໗. ລກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕໍ

ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ

໑໙໘. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທ຺ທນ຺ເຕ’’ຕິ [ຠທນ຺ເຕຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

໑໙໙. ‘‘ທ຺ວຕ຺ຕິໍສິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ, ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ທ຺ເວວ ຄຕິໂຍ ຠວນ຺ຕິ ອນຎ຺ຎາ. ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ, ຣາຊາ ໂຫຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຈາຕຸຣນ຺ໂຕ ວິຊິຕາວີ ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕຣຕນສມນ຺ນາຄໂຕ. ຕສ຺ສິມານິ ສຕ຺ຕ ຣຕນານິ ຠວນ຺ຕິ; ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ຈກ຺ກຣຕນໍ ຫຕ຺ຖິຣຕນໍ ອສ຺ສຣຕນໍ ມຓິຣຕນໍ ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ ຄຫປຕິຣຕນໍ ປຣິຓາຍກຣຕນເມວ ສຕ຺ຕມໍ. ປໂຣສຫສ຺ສໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ ຠວນ຺ຕິ ສູຣາ ວີຣງ຺ຄຣູປາ ປຣເສນປ຺ປມທ຺ທນາ. ໂສ ອິມໍ ປຖວິໍ ສາຄຣປຣິຍນ຺ຕໍ ອທຓ຺ເຑນ ອສຕ຺ເຖນ ຘມ຺ເມນ ອຠິວິຊິຍ ອຊ຺ຌາວສຕິ. ສເຈ ໂຂ ປນ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ, ອຣຫໍ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທ [ວິວຏຈ຺ຉໂທ (ສ຺ຍາ. ກ.), ວິວຕ຺ຕຈ຺ຉໂທ (ສີ. ປີ.)].

໒໐໐. ‘‘ກຕມານິ ຈ ຕານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ, ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ທ຺ເວວ ຄຕິໂຍ ຠວນ຺ຕິ ອນຎ຺ຎາ? ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ, ຣາຊາ ໂຫຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ…ເປ… ສເຈ ໂຂ ປນ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ, ອຣຫໍ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທ.

‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາປຸຣິໂສ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາໂທ ໂຫຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາປຸຣິໂສ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາໂທ ໂຫຕິ, ອິທມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓໍ ຠວຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາປາທຕເລສຸ ຈກ຺ການິ ຊາຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຫສ຺ສາຣານິ ສເນມິການິ ສນາຠິການິ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣານິ [ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣານິ ສຸວິຠຕ຺ຕນ຺ຕຣານິ (ສີ. ປີ.)]. ຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາປາທຕເລສຸ ຈກ຺ການິ ຊາຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຫສ຺ສາຣານິ ສເນມິການິ ສນາຠິການິ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣານິ, ອິທມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓໍ ຠວຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາປຸຣິໂສ ອາຍຕປຓ຺ຫິ ໂຫຕິ…ເປ… ທີຆງ຺ຄຸລິ ໂຫຕິ… ມຸທຸຕລຸນຫຕ຺ຖປາໂທ ໂຫຕິ… ຊາລຫຕ຺ຖປາໂທ ໂຫຕິ… ອຸສ຺ສງ຺ຂປາໂທ ໂຫຕິ… ເອຓິຊງ຺ໂຆ ໂຫຕິ… ຐິຕໂກວ ອໂນນມນ຺ໂຕ ອຸໂຠຫິ ປາຓິຕເລຫິ ຊຓ຺ຓຸການິ ປຣິມສຕິ ປຣິມຊ຺ຊຕິ… ໂກໂສຫິຕວຕ຺ຖຄຸຍ຺ໂຫ ໂຫຕິ… ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ ກຎ຺ຈນສນ຺ນິຠຕ຺ຕໂຈ… ສຸຂຸມຈ຺ຉວິ ໂຫຕິ, ສຸຂຸມຕ຺ຕາ ຉວິຍາ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ກາເຍ ນ ອຸປລິມ຺ປຕິ… ເອເກກໂລໂມ ໂຫຕິ, ເອເກການິ ໂລມານິ ໂລມກູເປສຸ ຊາຕານິ… ອຸທ຺ຘຄ຺ຄໂລໂມ ໂຫຕິ, ອຸທ຺ຘຄ຺ຄານິ ໂລມານິ ຊາຕານິ ນີລານິ ອຎ຺ຊນວຓ຺ຓານິ ກຸຓ຺ຑລາວຏ຺ຏານິ [ກຸຓ຺ຑລາວຕ຺ຕານິ (ພຫູສຸ)] ທກ຺ຂິຓາວຏ຺ຏກຊາຕານິ [ທກ຺ຂິຓາວຕ຺ຕກຊາຕານິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] … ພ຺ຣຫ຺ມຸຊຸຄຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ… ສຕ຺ຕຸສ຺ສໂທ ໂຫຕິ… ສີຫປຸພ຺ພທ຺ຘກາໂຍ ໂຫຕິ… ຈິຕນ຺ຕຣໍໂສ [ປິຕນ຺ຕຣໍໂສ (ສ຺ຍາ.)] ໂຫຕິ… ນິຄ຺ໂຣຘປຣິມຓ຺ຑໂລ ໂຫຕິ, ຍາວຕກ຺ວສ຺ສ ກາໂຍ ຕາວຕກ຺ວສ຺ສ ພ຺ຍາໂມ ຍາວຕກ຺ວສ຺ສ ພ຺ຍາໂມ ຕາວຕກ຺ວສ຺ສ ກາໂຍ… ສມວຏ຺ຏກ຺ຂນ຺ໂຘ ໂຫຕິ… ຣສຄ຺ຄສຄ຺ຄີ ໂຫຕິ… ສີຫຫນຸ ໂຫຕິ… ຈຕ຺ຕາລີສທນ຺ໂຕ ໂຫຕິ … ສມທນ຺ໂຕ ໂຫຕິ… ອວິຣຬທນ຺ໂຕ ໂຫຕິ… ສຸສຸກ຺ກທາໂຐ ໂຫຕິ… ປຫູຕຊິວ຺ໂຫ ໂຫຕິ… ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສໂຣ ໂຫຕິ ກຣວີກຠາຓີ… ອຠິນີລເນຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ… ໂຄປຂຸໂມ ໂຫຕິ… ອຸຓ຺ຓາ ຠມຸກນ຺ຕເຣ ຊາຕາ ໂຫຕິ, ໂອທາຕາ ມຸທຸຕູລສນ຺ນິຠາ. ຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ອຸຓ຺ຓາ ຠມຸກນ຺ຕເຣ ຊາຕາ ໂຫຕິ, ໂອທາຕາ ມຸທຸຕູລສນ຺ນິຠາ, ອິທມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓໍ ຠວຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາປຸຣິໂສ ອຸຓ຺ຫີສສີໂສ ໂຫຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາປຸຣິໂສ ອຸຓ຺ຫີສສີໂສ ໂຫຕິ, ອິທມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓໍ ຠວຕິ.

‘‘ອິມານິ ໂຂ ຕານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ, ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ທ຺ເວວ ຄຕິໂຍ ຠວນ຺ຕິ ອນຎ຺ຎາ. ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ, ຣາຊາ ໂຫຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ…ເປ… ສເຈ ໂຂ ປນ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ, ອຣຫໍ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທ.

‘‘ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ພາຫິຣກາປິ ອິສໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ເຕ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອິມສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຏຕ຺ຕາ ອິທໍ ລກ຺ຂຓໍ ປຏິລຠຕີ’ຕິ.

(໑) ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາທຕາລກ຺ຂຓໍ

໒໐໑. ‘‘ຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ປຸຣິມໍ ຊາຕິໍ ປຸຣິມໍ ຠວໍ ປຸຣິມໍ ນິເກຕໍ ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ສມາໂນ ທຬ຺ຫສມາທາໂນ ອໂຫສິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ອວຕ຺ຖິຕສມາທາໂນ ກາຍສຸຈຣິເຕ ວຈີສຸຈຣິເຕ ມໂນສຸຈຣິເຕ ທານສໍວິຠາເຄ ສີລສມາທາເນ ອຸໂປສຖຸປວາເສ ມຕ຺ເຕຍ຺ຍຕາຍ ເປຕ຺ເຕຍ຺ຍຕາຍ ສາມຎ຺ຎຕາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎຕາຍ ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິຕາຍ ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣສຸ ຈ ອຘິກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ໂສ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຏຕ຺ຕາ ອຸປຈິຕຕ຺ຕາ ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາ ວິປຸລຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎ ເທເວ ທສຫິ ຐາເນຫິ ອຘິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ທິພ຺ເພນ ອາຍຸນາ ທິພ຺ເພນ ວຓ຺ເຓນ ທິພ຺ເພນ ສຸເຂນ ທິພ຺ເພນ ຍເສນ ທິພ຺ເພນ ອາຘິປເຕຍ຺ເຍນ ທິພ຺ເພຫິ ຣູເປຫິ ທິພ຺ເພຫິ ສທ຺ເທຫິ ທິພ຺ເພຫິ ຄນ຺ເຘຫິ ທິພ຺ເພຫິ ຣເສຫິ ທິພ຺ເພຫິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພຫິ. ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄໂຕ ສມາໂນ ອິມໍ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓໍ ປຏິລຠຕິ. ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາໂທ ໂຫຕິ. ສມໍ ປາທໍ ຠູມິຍໍ ນິກ຺ຂິປຕິ, ສມໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ສມໍ ສພ຺ພາວນ຺ເຕຫິ ປາທຕເລຫິ ຠູມິໍ ຜຸສຕິ.

໒໐໒. ‘‘ໂສ ເຕນ ລກ຺ຂເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ, ຣາຊາ ໂຫຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຈາຕຸຣນ຺ໂຕ ວິຊິຕາວີ ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕຣຕນສມນ຺ນາຄໂຕ. ຕສ຺ສິມານິ ສຕ຺ຕ ຣຕນານິ ຠວນ຺ຕິ; ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ຈກ຺ກຣຕນໍ ຫຕ຺ຖິຣຕນໍ ອສ຺ສຣຕນໍ ມຓິຣຕນໍ ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ ຄຫປຕິຣຕນໍ ປຣິຓາຍກຣຕນເມວ ສຕ຺ຕມໍ. ປໂຣສຫສ຺ສໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ ຠວນ຺ຕິ ສູຣາ ວີຣງ຺ຄຣູປາ ປຣເສນປ຺ປມທ຺ທນາ. ໂສ ອິມໍ ປຖວິໍ ສາຄຣປຣິຍນ຺ຕໍ ອຂິລມນິມິຕ຺ຕມກຓ຺ຏກໍ ອິທ຺ຘໍ ຜີຕໍ ເຂມໍ ສິວໍ ນິຣພ຺ພຸທໍ ອທຓ຺ເຑນ ອສຕ຺ເຖນ ຘມ຺ເມນ ອຠິວິຊິຍ ອຊ຺ຌາວສຕິ. ຣາຊາ ສມາໂນ ກິໍ ລຠຕິ? ອກ຺ຂມ຺ຠິໂຍ [ອວິກ຺ຂມ຺ຠິໂຍ (ສີ. ປີ.)] ໂຫຕິ ເກນຈິ ມນຸສ຺ສຠູເຕນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກນ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕນ. ຣາຊາ ສມາໂນ ອິທໍ ລຠຕິ. ‘‘ສເຈ ໂຂ ປນ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ, ອຣຫໍ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທ. ພຸທ຺ໂຘ ສມາໂນ ກິໍ ລຠຕິ? ອກ຺ຂມ຺ຠິໂຍ ໂຫຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣຫິ ວາ ພາຫິເຣຫິ ວາ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກຫິ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕຫິ ຣາເຄນ ວາ ໂທເສນ ວາ ໂມເຫນ ວາ ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເທເວນ ວາ ມາເຣນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ວາ ເກນຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ. ພຸທ຺ໂຘ ສມາໂນ ອິທໍ ລຠຕິ’’. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ.

໒໐໓. ຕຕ຺ເຖຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ສຈ຺ເຈ ຈ ຘມ຺ເມ ຈ ທເມ ຈ ສໍຍເມ,

ໂສເຈຍ຺ຍສີລາລຍຸໂປສເຖສຸ ຈ;

ທາເນ ອຫິໍສາຍ ອສາຫເສ ຣໂຕ,

ທຬ຺ຫໍ ສມາທາຍ ສມຕ຺ຕມາຈຣິ [ສມນ຺ຕມາຈຣິ (ສ຺ຍາ. ກ.)].

‘‘ໂສ ເຕນ ກມ຺ເມນ ທິວໍ ສມກ຺ກມິ [ອປກ຺ກມິ (ສ຺ຍາ. ກ.)],

ສຸຂຎ຺ຈ ຂິຑ຺ຑາຣຕິໂຍ ຈ ອນ຺ວຠິ [ອໍນ຺ວຠິ (ຏີກາ)];

ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ປຸນຣາຄໂຕ ອິຘ,

ສເມຫິ ປາເທຫິ ຜຸສີ ວສຸນ຺ຘຣໍ.

‘‘ພ຺ຍາກໍສຸ ເວຍ຺ຍຎ຺ຊນິກາ ສມາຄຕາ,

ສມປ຺ປຕິຏ຺ຐສ຺ສ ນ ໂຫຕິ ຂມ຺ຠນາ;

ຄິຫິສ຺ສ ວາ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ວາ ປຸນ [ປນ (ສ຺ຍາ.)],

ຕໍ ລກ຺ຂຓໍ ຠວຕິ ຕທຕ຺ຖໂຊຕກໍ.

‘‘ອກ຺ຂມ຺ຠິໂຍ ໂຫຕິ ອຄາຣມາວສໍ,

ປຣາຠິຠູ ສຕ຺ຕຸຠິ ນປ຺ປມທ຺ທໂນ;

ມນຸສ຺ສຠູເຕນິຘ ໂຫຕິ ເກນຈິ,

ອກ຺ຂມ຺ຠິໂຍ ຕສ຺ສ ຜເລນ ກມ຺ມຸໂນ.

‘‘ສເຈ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊມຸເປຕິ ຕາທິໂສ,

ເນກ຺ຂມ຺ມຉນ຺ທາຠິຣໂຕ ວິຈກ຺ຂໂຓ;

ອຄ຺ໂຄ ນ ໂສ ຄຈ຺ຉຕິ ຊາຕຸ ຂມ຺ຠນໍ,

ນຣຸຕ຺ຕໂມ ເອສ ຫິ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມຕາ’’ຕິ.

(໒) ປາທຕລຈກ຺ກລກ຺ຂຓໍ

໒໐໔. ‘‘ຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ປຸຣິມໍ ຊາຕິໍ ປຸຣິມໍ ຠວໍ ປຸຣິມໍ ນິເກຕໍ ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ສມາໂນ ພຫຸຊນສ຺ສ ສຸຂາວໂຫ ອໂຫສິ, ອຸພ຺ເພຄອຸຕ຺ຕາສຠຍໍ ອປນຸທິຕາ, ຘມ຺ມິກຎ຺ຈ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິຘາຕາ, ສປຣິວາຣຎ຺ຈ ທານໍ ອທາສິ. ໂສ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຏຕ຺ຕາ ອຸປຈິຕຕ຺ຕາ ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາ ວິປຸລຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ…ເປ… ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄໂຕ ສມາໂນ ອິມໍ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓໍ ປຏິລຠຕິ. ເຫຏ຺ຐາປາທຕເລສຸ ຈກ຺ການິ ຊາຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຫສ຺ສາຣານິ ສເນມິການິ ສນາຠິການິ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣານິ ສຸວິຠຕ຺ຕນ຺ຕຣານິ.

‘‘ໂສ ເຕນ ລກ຺ຂເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ, ຣາຊາ ໂຫຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ…ເປ… ຣາຊາ ສມາໂນ ກິໍ ລຠຕິ? ມຫາປຣິວາໂຣ ໂຫຕິ; ມຫາສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິ ປຣິວາຣາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ເນຄມຊານປທາ ຄຓກມຫາມຕ຺ຕາ ອນີກຏ຺ຐາ ໂທວາຣິກາ ອມຈ຺ຈາ ປາຣິສຊ຺ຊາ ຣາຊາໂນ ໂຠຄິຍາ ກຸມາຣາ. ຣາຊາ ສມາໂນ ອິທໍ ລຠຕິ. ສເຈ ໂຂ ປນ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ, ອຣຫໍ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທ. ພຸທ຺ໂຘ ສມາໂນ ກິໍ ລຠຕິ? ມຫາປຣິວາໂຣ ໂຫຕິ; ມຫາສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິ ປຣິວາຣາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປາສກາ ອຸປາສິກາໂຍ ເທວາ ມນຸສ຺ສາ ອສຸຣາ ນາຄາ ຄນ຺ຘພ຺ພາ. ພຸທ຺ໂຘ ສມາໂນ ອິທໍ ລຠຕິ’’. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ.

໒໐໕. ຕຕ຺ເຖຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ປຸເຣ ປຸຣຕ຺ຖາ ປຸຣິມາສຸ ຊາຕິສຸ,

ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ພຫຸນໍ ສຸຂາວໂຫ;

ອຸພ຺ເຠຄອຸຕ຺ຕາສຠຍາປນູທໂນ,

ຄຸຕ຺ຕີສຸ ຣກ຺ຂາວຣເຓສຸ ອຸສ຺ສຸໂກ.

‘‘ໂສ ເຕນ ກມ຺ເມນ ທິວໍ ສມກ຺ກມິ,

ສຸຂຎ຺ຈ ຂິຑ຺ຑາຣຕິໂຍ ຈ ອນ຺ວຠິ;

ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ປຸນຣາຄໂຕ ອິຘ,

ຈກ຺ການິ ປາເທສຸ ທຸເວສຸ ວິນ຺ທຕິ.

‘‘ສມນ຺ຕເນມີນິ ສຫສ຺ສຣານິ ຈ,

ພ຺ຍາກໍສຸ ເວຍ຺ຍຎ຺ຊນິກາ ສມາຄຕາ;

ທິສ຺ວາ ກຸມາຣໍ ສຕປຸຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ,

ປຣິວາຣວາ ເຫສ຺ສຕິ ສຕ຺ຕຸມທ຺ທໂນ.

ຕຖາ ຫີ ຈກ຺ການິ ສມນ຺ຕເນມິນິ,

ສເຈ ນ ປພ຺ພຊ຺ຊມຸເປຕິ ຕາທິໂສ;

ວຕ຺ເຕຕິ ຈກ຺ກໍ ປຖວິໍ ປສາສຕິ,

ຕສ຺ສານຸຍນ຺ຕາຘ [ຕສ຺ສານຸຍຸຕ຺ຕາ ອິຘ (ສີ. ປີ.), ຕສ຺ສານຸຍນ຺ຕາ ອິຘ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ຠວນ຺ຕິ ຂຕ຺ຕິຍາ.

‘‘ມຫາຍສໍ ສໍປຣິວາຣຍນ຺ຕິ ນໍ,

ສເຈ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊມຸເປຕິ ຕາທິໂສ;

ເນກ຺ຂມ຺ມຉນ຺ທາຠິຣໂຕ ວິຈກ຺ຂໂຓ,

ເທວາມນຸສ຺ສາສຸຣສກ຺ກຣກ຺ຂສາ [ສຕ຺ຕຣກ຺ຂສາ (ກ.) ສີ. ສ຺ຍາອຏ຺ຐກຖາ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ].

‘‘ຄນ຺ຘພ຺ພນາຄາ ວິຫຄາ ຈຕຸປ຺ປທາ,

ອນຸຕ຺ຕຣໍ ເທວມນຸສ຺ສປູຊິຕໍ;

ມຫາຍສໍ ສໍປຣິວາຣຍນ຺ຕິ ນ’’ນ຺ຕິ.

(໓-໕) ອາຍຕປຓ຺ຫິຕາທິຕິລກ຺ຂຓໍ

໒໐໖. ‘‘ຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ປຸຣິມໍ ຊາຕິໍ ປຸຣິມໍ ຠວໍ ປຸຣິມໍ ນິເກຕໍ ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ສມາໂນ ປາຓາຕິປາຕໍ ປຫາຍ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິ ນິຫິຕທຓ຺ໂຑ ນິຫິຕສຕ຺ໂຖ ລຊ຺ຊີ ທຍາປນ຺ໂນ, ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປີ ວິຫາສິ. ໂສ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຏຕ຺ຕາ ອຸປຈິຕຕ຺ຕາ ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາ ວິປຸລຕ຺ຕາ…ເປ… ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄໂຕ ສມາໂນ ອິມານິ ຕີຓິ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ປຏິລຠຕິ. ອາຍຕປຓ຺ຫິ ຈ ໂຫຕິ, ທີຆງ຺ຄຸລິ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຸຊຸຄຕ຺ໂຕ ຈ.

‘‘ໂສ ເຕຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ, ຣາຊາ ໂຫຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ…ເປ… ຣາຊາ ສມາໂນ ກິໍ ລຠຕິ? ທີຆາຍຸໂກ ໂຫຕິ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ, ທີຆມາຍຸໍ ປາເລຕິ, ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ອນ຺ຕຣາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸໍ ເກນຈິ ມນຸສ຺ສຠູເຕນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກນ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕນ. ຣາຊາ ສມາໂນ ອິທໍ ລຠຕິ… ພຸທ຺ໂຘ ສມາໂນ ກິໍ ລຠຕິ? ທີຆາຍຸໂກ ໂຫຕິ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ, ທີຆມາຍຸໍ ປາເລຕິ, ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ອນ຺ຕຣາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກຫິ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕຫິ ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເທເວນ ວາ ມາເຣນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ວາ ເກນຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ. ພຸທ຺ໂຘ ສມາໂນ ອິທໍ ລຠຕິ’’. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ.

໒໐໗. ຕຕ຺ເຖຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ມາຣຓວຘຠຍຕ຺ຕໂນ [ມຣຓວຘຠຍຕ຺ຕໂນ (ສີ. ປີ. ກ.), ມຣຓວຘຠຍມຕ຺ຕໂນ (ສ຺ຍາ.)] ວິທິຕ຺ວາ,

ປຏິວິຣໂຕ ປຣໍ ມາຣຓາຍໂຫສິ;

ເຕນ ສຸຈຣິເຕນ ສຄ຺ຄມຄມາ [ເຕນ ໂສ ສຸຈຣິເຕນ ສຄ຺ຄມຄມາສິ (ສ຺ຍາ.)],

ສຸກຕຜລວິປາກມນຸໂຠສິ.

‘‘ຈວິຍ ປຸນຣິຘາຄໂຕ ສມາໂນ,

ປຏິລຠຕິ ອິຘ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ;

ຠວຕິ ວິປຸລທີຆປາສຓ຺ຫິໂກ,

ພ຺ຣຫ຺ມາວ ສຸຊຸ ສຸໂຠ ສຸຊາຕຄຕ຺ໂຕ.

‘‘ສຸຠຸໂຊ ສຸສຸ ສຸສຓ຺ຐິໂຕ ສຸຊາໂຕ,

ມຸທຸຕລຸນງ຺ຄຸລິຍສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິ;

ທີຆາ ຕີຠິ ປຸຣິສວຣຄ຺ຄລກ຺ຂເຓຫິ,

ຈິຣຍປນາຍ [ຈິຣຍາປນາຍ (ສ຺ຍາ.)] ກຸມາຣມາທິສນ຺ຕິ.

‘‘ຠວຕິ ຍທິ ຄິຫີ ຈິຣໍ ຍເປຕິ,

ຈິຣຕຣໍ ປພ຺ພຊຕິ ຍທິ ຕໂຕ ຫິ;

ຍາປຍຕິ ຈ ວສິທ຺ຘິຠາວນາຍ,

ອິຕິ ທີຆາຍຸກຕາຍ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

(໖) ສຕ຺ຕຸສ຺ສທຕາລກ຺ຂຓໍ

໒໐໘. ‘‘ຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ປຸຣິມໍ ຊາຕິໍ ປຸຣິມໍ ຠວໍ ປຸຣິມໍ ນິເກຕໍ ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ສມາໂນ ທາຕາ ອໂຫສິ ປຓີຕານໍ ຣສິຕານໍ ຂາທນີຍານໍ ໂຠຊນີຍານໍ ສາຍນີຍານໍ ເລຫນີຍານໍ ປານານໍ. ໂສ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຏຕ຺ຕາ…ເປ… ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄໂຕ ສມາໂນ ອິມໍ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓໍ ປຏິລຠຕິ, ສຕ຺ຕຸສ຺ສໂທ ໂຫຕິ, ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸສ຺ສທາ ໂຫນ຺ຕິ; ອຸໂຠສຸ ຫຕ຺ເຖສຸ ອຸສ຺ສທາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸໂຠສຸ ປາເທສຸ ອຸສ຺ສທາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸໂຠສຸ ອໍສກູເຏສຸ ອຸສ຺ສທາ ໂຫນ຺ຕິ, ຂນ຺ເຘ ອຸສ຺ສໂທ ໂຫຕິ.

‘‘ໂສ ເຕນ ລກ຺ຂເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ, ຣາຊາ ໂຫຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ…ເປ… ຣາຊາ ສມາໂນ ກິໍ ລຠຕິ? ລາຠີ ໂຫຕິ ປຓີຕານໍ ຣສິຕານໍ ຂາທນີຍານໍ ໂຠຊນີຍານໍ ສາຍນີຍານໍ ເລຫນີຍານໍ ປານານໍ. ຣາຊາ ສມາໂນ ອິທໍ ລຠຕິ… ພຸທ຺ໂຘ ສມາໂນ ກິໍ ລຠຕິ? ລາຠີ ໂຫຕິ ປຓີຕານໍ ຣສິຕານໍ ຂາທນີຍານໍ ໂຠຊນີຍານໍ ສາຍນີຍານໍ ເລຫນີຍານໍ ປານານໍ. ພຸທ຺ໂຘ ສມາໂນ ອິທໍ ລຠຕິ’’. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ.

໒໐໙. ຕຕ຺ເຖຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊມຖ ເລຍ຺ຍ ສາຍິຍໍ,

ອຸຕ຺ຕມຄ຺ຄຣສທາຍໂກ ອຫຸ;

ເຕນ ໂສ ສຸຈຣິເຕນ ກມ຺ມຸນາ,

ນນ຺ທເນ ຈິຣມຠິປ຺ປໂມທຕິ.

‘‘ສຕ຺ຕ ຈຸສ຺ສເທ ອິຘາຘິຄຈ຺ຉຕິ,

ຫຕ຺ຖປາທມຸທຸຕຎ຺ຈ ວິນ຺ທຕິ;

ອາຫຸ ພ຺ຍຎ຺ຊນນິມິຕ຺ຕໂກວິທາ,

ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊຣສລາຠິຕາຍ ນໍ.

‘‘ຍໍ ຄິຫິສ຺ສປິ [ນ ຕໍ ຄິຫິສ຺ສາປິ (ສ຺ຍາ.)] ຕທຕ຺ຖໂຊຕກໍ,

ປພ຺ພຊ຺ຊມ຺ປິ ຈ ຕທາຘິຄຈ຺ຉຕິ;

ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊຣສລາຠິຣຸຕ຺ຕມໍ,

ອາຫຸ ສພ຺ພຄິຫິພນ຺ຘນຈ຺ຉິທ’’ນ຺ຕິ.

(໗-໘) ກຣຈຣຓມຸທຸຊາລຕາລກ຺ຂຓານິ

໒໑໐. ‘‘ຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ປຸຣິມໍ ຊາຕິໍ ປຸຣິມໍ ຠວໍ ປຸຣິມໍ ນິເກຕໍ ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ສມາໂນ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ຊນໍ ສງ຺ຄາຫໂກ ອໂຫສິ – ທາເນນ ເປຍ຺ຍວຊ຺ເຊນ [ປິຍວາເຈນ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ອຕ຺ຖຈຣິຍາຍ ສມານຕ຺ຕຕາຍ. ໂສ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຏຕ຺ຕາ…ເປ… ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄໂຕ ສມາໂນ ອິມານິ ທ຺ເວ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ປຏິລຠຕິ. ມຸທຸຕລຸນຫຕ຺ຖປາໂທ ຈ ໂຫຕິ ຊາລຫຕ຺ຖປາໂທ ຈ.

‘‘ໂສ ເຕຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ, ຣາຊາ ໂຫຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ…ເປ… ຣາຊາ ສມາໂນ ກິໍ ລຠຕິ? ສຸສງ຺ຄຫິຕປຣິຊໂນ ໂຫຕິ, ສຸສງ຺ຄຫິຕາສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ເນຄມຊານປທາ ຄຓກມຫາມຕ຺ຕາ ອນີກຏ຺ຐາ ໂທວາຣິກາ ອມຈ຺ຈາ ປາຣິສຊ຺ຊາ ຣາຊາໂນ ໂຠຄິຍາ ກຸມາຣາ. ຣາຊາ ສມາໂນ ອິທໍ ລຠຕິ… ພຸທ຺ໂຘ ສມາໂນ ກິໍ ລຠຕິ? ສຸສງ຺ຄຫິຕປຣິຊໂນ ໂຫຕິ, ສຸສງ຺ຄຫິຕາສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປາສກາ ອຸປາສິກາໂຍ ເທວາ ມນຸສ຺ສາ ອສຸຣາ ນາຄາ ຄນ຺ຘພ຺ພາ. ພຸທ຺ໂຘ ສມາໂນ ອິທໍ ລຠຕິ’’. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ.

໒໑໑. ຕຕ຺ເຖຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ທານມ຺ປິ ຈຕ຺ຖຈຣິຍຕຎ຺ຈ [ທານມ຺ປິ ຈ ອຕ຺ຖຈຣິຍຕມ຺ປິ ຈ (ສີ. ປີ.)],

ປິຍວາທິຕຎ຺ຈ ສມານຕ຺ຕຕຎ຺ຈ [ປິຍວທຕຎ຺ຈ ສມານຉນ຺ທຕຎ຺ຈ (ສີ. ປີ.)];

ກຣິຍຈຣິຍສຸສງ຺ຄຫໍ ພຫູນໍ,

ອນວມເຕນ ຄຸເຓນ ຍາຕິ ສຄ຺ຄໍ.

‘‘ຈວິຍ ປຸນຣິຘາຄໂຕ ສມາໂນ,

ກຣຈຣຓມຸທຸຕຎ຺ຈ ຊາລິໂນ ຈ;

ອຕິຣຸຈິຣສຸວຄ຺ຄຸທສ຺ສເນຍ຺ຍໍ,

ປຏິລຠຕິ ທຫໂຣ ສຸສຸ ກຸມາໂຣ.

‘‘ຠວຕິ ປຣິຊນສ຺ສໂວ ວິເຘຍ຺ໂຍ,

ມຫິມໍ ອາວສິໂຕ ສຸສງ຺ຄຫິໂຕ;

ປິຍວທູ ຫິຕສຸຂຕໍ ຊິຄີສມາໂນ [ຊິຄິໍ ສມາໂນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)],

ອຠິຣຸຈິຕານິ ຄຸຓານິ ອາຈຣຕິ.

‘‘ຍທິ ຈ ຊຫຕິ ສພ຺ພກາມໂຠຄໍ,

ກຖຍຕິ ຘມ຺ມກຖໍ ຊິໂນ ຊນສ຺ສ;

ວຈນປຏິກຣສ຺ສາຠິປ຺ປສນ຺ນາ,

ສຸຕ຺ວານ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມມາຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

(໙-໑໐) ອຸສ຺ສງ຺ຂປາທອຸທ຺ຘຄ຺ຄໂລມຕາລກ຺ຂຓານິ

໒໑໒. ‘‘ຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ປຸຣິມໍ ຊາຕິໍ ປຸຣິມໍ ຠວໍ ປຸຣິມໍ ນິເກຕໍ ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ສມາໂນ [ສມາໂນ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ (ສີ. ປີ.)] ອຕ຺ຖູປສໍຫິຕໍ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ ອໂຫສິ, ພຫຸຊນໍ ນິທໍເສສິ, ປາຓີນໍ ຫິຕສຸຂາວໂຫ ຘມ຺ມຍາຄີ. ໂສ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຏຕ຺ຕາ…ເປ… ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄໂຕ ສມາໂນ ອິມານິ ທ຺ເວ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ປຏິລຠຕິ. ອຸສ຺ສງ຺ຂປາໂທ ຈ ໂຫຕິ, ອຸທ຺ຘຄ຺ຄໂລໂມ ຈ.

‘‘ໂສ ເຕຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ, ຣາຊາ ໂຫຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ…ເປ… ຣາຊາ ສມາໂນ ກິໍ ລຠຕິ? ອຄ຺ໂຄ ຈ ໂຫຕິ ເສຏ຺ໂຐ ຈ ປາໂມກ຺ໂຂ ຈ ອຸຕ຺ຕໂມ ຈ ປວໂຣ ຈ ກາມໂຠຄີນໍ. ຣາຊາ ສມາໂນ ອິທໍ ລຠຕິ… ພຸທ຺ໂຘ ສມາໂນ ກິໍ ລຠຕິ? ອຄ຺ໂຄ ຈ ໂຫຕິ ເສຏ຺ໂຐ ຈ ປາໂມກ຺ໂຂ ຈ ອຸຕ຺ຕໂມ ຈ ປວໂຣ ຈ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ. ພຸທ຺ໂຘ ສມາໂນ ອິທໍ ລຠຕິ’’. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ.

໒໑໓. ຕຕ຺ເຖຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ອຕ຺ຖຘມ຺ມສຫິຕໍ [ອຕ຺ຖຘມ຺ມສໍຫິຕໍ (ກ. ສີ. ປີ.), ອຕ຺ຖຘມ຺ມຸປສໍຫິຕໍ (ກ.)] ປຸເຣ ຄິຣໍ,

ເອຣຍໍ ພຫຸຊນໍ ນິທໍສຍິ;

ປາຓິນໍ ຫິຕສຸຂາວໂຫ ອຫຸ,

ຘມ຺ມຍາຄມຍຊີ [ຘມ຺ມຍາຄໍ ອສ຺ສຊິ (ກ.)] ອມຈ຺ຉຣີ.

‘‘ເຕນ ໂສ ສຸຈຣິເຕນ ກມ຺ມຸນາ,

ສຸຄ຺ຄຕິໍ ວຊຕິ ຕຕ຺ຖ ໂມທຕິ;

ລກ຺ຂຓານິ ຈ ທຸເວ ອິຘາຄໂຕ,

ອຸຕ຺ຕມປ຺ປມຸຂຕາຍ [ອຸຕ຺ຕມສຸຂຕາຍ (ສ຺ຍາ.), ອຸຕ຺ຕມປມຸກ຺ຂຕາຍ (ກ.)] ວິນ຺ທຕິ.

‘‘ອຸພ຺ຠມຸປ຺ປຕິຕໂລມວາ ສໂສ,

ປາທຄຓ຺ຐິຣຫຸ ສາຘຸສຓ຺ຐິຕາ;

ມໍສໂລຫິຕາຈິຕາ ຕໂຈຕ຺ຖຕາ,

ອຸປຣິຈຣຓໂສຠນາ [ອຸປຣິຊານຸໂສຠນາ (ສ຺ຍາ.), ອຸປຣິ ຈ ປນ ໂສຠນາ (ສີ. ປີ.)] ອຫຸ.

‘‘ເຄຫມາວສຕິ ເຈ ຕຖາວິໂຘ,

ອຄ຺ຄຕໍ ວຊຕິ ກາມໂຠຄິນໍ;

ເຕນ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ນ ວິຊ຺ຊຕິ,

ຊມ຺ພຸທີປມຠິຠຸຍ຺ຍ ອິຣິຍຕິ.

‘‘ປພ຺ພຊມ຺ປິ ຈ ອໂນມນິກ຺ກໂມ,

ອຄ຺ຄຕໍ ວຊຕິ ສພ຺ພປາຓິນໍ;

ເຕນ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ນ ວິຊ຺ຊຕິ,

ສພ຺ພໂລກມຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣຕີ’’ຕິ.

(໑໑) ເອຓິຊງ຺ຆລກ຺ຂຓໍ

໒໑໔. ‘‘ຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ປຸຣິມໍ ຊາຕິໍ ປຸຣິມໍ ຠວໍ ປຸຣິມໍ ນິເກຕໍ ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ສມາໂນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ວາເຈຕາ ອໂຫສິ ສິປ຺ປໍ ວາ ວິຊ຺ຊໍ ວາ ຈຣຓໍ ວາ ກມ຺ມໍ ວາ – ‘ກິໍ ຕິເມ ຂິປ຺ປໍ ວິຊາເນຍ຺ຍຸໍ, ຂິປ຺ປໍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ນ ຈິຣໍ ກິລິສ຺ເສຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຏຕ຺ຕາ…ເປ… ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄໂຕ ສມາໂນ ອິມໍ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓໍ ປຏິລຠຕິ. ເອຓິຊງ຺ໂຆ ໂຫຕິ.

‘‘ໂສ ເຕນ ລກ຺ຂເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ, ຣາຊາ ໂຫຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ…ເປ… ຣາຊາ ສມາໂນ ກິໍ ລຠຕິ? ຍານິ ຕານິ ຣາຊາຣຫານິ ຣາຊງ຺ຄານິ ຣາຊູປໂຠຄານິ ຣາຊານຸຈ຺ຉວິການິ ຕານິ ຂິປ຺ປໍ ປຏິລຠຕິ. ຣາຊາ ສມາໂນ ອິທໍ ລຠຕິ… ພຸທ຺ໂຘ ສມາໂນ ກິໍ ລຠຕິ? ຍານິ ຕານິ ສມຓາຣຫານິ ສມຓງ຺ຄານິ ສມຓູປໂຠຄານິ ສມຓານຸຈ຺ຉວິການິ, ຕານິ ຂິປ຺ປໍ ປຏິລຠຕິ. ພຸທ຺ໂຘ ສມາໂນ ອິທໍ ລຠຕິ’’. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ.

໒໑໕. ຕຕ຺ເຖຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ສິປ຺ເປສຸ ວິຊ຺ຊາຈຣເຓສຸ ກມ຺ເມສຸ [ກມ຺ມສຸ (ສີ. ປີ.)],

ກຖໍ ວິຊາເນຍ຺ຍຸໍ [ວິຊາເນຍ຺ຍ (ສີ. ປີ.), ວິຊາເນຍ຺ຍຸ (ສ຺ຍາ.)] ລຫຸນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉຕິ;

ຍທູປຆາຕາຍ ນ ໂຫຕິ ກສ຺ສຈິ,

ວາເຈຕິ ຂິປ຺ປໍ ນ ຈິຣໍ ກິລິສ຺ສຕິ.