໒. ທຸກນິປາໂຕ

໑. ປຐມວຄ຺ໂຄ

໑. ທຸກ຺ຂວິຫາຣສຸຕ຺ຕໍ

໒໘. (ທ຺ເວ ຘມ຺ເມ ອນຸກ຺ກຏິ) [( ) ສ຺ຍາມໂປຕ຺ຖເກ ນຕ຺ຖິ] ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ທ຺ວີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ທຸກ຺ຂໍ ວິຫຣຕິ ສວິຆາຕໍ ສອຸປາຍາສໍ ສປຣິຬາຫໍ; ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ທຸຄ຺ຄຕິ ປາຏິກງ຺ຂາ. ກຕເມຫິ ທ຺ວີຫິ? ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາຍ [ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ (ອຏ຺ຐ.)] ຈ, ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຍ [ອມຕ຺ຕຎ຺ຎູ (ອຏ຺ຐ.)] ຈ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ທຸກ຺ຂໍ ວິຫຣຕິ ສວິຘາຕໍ ສອຸປາຍາສໍ ສປຣິຬາຫໍ; ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ທຸຄ຺ຄຕິ ປາຏິກງ຺ຂາ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ຈກ຺ຂຸ ໂສຕຎ຺ຈ ຆານຎ຺ຈ, ຊິວ຺ຫາ ກາໂຍ ຕຖາ ມໂນ;

ເອຕານິ ຍສ຺ສ ທ຺ວາຣານິ, ອຄຸຕ຺ຕານິຘ [ອຄຸຕ຺ຕານິ ຈ (ສ຺ຍາ.)] ຠິກ຺ຂຸໂນ.

‘‘ໂຠຊນມ຺ຫິ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎູ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອສໍວຸໂຕ;

ກາຍທຸກ຺ຂໍ ເຈໂຕທຸກ຺ຂໍ, ທຸກ຺ຂໍ ໂສ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ຑຍ຺ຫມາເນນ ກາເຍນ, ຑຍ຺ຫມາເນນ ເຈຕສາ;

ທິວາ ວາ ຍທິ ວາ ຣຕ຺ຕິໍ, ທຸກ຺ຂໍ ວິຫຣຕິ ຕາທິໂສ’’ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ສຸຂວິຫາຣສຸຕ຺ຕໍ

໒໙. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ທ຺ວີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຸຂໍ ວິຫຣຕິ ອວິຆາຕໍ ອນຸປາຍາສໍ ອປຣິຬາຫໍ; ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິ ປາຏິກງ຺ຂາ. ກຕເມຫິ ທ຺ວີຫິ? ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາຍ ຈ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຍ ຈ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຸຂໍ ວິຫຣຕິ ອວິຆາຕໍ ອນຸປາຍາສໍ ອປຣິຬາຫໍ; ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິ ປາຏິກງ຺ຂາ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ຈກ຺ຂຸ ໂສຕຎ຺ຈ ຆານຎ຺ຈ, ຊິວ຺ຫາ ກາໂຍ ຕຖາ [ອໂຖ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກ.)] ມໂນ;

ເອຕານິ ຍສ຺ສ ທ຺ວາຣານິ, ສຸຄຸຕ຺ຕານິຘ ຠິກ຺ຂຸໂນ.

‘‘ໂຠຊນມ຺ຫິ ຈ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຈ ສໍວຸໂຕ;

ກາຍສຸຂໍ ເຈໂຕສຸຂໍ, ສຸຂໍ ໂສ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ອຑຍ຺ຫມາເນນ ກາເຍນ, ອຑຍ຺ຫມາເນນ ເຈຕສາ;

ທິວາ ວາ ຍທິ ວາ ຣຕ຺ຕິໍ, ສຸຂໍ ວິຫຣຕິ ຕາທິໂສ’’ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ຕປນີຍສຸຕ຺ຕໍ

໓໐. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ຕປນີຍາ. ກຕເມ ທ຺ເວ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອກຕກລ຺ຍາໂຓ ໂຫຕິ, ອກຕກຸສໂລ, ອກຕຠີຣຸຕ຺ຕາໂຓ, ກຕປາໂປ, ກຕລຸທ຺ໂທ, ກຕກິພ຺ພິໂສ. ໂສ ‘ອກຕໍ ເມ ກລ຺ຍາຓ’ນ຺ຕິປິ ຕປ຺ປຕິ, ‘ກຕໍ ເມ ປາປ’ນ຺ຕິປິ ຕປ຺ປຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ຕປນີຍາ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ກຕ຺ວາ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ຈ;

ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ກຕ຺ວາ, ຍຎ຺ຈຎ຺ຎໍ ໂທສສຎ຺ຫິຕໍ.

‘‘ອກຕ຺ວາ ກຸສລໍ ກມ຺ມໍ, ກຕ຺ວານາກຸສລໍ ພຫຸໍ;

ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ, ນິຣຍໍ ໂສປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ [ນິຣຍໍ ໂສ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)].

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ອຕປນີຍສຸຕ຺ຕໍ

໓໑. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ອຕປນີຍາ. ກຕເມ ທ຺ເວ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ກຕກລ຺ຍາໂຓ ໂຫຕິ, ກຕກຸສໂລ, ກຕຠີຣຸຕ຺ຕາໂຓ, ອກຕປາໂປ, ອກຕລຸທ຺ໂທ, ອກຕກິພ຺ພິໂສ. ໂສ ‘ກຕໍ ເມ ກລ຺ຍາຓ’ນ຺ຕິປິ ນ ຕປ຺ປຕິ, ‘ອກຕໍ ເມ ປາປ’ນ຺ຕິປິ ນ ຕປ຺ປຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ອຕປນີຍາ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຫິຕ຺ວາ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ຈ;

ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຫິຕ຺ວາ, ຍຎ຺ຈຎ຺ຎໍ ໂທສສຎ຺ຫິຕໍ.

‘‘ອກຕ຺ວາກຸສລໍ ກມ຺ມໍ, ກຕ຺ວານ ກຸສລໍ ພຫຸໍ;

ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ, ສຄ຺ຄໍ ໂສ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ປຐມສີລສຸຕ຺ຕໍ

໓໒. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ທ຺ວີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນິຣເຍ. ກຕເມຫິ ທ຺ວີຫິ? ປາປເກນ ຈ ສີເລນ, ປາປິກາຍ ຈ ທິຏ຺ຐິຍາ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນິຣເຍ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ປາປເກນ ຈ ສີເລນ, ປາປິກາຍ ຈ ທິຏ຺ຐິຍາ;

ເອເຕຫິ ທ຺ວີຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ໂຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ນໂຣ;

ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ, ນິຣຍໍ ໂສປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ທຸຕິຍສີລສຸຕ຺ຕໍ

໓໓. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ທ຺ວີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ສຄ຺ເຄ. ກຕເມຫິ ທ຺ວີຫິ? ຠທ຺ທເກນ ຈ ສີເລນ, ຠທ຺ທິກາຍ ຈ ທິຏ຺ຐິຍາ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ສຄ຺ເຄ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ຠທ຺ທເກນ ຈ ສີເລນ, ຠທ຺ທິກາຍ ຈ ທິຏ຺ຐິຍາ;

ເອເຕຫິ ທ຺ວີຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ໂຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ນໂຣ;

ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ, ສຄ຺ຄໍ ໂສ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ອາຕາປີສຸຕ຺ຕໍ

໓໔. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ອນາຕາປີ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອໂນຕ຺ຕາປີ [ອໂນຕ຺ຕປ຺ປີ (ພຫູສຸ) ອຏ຺ຐກຖາ ປສ຺ສິຕພ຺ພາ] ອຠພ຺ໂພ ສມ຺ໂພຘາຍ, ອຠພ຺ໂພ ນິພ຺ພານາຍ, ອຠພ຺ໂພ ອນຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ອາຕາປີ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂອຕ຺ຕາປີ [ໂອຕ຺ຕປ຺ປີ (ພຫູສຸ)] ຠພ຺ໂພ ສມ຺ໂພຘາຍ, ຠພ຺ໂພ ນິພ຺ພານາຍ, ຠພ຺ໂພ ອນຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ອຘິຄມາຍາ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ອນາຕາປີ ອໂນຕ຺ຕາປີ, ກຸສີໂຕ ຫີນວີຣິໂຍ;

ໂຍ ຖີນມິທ຺ຘພຫຸໂລ, ອຫິຣີໂກ ອນາທໂຣ;

ອຠພ຺ໂພ ຕາທິໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ຜຸຏ຺ຐຸໍ ສມ຺ໂພຘິມຸຕ຺ຕມໍ.

‘‘ໂຍ ຈ ສຕິມາ ນິປໂກ ຌາຍີ, ອາຕາປີ ໂອຕ຺ຕາປີ ຈ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ;

ສໍໂຍຊນໍ ຊາຕິຊຣາຍ ເຉຕ຺ວາ, ອິເຘວ ສມ຺ໂພຘິມນຸຕ຺ຕຣໍ ຜຸເສ’’ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ປຐມນກຸຫນສຸຕ຺ຕໍ

໓໕. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ນຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ ຊນກຸຫນຕ຺ຖໍ, ນ ຊນລປນຕ຺ຖໍ, ນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລການິສໍສຕ຺ຖໍ, ນ ‘ອິຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ ສໍວຣຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ປຫານຕ຺ຖຎ຺ຈາ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ສໍວຣຕ຺ຖໍ ປຫານຕ຺ຖໍ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອນີຕິຫໍ;

ອເທສຍິ ໂສ ຠຄວາ, ນິພ຺ພາໂນຄຘຄາມິນໍ.

‘‘ເອສ ມຄ຺ໂຄ ມຫຕ຺ເຕຫິ [ມຫນ຺ເຕຫິ (ສີ. ກ.), ມຫຕ຺ເຖຫິ (ສ຺ຍາ.)], ອນຸຍາໂຕ ມເຫສິຠິ [ມເຫສິໂນ (ສີ. ກ.)];

ເຍ ເຍ ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຍຖາ ພຸທ຺ເຘນ ເທສິຕໍ;

ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ສຕ຺ຖຸສາສນກາຣິໂນ’’ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ທຸຕິຍນກຸຫນສຸຕ຺ຕໍ

໓໖. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ນຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ ຊນກຸຫນຕ຺ຖໍ, ນ ຊນລປນຕ຺ຖໍ, ນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລການິສໍສຕ຺ຖໍ, ນ ‘ອິຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ ອຠິຎ຺ຎຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ປຣິຎ຺ຎຕ຺ຖຎ຺ຈາ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ອຠິຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ປຣິຎ຺ຎຕ຺ຖໍ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອນີຕິຫໍ;

ອເທສຍິ ໂສ ຠຄວາ, ນິພ຺ພາໂນຄຘຄາມິນໍ.

‘‘ເອສ ມຄ຺ໂຄ ມຫຕ຺ເຕຫິ, ອນຸຍາໂຕ ມເຫສິຠິ;

ເຍ ເຍ ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຍຖາ ພຸທ຺ເຘນ ເທສິຕໍ;

ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ສຕ຺ຖຸສາສນກາຣິໂນ’’ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ໂສມນສ຺ສສຸຕ຺ຕໍ

໓໗. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ທ຺ວີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຸຂໂສມນສ຺ສພຫຸໂລ ວິຫຣຕິ, ໂຍນິ ຈສ຺ສ [ໂຍນິໂສ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.), ໂຍນິສ຺ສ (ກ.)] ອາຣທ຺ຘາ ໂຫຕິ ອາສວານໍ ຂຍາຍ. ກຕເມຫິ ທ຺ວີຫິ? ສໍເວຊນີເຍສຸ ຐາເນສຸ ສໍເວຊເນນ, ສໍວິຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ໂຍນິໂສ ປຘາເນນ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຸຂໂສມນສ຺ສພຫຸໂລ ວິຫຣຕິ, ໂຍນິ ຈສ຺ສ ອາຣທ຺ຘາ ໂຫຕິ ອາສວານໍ ຂຍາຍາ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ສໍເວຊນີຍຏ຺ຐາເນສຸ [ສໍເວຊນີເຍສຸ ຐາເນສຸ (ສ຺ຍາ. ປີ.)], ສໍວິຊ຺ເຊເຖວ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ອາຕາປີ ນິປໂກ ຠິກ຺ຂຸ, ປຎ຺ຎາຍ ສມເວກ຺ຂິຍ.

‘‘ເອວໍ ວິຫາຣີ ອາຕາປີ, ສນ຺ຕວຸຕ຺ຕິ ອນຸທ຺ຘໂຕ;

ເຈໂຕສມຖມນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ຂຍໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປາປຸເຓ’’ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ທສມໍ.

ປຐໂມ ວຄ຺ໂຄ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ທ຺ເວ ຈ ຠິກ຺ຂູ ຕປນີຍາ, ຕປນີຍາ ປຣຕ຺ເຖຫິ;

ອາຕາປີ [ທ຺ເວ ປາທາ (ກ.), ທ຺ເວ ອາຕາປີ (ສີ.)] ນກຸຫນາ ທ຺ເວ [ນ ກຸຫນາ ຈ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)], ໂສມນສ຺ເສນ ເຕ ທສາຕິ.

໒. ທຸຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ວິຕກ຺ກສຸຕ຺ຕໍ

໓໘. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ຕຖາຄຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫນ຺ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ທ຺ເວ ວິຕກ຺ກາ ພຫຸລໍ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ – ເຂໂມ ຈ ວິຕກ຺ໂກ, ປວິເວໂກ ຈ [ວິເວໂກ ຈ (ສ຺ຍາ.)]. ອພ຺ຍາປຊ຺ຌາຣາໂມ [ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາຣາໂມ (ກ.), ອພ຺ຍາພຊ຺ຌາຣາໂມ (?)], ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອພ຺ຍາປຊ຺ຌຣໂຕ. ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕໍ ອພ຺ຍາປຊ຺ຌາຣາມໍ ອພ຺ຍາປຊ຺ຌຣຕໍ ເອເສວ ວິຕກ຺ໂກ ພຫຸລໍ ສມຸທາຈຣຕິ – ‘ອິມາຍາຫໍ ອິຣິຍາຍ ນ ກິຎ຺ຈິ ພ຺ຍາພາເຘມິ ຕສໍ ວາ ຖາວຣໍ ວາ’ຕິ.

‘‘ປວິເວກາຣາໂມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ປວິເວກຣໂຕ. ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕໍ ປວິເວກາຣາມໍ ປວິເວກຣຕໍ ເອເສວ ວິຕກ຺ໂກ ພຫຸລໍ ສມຸທາຈຣຕິ – ‘ຍໍ ອກຸສລໍ ຕໍ ປຫີນ’ນ຺ຕິ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫປິ ອພ຺ຍາປຊ຺ຌາຣາມາ ວິຫຣຖ ອພ຺ຍາປຊ຺ຌຣຕາ. ເຕສໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອພ຺ຍາປຊ຺ຌາຣາມານໍ ວິຫຣຕໍ ອພ຺ຍາປຊ຺ຌຣຕານໍ ເອເສວ ວິຕກ຺ໂກ ພຫຸລໍ ສມຸທາຈຣິສ຺ສຕິ – ‘ອິມາຍ ມຍໍ ອິຣິຍາຍ ນ ກິຎ຺ຈິ ພ຺ຍາພາເຘມ ຕສໍ ວາ ຖາວຣໍ ວາ’ຕິ.

‘‘ປວິເວກາຣາມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຫຣຖ ປວິເວກຣຕາ. ເຕສໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປວິເວກາຣາມານໍ ວິຫຣຕໍ ປວິເວກຣຕານໍ ເອເສວ ວິຕກ຺ໂກ ພຫຸລໍ ສມຸທາຈຣິສ຺ສຕິ – ‘ກິໍ ອກຸສລໍ, ກິໍ ອປ຺ປຫີນໍ, ກິໍ ປຊຫາມາ’’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ຕຖາຄຕໍ ພຸທ຺ຘມສຍ຺ຫສາຫິນໍ, ທຸເວ ວິຕກ຺ກາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ ນໍ;

ເຂໂມ ວິຕກ຺ໂກ ປຐໂມ ອຸທີຣິໂຕ, ຕໂຕ ວິເວໂກ ທຸຕິໂຍ ປກາສິໂຕ.

‘‘ຕໂມນຸທໍ ປາຣຄຕໍ ມເຫສິໍ, ຕໍ ປຕ຺ຕິປຕ຺ຕໍ ວສິມໍ ອນາສວໍ;

ວິສນ຺ຕຣໍ [ເວສນ຺ຕຣໍ (ສີ. ກ.), ວິສ຺ສນ຺ຕຣໍ (ປີ.)] ຕຓ຺ຫກ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເວ ມຸນິໍ ອນ຺ຕິມເທຫຘາຣິໍ;

ມາຣຎ຺ຊຫໍ [ມາຣຊຫໍ (ສ຺ຍາ.), ມານຊຫໍ (ສີ. ກ.), ມານໍ ຊຫໍ (ປີ.)] ພ຺ຣູມິ ຊຣາຍ ປາຣຄຸໍ.

‘‘ເສເລ ຍຖາ ປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນິຏ຺ຐິໂຕ, ຍຖາປິ ປສ຺ເສ ຊນຕໍ ສມນ຺ຕໂຕ;

ຕຖູປມໍ ຘມ຺ມມຍໍ ສຸເມໂຘ, ປາສາທມາຣຸຍ຺ຫ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ;

ໂສກາວຕິຓ຺ຓໍ ຊນຕມເປຕໂສໂກ, ອເວກ຺ຂຕິ ຊາຕິຊຣາຠິຠູຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ເທສນາສຸຕ຺ຕໍ

໓໙. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ຕຖາຄຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ທ຺ເວ ຘມ຺ມເທສນາ ປຣິຍາເຍນ ຠວນ຺ຕິ. ກຕມາ ທ຺ເວ? ‘ປາປໍ ປາປກໂຕ ປສ຺ສຖາ’ຕິ – ອຍໍ ປຐມາ ຘມ຺ມເທສນາ; ‘ປາປໍ ປາປກໂຕ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພິນ຺ທຖ ວິຣຊ຺ຊຖ ວິມຸຈ຺ຈຖາ’ຕິ – ອຍໍ ທຸຕິຍາ ຘມ຺ມເທສນາ. ຕຖາຄຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອິມາ ທ຺ເວ ຘມ຺ມເທສນາ ປຣິຍາເຍນ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ, ສພ຺ພຠູຕານຸກມ຺ປິໂນ;

ປຣິຍາຍວຈນໍ ປສ຺ສ, ທ຺ເວ ຈ ຘມ຺ມາ ປກາສິຕາ.

‘‘ປາປກໍ ປສ຺ສຖ ເຈຕໍ [ເຈກໍ (ສີ. ປີ.), ເຉກາ (ສ຺ຍາ.)], ຕຕ຺ຖ ຈາປິ ວິຣຊ຺ຊຖ;

ຕໂຕ ວິຣຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາເສ, ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ວິຊ຺ຊາສຸຕ຺ຕໍ

໔໐. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ອວິຊ຺ຊາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ວເທວ ອຫິຣິກໍ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປໍ; ວິຊ຺ຊາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ວເທວ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປ’’ນ຺ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ຍາ ກາຈິມາ ທຸຄ຺ຄຕິໂຍ, ອສ຺ມິໍ ໂລເກ ປຣມ຺ຫິ ຈ;

ອວິຊ຺ຊາມູລິກາ ສພ຺ພາ, ອິຈ຺ຉາໂລຠສມຸສ຺ສຍາ.

‘‘ຍໂຕ ຈ ໂຫຕິ ປາປິຈ຺ໂຉ, ອຫິຣີໂກ ອນາທໂຣ;

ຕໂຕ ປາປໍ ປສວຕິ, ອປາຍໍ ເຕນ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຉນ຺ທຎ຺ຈ ໂລຠຎ຺ຈ, ອວິຊ຺ຊຎ຺ຈ ວິຣາຊຍໍ;

ວິຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປາທຍໍ ຠິກ຺ຂຸ, ສພ຺ພາ ທຸຄ຺ຄຕິໂຍ ຊເຫ’’ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ປຎ຺ຎາປຣິຫີນສຸຕ຺ຕໍ

໔໑. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ສຸປຣິຫີນາ ເຍ ອຣິຍາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປຣິຫີນາ. ເຕ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ທຸກ຺ຂໍ ວິຫຣນ຺ຕິ ສວິຆາຕໍ ສອຸປາຍາສໍ ສປຣິຬາຫໍ; ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ທຸຄ຺ຄຕິ ປາຏິກງ຺ຂາ. ເຕ [ເຕ ຈ ໂຂ (?)], ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ອປຣິຫີນາ ເຍ ອຣິຍາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອປຣິຫີນາ. ເຕ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຸຂໍ ວິຫຣນ຺ຕິ ອວິຆາຕໍ ອນຸປາຍາສໍ ອປຣິຬາຫໍ; ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິ ປາຏິກງ຺ຂາ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ປຎ຺ຎາຍ ປຣິຫາເນນ, ປສ຺ສ ໂລກໍ ສເທວກໍ;

ນິວິຏ຺ຐໍ ນາມຣູປສ຺ມິໍ, ອິທໍ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ມຎ຺ຎຕິ.

‘‘ປຎ຺ຎາ ຫິ ເສຏ຺ຐາ ໂລກສ຺ມິໍ, ຍາຍໍ ນິພ຺ເພຘຄາມິນີ;

ຍາຍ ສມ຺ມາ ປຊານາຕິ, ຊາຕິຠວປຣິກ຺ຂຍໍ.

‘‘ເຕສໍ ເທວາ ມນຸສ຺ສາ ຈ, ສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ສຕີມຕໍ;

ປິຫຍນ຺ຕິ ຫາສປຎ຺ຎານໍ [ຫາສຸປຎ຺ຎານໍ (ສີ. ອຏ຺ຐ.)], ສຣີຣນ຺ຕິມຘາຣິນ’’ນ຺ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ສຸກ຺ກຘມ຺ມສຸຕ຺ຕໍ

໔໒. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸກ຺ກາ ຘມ຺ມາ ໂລກໍ ປາເລນ຺ຕິ. ກຕເມ ທ຺ເວ? ຫິຣີ [ຫິຣິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຈ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປຎ຺ຈ. ອິເມ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ສຸກ຺ກາ ຘມ຺ມາ ໂລກໍ ນ ປາເລຍ຺ຍຸໍ, ນຍິຘ ປຎ຺ຎາເຍຖ ມາຕາຕິ ວາ ມາຕຸຈ຺ຉາຕິ ວາ ມາຕຸລານີຕິ ວາ ອາຈຣິຍຠຣິຍາຕິ ວາ ຄຣູນໍ ທາຣາຕິ ວາ. ສມ຺ເຠທໍ ໂລໂກ ອຄມິສ຺ສ ຍຖາ ອເຊຬກາ ກຸກ຺ກຸຏສູກຣາ ໂສຓສິງ຺ຄາລາ [ໂສຓສິຄາລາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມ ທ຺ເວ ສຸກ຺ກາ ຘມ຺ມາ ໂລກໍ ປາເລນ຺ຕິ ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຎາຍຕິ ມາຕາຕິ ວາ ມາຕຸຈ຺ຉາຕິ ວາ ມາຕຸລານີຕິ ວາ ອາຈຣິຍຠຣິຍາຕິ ວາ ຄຣູນໍ ທາຣາຕິ ວາ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ເຍສໍ ເຈ ຫິຣິໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ, ສພ຺ພທາ ຈ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ໂວກ຺ກນ຺ຕາ ສຸກ຺ກມູລາ ເຕ, ຊາຕິມຣຓຄາມິໂນ.

‘‘ເຍສຎ຺ຈ ຫິຣິໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ, ສທາ ສມ຺ມາ ອຸປຏ຺ຐິຕາ;

ວິຣູຬ຺ຫພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ເຕ, ສນ຺ໂຕ ຂີຓປຸນພ຺ຠວາ’’ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ອຊາຕສຸຕ຺ຕໍ

໔໓. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊາຕໍ ອຠູຕໍ ອກຕໍ ອສງ຺ຂຕໍ. ໂນ ເຈຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠວິສ຺ສ ອຊາຕໍ ອຠູຕໍ ອກຕໍ ອສງ຺ຂຕໍ, ນຍິຘ ຊາຕສ຺ສ ຠູຕສ຺ສ ກຕສ຺ສ ສງ຺ຂຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ ປຎ຺ຎາເຍຖ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖິ ອຊາຕໍ ອຠູຕໍ ອກຕໍ ອສງ຺ຂຕໍ, ຕສ຺ມາ ຊາຕສ຺ສ ຠູຕສ຺ສ ກຕສ຺ສ ສງ຺ຂຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ຊາຕໍ ຠູຕໍ ສມຸປ຺ປນ຺ນໍ, ກຕໍ ສງ຺ຂຕມທ຺ຘຸວໍ;

ຊຣາມຣຓສງ຺ຆາຏໍ, ໂຣຄນີຬໍ [ໂຣຄນິຑ຺ຒໍ (ສີ.)] ປຠງ຺ຄຸຣໍ [ປຠງ຺ຄຸນໍ (ກ. ສີ. ກ.), ປຠງ຺ຄຸຓໍ (ສ຺ຍາ.)].

‘‘ອາຫາຣເນຕ຺ຕິປ຺ປຠວໍ, ນາລໍ ຕທຠິນນ຺ທິຕຸໍ;

ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ ສນ຺ຕໍ, ອຕກ຺ກາວຈຣໍ ຘຸວໍ.