໓. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕໍ

ອຕ຺ຕທີປສຣຓຕາ

໘໐. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ມຄເຘສຸ ວິຫຣຕິ ມາຕຸລາຍໍ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທ຺ທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຕ຺ຕທີປາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຫຣຖ ອຕ຺ຕສຣຓາ ອນຎ຺ຎສຣຓາ, ຘມ຺ມທີປາ ຘມ຺ມສຣຓາ ອນຎ຺ຎສຣຓາ. ກຖຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕທີໂປ ວິຫຣຕິ ອຕ຺ຕສຣໂຓ ອນຎ຺ຎສຣໂຓ, ຘມ຺ມທີໂປ ຘມ຺ມສຣໂຓ ອນຎ຺ຎສຣໂຓ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສີ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕທີໂປ ວິຫຣຕິ ອຕ຺ຕສຣໂຓ ອນຎ຺ຎສຣໂຓ, ຘມ຺ມທີໂປ ຘມ຺ມສຣໂຓ ອນຎ຺ຎສຣໂຓ.

‘‘ໂຄຈເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຖ ສເກ ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍ. ໂຄຈເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຕໍ ສເກ ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍ ນ ລຈ຺ຉຕິ ມາໂຣ ໂອຕາຣໍ, ນ ລຈ຺ຉຕິ ມາໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ [ອາຣມຓໍ (?)]. ກຸສລານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ ສມາທານເຫຕຸ ເອວມິທໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕິ.

ທຬ຺ຫເນມິຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ

໘໑. ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ທຬ຺ຫເນມິ ນາມ ອໂຫສິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ [ຈກ຺ກວຕ຺ຕິ (ສ຺ຍາ. ປີ.)] ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຈາຕຸຣນ຺ໂຕ ວິຊິຕາວີ ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕຣຕນສມນ຺ນາຄໂຕ. ຕສ຺ສິມານິ ສຕ຺ຕ ຣຕນານິ ອເຫສຸໍ ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຈກ຺ກຣຕນໍອຸ ຫຕ຺ຖິຣຕນໍ ອສ຺ສຣຕນໍ ມຓິຣຕນໍ ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ ຄຫປຕິຣຕນໍ ປຣິຓາຍກຣຕນເມວ ສຕ຺ຕມໍ. ປໂຣສຫສ຺ສໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ ສູຣາ ວີຣງ຺ຄຣູປາ ປຣເສນປ຺ປມທ຺ທນາ. ໂສ ອິມໍ ປຖວິໍ ສາຄຣປຣິຍນ຺ຕໍ ອທຓ຺ເຑນ ອສຕ຺ເຖນ ຘມ຺ເມນ [ຘມ຺ເມນ ສເມນ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ອຠິວິຊິຍ ອຊ຺ຌາວສິ.

໘໒. ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ທຬ຺ຫເນມິ ພຫຸນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ພຫຸນ຺ນໍ ວສ຺ສສຕານໍ ພຫຸນ຺ນໍ ວສ຺ສສຫສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ຍທາ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ປສ຺ເສຍ຺ຍາສິ ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ໂອສກ຺ກິຕໍ ຐານາ ຈຸຕໍ, ອຖ ເມ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສີ’ຕິ. ‘ເອວໍ, ເທວາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ປຸຣິໂສ ຣຎ຺ໂຎ ທຬ຺ຫເນມິສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ປຸຣິໂສ ພຫຸນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ພຫຸນ຺ນໍ ວສ຺ສສຕານໍ ພຫຸນ຺ນໍ ວສ຺ສສຫສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ໂອສກ຺ກິຕໍ ຐານາ ຈຸຕໍ, ທິສ຺ວານ ເຍນ ຣາຊາ ທຬ຺ຫເນມິ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ທຬ຺ຫເນມິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຍຄ຺ເຆ, ເທວ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ທິພ຺ພໍ ເຕ ຈກ຺ກຣຕນໍ ໂອສກ຺ກິຕໍ ຐານາ ຈຸຕ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ທຬ຺ຫເນມິ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕໍ ກຸມາຣໍ ອາມນ຺ຕາເປຕ຺ວາ [ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ເອຕທໂວຈ – ‘ທິພ຺ພໍ ກິຣ ເມ, ຕາຕ ກຸມາຣ, ຈກ຺ກຣຕນໍ ໂອສກ຺ກິຕໍ ຐານາ ຈຸຕໍ. ສຸຕໍ ໂຂ ປນ ເມຕໍ – ຍສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ໂອສກ຺ກຕິ ຐານາ ຈວຕິ, ນ ທານິ ເຕນ ຣຎ຺ຎາ ຈິຣໍ ຊີວິຕພ຺ພໍ ໂຫຕີຕິ. ຠຸຕ຺ຕາ ໂຂ ປນ ເມ ມານຸສກາ ກາມາ, ສມໂຍ ທານິ ເມ ທິພ຺ເພ ກາເມ ປຣິເຍສິຕຸໍ. ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ກຸມາຣ, ອິມໍ ສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕໍ ປຖວິໍ ປຏິປຊ຺ຊ. ອຫໍ ປນ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’ຕິ.

໘໓. ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ທຬ຺ຫເນມິ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕໍ ກຸມາຣໍ ສາຘຸກໍ ຣຊ຺ເຊ ສມນຸສາສິຕ຺ວາ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິ. ສຕ຺ຕາຫປພ຺ພຊິເຕ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊິສິມ຺ຫິ ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ອນ຺ຕຣຘາຍິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ເຍນ ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ໂຕ [ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.) ເອວມຸປຣິປິ] ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ຂຕ຺ຕິຍໍ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຍຄ຺ເຆ, ເທວ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ອນ຺ຕຣຫິຕ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ໂຕ ທິພ຺ເພ ຈກ຺ກຣຕເນ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ, ອນຕ຺ຕມນຕຎ຺ຈ ປຏິສໍເວເທສິ. ໂສ ເຍນ ຣາຊິສິ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຣາຊິສິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຍຄ຺ເຆ, ເທວ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ອນ຺ຕຣຫິຕ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊິສິ ຣາຊານໍ ຂຕ຺ຕິຍໍ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ, ທິພ຺ເພ ຈກ຺ກຣຕເນ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ, ມາ ອນຕ຺ຕມນຕຎ຺ຈ ປຏິສໍເວເທສິ, ນ ຫິ ເຕ, ຕາຕ, ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ເປຕ຺ຕິກໍ ທາຍຊ຺ຊໍ. ອິງ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ, ອຣິເຍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕາຫິ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ເຕ ອຣິເຍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ ຕທຫຸໂປສເຖ ປນ຺ນຣເສ ສີສໍນ຺ຫາຕສ຺ສ [ສີສໍ ນຫາຕສ຺ສ (ສີ. ປີ.), ສີສນ຺ຫາຕສ຺ສ (ສ຺ຍາ.)] ອຸໂປສຖິກສ຺ສ ອຸປຣິປາສາທວຣຄຕສ຺ສ ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປາຕຸຠວິສ຺ສຕິ ສຫສ຺ສາຣໍ ສເນມິກໍ ສນາຠິກໍ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣ’ນ຺ຕິ.

ຈກ຺ກວຕ຺ຕິອຣິຍວຕ຺ຕໍ

໘໔. ‘‘‘ກຕມໍ ປນ ຕໍ, ເທວ, ອຣິຍໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ? ‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ, ຘມ຺ມໍເຍວ ນິສ຺ສາຍ ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ [ຄຣຸກໂຣນ຺ໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ຘມ຺ມໍ ມາເນນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ປູເຊນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມາໂນ ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕຸ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍ ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫສ຺ສຸ ອນ຺ໂຕຊນສ຺ມິໍ ພລກາຍສ຺ມິໍ ຂຕ຺ຕິເຍສຸ ອນຸຍນ຺ເຕສຸ [ອນຸຍຸຕ຺ເຕສຸ (ສີ. ປີ.)] ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກສຸ ເນຄມຊານປເທສຸ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ມິຄປກ຺ຂີສຸ. ມາ ຈ ເຕ, ຕາຕ, ວິຊິເຕ ອຘມ຺ມກາໂຣ ປວຕ຺ຕິຕ຺ຖ. ເຍ ຈ ເຕ, ຕາຕ, ວິຊິເຕ ອຘນາ ອສ຺ສຸ, ເຕສຎ຺ຈ ຘນມນຸປ຺ປເທຍ຺ຍາສິ [ຘນມນຸປ຺ປທຊ຺ເຊຍ຺ຍາສິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)]. ເຍ ຈ ເຕ, ຕາຕ, ວິຊິເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ມທປ຺ປມາທາ ປຏິວິຣຕາ ຂນ຺ຕິໂສຣຈ຺ເຈ ນິວິຏ຺ຐາ ເອກມຕ຺ຕານໍ ທເມນ຺ຕິ, ເອກມຕ຺ຕານໍ ສເມນ຺ຕິ, ເອກມຕ຺ຕານໍ ປຣິນິພ຺ພາເປນ຺ຕິ, ເຕ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາສິ – ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຸສລໍ, ກິໍ ອກຸສລໍ, ກິໍ ສາວຊ຺ຊໍ, ກິໍ ອນວຊ຺ຊໍ, ກິໍ ເສວິຕພ຺ພໍ, ກິໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ, ກິໍ ເມ ກຣີຍມານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ອສ຺ສ, ກິໍ ວາ ປນ ເມ ກຣີຍມານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ອສ຺ສາ’’ຕິ? ເຕສໍ ສຸຕ຺ວາ ຍໍ ອກຸສລໍ ຕໍ ອຠິນິວຊ຺ເຊຍ຺ຍາສິ, ຍໍ ກຸສລໍ ຕໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍາສິ. ອິທໍ ໂຂ, ຕາຕ, ຕໍ ອຣິຍໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ.

ຈກ຺ກຣຕນປາຕຸຠາໂວ

໘໕. ‘‘‘ເອວໍ, ເທວາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ໂຕ ຣາຊິສິສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອຣິເຍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ເຕ [ອຣິຍໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕໍ (ກ.)] ວຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ອຣິເຍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ ຕທຫຸໂປສເຖ ປນ຺ນຣເສ ສີສໍນ຺ຫາຕສ຺ສ ອຸໂປສຖິກສ຺ສ ອຸປຣິປາສາທວຣຄຕສ຺ສ ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປາຕຸຣໂຫສິ ສຫສ຺ສາຣໍ ສເນມິກໍ ສນາຠິກໍ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣໍ. ທິສ຺ວານ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ສຸຕໍ ໂຂ ປນ ເມຕໍ – ຍສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ຕສ຺ສ ຕທຫຸໂປສເຖ ປນ຺ນຣເສ ສີສໍນ຺ຫາຕສ຺ສ ອຸໂປສຖິກສ຺ສ ອຸປຣິປາສາທວຣຄຕສ຺ສ ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປາຕຸຠວຕິ ສຫສ຺ສາຣໍ ສເນມິກໍ ສນາຠິກໍ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣໍ, ໂສ ໂຫຕິ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ’ຕິ. ອສ຺ສໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ວາເມນ ຫຕ຺ເຖນ ຠິງ຺ກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ຈກ຺ກຣຕນໍ ອພ຺ຠຸກ຺ກິຣິ – ‘ປວຕ຺ຕຕຸ ຠວໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ, ອຠິວິຊິນາຕຸ ຠວໍ ຈກ຺ກຣຕນ’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກຣຕນໍ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ປວຕ຺ຕິ, ອນ຺ວເທວ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ. ຍສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເທເສ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ຕຕ຺ຖ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ວາສໍ ອຸປຄຈ຺ຉິ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ. ເຍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ປຏິຣາຊາໂນ, ເຕ ຣາຊານໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ເອຫິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສ຺ວາຄຕໍ ເຕ [ສາຄຕໍ (ສີ. ປີ.)] ມຫາຣາຊ, ສກໍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ອນຸສາສ, ມຫາຣາຊາ’ຕິ. ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ເອວມາຫ – ‘ປາໂຓ ນ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ອທິນ຺ນໍ ນາທາຕພ຺ພໍ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາ ນ ຈຣິຕພ຺ພາ, ມຸສາ ນ ຠາສິຕພ຺ພາ, ມຊ຺ຊໍ ນ ປາຕພ຺ພໍ, ຍຖາຠຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠຸຎ຺ຊຖາ’ຕິ. ເຍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ປຏິຣາຊາໂນ, ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ອນຸຍນ຺ຕາ [ອນຸຍຸຕ຺ຕາ (ສີ. ປີ.)] ອເຫສຸໍ.

໘໖. ‘‘ອຖ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກຣຕນໍ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ສມຸທ຺ທໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ [ອຊ຺ໂຌຄເຫຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓໍ ທິສໍ ປວຕ຺ຕິ…ເປ… ທກ຺ຂິຓໍ ສມຸທ຺ທໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມໍ ທິສໍ ປວຕ຺ຕິ, ອນ຺ວເທວ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ. ຍສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເທເສ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ຕຕ຺ຖ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ວາສໍ ອຸປຄຈ຺ຉິ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ. ເຍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ ປຏິຣາຊາໂນ, ເຕ ຣາຊານໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ເອຫິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສ຺ວາຄຕໍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ສກໍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ອນຸສາສ, ມຫາຣາຊາ’ຕິ. ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ເອວມາຫ – ‘ປາໂຓ ນ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ອທິນ຺ນໍ ນາທາຕພ຺ພໍ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາ ນ ຈຣິຕພ຺ພາ, ມຸສາ ນ ຠາສິຕພ຺ພາ, ມຊ຺ຊໍ ນ ປາຕພ຺ພໍ, ຍຖາຠຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠຸຎ຺ຊຖາ’ຕິ. ເຍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ ປຏິຣາຊາໂນ, ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ອນຸຍນ຺ຕາ ອເຫສຸໍ.

໘໗. ‘‘ອຖ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກຣຕນໍ ປຈ຺ຉິມໍ ສມຸທ຺ທໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣໍ ທິສໍ ປວຕ຺ຕິ, ອນ຺ວເທວ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ. ຍສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເທເສ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ຕຕ຺ຖ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ວາສໍ ອຸປຄຈ຺ຉິ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ. ເຍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ປຏິຣາຊາໂນ, ເຕ ຣາຊານໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ເອຫິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສ຺ວາຄຕໍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ສກໍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ອນຸສາສ, ມຫາຣາຊາ’ຕິ. ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ເອວມາຫ – ‘ປາໂຓ ນ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ອທິນ຺ນໍ ນາທາຕພ຺ພໍ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາ ນ ຈຣິຕພ຺ພາ, ມຸສາ ນ ຠາສິຕພ຺ພາ, ມຊ຺ຊໍ ນ ປາຕພ຺ພໍ, ຍຖາຠຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠຸຎ຺ຊຖາ’ຕິ. ເຍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ປຏິຣາຊາໂນ, ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ອນຸຍນ຺ຕາ ອເຫສຸໍ.

‘‘ອຖ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກຣຕນໍ ສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕໍ ປຖວິໍ ອຠິວິຊິນິຕ຺ວາ ຕເມວ ຣາຊຘານິໍ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ອນ຺ເຕປຸຣທ຺ວາເຣ ອຕ຺ຖກຣຓປມຸເຂ [ອຑ຺ຑກຣຓປມຸເຂ (ກ.)] ອກ຺ຂາຫຕໍ ມຎ຺ເຎ ອຏ຺ຐາສິ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ອຸປໂສຠຍມານໍ.

ທຸຕິຍາທິຈກ຺ກວຕ຺ຕິກຖາ

໘໘. ‘‘ທຸຕິໂຍປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ…ເປ… ຕຕິໂຍປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ… ຈຕຸຕ຺ໂຖປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ… ປຎ຺ຈໂມປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ… ຉຏ຺ໂຐປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ… ສຕ຺ຕໂມປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ພຫຸນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ພຫຸນ຺ນໍ ວສ຺ສສຕານໍ ພຫຸນ຺ນໍ ວສ຺ສສຫສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ຍທາ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ປສ຺ເສຍ຺ຍາສິ ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ໂອສກ຺ກິຕໍ ຐານາ ຈຸຕໍ, ອຖ ເມ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສີ’ຕິ. ‘ເອວໍ, ເທວາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ປຸຣິໂສ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ປຸຣິໂສ ພຫຸນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ພຫຸນ຺ນໍ ວສ຺ສສຕານໍ ພຫຸນ຺ນໍ ວສ຺ສສຫສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ໂອສກ຺ກິຕໍ ຐານາ ຈຸຕໍ. ທິສ຺ວານ ເຍນ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຍຄ຺ເຆ, ເທວ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ທິພ຺ພໍ ເຕ ຈກ຺ກຣຕນໍ ໂອສກ຺ກິຕໍ ຐານາ ຈຸຕ’ນ຺ຕິ?

໘໙. ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕໍ ກຸມາຣໍ ອາມນ຺ຕາເປຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘ທິພ຺ພໍ ກິຣ ເມ, ຕາຕ ກຸມາຣ, ຈກ຺ກຣຕນໍ ໂອສກ຺ກິຕໍ, ຐານາ ຈຸຕໍ, ສຸຕໍ ໂຂ ປນ ເມຕໍ – ຍສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ໂອສກ຺ກຕິ, ຐານາ ຈວຕິ, ນ ທານິ ເຕນ ຣຎ຺ຎາ ຈິຣໍ ຊີວິຕພ຺ພໍ ໂຫຕີຕິ. ຠຸຕ຺ຕາ ໂຂ ປນ ເມ ມານຸສກາ ກາມາ, ສມໂຍ ທານິ ເມ ທິພ຺ເພ ກາເມ ປຣິເຍສິຕຸໍ, ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ກຸມາຣ, ອິມໍ ສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕໍ ປຖວິໍ ປຏິປຊ຺ຊ. ອຫໍ ປນ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕໍ ກຸມາຣໍ ສາຘຸກໍ ຣຊ຺ເຊ ສມນຸສາສິຕ຺ວາ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິ. ສຕ຺ຕາຫປພ຺ພຊິເຕ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊິສິມ຺ຫິ ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ອນ຺ຕຣຘາຍິ.

໙໐. ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ເຍນ ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ຂຕ຺ຕິຍໍ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຍຄ຺ເຆ, ເທວ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ອນ຺ຕຣຫິຕ’ນ຺ຕິ? ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ໂຕ ທິພ຺ເພ ຈກ຺ກຣຕເນ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ. ອນຕ຺ຕມນຕຎ຺ຈ ປຏິສໍເວເທສິ; ໂນ ຈ ໂຂ ຣາຊິສິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຣິຍໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ສມເຕເນວ ສຸທໍ ຊນປທໍ ປສາສຕິ. ຕສ຺ສ ສມເຕນ ຊນປທໍ ປສາສໂຕ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ຊນປທາ ນ ປພ຺ພນ຺ຕິ, ຍຖາ ຕໍ ປຸພ຺ພການໍ ຣາຊູນໍ ອຣິເຍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມານານໍ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອມຈ຺ຈາ ປາຣິສຊ຺ຊາ ຄຓກມຫາມຕ຺ຕາ ອນີກຏ຺ຐາ ໂທວາຣິກາ ມນ຺ຕສ຺ສາຊີວິໂນ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ຂຕ຺ຕິຍໍ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ນ ໂຂ ເຕ, ເທວ, ສມເຕນ (ສຸທໍ) ຊນປທໍ ປສາສໂຕ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ຊນປທາ ປພ຺ພນ຺ຕິ, ຍຖາ ຕໍ ປຸພ຺ພການໍ ຣາຊູນໍ ອຣິເຍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມານານໍ. ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ ເຕ, ເທວ, ວິຊິເຕ ອມຈ຺ຈາ ປາຣິສຊ຺ຊາ ຄຓກມຫາມຕ຺ຕາ ອນີກຏ຺ຐາ ໂທວາຣິກາ ມນ຺ຕສ຺ສາຊີວິໂນ ມຍຎ຺ເຈວ ອຎ຺ເຎ ຈ [ອຎ຺ເຎ ຈ ປຓ຺ຑິເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ (ກ.)] ເຍ ມຍໍ ອຣິຍໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕໍ ຘາເຣມ. ອິງ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ເທວ, ອມ຺ເຫ ອຣິຍໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉ. ຕສ຺ສ ເຕ ມຍໍ ອຣິຍໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕໍ ປຸຏ຺ຐາ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ.

ອາຍຸວຓ຺ຓາທິປຣິຍານິກຖາ

໙໑. ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ໂຕ ອມຈ຺ເຈ ປາຣິສຊ຺ເຊ ຄຓກມຫາມຕ຺ເຕ ອນີກຏ຺ເຐ ໂທວາຣິເກ ມນ຺ຕສ຺ສາຊີວິໂນ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ອຣິຍໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຕສ຺ສ ເຕ ອຣິຍໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕໍ ປຸຏ຺ຐາ ພ຺ຍາກຣິໍສຸ. ເຕສໍ ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມິກຎ຺ຫິ ໂຂ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫິ, ໂນ ຈ ໂຂ ອຘນານໍ ຘນມນຸປ຺ປທາສິ. ອຘນານໍ ຘເນ ອນນຸປ຺ປທິຍມາເນ ທາລິທ຺ທິຍໍ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ. ທາລິທ຺ທິເຍ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ປເຣສໍ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທິຍິ. ຕເມນໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ. ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ຕສ຺ສ ທສ຺ເສສຸໍ – ‘ອຍໍ, ເທວ, ປຸຣິໂສ ປເຣສໍ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທິຍີ’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ໂຕ ຕໍ ປຸຣິສໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ປເຣສໍ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທິຍີ’ຕິ [ອາທິຍສີຕິ (ສ຺ຍາ.)]? ‘ສຈ຺ຈໍ, ເທວາ’ຕິ. ‘ກິໍ ກາຣຓາ’ຕິ? ‘ນ ຫິ, ເທວ, ຊີວາມີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຘນມນຸປ຺ປທາສິ – ‘ອິມິນາ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ຘເນນ ອຕ຺ຕນາ ຈ ຊີວາຫິ, ມາຕາປິຕໂຣ ຈ ໂປເສຫິ, ປຸຕ຺ຕທາຣຎ຺ຈ ໂປເສຫິ, ກມ຺ມນ຺ເຕ ຈ ປໂຍເຊຫິ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ [ສມເຓສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ (ພຫູສຸ)] ອຸທ຺ຘຄ຺ຄິກໍ ທກ຺ຂິຓໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຫິ ໂສວຄ຺ຄິກໍ ສຸຂວິປາກໍ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິກ’ນ຺ຕິ. ‘ເອວໍ, ເທວາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ປຸຣິໂສ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ.

‘‘ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ປເຣສໍ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທິຍິ. ຕເມນໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ. ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ຕສ຺ສ ທສ຺ເສສຸໍ – ‘ອຍໍ, ເທວ, ປຸຣິໂສ ປເຣສໍ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທິຍີ’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ໂຕ ຕໍ ປຸຣິສໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ປເຣສໍ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທິຍີ’ຕິ? ‘ສຈ຺ຈໍ, ເທວາ’ຕິ. ‘ກິໍ ກາຣຓາ’ຕິ? ‘ນ ຫິ, ເທວ, ຊີວາມີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຘນມນຸປ຺ປທາສິ – ‘ອິມິນາ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ຘເນນ ອຕ຺ຕນາ ຈ ຊີວາຫິ, ມາຕາປິຕໂຣ ຈ ໂປເສຫິ, ປຸຕ຺ຕທາຣຎ຺ຈ ໂປເສຫິ, ກມ຺ມນ຺ເຕ ຈ ປໂຍເຊຫິ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄິກໍ ທກ຺ຂິຓໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຫິ ໂສວຄ຺ຄິກໍ ສຸຂວິປາກໍ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິກ’ນ຺ຕິ. ‘ເອວໍ, ເທວາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ປຸຣິໂສ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ.

໙໒. ‘‘ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ສາ – ‘ເຍ ກິຣ, ໂຠ, ປເຣສໍ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທິຍນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຣາຊາ ຘນມນຸປ຺ປເທຕີ’ຕິ. ສຸຕ຺ວານ ເຕສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນ ມຍມ຺ປິ ປເຣສໍ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທິເຍຍ຺ຍາມາ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ປເຣສໍ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທິຍິ. ຕເມນໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ. ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ຕສ຺ສ ທສ຺ເສສຸໍ – ‘ອຍໍ, ເທວ, ປຸຣິໂສ ປເຣສໍ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທິຍີ’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ໂຕ ຕໍ ປຸຣິສໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ປເຣສໍ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທິຍີ’ຕິ? ‘ສຈ຺ຈໍ, ເທວາ’ຕິ. ‘ກິໍ ກາຣຓາ’ຕິ? ‘ນ ຫິ, ເທວ, ຊີວາມີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ສເຈ ໂຂ ອຫໍ ໂຍ ໂຍ ປເຣສໍ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທິຍິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຘນມນຸປ຺ປທສ຺ສາມິ, ເອວມິທໍ ອທິນ຺ນາທານໍ ປວຑ຺ຒິສ຺ສຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ປຸຣິສໍ ສຸນິເສຘໍ ນິເສເຘຍ຺ຍໍ, ມູລຆຈ຺ຈໍ [ມູລຆຈ຺ຉໍ (ສ຺ຍາ.), ມູລເຉຊ຺ຊ (ກ.)] ກເຣຍ຺ຍໍ, ສີສມສ຺ສ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ໂຕ ປຸຣິເສ ອາຓາເປສິ – ‘ເຕນ ຫິ, ຠເຓ, ອິມໍ ປຸຣິສໍ ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ປຈ຺ຉາພາຫໍ [ປຈ຺ຉາພາຫຸໍ (ສ຺ຍາ.)] ຄາຬ຺ຫພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຂຸຣມຸຓ຺ຑໍ ກຣິຕ຺ວາ ຂຣສ຺ສເຣນ ປຓເວນ ຣຖິກາຍ ຣຖິກໍ ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ປຣິເນຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓໂຕ ນຄຣສ຺ສ ສຸນິເສຘໍ ນິເສເຘຖ, ມູລຆຈ຺ຈໍ ກໂຣຖ, ສີສມສ຺ສ ຉິນ຺ທຖາ’ຕິ. ‘ເອວໍ, ເທວາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕ ປຸຣິສາ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ຄາຬ຺ຫພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຂຸຣມຸຓ຺ຑໍ ກຣິຕ຺ວາ ຂຣສ຺ສເຣນ ປຓເວນ ຣຖິກາຍ ຣຖິກໍ ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ປຣິເນຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓໂຕ ນຄຣສ຺ສ ສຸນິເສຘໍ ນິເສເຘສຸໍ, ມູລຆຈ຺ຈໍ ອກໍສຸ, ສີສມສ຺ສ ຉິນ຺ທິໍສຸ.

໙໓. ‘‘ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ສາ – ‘ເຍ ກິຣ, ໂຠ, ປເຣສໍ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທິຍນ຺ຕິ, ເຕ ຣາຊາ ສຸນິເສຘໍ ນິເສເຘຕິ, ມູລຆຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ, ສີສານິ ເຕສໍ ຉິນ຺ທຕີ’ຕິ. ສຸຕ຺ວານ ເຕສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນ ມຍມ຺ປິ ຕິຓ຺ຫານິ ສຕ຺ຖານິ ກາຣາເປສ຺ສາມ [ກາຣາເປຍ຺ຍາມ (ສ຺ຍາ. ປີ.) ກາຣາເປຍ຺ຍາມາຕິ (ກ. ສີ.)], ຕິຓ຺ຫານິ ສຕ຺ຖານິ ກາຣາເປຕ຺ວາ ເຍສໍ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທິຍິສ຺ສາມ, ເຕ ສຸນິເສຘໍ ນິເສເຘສ຺ສາມ, ມູລຆຈ຺ຈໍ ກຣິສ຺ສາມ, ສີສານິ ເຕສໍ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເຕ ຕິຓ຺ຫານິ ສຕ຺ຖານິ ກາຣາເປສຸໍ, ຕິຓ຺ຫານິ ສຕ຺ຖານິ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຄາມຆາຕມ຺ປິ ອຸປກ຺ກມິໍສຸ ກາຕຸໍ, ນິຄມຆາຕມ຺ປິ ອຸປກ຺ກມິໍສຸ ກາຕຸໍ, ນຄຣຆາຕມ຺ປິ ອຸປກ຺ກມິໍສຸ ກາຕຸໍ, ປນ຺ຖທຸຫນມ຺ປິ [ປນ຺ຖທູຫນໍປິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ອຸປກ຺ກມິໍສຸ ກາຕຸໍ. ເຍສໍ ເຕ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທິຍນ຺ຕິ, ເຕ ສຸນິເສຘໍ ນິເສເຘນ຺ຕິ, ມູລຆຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສີສານິ ເຕສໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ.

໙໔. ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘນານໍ ຘເນ ອນນຸປ຺ປທິຍມາເນ ທາລິທ຺ທິຍໍ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ, ທາລິທ຺ທິເຍ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕ ອທິນ຺ນາທານໍ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ, ອທິນ຺ນາທາເນ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕ ສຕ຺ຖໍ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ, ສຕ຺ເຖ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕ ປາຓາຕິປາໂຕ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ, ປາຓາຕິປາເຕ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາຍຸປິ ປຣິຫາຍິ, ວຓ຺ໂຓປິ ປຣິຫາຍິ. ເຕສໍ ອາຍຸນາປິ ປຣິຫາຍມານານໍ ວຓ຺ເຓນປິ ປຣິຫາຍມານານໍ ອສີຕິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ຈຕ຺ຕາຣີສວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸກາ ປຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ.

‘‘ຈຕ຺ຕາຣີສວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ປເຣສໍ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທິຍິ. ຕເມນໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ. ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ຕສ຺ສ ທສ຺ເສສຸໍ – ‘ອຍໍ, ເທວ, ປຸຣິໂສ ປເຣສໍ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທິຍີ’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ໂຕ ຕໍ ປຸຣິສໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ປເຣສໍ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທິຍີ’ຕິ? ‘ນ ຫິ, ເທວາ’ຕິ ສມ຺ປຊານມຸສາ ອຠາສິ.

໙໕. ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘນານໍ ຘເນ ອນນຸປ຺ປທິຍມາເນ ທາລິທ຺ທິຍໍ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ. ທາລິທ຺ທິເຍ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕ ອທິນ຺ນາທານໍ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ, ອທິນ຺ນາທາເນ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕ ສຕ຺ຖໍ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ. ສຕ຺ເຖ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕ ປາຓາຕິປາໂຕ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ, ປາຓາຕິປາເຕ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕ ມຸສາວາໂທ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ, ມຸສາວາເທ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາຍຸປິ ປຣິຫາຍິ, ວຓ຺ໂຓປິ ປຣິຫາຍິ. ເຕສໍ ອາຍຸນາປິ ປຣິຫາຍມານານໍ ວຓ຺ເຓນປິ ປຣິຫາຍມານານໍ ຈຕ຺ຕາຣີສວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ວີສຕິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸກາ ປຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ.

‘‘ວີສຕິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ປເຣສໍ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທິຍິ. ຕເມນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ, ເທວ, ປຸຣິໂສ ປເຣສໍ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທິຍີ’ຕິ ເປສຸຎ຺ຎມກາສິ.

໙໖. ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘນານໍ ຘເນ ອນນຸປ຺ປທິຍມາເນ ທາລິທ຺ທິຍໍ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ. ທາລິທ຺ທິເຍ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕ ອທິນ຺ນາທານໍ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ, ອທິນ຺ນາທາເນ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕ ສຕ຺ຖໍ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ, ສຕ຺ເຖ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕ ປາຓາຕິປາໂຕ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ, ປາຓາຕິປາເຕ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕ ມຸສາວາໂທ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ, ມຸສາວາເທ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕ ປິສຸຓາ ວາຈາ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ, ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ເວປຸລ຺ລໍ ຄຕາຍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາຍຸປິ ປຣິຫາຍິ, ວຓ຺ໂຓປິ ປຣິຫາຍິ. ເຕສໍ ອາຍຸນາປິ ປຣິຫາຍມານານໍ ວຓ຺ເຓນປິ ປຣິຫາຍມານານໍ ວີສຕິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ທສວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸກາ ປຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ.

‘‘ທສວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ເອກິທໍ ສຕ຺ຕາ ວຓ຺ຓວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກິທໍ ສຕ຺ຕາ ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ເຕ ສຕ຺ຕາ ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ, ເຕ ວຓ຺ຓວນ຺ເຕ ສຕ຺ເຕ ອຠິຊ຺ຌາຍນ຺ຕາ ປເຣສໍ ທາເຣສຸ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ຊິໍສຸ.

໙໗. ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘນານໍ ຘເນ ອນນຸປ຺ປທິຍມາເນ ທາລິທ຺ທິຍໍ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ. ທາລິທ຺ທິເຍ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕ…ເປ… ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາເຣ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາຍຸປິ ປຣິຫາຍິ, ວຓ຺ໂຓປິ ປຣິຫາຍິ. ເຕສໍ ອາຍຸນາປິ ປຣິຫາຍມານານໍ ວຓ຺ເຓນປິ ປຣິຫາຍມານານໍ ທສວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ປຎ຺ຈວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸກາ ປຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ.

໙໘. ‘‘ປຎ຺ຈວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ເວປຸລ຺ລມຄມໍສຸ – ຜຣຸສາວາຈາ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ຈ. ທ຺ວີສຸ ຘມ຺ເມສຸ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕສຸ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາຍຸປິ ປຣິຫາຍິ, ວຓ຺ໂຓປິ ປຣິຫາຍິ. ເຕສໍ ອາຍຸນາປິ ປຣິຫາຍມານານໍ ວຓ຺ເຓນປິ ປຣິຫາຍມານານໍ ປຎ຺ຈວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸກາ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ທ຺ເວວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸກາ ປຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ.

໙໙. ‘‘ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທາ ເວປຸລ຺ລມຄມໍສຸ. ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາເທສຸ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕສຸ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາຍຸປິ ປຣິຫາຍິ, ວຓ຺ໂຓປິ ປຣິຫາຍິ. ເຕສໍ ອາຍຸນາປິ ປຣິຫາຍມານານໍ ວຓ຺ເຓນປິ ປຣິຫາຍມານານໍ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸກາ ປຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ.

໑໐໐. ‘‘ວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ເວປຸລ຺ລໍ ຄຕາຍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາຍຸປິ ປຣິຫາຍິ, ວຓ຺ໂຓປິ ປຣິຫາຍິ. ເຕສໍ ອາຍຸນາປິ ປຣິຫາຍມານານໍ ວຓ຺ເຓນປິ ປຣິຫາຍມານານໍ ວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ປຎ຺ຈວສ຺ສສຕາຍຸກາ ປຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ.

໑໐໑. ‘‘ປຎ຺ຈວສ຺ສສຕາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ເວປຸລ຺ລມຄມໍສຸ. ອຘມ຺ມຣາໂຄ ວິສມໂລໂຠ ມິຈ຺ຉາຘມ຺ໂມ. ຕີສຸ ຘມ຺ເມສຸ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕສຸ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາຍຸປິ ປຣິຫາຍິ, ວຓ຺ໂຓປິ ປຣິຫາຍິ. ເຕສໍ ອາຍຸນາປິ ປຣິຫາຍມານານໍ ວຓ຺ເຓນປິ ປຣິຫາຍມານານໍ ປຎ຺ຈວສ຺ສສຕາຍຸການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍວສ຺ສສຕາຍຸກາ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ທ຺ເວວສ຺ສສຕາຍຸກາ ປຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ.

‘‘ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍວສ຺ສສຕາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ອິເມ ຘມ຺ມາ ເວປຸລ຺ລມຄມໍສຸ. ອມຕ຺ເຕຍ຺ຍຕາ ອເປຕ຺ເຕຍ຺ຍຕາ ອສາມຎ຺ຎຕາ ອພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎຕາ ນ ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິຕາ.

໑໐໒. ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘນານໍ ຘເນ ອນນຸປ຺ປທິຍມາເນ ທາລິທ຺ທິຍໍ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ. ທາລິທ຺ທິເຍ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕ ອທິນ຺ນາທານໍ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ. ອທິນ຺ນາທາເນ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕ ສຕ຺ຖໍ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ. ສຕ຺ເຖ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕ ປາຓາຕິປາໂຕ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ. ປາຓາຕິປາເຕ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕ ມຸສາວາໂທ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ. ມຸສາວາເທ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕ ປິສຸຓາ ວາຈາ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ. ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ເວປຸລ຺ລໍ ຄຕາຍ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ. ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາເຣ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ເວປຸລ຺ລມຄມໍສຸ, ຜຣຸສາ ວາຈາ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ຈ. ທ຺ວີສຸ ຘມ຺ເມສຸ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕສຸ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທາ ເວປຸລ຺ລມຄມໍສຸ. ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາເທສຸ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕສຸ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ເວປຸລ຺ລມຄມາສິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ເວປຸລ຺ລໍ ຄຕາຍ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ເວປຸລ຺ລມຄມໍສຸ, ອຘມ຺ມຣາໂຄ ວິສມໂລໂຠ ມິຈ຺ຉາຘມ຺ໂມ. ຕີສຸ ຘມ຺ເມສຸ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕສຸ ອິເມ ຘມ຺ມາ ເວປຸລ຺ລມຄມໍສຸ, ອມຕ຺ເຕຍ຺ຍຕາ ອເປຕ຺ເຕຍ຺ຍຕາ ອສາມຎ຺ຎຕາ ອພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎຕາ ນ ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິຕາ. ອິເມສຸ ຘມ຺ເມສຸ ເວປຸລ຺ລໍ ຄເຕສຸ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາຍຸປິ ປຣິຫາຍິ, ວຓ຺ໂຓປິ ປຣິຫາຍິ. ເຕສໍ ອາຍຸນາປິ ປຣິຫາຍມານານໍ ວຓ຺ເຓນປິ ປຣິຫາຍມານານໍ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍວສ຺ສສຕາຍຸການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ວສ຺ສສຕາຍຸກາ ປຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ.

ທສວສ຺ສາຍຸກສມໂຍ

໑໐໓. ‘‘ຠວິສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ສມໂຍ, ຍໍ ອິເມສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ທສວສ຺ສາຍຸກາ ປຸຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ທສວສ຺ສາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ປຎ຺ຈວສ຺ສິກາ [ປຎ຺ຈມາສິກາ (ກ. ສີ.)] ກຸມາຣິກາ ອລໍປເຕຍ຺ຍາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ທສວສ຺ສາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ອິມານິ ຣສານິ ອນ຺ຕຣຘາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ສປ຺ປິ ນວນີຕໍ ເຕລໍ ມຘຸ ຜາຓິຕໍ ໂລຓໍ. ທສວສ຺ສາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ກຸທ຺ຣູສໂກ ອຄ຺ຄໍ ໂຠຊນານໍ [ອຄ຺ຄໂຠຊນໍ (ສ຺ຍາ.)] ຠວິສ຺ສຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ສາລິມໍໂສທໂນ ອຄ຺ຄໍ ໂຠຊນານໍ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທສວສ຺ສາຍຸເກສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ກຸທ຺ຣູສໂກ ອຄ຺ຄໍ ໂຠຊນານໍ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ທສວສ຺ສາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ທສ ກຸສລກມ຺ມປຖາ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອນ຺ຕຣຘາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ທສ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ ອຕິພ຺ຍາທິປ຺ປິສ຺ສນ຺ຕິ [ອຕິວິຍ ທິປ຺ປິສ຺ສນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ. ປີ.), ອຕິວ຺ຍາທິປ຺ປິສ຺ສນ຺ຕິ (ສີ.)]. ທສວສ຺ສາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ກຸສລນ຺ຕິປິ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ກຸໂຕ ປນ ກຸສລສ຺ສ ກາຣໂກ. ທສວສ຺ສາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ເຍ ເຕ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອມຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ອເປຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ອສາມຎ຺ຎາ ອພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎາ ນ ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິໂນ, ເຕ ປຸຊ຺ຊາ ຈ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ປາສໍສາ ຈ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ມຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ເປຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ສາມຎ຺ຎາ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎາ ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິໂນ ປຸຊ຺ຊາ ຈ ປາສໍສາ ຈ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທສວສ຺ສາຍຸເກສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ເຍ ເຕ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອມຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ອເປຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ອສາມຎ຺ຎາ ອພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎາ ນ ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິໂນ, ເຕ ປຸຊ຺ຊາ ຈ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ປາສໍສາ ຈ.

‘‘ທສວສ຺ສາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ມາຕາຕິ ວາ ມາຕຸຈ຺ຉາຕິ ວາ ມາຕຸລານີຕິ ວາ ອາຈຣິຍຠຣິຍາຕິ ວາ ຄຣູນໍ ທາຣາຕິ ວາ. ສມ຺ເຠທໍ ໂລໂກ ຄມິສ຺ສຕິ ຍຖາ ອເຊຬກາ ກຸກ຺ກຸຏສູກຣາ ໂສຓສິງ຺ຄາລາ [ໂສຓສິຄາລາ (ສີ. ປີ.)].

‘‘ທສວສ຺ສາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ຫິ ຕິພ຺ໂພ ອາຆາໂຕ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ ຕິພ຺ໂພ ພ຺ຍາປາໂທ ຕິພ຺ໂພ ມໂນປໂທໂສ ຕິພ຺ພໍ ວຘກຈິຕ຺ຕໍ. ມາຕຸປິ ປຸຕ຺ຕມ຺ຫິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສປິ ມາຕຣິ; ປິຕຸປິ ປຸຕ຺ຕມ຺ຫິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສປິ ປິຕຣິ; ຠາຕຸປິ ຠຄິນິຍາ ຠຄິນິຍາປິ ຠາຕຣິ ຕິພ຺ໂພ ອາຆາໂຕ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ ຕິພ຺ໂພ ພ຺ຍາປາໂທ ຕິພ຺ໂພ ມໂນປໂທໂສ ຕິພ຺ພໍ ວຘກຈິຕ຺ຕໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຄວິກສ຺ສ ມິຄໍ ທິສ຺ວາ ຕິພ຺ໂພ ອາຆາໂຕ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ ຕິພ຺ໂພ ພ຺ຍາປາໂທ ຕິພ຺ໂພ ມໂນປໂທໂສ ຕິພ຺ພໍ ວຘກຈິຕ຺ຕໍ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທສວສ຺ສາຍຸເກສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ຫິ ຕິພ຺ໂພ ອາຆາໂຕ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ ຕິພ຺ໂພ ພ຺ຍາປາໂທ ຕິພ຺ໂພ ມໂນປໂທໂສ ຕິພ຺ພໍ ວຘກຈິຕ຺ຕໍ. ມາຕຸປິ ປຸຕ຺ຕມ຺ຫິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສປິ ມາຕຣິ; ປິຕຸປິ ປຸຕ຺ຕມ຺ຫິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສປິ ປິຕຣິ; ຠາຕຸປິ ຠຄິນິຍາ ຠຄິນິຍາປິ ຠາຕຣິ ຕິພ຺ໂພ ອາຆາໂຕ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ ຕິພ຺ໂພ ພ຺ຍາປາໂທ ຕິພ຺ໂພ ມໂນປໂທໂສ ຕິພ຺ພໍ ວຘກຈິຕ຺ຕໍ.

໑໐໔. ‘‘ທສວສ຺ສາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ສຕ຺ຕາຫໍ ສຕ຺ຖນ຺ຕຣກປ຺ໂປ ຠວິສ຺ສຕິ. ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ຫິ ມິຄສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຕິຓ຺ຫານິ ສຕ຺ຖານິ ຫຕ຺ເຖສຸ ປາຕຸຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕ ຕິຓ຺ເຫນ ສຕ຺ເຖນ ‘ເອສ ມິໂຄ ເອສ ມິໂຄ’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສ຺ສນ຺ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ເຕສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕານໍ ເອກຈ຺ຈານໍ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ມາ ຈ ມຍໍ ກຎ຺ຈິ [ກິຎ຺ຈິ (ກ.)], ມາ ຈ ອມ຺ເຫ ໂກຈິ, ຍໍນູນ ມຍໍ ຕິຓຄຫນໍ ວາ ວນຄຫນໍ ວາ ຣຸກ຺ຂຄຫນໍ ວາ ນທີວິທຸຄ຺ຄໍ ວາ ປພ຺ພຕວິສມໍ ວາ ປວິສິຕ຺ວາ ວນມູລຜລາຫາຣາ ຍາເປຍ຺ຍາມາ’ຕິ. ເຕ ຕິຓຄຫນໍ ວາ ວນຄຫນໍ ວາ ຣຸກ຺ຂຄຫນໍ ວາ ນທີວິທຸຄ຺ຄໍ ວາ ປພ຺ພຕວິສມໍ ວາ [ເຕ ຕິຓຄຫນໍ ວນຄຫນໍ ຣຸກ຺ຂຄຫນໍ ນທີວິທຸຄ຺ຄໍ ປພ຺ພຕວິສມໍ (ສີ. ປີ.)] ປວິສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ວນມູລຜລາຫາຣາ ຍາເປສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ຕິຓຄຫນາ ວນຄຫນາ ຣຸກ຺ຂຄຫນາ ນທີວິທຸຄ຺ຄາ ປພ຺ພຕວິສມາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາລິງ຺ຄິຕ຺ວາ ສຠາຄາຍິສ຺ສນ຺ຕິ ສມສ຺ສາສິສ຺ສນ຺ຕິ – ‘ທິຏ຺ຐາ, ໂຠ, ສຕ຺ຕາ ຊີວສິ, ທິຏ຺ຐາ, ໂຠ, ສຕ຺ຕາ ຊີວສີ’ຕິ.

ອາຍຸວຓ຺ຓາທິວຑ຺ຒນກຖາ

໑໐໕. ‘‘ອຖ ໂຂ ເຕສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕານໍ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ມຍໍ ໂຂ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາທານເຫຕຸ ເອວຣູປໍ ອາຍຕໍ ຎາຕິກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ຕາ. ຍໍນູນ ມຍໍ ກຸສລໍ ກເຣຍ຺ຍາມ. ກິໍ ກຸສລໍ ກເຣຍ຺ຍາມ? ຍໍນູນ ມຍໍ ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣເມຍ຺ຍາມ, ອິທໍ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍາມາ’ຕິ. ເຕ ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣມິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິທໍ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາທານເຫຕຸ ອາຍຸນາປິ ວຑ຺ຒິສ຺ສນ຺ຕິ, ວຓ຺ເຓນປິ ວຑ຺ຒິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕສໍ ອາຍຸນາປິ ວຑ຺ຒມານານໍ ວຓ຺ເຓນປິ ວຑ຺ຒມານານໍ ທສວສ຺ສາຍຸການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ວີສຕິວສ຺ສາຍຸກາ ປຸຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ເຕສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕານໍ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ມຍໍ ໂຂ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາທານເຫຕຸ ອາຍຸນາປິ ວຑ຺ຒາມ, ວຓ຺ເຓນປິ ວຑ຺ຒາມ. ຍໍນູນ ມຍໍ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ກຸສລໍ ກເຣຍ຺ຍາມ. ກິໍ ກຸສລໍ ກເຣຍ຺ຍາມ? ຍໍນູນ ມຍໍ ອທິນ຺ນາທານາ ວິຣເມຍ຺ຍາມ… ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ວິຣເມຍ຺ຍາມ… ມຸສາວາທາ ວິຣເມຍ຺ຍາມ… ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ວິຣເມຍ຺ຍາມ… ຜຣຸສາຍ ວາຈາຍ ວິຣເມຍ຺ຍາມ… ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ວິຣເມຍ຺ຍາມ… ອຠິຊ຺ຌໍ ປຊເຫຍ຺ຍາມ… ພ຺ຍາປາທໍ ປຊເຫຍ຺ຍາມ… ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ປຊເຫຍ຺ຍາມ… ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ປຊເຫຍ຺ຍາມ – ອຘມ຺ມຣາຄໍ ວິສມໂລຠໍ ມິຈ຺ຉາຘມ຺ມໍ… ຍໍນູນ ມຍໍ ມຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ອສ຺ສາມ ເປຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ສາມຎ຺ຎາ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎາ ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິໂນ, ອິທໍ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍາມາ’ຕິ. ເຕ ມຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ເປຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ສາມຎ຺ຎາ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎາ ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິໂນ, ອິທໍ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ.

‘‘ເຕ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາທານເຫຕຸ ອາຍຸນາປິ ວຑ຺ຒິສ຺ສນ຺ຕິ, ວຓ຺ເຓນປິ ວຑ຺ຒິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕສໍ ອາຍຸນາປິ ວຑ຺ຒມານານໍ ວຓ຺ເຓນປິ ວຑ຺ຒມານານໍ ວີສຕິວສ຺ສາຍຸການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ຈຕ຺ຕາຣີສວສ຺ສາຍຸກາ ປຸຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ… ຈຕ຺ຕາຣີສວສ຺ສາຍຸການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອສີຕິວສ຺ສາຍຸກາ ປຸຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ… ອສີຕິວສ຺ສາຍຸການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ສຏ຺ຐິວສ຺ສສຕາຍຸກາ ປຸຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ… ສຏ຺ຐິວສ຺ສສຕາຍຸການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ວີສຕິຕິວສ຺ສສຕາຍຸກາ ປຸຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ… ວີສຕິຕິວສ຺ສສຕາຍຸການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ຈຕ຺ຕາຣີສຉພ຺ພສ຺ສສຕາຍຸກາ ປຸຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ຈຕ຺ຕາຣີສຉພ຺ພສ຺ສສຕາຍຸການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ທ຺ເວວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸກາ ປຸຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ… ທ຺ເວວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ຈຕ຺ຕາຣິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸກາ ປຸຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ… ຈຕ຺ຕາຣິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຏ຺ຐວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸກາ ປຸຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ… ອຏ຺ຐວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ວີສຕິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸກາ ປຸຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ… ວີສຕິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ຈຕ຺ຕາຣີສວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸກາ ປຸຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ… ຈຕ຺ຕາຣີສວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອສີຕິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸກາ ປຸຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ… ອສີຕິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ປຎ຺ຈວສ຺ສສຕິກາ ກຸມາຣິກາ ອລໍປເຕຍ຺ຍາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ.

ສງ຺ຂຣາຊອຸປ຺ປຕ຺ຕິ

໑໐໖. ‘‘ອສີຕິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ຕໂຍ ອາພາຘາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິຈ຺ຉາ, ອນສນໍ, ຊຣາ. ອສີຕິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ອຍໍ ຊມ຺ພຸທີໂປ ອິທ຺ໂຘ ເຈວ ຠວິສ຺ສຕິ ຜີໂຕ ຈ, ກຸກ຺ກຸຏສມ຺ປາຕິກາ ຄາມນິຄມຣາຊຘານິໂຍ [ຄາມນິຄມຊນປທາ ຣາຊຘານິໂຍ (ກ.)]. ອສີຕິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ອຍໍ ຊມ຺ພຸທີໂປ ອວີຈິ ມຎ຺ເຎ ຜຸໂຏ ຠວິສ຺ສຕິ ມນຸສ຺ເສຫິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ນຬວນໍ ວາ ສຣວນໍ [ສາຣວນໍ (ສ຺ຍາ.)] ວາ. ອສີຕິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ອຍໍ ພາຣາຓສີ ເກຕຸມຕີ ນາມ ຣາຊຘານີ ຠວິສ຺ສຕິ ອິທ຺ຘາ ເຈວ ຜີຕາ ຈ ພຫຸຊນາ ຈ ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສາ ຈ ສຸຠິກ຺ຂາ ຈ. ອສີຕິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ອິມສ຺ມິໍ ຊມ຺ພຸທີເປ ຈຕຸຣາສີຕິນຄຣສຫສ຺ສານິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ເກຕຸມຕີຣາຊຘານີປມຸຂານິ. ອສີຕິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ເກຕຸມຕິຍາ ຣາຊຘານິຍາ ສງ຺ໂຂ ນາມ ຣາຊາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຈາຕຸຣນ຺ໂຕ ວິຊິຕາວີ ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕຣຕນສມນ຺ນາຄໂຕ. ຕສ຺ສິມານິ ສຕ຺ຕ ຣຕນານິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ຈກ຺ກຣຕນໍ ຫຕ຺ຖິຣຕນໍ ອສ຺ສຣຕນໍ ມຓິຣຕນໍ ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ ຄຫປຕິຣຕນໍ ປຣິຓາຍກຣຕນເມວ ສຕ຺ຕມໍ. ປໂຣສຫສ຺ສໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ສູຣາ ວີຣງ຺ຄຣູປາ ປຣເສນປ຺ປມທ຺ທນາ. ໂສ ອິມໍ ປຖວິໍ ສາຄຣປຣິຍນ຺ຕໍ ອທຓ຺ເຑນ ອສຕ຺ເຖນ ຘມ຺ເມນ ອຠິວິຊິຍ ອຊ຺ຌາວສິສ຺ສຕິ.

ເມຕ຺ເຕຍ຺ຍພຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທ

໑໐໗. ‘‘ອສີຕິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ເມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ ນາມ ຠຄວາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ. ເສຍ຺ຍຖາປາຫເມຕຣຫິ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ. ໂສ ອິມໍ ໂລກໍ ສເທວກໍ ສມາຣກໍ ສພ຺ຣຫ຺ມກໍ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຊໍ ສເທວມນຸສ຺ສໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທສ຺ສຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປາຫເມຕຣຫິ ອິມໍ ໂລກໍ ສເທວກໍ ສມາຣກໍ ສພ຺ຣຫ຺ມກໍ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຊໍ ສເທວມນຸສ຺ສໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທມິ. ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສສ຺ສຕິ; ເສຍ຺ຍຖາປາຫເມຕຣຫິ ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສມິ. ໂສ ອເນກສຫສ຺ສໍ [ອເນກສຕສຫສ຺ສໍ (ກ.)] ຠິກ຺ຂຸສໍຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປາຫເມຕຣຫິ ອເນກສຕໍ ຠິກ຺ຂຸສໍຆໍ ປຣິຫຣາມິ.

໑໐໘. ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ໂຂ ນາມ ຣາຊາ ໂຍ ໂສ ຍູໂປ ຣຎ຺ຎາ ມຫາປນາເທນ ກາຣາປິໂຕ. ຕໍ ຍູປໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ອຊ຺ຌາວສິຕ຺ວາ ຕໍ ທຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓກປຓທ຺ຘິກວຓິພ຺ພກຍາຈການໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ເມຕ຺ເຕຍ຺ຍສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ. ໂສ ເອວໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສຕິ.

໑໐໙. ‘‘ອຕ຺ຕທີປາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຫຣຖ ອຕ຺ຕສຣຓາ ອນຎ຺ຎສຣຓາ, ຘມ຺ມທີປາ ຘມ຺ມສຣຓາ ອນຎ຺ຎສຣຓາ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕທີໂປ ວິຫຣຕິ ອຕ຺ຕສຣໂຓ ອນຎ຺ຎສຣໂຓ ຘມ຺ມທີໂປ ຘມ຺ມສຣໂຓ ອນຎ຺ຎສຣໂຓ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສີ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕທີໂປ ວິຫຣຕິ ອຕ຺ຕສຣໂຓ ອນຎ຺ຎສຣໂຓ ຘມ຺ມທີໂປ ຘມ຺ມສຣໂຓ ອນຎ຺ຎສຣໂຓ.

ຠິກ຺ຂຸໂນອາຍຸວຓ຺ຓາທິວຑ຺ຒນກຖາ

໑໑໐. ‘‘ໂຄຈເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຖ ສເກ ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍ. ໂຄຈເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣນ຺ຕາ ສເກ ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍ ອາຍຸນາປິ ວຑ຺ຒິສ຺ສຖ, ວຓ຺ເຓນປິ ວຑ຺ຒິສ຺ສຖ, ສຸເຂນປິ ວຑ຺ຒິສ຺ສຖ, ໂຠເຄນປິ ວຑ຺ຒິສ຺ສຖ, ພເລນປິ ວຑ຺ຒິສ຺ສຖ.

‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຍຸສ຺ມິໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຉນ຺ທສມາຘິປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕິ, ວີຣິຍສມາຘິປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕິ, ຈິຕ຺ຕສມາຘິປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕິ, ວີມໍສາສມາຘິປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕິ. ໂສ ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິທ຺ຘິປາທານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ອາກງ຺ຂມາໂນ ກປ຺ປໍ ວາ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ກປ຺ປາວເສສໍ ວາ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຍຸສ຺ມິໍ.

‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ວຓ຺ຓສ຺ມິໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ, ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ວຓ຺ຓສ຺ມິໍ.

‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຸຂສ຺ມິໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ…ເປ… ທຸຕິຍໍ ຌານໍ…ເປ… ຕຕິຍໍ ຌານໍ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ, ສຸຂສ຺ມິໍ.

‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຠຄສ຺ມິໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ ຕຖາ ທຸຕິຍໍ. ຕຖາ ຕຕິຍໍ. ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ກຣຸຓາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ມຸທິຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ຕຖາ ທຸຕິຍໍ. ຕຖາ ຕຕິຍໍ. ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຠຄສ຺ມິໍ.

‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ພລສ຺ມິໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ພລສ຺ມິໍ.

‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎໍ ເອກພລມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ ຍໍ ເອວໍ ທຸປ຺ປສຫໍ, ຍຖຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຣພລໍ. ກຸສລານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ ສມາທານເຫຕຸ ເອວມິທໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕິຍໍ.