໘. ສິງ຺ຄາລສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສິງ຺ຄາລໂກ [ສິຄາລໂກ (ສີ.)] ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ກາລສ຺ເສວ ອຸຏ຺ຐາຍ ຣາຊຄຫາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອລ຺ລວຕ຺ໂຖ ອລ຺ລເກໂສ ປຎ຺ຊລິໂກ ປຸຖຸທິສາ [ປຸຖຸທ຺ທິສາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ນມສ຺ສຕິ – ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ທກ຺ຂິຓໍ ທິສໍ ປຈ຺ຉິມໍ ທິສໍ ອຸຕ຺ຕຣໍ ທິສໍ ເຫຏ຺ຐິມໍ ທິສໍ ອຸປຣິມໍ ທິສໍ.

໒໔໓. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ສິງ຺ຄາລກໍ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕໍ ກາລສ຺ເສວ ວຸຏ຺ຐາຍ ຣາຊຄຫາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອລ຺ລວຕ຺ຖໍ ອລ຺ລເກສໍ ປຎ຺ຊລິກໍ ປຸຖຸທິສາ ນມສ຺ສນ຺ຕໍ – ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ທກ຺ຂິຓໍ ທິສໍ ປຈ຺ຉິມໍ ທິສໍ ອຸຕ຺ຕຣໍ ທິສໍ ເຫຏ຺ຐິມໍ ທິສໍ ອຸປຣິມໍ ທິສໍ. ທິສ຺ວາ ສິງ຺ຄາລກໍ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ກາລສ຺ເສວ ອຸຏ຺ຐາຍ ຣາຊຄຫາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອລ຺ລວຕ຺ໂຖ ອລ຺ລເກໂສ ປຎ຺ຊລິໂກ ປຸຖຸທິສາ ນມສ຺ສສິ – ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ທກ຺ຂິຓໍ ທິສໍ ປຈ຺ຉິມໍ ທິສໍ ອຸຕ຺ຕຣໍ ທິສໍ ເຫຏ຺ຐິມໍ ທິສໍ ອຸປຣິມໍ ທິສ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປິຕາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ກາລໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອວໍ ອວຈ – ‘ທິສາ, ຕາຕ, ນມສ຺ເສຍ຺ຍາສີ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປິຕຸວຈນໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ມາເນນ຺ໂຕ ປູເຊນ຺ໂຕ ກາລສ຺ເສວ ອຸຏ຺ຐາຍ ຣາຊຄຫາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອລ຺ລວຕ຺ໂຖ ອລ຺ລເກໂສ ປຎ຺ຊລິໂກ ປຸຖຸທິສາ ນມສ຺ສາມິ – ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ທກ຺ຂິຓໍ ທິສໍ ປຈ຺ຉິມໍ ທິສໍ ອຸຕ຺ຕຣໍ ທິສໍ ເຫຏ຺ຐິມໍ ທິສໍ ອຸປຣິມໍ ທິສ’’ນ຺ຕິ.

ຉ ທິສາ

໒໔໔. ‘‘ນ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ເອວໍ ຉ ທິສາ [ຉທ຺ທິສາ (ສີ. ປີ.)] ນມສ຺ສິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ຉ ທິສາ [ຉທ຺ທິສາ (ສີ. ປີ.)] ນມສ຺ສິຕພ຺ພາ? ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ, ຍຖາ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ຉ ທິສາ [ຉທ຺ທິສາ (ສີ. ປີ.)] ນມສ຺ສິຕພ຺ພາ’’ຕິ.

‘‘ເຕນ ຫິ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ ສຸໂຓຫິ ສາຘຸກໍ ມນສິກໂຣຫິ ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ສິງ຺ຄາລໂກ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກມ຺ມກິເລສາ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ, ຈຕູຫິ ຈ ຐາເນຫິ ປາປກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ຉ ຈ ໂຠຄານໍ ອປາຍມຸຂານິ ນ ເສວຕິ, ໂສ ເອວໍ ຈຸທ຺ທສ ປາປກາປຄໂຕ ຉທ຺ທິສາປຏິຈ຺ຉາທີ [ປຏິຈ຺ຉາທີ ໂຫຕິ (ສ຺ຍາ.)] ອຸໂຠໂລກວິຊຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ອຍຎ຺ເຈວ ໂລໂກ ອາຣທ຺ໂຘ ໂຫຕິ ປໂຣ ຈ ໂລໂກ. ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ.

ຈຕ຺ຕາໂຣກມ຺ມກິເລສາ

໒໔໕. ‘‘ກຕມສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກມ຺ມກິເລສາ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ? ປາຓາຕິປາໂຕ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ກມ຺ມກິເລໂສ, ອທິນ຺ນາທານໍ ກມ຺ມກິເລໂສ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ກມ຺ມກິເລໂສ, ມຸສາວາໂທ ກມ຺ມກິເລໂສ. ອິມສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກມ຺ມກິເລສາ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ, ອິທໍ ວຕ຺ວານ [ອິທໍ ວຕ຺ວາ (ສີ. ປີ.) ເອວມີທິເສສຸ ຐາເນສຸ] ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ປາຓາຕິປາໂຕ ອທິນ຺ນາທານໍ, ມຸສາວາໂທ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ;

ປຣທາຣຄມນຎ຺ເຈວ, ນປ຺ປສໍສນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິ.

ຈຕຸຏ຺ຐານໍ

໒໔໖. ‘‘ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ປາປກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ? ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປາປກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປາປກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປາປກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປາປກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ຍໂຕ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ອຣິຍສາວໂກ ເນວ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ; ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ປາປກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ, ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ຉນ຺ທາ ໂທສາ ຠຍາ ໂມຫາ, ໂຍ ຘມ຺ມໍ ອຕິວຕ຺ຕຕິ;

ນິຫີຍຕິ ຍໂສ ຕສ຺ສ [ຕສ຺ສ ເຍໂສ (ພຫູສຸ, ວິນເຍປິ)], ກາຬປກ຺ເຂວ ຈນ຺ທິມາ.

‘‘ຉນ຺ທາ ໂທສາ ຠຍາ ໂມຫາ, ໂຍ ຘມ຺ມໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ;

ອາປູຣຕິ ຍໂສ ຕສ຺ສ [ຕສ຺ສ ເຍໂສ (ພຫູສຸ, ວິນເຍປິ)], ສຸກ຺ກປກ຺ເຂວ [ຊຸຓ຺ຫປກ຺ເຂວ (ກ.)] ຈນ຺ທິມາ’’ຕິ.

ຉ ອປາຍມຸຂານິ

໒໔໗. ‘‘ກຕມານິ ຉ ໂຠຄານໍ ອປາຍມຸຂານິ ນ ເສວຕິ? ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປ຺ປມາທຏ຺ຐານານຸໂຍໂຄ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ໂຠຄານໍ ອປາຍມຸຂໍ, ວິກາລວິສິຂາຈຣິຍານຸໂຍໂຄ ໂຠຄານໍ ອປາຍມຸຂໍ, ສມຊ຺ຊາຠິຈຣຓໍ ໂຠຄານໍ ອປາຍມຸຂໍ, ຊູຕປ຺ປມາທຏ຺ຐານານຸໂຍໂຄ ໂຠຄານໍ ອປາຍມຸຂໍ, ປາປມິຕ຺ຕານຸໂຍໂຄ ໂຠຄານໍ ອປາຍມຸຂໍ, ອາລສ຺ຍານຸໂຍໂຄ [ອາລສານຸໂຍໂຄ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ໂຠຄານໍ ອປາຍມຸຂໍ.

ສຸຣາເມຣຍສ຺ສ ຉ ອາທີນວາ

໒໔໘. ‘‘ຉ ໂຂເມ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ອາທີນວາ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປ຺ປມາທຏ຺ຐານານຸໂຍເຄ. ສນ຺ທິຏ຺ຐິກາ ຘນຊານິ [ຘນຎ຺ຊານິ (ສີ. ປີ.)], ກລຫປ຺ປວຑ຺ຒນີ, ໂຣຄານໍ ອາຍຕນໍ, ອກິຕ຺ຕິສຎ຺ຊນນີ, ໂກປີນນິທໍສນີ, ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລິກຣຓີຕ຺ເວວ ຉຏ຺ຐໍ ປທໍ ຠວຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຉ ອາທີນວາ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປ຺ປມາທຏ຺ຐານານຸໂຍເຄ.

ວິກາລຈຣິຍາຍ ຉ ອາທີນວາ

໒໔໙. ‘‘ຉ ໂຂເມ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ອາທີນວາ ວິກາລວິສິຂາຈຣິຍານຸໂຍເຄ. ອຕ຺ຕາປິສ຺ສ ອຄຸຕ຺ໂຕ ອຣກ຺ຂິໂຕ ໂຫຕິ, ປຸຕ຺ຕທາໂຣປິສ຺ສ ອຄຸຕ຺ໂຕ ອຣກ຺ຂິໂຕ ໂຫຕິ, ສາປເຕຍ຺ຍໍປິສ຺ສ ອຄຸຕ຺ຕໍ ອຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ, ສງ຺ກິໂຍ ຈ ໂຫຕິ ປາປເກສຸ ຐາເນສຸ [ເຕສຸ ເຕສຸ ຐາເນສຸ (ສ຺ຍາ.)], ອຠູຕວຈນຎ຺ຈ ຕສ຺ມິໍ ຣູຫຕິ, ພຫູນຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ປຸຣກ຺ຂໂຕ ໂຫຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຉ ອາທີນວາ ວິກາລວິສິຂາຈຣິຍານຸໂຍເຄ.

ສມຊ຺ຊາຠິຈຣຓສ຺ສ ຉ ອາທີນວາ

໒໕໐. ‘‘ຉ ໂຂເມ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ອາທີນວາ ສມຊ຺ຊາຠິຈຣເຓ. ກ຺ວ [ກຸວໍ (ກ. ສີ. ປີ.)] ນຈ຺ຈໍ, ກ຺ວ ຄີຕໍ, ກ຺ວ ວາທິຕໍ, ກ຺ວ ອກ຺ຂານໍ, ກ຺ວ ປາຓິສ຺ສຣໍ, ກ຺ວ ກຸມ຺ຠຖຸນນ຺ຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຉ ອາທີນວາ ສມຊ຺ຊາຠິຈຣເຓ.

ຊູຕປ຺ປມາທສ຺ສ ຉ ອາທີນວາ

໒໕໑. ‘‘ຉ ໂຂເມ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ອາທີນວາ ຊູຕປ຺ປມາທຏ຺ຐານານຸໂຍເຄ. ຊຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ຊິໂນ ວິຕ຺ຕມນຸໂສຈຕິ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິກາ ຘນຊານິ, ສຠາຄຕສ຺ສ [ສຠາເຍ ຕສ຺ສ (ກ.)] ວຈນໍ ນ ຣູຫຕິ, ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈານໍ ປຣິຠູໂຕ ໂຫຕິ, ອາວາຫວິວາຫການໍ ອປຕ຺ຖິໂຕ ໂຫຕິ – ‘ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ ອຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ນາລໍ ທາຣຠຣຓາຍາ’ຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຉ ອາທີນວາ ຊູຕປ຺ປມາທຏ຺ຐານານຸໂຍເຄ.

ປາປມິຕ຺ຕຕາຍ ຉ ອາທີນວາ

໒໕໒. ‘‘ຉ ໂຂເມ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ອາທີນວາ ປາປມິຕ຺ຕານຸໂຍເຄ. ເຍ ຘຸຕ຺ຕາ, ເຍ ໂສຓ຺ຑາ, ເຍ ປິປາສາ, ເຍ ເນກຕິກາ, ເຍ ວຎ຺ຈນິກາ, ເຍ ສາຫສິກາ. ຕ຺ຍາສ຺ສ ມິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ເຕ ສຫາຍາ. ອິເມ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຉ ອາທີນວາ ປາປມິຕ຺ຕານຸໂຍເຄ.

ອາລສ຺ຍສ຺ສ ຉ ອາທີນວາ

໒໕໓. ‘‘ຉ ໂຂເມ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ອາທີນວາ ອາລສ຺ຍານຸໂຍເຄ. ອຕິສີຕນ຺ຕິ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ອຕິອຸຓ຺ຫນ຺ຕິ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ອຕິສາຍນ຺ຕິ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ອຕິປາໂຕຕິ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ອຕິຉາໂຕສ຺ມີຕິ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ອຕິຘາໂຕສ຺ມີຕິ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ກິຈ຺ຈາປເທສພຫຸລສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເຈວ ໂຠຄາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ໂຠຄາ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຉ ອາທີນວາ ອາລສ຺ຍານຸໂຍເຄ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ, ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ໂຫຕິ ປານສຂາ ນາມ,

ໂຫຕິ ສມ຺ມິຍສມ຺ມິໂຍ;

ໂຍ ຈ ອຕ຺ເຖສຸ ຊາເຕສຸ,

ສຫາໂຍ ໂຫຕິ ໂສ ສຂາ.

‘‘ອຸສ຺ສູຣເສຍ຺ຍາ ປຣທາຣເສວນາ,

ເວຣປ຺ປສໂວ [ເວຣປ຺ປສງ຺ໂຄ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ຈ ອນຕ຺ຖຕາ ຈ;

ປາປາ ຈ ມິຕ຺ຕາ ສຸກທຣິຍຕາ ຈ,

ເອເຕ ຉ ຐານາ ປຸຣິສໍ ຘໍສຍນ຺ຕິ.

‘‘ປາປມິຕ຺ໂຕ ປາປສໂຂ,

ປາປອາຈາຣໂຄຈໂຣ;

ອສ຺ມາ ໂລກາ ປຣມ຺ຫາ ຈ,

ອຸຠຍາ ຘໍສເຕ ນໂຣ.

‘‘ອກ຺ຂິຕ຺ຖິໂຍ ວາຣຸຓີ ນຈ຺ຈຄີຕໍ,

ທິວາ ໂສປ຺ປໍ ປາຣິຈຣິຍາ ອກາເລ;

ປາປາ ຈ ມິຕ຺ຕາ ສຸກທຣິຍຕາ ຈ,

ເອເຕ ຉ ຐານາ ປຸຣິສໍ ຘໍສຍນ຺ຕິ.

‘‘ອກ຺ເຂຫິ ທິພ຺ພນ຺ຕິ ສຸຣໍ ປິວນ຺ຕິ,

ຍນ຺ຕິຕ຺ຖິໂຍ ປາຓສມາ ປເຣສໍ;

ນິຫີນເສວີ ນ ຈ ວຸທ຺ຘເສວີ [ວຸທ຺ຘິເສວີ (ສ຺ຍາ.), ພຸທ຺ຘິເສວີ (ກ.)],

ນິຫີຍເຕ ກາຬປກ຺ເຂວ ຈນ຺ໂທ.

‘‘ໂຍ ວາຣຸຓີ ອທ຺ຘໂນ ອກິຎ຺ຈໂນ,

ປິປາໂສ ປິວໍ ປປາຄໂຕ [ປິປາໂສສິ ອຕ຺ຖປາຄໂຕ (ສ຺ຍາ.), ປິປາໂສປິ ສມປ຺ປປາຄໂຕ (ກ.)];

ອຸທກມິວ ອິຓໍ ວິຄາຫຕິ,

ອກຸລໍ [ອາກຸລໍ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ກາຫິຕິ ຂິປ຺ປມຕ຺ຕໂນ.

‘‘ນ ທິວາ ໂສປ຺ປສີເລນ, ຣຕ຺ຕິມຸຏ຺ຐານເທສ຺ສິນາ [ຣຕ຺ຕິນຸຏ຺ຐານທສ຺ສິນາ (ສີ. ປີ.), ຣຕ຺ຕິນຸຏ຺ຐານສີລິນາ (?)];

ນິຈ຺ຈໍ ມຕ຺ເຕນ ໂສຓ຺ເຑນ, ສກ຺ກາ ອາວສິຕຸໍ ຆຣໍ.

‘‘ອຕິສີຕໍ ອຕິອຸຓ຺ຫໍ, ອຕິສາຍມິທໍ ອຫຸ;

ອິຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐກມ຺ມນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖາ ອຈ຺ເຈນ຺ຕິ ມາຓເວ.

‘‘ໂຍຘ ສີຕຎ຺ຈ ອຸຓ຺ຫຎ຺ຈ, ຕິຓາ ຠິຍ຺ໂຍ ນ ມຎ຺ຎຕິ;

ກຣໍ ປຸຣິສກິຈ຺ຈານິ, ໂສ ສຸຂໍ [ສຸຂາ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ອຏ຺ຐກຖາ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ] ນ ວິຫາຍຕີ’’ຕິ.

ມິຕ຺ຕປຕິຣູປກາ

໒໕໔. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ອມິຕ຺ຕາ ມິຕ຺ຕປຕິຣູປກາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸຫໂຣ ອມິຕ຺ໂຕ ມິຕ຺ຕປຕິຣູປໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ, ວຈີປຣໂມ ອມິຕ຺ໂຕ ມິຕ຺ຕປຕິຣູປໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອນຸປ຺ປິຍຠາຓີ ອມິຕ຺ໂຕ ມິຕ຺ຕປຕິຣູປໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອປາຍສຫາໂຍ ອມິຕ຺ໂຕ ມິຕ຺ຕປຕິຣູປໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໕໕. ‘‘ຈຕູຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຐາເນຫິ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸຫໂຣ ອມິຕ຺ໂຕ ມິຕ຺ຕປຕິຣູປໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸຫໂຣ ໂຫຕິ, ອປ຺ເປນ ພຫຸມິຈ຺ຉຕິ;

ຠຍສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ, ເສວຕິ ອຕ຺ຖກາຣຓາ.

‘‘ອິເມຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸຫໂຣ ອມິຕ຺ໂຕ ມິຕ຺ຕປຕິຣູປໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໕໖. ‘‘ຈຕູຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຐາເນຫິ ວຈີປຣໂມ ອມິຕ຺ໂຕ ມິຕ຺ຕປຕິຣູປໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕີເຕນ ປຏິສນ຺ຖຣຕິ [ປຏິສນ຺ຘຣຕິ (ກ.)], ອນາຄເຕນ ປຏິສນ຺ຖຣຕິ, ນິຣຕ຺ຖເກນ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ກິຈ຺ເຈສຸ ພ຺ຍສນໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ວຈີປຣໂມ ອມິຕ຺ໂຕ ມິຕ຺ຕປຕິຣູປໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໕໗. ‘‘ຈຕູຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຐາເນຫິ ອນຸປ຺ປິຍຠາຓີ ອມິຕ຺ໂຕ ມິຕ຺ຕປຕິຣູປໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປາປກໍປິສ຺ສ [ປາປກມ຺ມໍປິສ຺ສ (ສ຺ຍາ.)] ອນຸຊານາຕິ, ກລ຺ຍາຓໍປິສ຺ສ ອນຸຊານາຕິ, ສມ຺ມຸຂາສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ປຣມ຺ມຸຂາສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ອນຸປ຺ປິຍຠາຓີ ອມິຕ຺ໂຕ ມິຕ຺ຕປຕິຣູປໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໕໘. ‘‘ຈຕູຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຐາເນຫິ ອປາຍສຫາໂຍ ອມິຕ຺ໂຕ ມິຕ຺ຕປຕິຣູປໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຸຣາເມຣຍ ມຊ຺ຊປ຺ປມາທຏ຺ຐານານຸໂຍເຄ ສຫາໂຍ ໂຫຕິ, ວິກາລ ວິສິຂາ ຈຣິຍານຸໂຍເຄ ສຫາໂຍ ໂຫຕິ, ສມຊ຺ຊາຠິຈຣເຓ ສຫາໂຍ ໂຫຕິ, ຊູຕປ຺ປມາທຏ຺ຐານານຸໂຍເຄ ສຫາໂຍ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ອປາຍສຫາໂຍ ອມິຕ຺ໂຕ ມິຕ຺ຕປຕິຣູປໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

໒໕໙. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ, ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸຫໂຣ ມິຕ຺ໂຕ, ໂຍ ຈ ມິຕ຺ໂຕ ວຈີປໂຣ [ວຈີປຣໂມ (ສ຺ຍາ.)];

ອນຸປ຺ປິຍຎ຺ຈ ໂຍ ອາຫ, ອປາເຍສຸ ຈ ໂຍ ສຂາ.

ເອເຕ ອມິຕ຺ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຍ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ມຄ຺ຄໍ ປຏິຠຍໍ ຍຖາ’’ຕິ.

ສຸຫທມິຕ຺ໂຕ

໒໖໐. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ມິຕ຺ຕາ ສຸຫທາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຸປກາໂຣ [ອຸປກາຣໂກ (ສ຺ຍາ.)] ມິຕ຺ໂຕ ສຸຫໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ, ສມານສຸຂທຸກ຺ໂຂ ມິຕ຺ໂຕ ສຸຫໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອຕ຺ຖກ຺ຂາຍີ ມິຕ຺ໂຕ ສຸຫໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອນຸກມ຺ປໂກ ມິຕ຺ໂຕ ສຸຫໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໖໑. ‘‘ຈຕູຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຐາເນຫິ ອຸປກາໂຣ ມິຕ຺ໂຕ ສຸຫໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປມຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂຕິ, ປມຕ຺ຕສ຺ສ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ຣກ຺ຂຕິ, ຠີຕສ຺ສ ສຣຓໍ ໂຫຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍສຸ ຕທ຺ທິຄຸຓໍ ໂຠຄໍ ອນຸປ຺ປເທຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ອຸປກາໂຣ ມິຕ຺ໂຕ ສຸຫໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໖໒. ‘‘ຈຕູຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຐາເນຫິ ສມານສຸຂທຸກ຺ໂຂ ມິຕ຺ໂຕ ສຸຫໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຄຸຍ຺ຫມສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ຄຸຍ຺ຫມສ຺ສ ປຣິຄູຫຕິ, ອາປທາສຸ ນ ວິຊຫຕິ, ຊີວິຕໍປິສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ສມານສຸຂທຸກ຺ໂຂ ມິຕ຺ໂຕ ສຸຫໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໖໓. ‘‘ຈຕູຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຐາເນຫິ ອຕ຺ຖກ຺ຂາຍີ ມິຕ຺ໂຕ ສຸຫໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປາປາ ນິວາເຣຕິ, ກລ຺ຍາເຓ ນິເວເສຕິ, ອສ຺ສຸຕໍ ສາເວຕິ, ສຄ຺ຄສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ອຕ຺ຖກ຺ຂາຍີ ມິຕ຺ໂຕ ສຸຫໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໖໔. ‘‘ຈຕູຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຐາເນຫິ ອນຸກມ຺ປໂກ ມິຕ຺ໂຕ ສຸຫໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຠເວນສ຺ສ ນ ນນ຺ທຕິ, ຠເວນສ຺ສ ນນ຺ທຕິ, ອວຓ຺ຓໍ ຠຓມານໍ ນິວາເຣຕິ, ວຓ຺ຓໍ ຠຓມານໍ ປສໍສຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ອນຸກມ຺ປໂກ ມິຕ຺ໂຕ ສຸຫໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

໒໖໕. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ, ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ອຸປກາໂຣ ຈ ໂຍ ມິຕ຺ໂຕ, ສຸເຂ ທຸກ຺ເຂ [ສຸຂທຸກ຺ໂຂ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ຈ ໂຍ ສຂາ [ໂຍ ຈ ມິຕ຺ໂຕ ສຸເຂ ທຸກ຺ເຂ (ສີ. ປີ.)];

ອຕ຺ຖກ຺ຂາຍີ ຈ ໂຍ ມິຕ຺ໂຕ, ໂຍ ຈ ມິຕ຺ຕານຸກມ຺ປໂກ.

‘‘ເອເຕປິ ມິຕ຺ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຍ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຍິຣຸປາເສຍ຺ຍ, ມາຕາ ປຸຕ຺ຕໍ ວ ໂອຣສໍ;

ປຓ຺ຑິໂຕ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ, ຊລໍ ອຄ຺ຄີວ ຠາສຕິ.

‘‘ໂຠເຄ ສໍຫຣມານສ຺ສ, ຠມຣສ຺ເສວ ອິຣີຍໂຕ;

ໂຠຄາ ສນ຺ນິຈຍໍ ຍນ຺ຕິ, ວມ຺ມິໂກວຸປຈີຍຕິ.

‘‘ເອວໍ ໂຠເຄ ສມາຫຕ຺ວາ [ສມາຫຣິຕ຺ວາ (ສ຺ຍາ.)], ອລມຕ຺ໂຕ ກຸເລ ຄິຫີ;

ຈຕຸຘາ ວິຠເຊ ໂຠເຄ, ສ ເວ ມິຕ຺ຕານິ ຄນ຺ຖຕິ.

‘‘ເອເກນ ໂຠເຄ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ທ຺ວີຫິ ກມ຺ມໍ ປໂຍຊເຍ;

ຈຕຸຕ຺ຖຎ຺ຈ ນິຘາເປຍ຺ຍ, ອາປທາສຸ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຉທ຺ທິສາປຏິຈ຺ຉາທນກຓ຺ຑໍ

໒໖໖. ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ອຣິຍສາວໂກ ຉທ຺ທິສາປຏິຈ຺ຉາທີ ໂຫຕິ? ຉ ອິມາ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ທິສາ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຸຣຕ຺ຖິມາ ທິສາ ມາຕາປິຕໂຣ ເວທິຕພ຺ພາ, ທກ຺ຂິຓາ ທິສາ ອາຈຣິຍາ ເວທິຕພ຺ພາ, ປຈ຺ຉິມາ ທິສາ ປຸຕ຺ຕທາຣາ ເວທິຕພ຺ພາ, ອຸຕ຺ຕຣາ ທິສາ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ເວທິຕພ຺ພາ, ເຫຏ຺ຐິມາ ທິສາ ທາສກມ຺ມກຣາ ເວທິຕພ຺ພາ, ອຸປຣິມາ ທິສາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໒໖໗. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຐາເນຫິ ປຸຕ຺ເຕນ ປຸຣຕ຺ຖິມາ ທິສາ ມາຕາປິຕໂຣ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕພ຺ພາ – ຠໂຕ ເນ [ເນສໍ (ພຫູສຸ)] ຠຣິສ຺ສາມິ, ກິຈ຺ຈໍ ເນສໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ກຸລວໍສໍ ຐເປສ຺ສາມິ, ທາຍຊ຺ຊໍ ປຏິປຊ຺ຊາມິ, ອຖ ວາ ປນ ເປຕານໍ ກາລງ຺ກຕານໍ ທກ຺ຂິຓໍ ອນຸປ຺ປທສ຺ສາມີຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ປຸຕ຺ເຕນ ປຸຣຕ຺ຖິມາ ທິສາ ມາຕາປິຕໂຣ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ປຸຕ຺ຕໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິ. ປາປາ ນິວາເຣນ຺ຕິ, ກລ຺ຍາເຓ ນິເວເສນ຺ຕິ, ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ, ປຕິຣູເປນ ທາເຣນ ສໍໂຍເຊນ຺ຕິ, ສມເຍ ທາຍຊ຺ຊໍ ນິຍ຺ຍາເທນ຺ຕິ [ນິຍ຺ຍາເຕນ຺ຕິ (ກ. ສີ.)]. ອິເມຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ປຸຕ຺ເຕນ ປຸຣຕ຺ຖິມາ ທິສາ ມາຕາປິຕໂຣ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ປຸຕ຺ຕໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິ. ເອວມສ຺ສ ເອສາ ປຸຣຕ຺ຖິມາ ທິສາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ ເຂມາ ອປ຺ປຏິຠຍາ.

໒໖໘. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຐາເນຫິ ອນ຺ເຕວາສິນາ ທກ຺ຂິຓາ ທິສາ ອາຈຣິຍາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕພ຺ພາ – ອຸຏ຺ຐາເນນ ອຸປຏ຺ຐາເນນ ສຸສ຺ສຸສາຍ ປາຣິຈຣິຍາຍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສິປ຺ປປຏິຄ຺ຄຫເຓນ [ສິປ຺ປໍ ປຏິຄ຺ຄຫເຓນ (ສ຺ຍາ.), ສິປ຺ປອຸຄ຺ຄຫເຓນ (ກ.)]. ອິເມຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ອນ຺ເຕວາສິນາ ທກ຺ຂິຓາ ທິສາ ອາຈຣິຍາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ອນ຺ເຕວາສິໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິ – ສຸວິນີຕໍ ວິເນນ຺ຕິ, ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ຄາຫາເປນ຺ຕິ, ສພ຺ພສິປ຺ປສ຺ສຸຕໍ ສມກ຺ຂາຍິໂນ ຠວນ຺ຕິ, ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈສຸ ປຏິຍາເທນ຺ຕິ [ປຏິເວເທນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ.)], ທິສາສຸ ປຣິຕ຺ຕາຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ອນ຺ເຕວາສິນາ ທກ຺ຂິຓາ ທິສາ ອາຈຣິຍາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ອນ຺ເຕວາສິໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິ. ເອວມສ຺ສ ເອສາ ທກ຺ຂິຓາ ທິສາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ ເຂມາ ອປ຺ປຏິຠຍາ.

໒໖໙. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຐາເນຫິ ສາມິເກນ ປຈ຺ຉິມາ ທິສາ ຠຣິຍາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕພ຺ພາ – ສມ຺ມານນາຍ ອນວມານນາຍ [ອວິມານນາຍ (ສ຺ຍາ. ປີ.)] ອນຕິຈຣິຍາຍ ອິສ຺ສຣິຍໂວສ຺ສຄ຺ເຄນ ອລງ຺ກາຣານຸປ຺ປທາເນນ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ສາມິເກນ ປຈ຺ຉິມາ ທິສາ ຠຣິຍາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ສາມິກໍ ອນຸກມ຺ປຕິ – ສຸສໍວິຫິຕກມ຺ມນ຺ຕາ ຈ ໂຫຕິ, ສງ຺ຄຫິຕປຣິຊນາ [ສຸສງ຺ຄຫິຕປຣິຊນາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ຈ, ອນຕິຈາຣິນີ ຈ, ສມ຺ຠຕຎ຺ຈ ອນຸຣກ຺ຂຕິ, ທກ຺ຂາ ຈ ໂຫຕິ ອນລສາ ສພ຺ພກິຈ຺ເຈສຸ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ສາມິເກນ ປຈ຺ຉິມາ ທິສາ ຠຣິຍາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ສາມິກໍ ອນຸກມ຺ປຕິ. ເອວມສ຺ສ ເອສາ ປຈ຺ຉິມາ ທິສາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ ເຂມາ ອປ຺ປຏິຠຍາ.

໒໗໐. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຐາເນຫິ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ອຸຕ຺ຕຣາ ທິສາ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕພ຺ພາ – ທາເນນ ເປຍ຺ຍວຊ຺ເຊນ [ວິຍວຊ຺ເຊນ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ອຕ຺ຖຈຣິຍາຍ ສມານຕ຺ຕຕາຍ ອວິສໍວາທນຕາຍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ອຸຕ຺ຕຣາ ທິສາ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິ – ປມຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ປມຕ຺ຕສ຺ສ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ຠີຕສ຺ສ ສຣຓໍ ໂຫນ຺ຕິ, ອາປທາສຸ ນ ວິຊຫນ຺ຕິ, ອປຣປຊາ ຈສ຺ສ ປຏິປູເຊນ຺ຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ອຸຕ຺ຕຣາ ທິສາ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິ. ເອວມສ຺ສ ເອສາ ອຸຕ຺ຕຣາ ທິສາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ ເຂມາ ອປ຺ປຏິຠຍາ.

໒໗໑. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຐາເນຫິ ອຍ຺ຍິຣເກນ [ອຍິຣເກນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ເຫຏ຺ຐິມາ ທິສາ ທາສກມ຺ມກຣາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕພ຺ພາ – ຍຖາພລໍ ກມ຺ມນ຺ຕສໍວິຘາເນນ ຠຕ຺ຕເວຕນານຸປ຺ປທາເນນ ຄິລານຸປຏ຺ຐາເນນ ອຈ຺ຉຣິຍານໍ ຣສານໍ ສໍວິຠາເຄນ ສມເຍ ໂວສ຺ສຄ຺ເຄນ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ອຍ຺ຍິຣເກນ ເຫຏ຺ຐິມາ ທິສາ ທາສກມ຺ມກຣາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ອຍ຺ຍິຣກໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິ – ປຸພ຺ພຸຏ຺ຐາຍິໂນ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉາ ນິປາຕິໂນ ຈ, ທິນ຺ນາທາຍິໂນ ຈ, ສຸກຕກມ຺ມກຣາ ຈ, ກິຕ຺ຕິວຓ຺ຓຫຣາ ຈ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ອຍ຺ຍິຣເກນ ເຫຏ຺ຐິມາ ທິສາ ທາສກມ຺ມກຣາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ອຍ຺ຍິຣກໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິ. ເອວມສ຺ສ ເອສາ ເຫຏ຺ຐິມາ ທິສາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ ເຂມາ ອປ຺ປຏິຠຍາ.

໒໗໒. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຐາເນຫິ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ອຸປຣິມາ ທິສາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕພ຺ພາ – ເມຕ຺ເຕນ ກາຍກມ຺ເມນ ເມຕ຺ເຕນ ວຈີກມ຺ເມນ ເມຕ຺ເຕນ ມໂນກມ຺ເມນ ອນາວຏທ຺ວາຣຕາຍ ອາມິສານຸປ຺ປທາເນນ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ອຸປຣິມາ ທິສາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ຉຫິ ຐາເນຫິ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິ – ປາປາ ນິວາເຣນ຺ຕິ, ກລ຺ຍາເຓ ນິເວເສນ຺ຕິ, ກລ຺ຍາເຓນ ມນສາ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິ, ອສ຺ສຸຕໍ ສາເວນ຺ຕິ, ສຸຕໍ ປຣິໂຍທາເປນ຺ຕິ, ສຄ຺ຄສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ອຸປຣິມາ ທິສາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ອິເມຫິ ຉຫິ ຐາເນຫິ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິ. ເອວມສ຺ສ ເອສາ ອຸປຣິມາ ທິສາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ ເຂມາ ອປ຺ປຏິຠຍາ’’ຕິ.

໒໗໓. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ມາຕາປິຕາ ທິສາ ປຸພ຺ພາ, ອາຈຣິຍາ ທກ຺ຂິຓາ ທິສາ;

ປຸຕ຺ຕທາຣາ ທິສາ ປຈ຺ຉາ, ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຈ ອຸຕ຺ຕຣາ.

‘‘ທາສກມ຺ມກຣາ ເຫຏ຺ຐາ, ອຸທ຺ຘໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ;

ເອຕາ ທິສາ ນມສ຺ເສຍ຺ຍ, ອລມຕ຺ໂຕ ກຸເລ ຄິຫີ.

‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ, ສຓ຺ໂຫ ຈ ປຏິຠານວາ;

ນິວາຕວຸຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖທ຺ໂຘ, ຕາທິໂສ ລຠເຕ ຍສໍ.

‘‘ອຸຏ຺ຐານໂກ ອນລໂສ, ອາປທາສຸ ນ ເວຘຕິ;

ອຈ຺ຉິນ຺ນວຸຕ຺ຕິ ເມຘາວີ, ຕາທິໂສ ລຠເຕ ຍສໍ.

‘‘ສງ຺ຄາຫໂກ ມິຕ຺ຕກໂຣ, ວທຎ຺ຎູ ວີຕມຈ຺ຉໂຣ;

ເນຕາ ວິເນຕາ ອນຸເນຕາ, ຕາທິໂສ ລຠເຕ ຍສໍ.

‘‘ທານຎ຺ຈ ເປຍ຺ຍວຊ຺ຊຎ຺ຈ, ອຕ຺ຖຈຣິຍາ ຈ ຍາ ອິຘ;

ສມານຕ຺ຕຕາ ຈ ຘມ຺ເມສຸ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຍຖາຣຫໍ;

ເອເຕ ໂຂ ສງ຺ຄຫາ ໂລເກ, ຣຖສ຺ສາຓີວ ຍາຍໂຕ.

‘‘ເອເຕ ຈ ສງ຺ຄຫາ ນາສ຺ສຸ, ນ ມາຕາ ປຸຕ຺ຕກາຣຓາ;

ລເຠຖ ມານໍ ປູຊໍ ວາ, ປິຕາ ວາ ປຸຕ຺ຕກາຣຓາ.

‘‘ຍສ຺ມາ ຈ ສງ຺ຄຫາ [ສງ຺ຄເຫ (ກ.) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອິຈ຺ຉິຕປາໂຐ] ເອເຕ, ສມ຺ມເປກ຺ຂນ຺ຕິ [ສມເວກ຺ຂນ຺ຕິ (ສີ. ປີ. ກ.)] ປຓ຺ຑິຕາ;

ຕສ຺ມາ ມຫຕ຺ຕໍ ປປ຺ໂປນ຺ຕິ, ປາສໍສາ ຈ ຠວນ຺ຕິ ເຕ’’ຕິ.

໒໗໔. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ສິງ຺ຄາລໂກ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ! ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ! ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ ‘ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີ’ຕິ. ເອວເມວໍ ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສໍຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ, ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

ສິງ຺ຄາລສຸຕ຺ຕໍ [ສິງ຺ຄາໂລວາທສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ (ປີ.)] ນິຏ຺ຐິຕໍ ອຏ຺ຐມໍ.