສມໂຖ, ອຍໍ ວິປສ຺ສນາ, ອຍໍ ວິຊ຺ຊາ, ອຍໍ ວິມຸຕ຺ຕີ’ຕິ. ຕໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ ເສວິຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ເສວຕິ, ອເສວິຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ນ ເສວຕິ. ຠຊິຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ຠຊຕິ, ອຠຊິຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ນ ຠຊຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອປິລາປນລກ຺ຂຓາ ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ກຖໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປຄ຺ຄຓ຺ຫນລກ຺ຂຓາ ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ສຕິ, ມຫາຣາຊ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຫິຕາຫິຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຕິໂຍ ສມນ຺ເວຕິ ‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ຫິຕາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຫິຕາ. ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຸປກາຣາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນຸປກາຣາ’ຕິ. ຕໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ ອຫິເຕ ຘມ຺ເມ ອປນຸເທຕິ, ຫິເຕ ຘມ຺ເມ ອຸປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອນຸປກາເຣ ຘມ຺ເມ ອປນຸເທຕິ, ອຸປກາເຣ ຘມ຺ເມ ອຸປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຸປຄ຺ຄຓ຺ຫນລກ຺ຂຓາ ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ໂອປມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ປຣິຓາຍກຣຕນໍ ຣຎ຺ໂຎ ຫິຕາຫິເຕ ຊານາຕິ ‘ອິເມ ຣຎ຺ໂຎ ຫິຕາ, ອິເມ ອຫິຕາ. ອິເມ ອຸປກາຣາ, ອິເມ ອນຸປກາຣາ’ຕິ. ຕໂຕ ອຫິເຕ ອປນຸເທຕິ, ຫິເຕ ອຸປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອນຸປກາເຣ ອປນຸເທຕິ, ອຸປກາເຣ ອຸປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຫິຕາຫິຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຕິໂຍ ສມນ຺ເວຕິ ‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ຫິຕາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຫິຕາ. ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຸປກາຣາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນຸປກາຣາ’ຕິ. ຕໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ ອຫິເຕ ຘມ຺ເມ ອປນຸເທຕິ, ຫິເຕ ຘມ຺ເມ ອຸປຄ຺ຄຓ຺ຫາ’ຕິ. ອນຸປກາເຣ ຘມ຺ເມ ອປນຸເທຕິ, ອຸປກາເຣ ທມ຺ເມ ອຸປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຸປຄ຺ຄຓ຺ຫນລກ຺ຂຓາ ສຕິ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ – ‘ສຕິຎ຺ຈ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພຕ຺ຖິກໍ ວທາມີ’’’ຕິ.

‘‘ກລ຺ໂລສິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນາ’’ຕິ.

ສຕິລກ຺ຂຓປຎ຺ໂຫ ເຕຣສໂມ.

໑໔. ສມາຘິປຎ຺ໂຫ

໑໔. ຣາຊາ ອາຫ ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກິໍລກ຺ຂໂຓ ສມາຘີ’’ຕິ? ‘‘ປມຸຂລກ຺ຂໂຓ, ມຫາຣາຊ, ສມາຘິ, ເຍ ເກຈິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ສພ຺ເພ ເຕ ສມາຘິປມຸຂາ ໂຫນ຺ຕິ ສມາຘິນິນ຺ນາ ສມາຘິໂປຓາ ສມາຘິປພ຺ຠາຣາ’’ຕິ.

‘‘ໂອປມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ກູຏາຄາຣສ຺ສ ຍາ ຍາຈິ ໂຄປານສິໂຍ, ສພ຺ພາ ຕາ ກູຏງ຺ຄມາ ໂຫນ຺ຕິ ກູຏນິນ຺ນາ ກູຏສໂມສຣຓາ, ກູຏໍ ຕາສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເກຈິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ສພ຺ເພ ເຕ ສມາຘິປມຸຂາ ໂຫນ຺ຕິ ສມາຘິນິນ຺ນາ ສມາຘິໂປຓາ ສມາຘິປພ຺ຠາຣາຕິ.

‘‘ຠິຍ຺ໂຍ ໂອປມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ໂກຈິ ຣາຊາ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ຄາມໍ ໂອຕເຣຍ຺ຍ, ສພ຺ພາວ ເສນາ ຫຕ຺ຖີ ຈ ອສ຺ສາ ຈ ຣຖາ ຈ ປຕ຺ຕີ ຈ ຕປ຺ປມຸຂາ [ຕມ຺ປມຸຂາ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ຠເວຍ຺ຍຸໍ ຕນ຺ນິນ຺ນາ ຕປ຺ໂປຓາ ຕປ຺ປພ຺ຠາຣາ ຕໍ ເຍວ ອນຸປຣິຍາເຍຍ຺ຍຸໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເກຈິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ສພ຺ເພ ເຕ ສມາຘິປມຸຂາ ໂຫນ຺ຕິ ສມາຘິນິນ຺ນາ ສມາຘິໂປຓາ ສມາຘິປພ຺ຠາຣາ. ເອວໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປມຸຂລກ຺ຂໂຓ ສມາຘິ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ – ‘‘ສມາຘິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາເວຖ, ສມາຫິໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິ.

‘‘ກລ຺ໂລສິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນາ’’ຕິ.

ສມາຘິປຎ຺ໂຫ ຈຸທ຺ທສໂມ.

໑໕. ປຎ຺ຎາລກ຺ຂຓປຎ຺ໂຫ

໑໕. ຣາຊາ ອາຫ ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກິໍລກ຺ຂຓາ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ? ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ມຍາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ເຉທນລກ຺ຂຓາ ປຎ຺ຎາ’ຕິ, ອປິ ຈ ໂອຠາສນລກ຺ຂຓາ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ. ‘‘ກຖໍ, ຠນ຺ເຕ, ໂອຠາສນລກ຺ຂຓາ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຎາ, ມຫາຣາຊ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາຣໍ ວິຘເມຕິ, ວິຊ຺ໂຊຠາສໍ ຊເນຕິ, ຎາຓາໂລກໍ ວິທໍເສຕິ, ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປາກຏານິ ກໂຣຕິ. ຕໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ ‘ອນິຈ຺ຈ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ອນຕ຺ຕາ’ຕິ ວາ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ໂອປມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ອນ຺ຘກາເຣ ເຄເຫ ປທີປໍ ປເວເສຍ຺ຍ, ປວິຏ຺ໂຐ ປທີໂປ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຘເມຕິ, ໂອຠາສໍ ຊເນຕິ, ອາໂລກໍ ວິທໍເສຕິ, ຣູປານິ ປາກຏານິ ກໂຣຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາຣໍ ວິຘເມຕິ, ວິຊ຺ໂຊຠາສໍ ຊເນຕິ, ຎາຓາໂລກໍ ວິທໍເສຕິ, ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປາກຏານິ ກໂຣຕິ. ຕໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ ‘ອນິຈ຺ຈ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ອນຕ຺ຕາ’ຕິ ວາ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂອຠາສນລກ຺ຂຓາ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ.

‘‘ກລ຺ໂລສິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນາ’’ຕິ.

ປຎ຺ຎາລກ຺ຂຓປຎ຺ໂຫ ປນ຺ນຣສໂມ.

໑໖. ນານາຘມ຺ມານໍ ເອກກິຈ຺ຈອຠິນິປ຺ຜາທນປຎ຺ໂຫ

໑໖. ຣາຊາ ອາຫ ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ນານາ ສນ຺ຕາ ເອກໍ ອຕ຺ຖໍ ອຠິນິປ຺ຜາເທນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ນານາ ສນ຺ຕາ ເອກໍ ອຕ຺ຖໍ ອຠິນິປ຺ຜາເທນ຺ຕິ, ກິເລເສ ຫນນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ກຖໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ນານາ ສນ຺ຕາ ເອກໍ ອຕ຺ຖໍ ອຠິນິປ຺ຜາເທນ຺ຕິ, ກິເລເສ ຫນນ຺ຕິ? ໂອປມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ເສນາ ນານາ ສນ຺ຕາ ຫຕ຺ຖີ ຈ ອສ຺ສາ ຈ ຣຖາ ຈ ປຕ຺ຕີ ຈ ເອກໍ ອຕ຺ຖໍ ອຠິນິປ຺ຜາເທນ຺ຕິ, ສງ຺ຄາເມ ປຣເສນໍ ອຠິວິຊິນນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ນານາ ສນ຺ຕາ ເອກໍ ອຕ຺ຖໍ ອຠິນິປ຺ຜາເທນ຺ຕິ, ກິເລເສ ຫນນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ກລ຺ໂລສິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນາ’’ຕິ.

ນານາຘມ຺ມານໍ ເອກກິຈ຺ຈອຠິນິປ຺ຜາທນປຎ຺ໂຫ ໂສຬສໂມ.

ມຫາວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

ອິມສ຺ມິໍ ວຄ຺ເຄ ໂສຬສ ປຎ຺ຫາ.