໒. ອຸທຸມ຺ພຣິກສຸຕ຺ຕໍ

ນິຄ຺ໂຣຘປຣິພ຺ພາຊກວຕ຺ຖຸ

໔໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຸທຸມ຺ພຣິກາຍ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາເມ ປຏິວສຕິ ມຫຕິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ຕິໍສມຕ຺ເຕຫິ ປຣິພ຺ພາຊກສເຕຫິ. ອຖ ໂຂ ສນ຺ຘາໂນ ຄຫປຕິ ທິວາ ທິວສ຺ສ [ທິວາທິວສ຺ເສວ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ຣາຊຄຫາ ນິກ຺ຂມິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ອຖ ໂຂ ສນ຺ຘານສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອກາໂລ ໂຂ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ປຏິສລ຺ລີໂນ ຠຄວາ. ມໂນຠາວນີຍານມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອສມໂຍ ທສ຺ສນາຍ. ປຏິສລ຺ລີນາ ມໂນຠາວນີຍາ ຠິກ຺ຂູ. ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ອຸທຸມ຺ພຣິກາຍ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາໂມ, ເຍນ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ສນ຺ຘາໂນ ຄຫປຕິ ເຍນ ອຸທຸມ຺ພຣິກາຍ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາໂມ, ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

໕໐. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ມຫຕິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອຸນ຺ນາທິນິຍາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາຍ ອເນກວິຫິຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ກເຖນ຺ຕິຍາ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣາຊກຖໍ ໂຈຣກຖໍ ມຫາມຕ຺ຕກຖໍ ເສນາກຖໍ ຠຍກຖໍ ຍຸທ຺ຘກຖໍ ອນ຺ນກຖໍ ປານກຖໍ ວຕ຺ຖກຖໍ ສຍນກຖໍ ມາລາກຖໍ ຄນ຺ຘກຖໍ ຎາຕິກຖໍ ຍານກຖໍ ຄາມກຖໍ ນິຄມກຖໍ ນຄຣກຖໍ ຊນປທກຖໍ ອິຕ຺ຖິກຖໍ ສູຣກຖໍ ວິສິຂາກຖໍ ກຸມ຺ຠຏ຺ຐານກຖໍ ປຸພ຺ພເປຕກຖໍ ນານຕ຺ຕກຖໍ ໂລກກ຺ຂາຍິກໍ ສມຸທ຺ທກ຺ຂາຍິກໍ ອິຕິຠວາຠວກຖໍ ອິຕິ ວາ.

໕໑. ອທ຺ທສາ ໂຂ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ສນ຺ຘານໍ ຄຫປຕິໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວາ ສກໍ ປຣິສໍ ສຓ຺ຐາເປສິ – ‘‘ອປ຺ປສທ຺ທາ ໂຠນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕຸ, ມາ ໂຠນ຺ໂຕ ສທ຺ທມກຕ຺ຖ. ອຍໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວໂກ ອາຄຈ຺ຉຕິ ສນ຺ຘາໂນ ຄຫປຕິ. ຍາວຕາ ໂຂ ປນ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກາ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ຣາຊຄເຫ ປຏິວສນ຺ຕິ, ອຍໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ສນ຺ຘາໂນ ຄຫປຕິ. ອປ຺ປສທ຺ທກາມາ ໂຂ ປເນເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອປ຺ປສທ຺ທວິນີຕາ, ອປ຺ປສທ຺ທສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທິໂນ. ອປ຺ເປວ ນາມ ອປ຺ປສທ຺ທໍ ປຣິສໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ.

໕໒. ອຖ ໂຂ ສນ຺ຘາໂນ ຄຫປຕິ ເຍນ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນິຄ຺ໂຣເຘນ ປຣິພ຺ພາຊເກນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ສນ຺ຘາໂນ ຄຫປຕິ ນິຄ຺ໂຣຘໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຎ຺ຎຖາ ໂຂ ອິເມ ໂຠນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ສງ຺ຄມ຺ມ ສມາຄມ຺ມ ອຸນ຺ນາທິໂນ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາ ອເນກວິຫິຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣາຊກຖໍ…ເປ… ອິຕິຠວາຠວກຖໍ ອິຕິ ວາ. ອຎ຺ຎຖາ ໂຂ [ຈ (ສີ. ປີ.)] ປນ ໂສ ຠຄວາ ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານິ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານິ ປຏິເສວຕິ ອປ຺ປສທ຺ທານິ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສານິ ວິຊນວາຕານິ ມນຸສ຺ສຣາຫສ຺ເສຍ຺ຍການິ ປຏິສລ຺ລານສາຣຸປ຺ປານີ’’ຕິ.

໕໓. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ສນ຺ຘານໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍຄ຺ເຆ ຄຫປຕິ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ເກນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປຕິ, ເກນ ສາກຈ຺ຉໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ເກນ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ? ສຸຎ຺ຎາຄາຣຫຕາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ອປຣິສາວຈໂຣ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ນາລໍ ສລ຺ລາປາຍ. ໂສ ອນ຺ຕມນ຺ຕາເນວ ເສວຕິ [ອນ຺ຕປນ຺ຕາເນວ (ສ຺ຍາ.)]. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ໂຄກາຓາ ປຣິຍນ຺ຕຈາຣິນີ ອນ຺ຕມນ຺ຕາເນວ ເສວຕິ. ເອວເມວ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຫຕາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ປຎ຺ຎາ; ອປຣິສາວຈໂຣ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ; ນາລໍ ສລ຺ລາປາຍ. ໂສ ອນ຺ຕມນ຺ຕາເນວ ເສວຕິ. ອິງ຺ຆ, ຄຫປຕິ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອິມໍ ປຣິສໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເອກປຎ຺ເຫເນວ ນໍ ສໍສາເທຍ຺ຍາມ [ສໍຫເຣຍ຺ຍາມ (ກ.)], ຕຸຈ຺ຉກຸມ຺ຠີວ ນໍ ມຎ຺ເຎ ໂອໂຣເຘຍ຺ຍາມາ’’ຕິ.

໕໔. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ຠຄວາ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ວິສຸທ຺ຘາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສິກາຍ ສນ຺ຘານສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິຄ຺ໂຣເຘນ ປຣິພ຺ພາຊເກນ ສທ຺ຘິໍ ອິມໍ ກຖາສລ຺ລາປໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຄິຊ຺ຌກູຏາ ປພ຺ພຕາ ໂອໂຣຫິຕ຺ວາ ເຍນ ສຸມາຄຘາຍ ຕີເຣ ໂມຣນິວາໂປ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສຸມາຄຘາຍ ຕີເຣ ໂມຣນິວາເປ ອພ຺ໂຠກາເສ ຈງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ສຸມາຄຘາຍ ຕີເຣ ໂມຣນິວາເປ ອພ຺ໂຠກາເສ ຈງ຺ກມນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ສກໍ ປຣິສໍ ສຓ຺ຐາເປສິ – ‘‘ອປ຺ປສທ຺ທາ ໂຠນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕຸ, ມາ ໂຠນ຺ໂຕ ສທ຺ທມກຕ຺ຖ, ອຍໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສຸມາຄຘາຍ ຕີເຣ ໂມຣນິວາເປ ອພ຺ໂຠກາເສ ຈງ຺ກມຕິ. ອປ຺ປສທ຺ທກາໂມ ໂຂ ປນ ໂສ ອາຍສ຺ມາ, ອປ຺ປສທ຺ທສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທີ. ອປ຺ເປວ ນາມ ອປ຺ປສທ຺ທໍ ປຣິສໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ. ສເຈ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອິມໍ ປຣິສໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອິມໍ ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ – ‘ໂກ ນາມ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ຘມ຺ໂມ, ເຍນ ຠຄວາ ສາວເກ ວິເນຕິ, ເຍນ ຠຄວຕາ ສາວກາ ວິນີຕາ ອສ຺ສາສປ຺ປຕ຺ຕາ ປຏິຊານນ຺ຕິ ອຊ຺ຌາສຍໍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’ນ຺ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ.

ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາວາໂທ

໕໕. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຍນ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຖ ໂຂ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ, ສ຺ວາຄຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ. ຈິຣສ຺ສໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອິມໍ ປຣິຍາຍມກາສິ ຍທິທໍ ອິຘາຄມນາຍ. ນິສີທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ, ອິທມາສນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ນິຄ຺ໂຣໂຘປິ ໂຂ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນີຈາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ນິຄ຺ໂຣຘໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ, ກາ ຈ ປນ ໂວ ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ນິຄ຺ໂຣໂຘ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ, ‘‘ອິຘ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອທ຺ທສາມ ຠຄວນ຺ຕໍ ສຸມາຄຘາຍ ຕີເຣ ໂມຣນິວາເປ ອພ຺ໂຠກາເສ ຈງ຺ກມນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວານ ເອວໍ ອໂວຈຸມ຺ຫາ – ‘ສເຈ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອິມໍ ປຣິສໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອິມໍ ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ – ໂກ ນາມ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ຘມ຺ໂມ, ເຍນ ຠຄວາ ສາວເກ ວິເນຕິ, ເຍນ ຠຄວຕາ ສາວກາ ວິນີຕາ ອສ຺ສາສປ຺ປຕ຺ຕາ ປຏິຊານນ຺ຕິ ອຊ຺ຌາສຍໍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’ນ຺ຕິ? ອຍໍ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ; ອຖ ຠຄວາ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

໕໖. ‘‘ທຸຊ຺ຊານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕຍາ ອຎ຺ຎທິຏ຺ຐິເກນ ອຎ຺ຎຂນ຺ຕິເກນ ອຎ຺ຎຣຸຈິເກນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣາໂຍເຄນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣາຈຣິຍເກນ, ເຍນາຫໍ ສາວເກ ວິເນມິ, ເຍນ ມຍາ ສາວກາ ວິນີຕາ ອສ຺ສາສປ຺ປຕ຺ຕາ ປຏິຊານນ຺ຕິ ອຊ຺ຌາສຍໍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ອິງ຺ຆ ຕ຺ວໍ ມໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ສເກ ອາຈຣິຍເກ ອຘິເຊຄຸຈ຺ເຉ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉ – ‘ກຖໍ ສນ຺ຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ໂຫຕິ, ກຖໍ ອປຣິປຸຓ຺ຓາ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອຸນ຺ນາທິໂນ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາ ອເຫສຸໍ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ ໂຠ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ມຫິທ຺ຘິກຕາ ມຫານຸຠາວຕາ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ສກວາທໍ ຐເປສ຺ສຕິ, ປຣວາເທນ ປວາເຣສ຺ສຕີ’’ຕິ.

໕໗. ອຖ ໂຂ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊເກ ອປ຺ປສທ຺ເທ ກຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຍໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາວາທາ [ຕໂຣຊິຄຸຈ຺ຉໍສາໂຣທາ (ກ.)] ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາສາຣາ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາອລ຺ລີນາ ວິຫຣາມ. ກຖໍ ສນ຺ຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ໂຫຕິ, ກຖໍ ອປຣິປຸຓ຺ຓາ’’ຕິ?

‘‘ອິຘ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ອເຈລໂກ ໂຫຕິ ມຸຕ຺ຕາຈາໂຣ, ຫຕ຺ຖາປເລຂໂນ [ຫຕ຺ຖາວເລຂໂນ (ສ຺ຍາ.)], ນ ເອຫິຠທ຺ທນ຺ຕິໂກ, ນ ຕິຏ຺ຐຠທ຺ທນ຺ຕິໂກ, ນາຠິຫຏໍ, ນ ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕໍ, ນ ນິມນ຺ຕນໍ ສາທິຍຕິ, ໂສ ນ ກຸມ຺ຠິມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ກໂຬປິມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ເອຬກມນ຺ຕຣໍ, ນ ທຓ຺ຑມນ຺ຕຣໍ, ນ ມຸສລມນ຺ຕຣໍ, ນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠຸຎ຺ຊມານານໍ, ນ ຄພ຺ຠິນິຍາ, ນ ປາຍມານາຍ, ນ ປຸຣິສນ຺ຕຣຄຕາຍ, ນ ສງ຺ກິຕ຺ຕີສຸ, ນ ຍຕ຺ຖ ສາ ອຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ນ ຍຕ຺ຖ ມກ຺ຂິກາ ສຓ຺ຑສຓ຺ຑຈາຣິນີ, ນ ມຈ຺ຉໍ, ນ ມໍສໍ, ນ ສຸຣໍ, ນ ເມຣຍໍ, ນ ຖຸໂສທກໍ ປິວຕິ, ໂສ ເອກາຄາຣິໂກ ວາ ໂຫຕິ ເອກາໂລປິໂກ, ທ຺ວາຄາຣິໂກ ວາ ໂຫຕິ ທ຺ວາໂລປິໂກ, ສຕ຺ຕາຄາຣິໂກ ວາ ໂຫຕິ ສຕ຺ຕາໂລປິໂກ, ເອກິສ຺ສາປິ ທຕ຺ຕິຍາ ຍາເປຕິ, ທ຺ວີຫິປິ ທຕ຺ຕີຫິ ຍາເປຕິ, ສຕ຺ຕຫິປິ ທຕ຺ຕີຫິ ຍາເປຕິ; ເອກາຫິກມ຺ປິ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ, ທ຺ວີຫິກມ຺ປິ [ທ຺ວາຫິກໍປິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ, ສຕ຺ຕາຫິກມ຺ປິ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ, ອິຕິ ເອວຣູປໍ ອທ຺ຘມາສິກມ຺ປິ ປຣິຍາຍຠຕ຺ຕໂຠຊນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ໂສ ສາກຠກ຺ໂຂ ວາ ໂຫຕິ, ສາມາກຠກ຺ໂຂ ວາ ໂຫຕິ, ນີວາຣຠກ຺ໂຂ ວາ ໂຫຕິ, ທທ຺ທຸລຠກ຺ໂຂ ວາ ໂຫຕິ, ຫຏຠກ຺ໂຂ ວາ ໂຫຕິ, ກຓຠກ຺ໂຂ ວາ ໂຫຕິ, ອາຈາມຠກ຺ໂຂ ວາ ໂຫຕິ, ປິຎ຺ຎາກຠກ຺ໂຂ ວາ ໂຫຕິ, ຕິຓຠກ຺ໂຂ ວາ ໂຫຕິ, ໂຄມຍຠກ຺ໂຂ ວາ ໂຫຕິ; ວນມູລຜລາຫາໂຣ ຍາເປຕິ ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊີ. ໂສ ສາຓານິປິ ຘາເຣຕິ, ມສາຓານິປິ ຘາເຣຕິ, ຉວທຸສ຺ສານິປິ ຘາເຣຕິ, ປໍສຸກູລານິປິ ຘາເຣຕິ, ຕິຣີຏານິປິ ຘາເຣຕິ, ອຊິນມ຺ປິ ຘາເຣຕິ, ອຊິນກ຺ຂິປມ຺ປິ ຘາເຣຕິ, ກຸສຈີຣມ຺ປິ ຘາເຣຕິ, ວາກຈີຣມ຺ປິ ຘາເຣຕິ, ຜລກຈີຣມ຺ປິ ຘາເຣຕິ, ເກສກມ຺ພລມ຺ປິ ຘາເຣຕິ, ວາຬກມ຺ພລມ຺ປິ ຘາເຣຕິ, ອຸລູກປກ຺ຂມ຺ປິ ຘາເຣຕິ, ເກສມສ຺ສຸໂລຈໂກປິ ໂຫຕິ ເກສມສ຺ສຸໂລຈນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ອຸພ຺ຠຏ຺ຐໂກປິ [ອຸຠຏ຺ຐໂກປິ (ສ຺ຍາ.), ອຸພ຺ຠຏ຺ຐິໂກປິ (ກ.)] ໂຫຕິ ອາສນປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ອຸກ຺ກຸຏິໂກປິ ໂຫຕິ ອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານມນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ກຓ຺ຏກາປສ຺ສຍິໂກປິ ໂຫຕິ ກຓ຺ຏກາປສ຺ສເຍ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ຜລກເສຍ຺ຍມ຺ປິ ກປ຺ເປຕິ, ຖຓ຺ຑິລເສຍ຺ຍມ຺ປິ ກປ຺ເປຕິ, ເອກປສ຺ສຍິໂກປິ ໂຫຕິ ຣໂຊຊລ຺ລຘໂຣ, ອພ຺ໂຠກາສິໂກປິ ໂຫຕິ ຍຖາສນ຺ຖຕິໂກ, ເວກຏິໂກປິ ໂຫຕິ ວິກຏໂຠຊນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ອປານໂກປິ ໂຫຕິ ອປານກຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ສາຍຕຕິຍກມ຺ປິ ອຸທໂກໂຣຫນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຍທິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ວາ ໂຫຕິ ອປຣິປຸຓ຺ຓາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອທ຺ຘາ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ໂຫຕິ, ໂນ ອປຣິປຸຓ຺ຓາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍປິ ໂຂ ອຫໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາຍ ອເນກວິຫິເຕ ອຸປກ຺ກິເລເສ ວທາມີ’’ຕິ.

ອຸປກ຺ກິເລໂສ

໕໘. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເອວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາຍ ອເນກວິຫິເຕ ອຸປກ຺ກິເລເສ ວທຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຕປໍ ສມາທິຍຕິ, ໂສ ເຕນ ຕປສາ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ໂປ. ຍມ຺ປິ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຕປໍ ສມາທິຍຕິ, ໂສ ເຕນ ຕປສາ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ໂປ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສິໂນ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຕປໍ ສມາທິຍຕິ, ໂສ ເຕນ ຕປສາ ອຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕິ ປຣໍ ວມ຺ເຠຕິ. ຍມ຺ປິ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຕປໍ ສມາທິຍຕິ, ໂສ ເຕນ ຕປສາ ອຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕິ ປຣໍ ວມ຺ເຠຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສິໂນ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຕປໍ ສມາທິຍຕິ, ໂສ ເຕນ ຕປສາ ມຊ຺ຊຕິ ມຸຈ຺ຉຕິ ປມາທມາປຊ຺ຊຕິ [ມທມາປຊ຺ຊຕິ (ສ຺ຍາ.)]. ຍມ຺ປິ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຕປໍ ສມາທິຍຕິ, ໂສ ເຕນ ຕປສາ ມຊ຺ຊຕິ ມຸຈ຺ຉຕິ ປມາທມາປຊ຺ຊຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສິໂນ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ໂຫຕິ.

໕໙. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຕປໍ ສມາທິຍຕິ, ໂສ ເຕນ ຕປສາ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ໂສ ເຕນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກນ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ໂປ. ຍມ຺ປິ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຕປໍ ສມາທິຍຕິ, ໂສ ເຕນ ຕປສາ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ໂສ ເຕນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກນ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ໂປ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສິໂນ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຕປໍ ສມາທິຍຕິ, ໂສ ເຕນ ຕປສາ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ໂສ ເຕນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກນ ອຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕິ ປຣໍ ວມ຺ເຠຕິ. ຍມ຺ປິ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຕປໍ ສມາທິຍຕິ, ໂສ ເຕນ ຕປສາ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ໂສ ເຕນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກນ ອຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕິ ປຣໍ ວມ຺ເຠຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສິໂນ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຕປໍ ສມາທິຍຕິ, ໂສ ເຕນ ຕປສາ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ໂສ ເຕນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກນ ມຊ຺ຊຕິ ມຸຈ຺ຉຕິ ປມາທມາປຊ຺ຊຕິ. ຍມ຺ປິ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຕປໍ ສມາທິຍຕິ, ໂສ ເຕນ ຕປສາ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ໂສ ເຕນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກນ ມຊ຺ຊຕິ ມຸຈ຺ຉຕິ ປມາທມາປຊ຺ຊຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສິໂນ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ໂຫຕິ.

໖໐. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ໂຠຊເນສຸ ໂວທາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ – ‘ອິທໍ ເມ ຂມຕິ, ອິທໍ ເມ ນກ຺ຂມຕີ’ຕິ. ໂສ ຍຎ຺ຈ [ຍໍ ຫິ (ສີ. ປີ.)] ຂ຺ວສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ຕໍ ສາເປກ຺ໂຂ ປຊຫຕິ. ຍໍ ປນສ຺ສ ຂມຕິ, ຕໍ ຄຘິໂຕ [ຄຖິໂຕ (ສີ. ປີ.)] ມຸຈ຺ຉິໂຕ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ອນາທີນວທສ຺ສາວີ ອນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ…ເປ… ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສິໂນ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຕປໍ ສມາທິຍຕິ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກນິກນ຺ຕິເຫຕຸ – ‘ສກ຺ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ມໍ ຣາຊາໂນ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕາ ຂຕ຺ຕິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຄຫປຕິກາ ຕິຕ຺ຖິຍາ’ຕິ…ເປ… ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສິໂນ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ໂຫຕິ.

໖໑. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ອປສາເທຕາ [ອປສາເຣຕາ (ກ.)] ໂຫຕິ – ‘ກິໍ ປນາຍໍ ສມ຺ພຫຸລາຊີໂວ [ພຫຸລາຊີໂວ (ສີ. ປີ.)] ສພ຺ພໍ ສໍຠກ຺ເຂຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ມູລພີຊໍ ຂນ຺ຘພີຊໍ ຜຬຸພີຊໍ ອຄ຺ຄພີຊໍ ພີຊພີຊເມວ ປຎ຺ຈມໍ, ອສນິວິຈກ຺ກໍ ທນ຺ຕກູຏໍ, ສມຓປ຺ປວາເທນາ’ຕິ…ເປ… ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສິໂນ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ປສ຺ສຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ກຸເລສຸ ສກ຺ກຣິຍມານໍ ຄຣຸກຣິຍມານໍ ມານິຍມານໍ ປູຊິຍມານໍ. ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິມຎ຺ຫິ ນາມ ສມ຺ພຫຸລາຊີວໍ ກຸເລສຸ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ ມາເນນ຺ຕິ ປູເຊນ຺ຕິ. ມໍ ປນ ຕປສ຺ສິໍ ລູຂາຊີວິໍ ກຸເລສຸ ນ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ນ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ ນ ມາເນນ຺ຕິ ນ ປູເຊນ຺ຕີ’ຕິ, ອິຕິ ໂສ ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍໍ ກຸເລສຸ ອຸປ຺ປາເທຕາ ໂຫຕິ…ເປ… ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສິໂນ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ໂຫຕິ.

໖໒. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ອາປາຖກນິສາທີ ໂຫຕິ…ເປ… ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສິໂນ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ອຕ຺ຕານໍ ອທສ຺ສຍມາໂນ ກຸເລສຸ ຈຣຕິ – ‘ອິທມ຺ປິ ເມ ຕປສ຺ມິໍ ອິທມ຺ປິ ເມ ຕປສ຺ມິ’ນ຺ຕິ…ເປ… ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສິໂນ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ກິຎ຺ຈິເທວ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ເສວຕິ. ໂສ ‘ຂມຕິ ເຕ ອິທ’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ອກ຺ຂມມານໍ ອາຫ – ‘ຂມຕີ’ຕິ. ຂມມານໍ ອາຫ – ‘ນກ຺ຂມຕີ’ຕິ. ອິຕິ ໂສ ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠາສິຕາ ໂຫຕິ…ເປ… ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສິໂນ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວາ ຕຖາຄຕສາວກສ຺ສ ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕໍເຍວ ປຣິຍາຍໍ ອນຸຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ນານຸຊານາຕິ…ເປ… ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສິໂນ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ໂຫຕິ.

໖໓. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ອຸປນາຫີ. ຍມ຺ປິ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ອຸປນາຫີ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສິໂນ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ມກ຺ຂີ ໂຫຕິ ປຬາສີ [ປລາສີ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] …ເປ… ອິສ຺ສຸກີ ໂຫຕິ ມຈ຺ຉຣີ… ສໂຐ ໂຫຕິ ມາຍາວີ… ຖທ຺ໂຘ ໂຫຕິ ອຕິມານີ… ປາປິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ ປາປິການໍ ອິຈ຺ຉານໍ ວສໍ ຄໂຕ… ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ… ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສີ ໂຫຕິ ອາຘານຄ຺ຄາຫີ ທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ. ຍມ຺ປິ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສີ ໂຫຕິ ອາຘານຄ຺ຄາຫີ ທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສິໂນ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ໂຫຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຍທິເມ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາ [ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາຍ (?)] ອຸປກ຺ກິເລສາ ວາ ອນຸປກ຺ກິເລສາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອທ຺ຘາ ໂຂ ອິເມ, ຠນ຺ເຕ, ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາ [ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາຍ (?)] ອຸປກ຺ກິເລສາ [ອຸປກ຺ກິເລສາ ໂຫຕິ (ກ.)], ໂນ ອນຸປກ຺ກິເລສາ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຕປສ຺ສີ ສພ຺ເພເຫວ ອິເມຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອສ຺ສ; ໂກ ປນ ວາໂທ ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣນາ’’ຕິ.

ປຣິສຸທ຺ຘປປຏິກປ຺ປຕ຺ຕກຖາ

໖໔. ‘‘ອິຘ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຕປໍ ສມາທິຍຕິ, ໂສ ເຕນ ຕປສາ ນ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ນ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ໂປ. ຍມ຺ປິ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຕປໍ ສມາທິຍຕິ, ໂສ ເຕນ ຕປສາ ນ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ນ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ໂປ. ເອວໍ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຕປໍ ສມາທິຍຕິ, ໂສ ເຕນ ຕປສາ ນ ອຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕິ ນ ປຣໍ ວມ຺ເຠຕິ…ເປ… ເອວໍ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຕປໍ ສມາທິຍຕິ, ໂສ ເຕນ ຕປສາ ນ ມຊ຺ຊຕິ ນ ມຸຈ຺ຉຕິ ນ ປມາທມາປຊ຺ຊຕິ…ເປ… ເອວໍ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

໖໕. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຕປໍ ສມາທິຍຕິ, ໂສ ເຕນ ຕປສາ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ໂສ ເຕນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກນ ນ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ນ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ໂປ…ເປ… ເອວໍ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຕປໍ ສມາທິຍຕິ, ໂສ ເຕນ ຕປສາ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ໂສ ເຕນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກນ ນ ອຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕິ ນ ປຣໍ ວມ຺ເຠຕິ…ເປ… ເອວໍ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຕປໍ ສມາທິຍຕິ, ໂສ ເຕນ ຕປສາ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ໂສ ເຕນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກນ ນ ມຊ຺ຊຕິ ນ ມຸຈ຺ຉຕິ ນ ປມາທມາປຊ຺ຊຕິ…ເປ… ເອວໍ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

໖໖. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ໂຠຊເນສຸ ນ ໂວທາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ – ‘ອິທໍ ເມ ຂມຕິ, ອິທໍ ເມ ນກ຺ຂມຕີ’ຕິ. ໂສ ຍຎ຺ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ຕໍ ອນເປກ຺ໂຂ ປຊຫຕິ. ຍໍ ປນສ຺ສ ຂມຕິ, ຕໍ ອຄຘິໂຕ ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ອນຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ອາທີນວທສ຺ສາວີ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ…ເປ… ເອວໍ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ນ ຕປໍ ສມາທິຍຕິ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກນິກນ຺ຕິເຫຕຸ – ‘ສກ຺ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ມໍ ຣາຊາໂນ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕາ ຂຕ຺ຕິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຄຫປຕິກາ ຕິຕ຺ຖິຍາ’ຕິ…ເປ… ເອວໍ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

໖໗. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ນາປສາເທຕາ ໂຫຕິ – ‘ກິໍ ປນາຍໍ ສມ຺ພຫຸລາຊີໂວ ສພ຺ພໍ ສໍຠກ຺ເຂຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ມູລພີຊໍ ຂນ຺ຘພີຊໍ ຜຬຸພີຊໍ ອຄ຺ຄພີຊໍ ພີຊພີຊເມວ ປຎ຺ຈມໍ, ອສນິວິຈກ຺ກໍ ທນ຺ຕກູຏໍ, ສມຓປ຺ປວາເທນາ’ຕິ…ເປ… ເອວໍ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ປສ຺ສຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ກຸເລສຸ ສກ຺ກຣິຍມານໍ ຄຣຸ ກຣິຍມານໍ ມານິຍມານໍ ປູຊິຍມານໍ. ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິມຎ຺ຫິ ນາມ ສມ຺ພຫຸລາຊີວໍ ກຸເລສຸ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ ມາເນນ຺ຕິ ປູເຊນ຺ຕິ. ມໍ ປນ ຕປສ຺ສິໍ ລູຂາຊີວິໍ ກຸເລສຸ ນ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ນ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ ນ ມາເນນ຺ຕິ ນ ປູເຊນ຺ຕີ’ຕິ, ອິຕິ ໂສ ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍໍ ກຸເລສຸ ນຸປ຺ປາເທຕາ ໂຫຕິ…ເປ… ເອວໍ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

໖໘. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ນ ອາປາຖກນິສາທີ ໂຫຕິ…ເປ… ເອວໍ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ນ ອຕ຺ຕານໍ ອທສ຺ສຍມາໂນ ກຸເລສຸ ຈຣຕິ – ‘ອິທມ຺ປິ ເມ ຕປສ຺ມິໍ, ອິທມ຺ປິ ເມ ຕປສ຺ມິ’ນ຺ຕິ…ເປ… ເອວໍ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ນ ກຎ຺ຈິເທວ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ເສວຕິ, ໂສ – ‘ຂມຕິ ເຕ ອິທ’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ອກ຺ຂມມານໍ ອາຫ – ‘ນກ຺ຂມຕີ’ຕິ. ຂມມານໍ ອາຫ – ‘ຂມຕີ’ຕິ. ອິຕິ ໂສ ສມ຺ປຊານມຸສາ ນ ຠາສິຕາ ໂຫຕິ…ເປ… ເອວໍ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວາ ຕຖາຄຕສາວກສ຺ສ ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕໍເຍວ ປຣິຍາຍໍ ອນຸຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອນຸຊານາຕິ…ເປ… ເອວໍ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

໖໙. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ອກ຺ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ອນຸປນາຫີ. ຍມ຺ປິ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ອກ຺ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ອນຸປນາຫີ ເອວໍ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ອມກ຺ຂີ ໂຫຕິ ອປຬາສີ…ເປ… ອນິສ຺ສຸກີ ໂຫຕິ ອມຈ຺ຉຣີ… ອສໂຐ ໂຫຕິ ອມາຍາວີ… ອຕ຺ຖທ຺ໂຘ ໂຫຕິ ອນຕິມານີ… ນ ປາປິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ ນ ປາປິການໍ ອິຈ຺ຉານໍ ວສໍ ຄໂຕ… ນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ ນ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ… ນ ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສີ ໂຫຕິ ນ ອາຘານຄ຺ຄາຫີ ສຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ. ຍມ຺ປິ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ນ ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສີ ໂຫຕິ ນ ອາຘານຄ຺ຄາຫີ ສຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ. ເອວໍ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຍທິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ວາ ໂຫຕິ ອປຣິສຸທ຺ຘາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອທ຺ຘາ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ໂຫຕິ ໂນ ອປຣິສຸທ຺ຘາ, ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ ສາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ນ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາ ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ ໂຫຕິ ສາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ; ອປິ ຈ ໂຂ ປປຏິກປ຺ປຕ຺ຕາ [ປປ຺ປຏິກປຕ຺ຕາ (ກ.)] ໂຫຕີ’’ຕິ.

ປຣິສຸທ຺ຘຕຈປ຺ປຕ຺ຕກຖາ

໗໐. ‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາ ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ ໂຫຕິ ສາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ? ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາຍ ອຄ຺ຄຎ຺ເຎວ ປາເປຕຸ, ສາຣຎ຺ເຎວ ປາເປຕູ’’ຕິ. ‘‘ອິຘ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຈາຕຸຍາມສໍວຣສໍວຸໂຕ ໂຫຕິ. ກຖຎ຺ຈ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຈາຕຸຍາມສໍວຣສໍວຸໂຕ ໂຫຕິ? ອິຘ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ນ ປາຓໍ ອຕິປາເຕຕິ [ອຕິປາເປຕິ (ກ. ສີ. ປີ. ກ.)], ນ ປາຓໍ ອຕິປາຕຍຕິ, ນ ປາຓມຕິປາຕຍໂຕ ສມນຸຎ຺ໂຎ ໂຫຕິ. ນ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍຕິ, ນ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍາເປຕິ, ນ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍໂຕ ສມນຸຎ຺ໂຎ ໂຫຕິ. ນ ມຸສາ ຠຓຕິ, ນ ມຸສາ ຠຓາເປຕິ, ນ ມຸສາ ຠຓໂຕ ສມນຸຎ຺ໂຎ ໂຫຕິ. ນ ຠາວິຕມາສີສຕິ [ນ ຠາວິຕມາສິໍ ສຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)], ນ ຠາວິຕມາສີສາເປຕິ, ນ ຠາວິຕມາສີສໂຕ ສມນຸຎ຺ໂຎ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຈາຕຸຍາມສໍວຣສໍວຸໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຈາຕຸຍາມສໍວຣສໍວຸໂຕ ໂຫຕິ, ອທຸໍ ຈສ຺ສ ໂຫຕິ ຕປສ຺ສິຕາຍ. ໂສ ອຠິຫຣຕິ ໂນ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ໂສ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊໍ. ໂສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປ຺ປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ນິສີທຕິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ໂສ ອຠິຊ຺ຌໍ ໂລເກ ປຫາຍ ວິຄຕາຠິຊ຺ເຌນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕິ, ອຠິຊ຺ຌາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ. ພ຺ຍາປາທປ຺ປໂທສໍ ປຫາຍ ອພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປີ, ພ຺ຍາປາທປ຺ປໂທສາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ. ຖິນມິທ຺ຘໍ [ຖີນມິທ຺ຘໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ປຫາຍ ວິຄຕຖິນມິທ຺ໂຘ ວິຫຣຕິ ອາໂລກສຎ຺ຎີ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ, ຖິນມິທ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຫາຍ ອນຸທ຺ຘໂຕ ວິຫຣຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ. ວິຈິກິຈ຺ຉໍ ປຫາຍ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ວິຫຣຕິ ອກຖໍກຖີ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ.

໗໑. ‘‘ໂສ ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ຕຖາ ທຸຕິຍໍ. ຕຖາ ຕຕິຍໍ. ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ກຣຸຓາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ມຸທິຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ຕຖາ ທຸຕິຍໍ. ຕຖາ ຕຕິຍໍ. ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ນິຄ຺ໂຣຘ. ຍທິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ວາ ໂຫຕິ ອປຣິສຸທ຺ຘາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອທ຺ຘາ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ໂຫຕິ ໂນ ອປຣິສຸທ຺ຘາ, ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ ສາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ນ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາ ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ ໂຫຕິ ສາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ; ອປິ ຈ ໂຂ ຕຈປ຺ປຕ຺ຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ປຣິສຸທ຺ຘເຜຄ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕກຖາ

໗໒. ‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາ ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ ໂຫຕິ ສາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ? ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາຍ ອຄ຺ຄຎ຺ເຎວ ປາເປຕຸ, ສາຣຎ຺ເຎວ ປາເປຕູ’’ຕິ. ‘‘ອິຘ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຈາຕຸຍາມສໍວຣສໍວຸໂຕ ໂຫຕິ. ກຖຎ຺ຈ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຈາຕຸຍາມສໍວຣສໍວຸໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ຍໂຕ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຈາຕຸຍາມສໍວຣສໍວຸໂຕ ໂຫຕິ, ອທຸໍ ຈສ຺ສ ໂຫຕິ ຕປສ຺ສິຕາຍ. ໂສ ອຠິຫຣຕິ ໂນ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ໂສ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊຕິ…ເປ… ໂສ ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ກຣຸຓາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ມຸທິຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ໂສ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ ຕິສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຈປິ ຊາຕິໂຍ ທສປິ ຊາຕິໂຍ ວີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຕິໍສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕ຺ຕາລີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຊາຕິສຕມ຺ປິ ຊາຕິສຫສ຺ສມ຺ປິ ຊາຕິສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ – ‘ອມຸຕ຺ຣາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ, ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອມຸຕ຺ຣ ອຸທປາທິໍ, ຕຕ຺ຣາປາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ, ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຘູປປນ຺ໂນ’ຕິ. ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຍທິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ວາ ໂຫຕິ ອປຣິສຸທ຺ຘາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອທ຺ຘາ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ໂຫຕິ, ໂນ ອປຣິສຸທ຺ຘາ, ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ ສາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ນ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາ ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ ໂຫຕິ ສາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ; ອປິ ຈ ໂຂ ເຜຄ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ປຣິສຸທ຺ຘອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕສາຣປ຺ປຕ຺ຕກຖາ

໗໓. ‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາ ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ ໂຫຕິ ສາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ? ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາຍ ອຄ຺ຄຎ຺ເຎວ ປາເປຕຸ, ສາຣຎ຺ເຎວ ປາເປຕູ’’ຕິ. ‘‘ອິຘ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຈາຕຸຍາມສໍວຣສໍວຸໂຕ ໂຫຕິ. ກຖຎ຺ຈ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຈາຕຸຍາມສໍວຣສໍວຸໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ຍໂຕ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີ ຈາຕຸຍາມສໍວຣສໍວຸໂຕ ໂຫຕິ, ອທຸໍ ຈສ຺ສ ໂຫຕິ ຕປສ຺ສິຕາຍ. ໂສ ອຠິຫຣຕິ ໂນ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ໂສ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊຕິ…ເປ… ໂສ ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ໂສ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ ຕິສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຈປິ ຊາຕິໂຍ…ເປ… ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ໂສ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ, ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ – ‘ອິເມ ວຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອຸປວາທກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ. ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ນາ. ອິເມ ວາ ປນ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອນຸປວາທກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ. ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນາ’ຕິ. ອິຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ, ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ.

໗໔. ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາ ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ ໂຫຕິ ສາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ. ອິຕິ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ [ອິຕິ ນິຄ຺ໂຣຘ (ສ຺ຍາ.)], ຍໍ ມໍ ຕ຺ວໍ ອວຈາສິ – ‘ໂກ ນາມ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ຘມ຺ໂມ, ເຍນ ຠຄວາ ສາວເກ ວິເນຕິ, ເຍນ ຠຄວຕາ ສາວກາ ວິນີຕາ ອສ຺ສາສປ຺ປຕ຺ຕາ ປຏິຊານນ຺ຕິ ອຊ຺ຌາສຍໍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’ນ຺ຕິ. ອິຕິ ໂຂ ຕໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຐານໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣຎ຺ຈ ປຓີຕຕຣຎ຺ຈ, ເຍນາຫໍ ສາວເກ ວິເນມິ, ເຍນ ມຍາ ສາວກາ ວິນີຕາ ອສ຺ສາສປ຺ປຕ຺ຕາ ປຏິຊານນ຺ຕິ ອຊ຺ຌາສຍໍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອຸນ຺ນາທິໂນ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາ ອເຫສຸໍ – ‘‘ເອຕ຺ຖ ມຍໍ ອນສ຺ສາມ ສາຈຣິຍກາ, ນ ມຍໍ ອິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ປຊານາມາ’’ຕິ.

ນິຄ຺ໂຣຘສ຺ສ ປຊ຺ຌາຍນໍ

໗໕. ຍທາ ອຎ຺ຎາສິ ສນ຺ຘາໂນ ຄຫປຕິ – ‘‘ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ໂຂ ທານິເມ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ, ໂສຕໍ ໂອທຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎາຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ [ອຖ ນໍ (ກ.)] ນິຄ຺ໂຣຘໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນິຄ຺ໂຣຘ, ຍໍ ມໍ ຕ຺ວໍ ອວຈາສິ – ‘ຍຄ຺ເຆ, ຄຫປຕິ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ເກນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປຕິ, ເກນ ສາກຈ຺ຉໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ເກນ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ສຸຎ຺ຎາຄາຣຫຕາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ປຎ຺ຎາ, ອປຣິສາວຈໂຣ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ນາລໍ ສລ຺ລາປາຍ, ໂສ ອນ຺ຕມນ຺ຕາເນວ ເສວຕິ; ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ໂຄກາຓາ ປຣິຍນ຺ຕຈາຣິນີ ອນ຺ຕມນ຺ຕາເນວ ເສວຕິ. ເອວເມວ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຫຕາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ປຎ຺ຎາ, ອປຣິສາວຈໂຣ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ນາລໍ ສລ຺ລາປາຍ; ໂສ ອນ຺ຕມນ຺ຕາເນວ ເສວຕິ; ອິງ຺ຆ, ຄຫປຕິ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອິມໍ ປຣິສໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເອກປຎ຺ເຫເນວ ນໍ ສໍສາເທຍ຺ຍາມ, ຕຸຈ຺ຉກຸມ຺ຠີວ ນໍ ມຎ຺ເຎ ໂອໂຣເຘຍ຺ຍາມາ’ຕິ. ອຍໍ ໂຂ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອິຘານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ອປຣິສາວຈຣໍ ປນ ນໍ ກໂຣຖ, ໂຄກາຓໍ ປຣິຍນ຺ຕຈາຣິນິໍ ກໂຣຖ, ເອກປຎ຺ເຫເນວ ນໍ ສໍສາເທຖ, ຕຸຈ຺ຉກຸມ຺ຠີວ ນໍ ໂອໂຣເຘຖາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ນິຄ຺ໂຣໂຘ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ມງ຺ກຸຠູໂຕ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘ ອໂຘມຸໂຂ ປຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິຠາໂນ ນິສີທິ.

໗໖. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ນິຄ຺ໂຣຘໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕໍ ມງ຺ກຸຠູຕໍ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘໍ ອໂຘມຸຂໍ ປຊ຺ຌາຍນ຺ຕໍ ອປ຺ປຏິຠານໍ ວິທິຕ຺ວາ ນິຄ຺ໂຣຘໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຠາສິຕາ ເຕ ເອສາ ວາຈາ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠາສິຕາ ເມ ເອສາ ວາຈາ, ຍຖາພາເລນ ຍຖາມູຬ຺ເຫນ ຍຖາອກຸສເລນາ’’ຕິ. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ນິຄ຺ໂຣຘ. ກິນ຺ຕິ ເຕ ສຸຕໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ວຸຑ຺ຒານໍ ມຫລ຺ລການໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານໍ ຠາສມານານໍ – ‘ເຍ ເຕ ອເຫສຸໍ ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ເອວໍ ສຸ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ສໍຄມ຺ມ ສມາຄມ຺ມ ອຸນ຺ນາທິໂນ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາ ອເນກວິຫິຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣາຊກຖໍ ໂຈຣກຖໍ…ເປ… ອິຕິຠວາຠວກຖໍ ອິຕິ ວາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕ຺ວໍ ເອຕຣຫິ ສາຈຣິຍໂກ. ອຸທາຫຸ, ເອວໍ ສຸ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານິ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານິ ປຏິເສວນ຺ຕິ ອປ຺ປສທ຺ທານິ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສານິ ວິຊນວາຕານິ ມນຸສ຺ສຣາຫສ຺ເສຍ຺ຍການິ ປຏິສລ຺ລານສາຣຸປ຺ປານິ, ເສຍ຺ຍຖາປາຫໍ ເອຕຣຫີ’ຕິ.

‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ. ປຣິພ຺ພາຊການໍ ວຸຑ຺ຒານໍ ມຫລ຺ລການໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານໍ ຠາສມານານໍ – ‘ເຍ ເຕ ອເຫສຸໍ ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ນ ເອວໍ ສຸ [ນາສ຺ສຸ (ສີ. ປີ.)] ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ສໍຄມ຺ມ ສມາຄມ຺ມ ອຸນ຺ນາທິໂນ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາ ອເນກວິຫິຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣາຊກຖໍ ໂຈຣກຖໍ…ເປ… ອິຕິຠວາຠວກຖໍ ອິຕິ ວາ, ເສຍ຺ຍຖາປາຫໍ ເອຕຣຫິ ສາຈຣິຍໂກ. ເອວໍ ສຸ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານິ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານິ ປຏິເສວນ຺ຕິ ອປ຺ປສທ຺ທານິ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສານິ ວິຊນວາຕານິ ມນຸສ຺ສຣາຫສ຺ເສຍ຺ຍການິ ປຏິສລ຺ລານສາຣຸປ຺ປານິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຠຄວາ ເອຕຣຫີ’’’ຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ເຕ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ວິຎ຺ຎຸສ຺ສ ສໂຕ ມຫລ຺ລກສ຺ສ ນ ເອຕທໂຫສິ – ‘ພຸທ຺ໂຘ ໂສ ຠຄວາ ໂພຘາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ທນ຺ໂຕ ໂສ ຠຄວາ ທມຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ສນ຺ໂຕ ໂສ ຠຄວາ ສມຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ຕິຓ຺ໂຓ ໂສ ຠຄວາ ຕຣຓາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ໂສ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພານາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີ’’’ຕິ?

ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານສຈ຺ຉິກິຣິຍາ

໗໗. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ນິຄ຺ໂຣໂຘ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຈ຺ຈໂຍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ຍ຺ວາຫໍ ເອວໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອວຈາສິໍ. ຕສ຺ສ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ອາຍຕິໍ ສໍວຣາຍາ’’ຕິ. ‘‘ຕຄ຺ຆ ຕ຺ວໍ [ຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)], ນິຄ຺ໂຣຘ, ອຈ຺ຈໂຍ ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ໂຍ ມໍ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ອວຈາສິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣສິ, ຕໍ ເຕ ມຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ. ວຸທ຺ຘິ ເຫສາ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ, ໂຍ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣຕິ ອາຍຕິໍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຫໍ ໂຂ ປນ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ເອວໍ ວທາມິ –

‘ເອຕຸ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອສໂຐ ອມາຍາວີ ອຸຊຸຊາຕິໂກ, ອຫມນຸສາສາມິ ອຫໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ. ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ຕຖາ [ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ (?)] ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ, ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສຕິ ສຕ຺ຕວສ຺ສານິ. ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ. ເອຕຸ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອສໂຐ ອມາຍາວີ ອຸຊຸຊາຕິໂກ, ອຫມນຸສາສາມິ ອຫໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ. ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ, ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສຕິ ຉ ວສ຺ສານິ. ປຎ຺ຈ ວສ຺ສານິ… ຈຕ຺ຕາຣິ ວສ຺ສານິ… ຕີຓິ ວສ຺ສານິ… ທ຺ເວ ວສ຺ສານິ… ເອກໍ ວສ຺ສໍ. ຕິຏ຺ຐຕຸ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ເອກໍ ວສ຺ສໍ. ເອຕຸ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອສໂຐ ອມາຍາວີ ອຸຊຸຊາຕິໂກ ອຫມນຸສາສາມິ ອຫໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ. ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ, ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສຕິ ສຕ຺ຕ ມາສານິ. ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ສຕ຺ຕ ມາສານິ… ຉ ມາສານິ… ປຎ຺ຈ ມາສານິ … ຈຕ຺ຕາຣິ ມາສານິ… ຕີຓິ ມາສານິ… ທ຺ເວ ມາສານິ… ເອກໍ ມາສໍ… ອຑ຺ຒມາສໍ. ຕິຏ຺ຐຕຸ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ອຑ຺ຒມາໂສ. ເອຕຸ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອສໂຐ ອມາຍາວີ ອຸຊຸຊາຕິໂກ, ອຫມນຸສາສາມິ ອຫໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ. ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ, ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສຕິ ສຕ຺ຕາຫໍ’.

ປຣິພ຺ພາຊການໍ ປຊ຺ຌາຍນໍ

໗໘. ‘‘ສິຍາ ໂຂ ປນ ເຕ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ເອວມສ຺ສ – ‘ອນ຺ເຕວາສິກມ຺ຍຕາ ໂນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເອວມາຫາ’ຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂຍ ເອວ ໂວ [ເຕ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອາຈຣິໂຍ, ໂສ ເອວ ໂວ ອາຈຣິໂຍ ໂຫຕຸ. ສິຍາ ໂຂ ປນ ເຕ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ເອວມສ຺ສ – ‘ອຸທ຺ເທສາ ໂນ ຈາເວຕຸກາໂມ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເອວມາຫາ’ຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂຍ ເອວ ໂວ ອຸທ຺ເທໂສ ໂສ ເອວ ໂວ ອຸທ຺ເທໂສ ໂຫຕຸ. ສິຍາ ໂຂ ປນ ເຕ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ເອວມສ຺ສ – ‘ອາຊີວາ ໂນ ຈາເວຕຸກາໂມ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເອວມາຫາ’ຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂຍ ເອວ ໂວ ອາຊີໂວ, ໂສ ເອວ ໂວ ອາຊີໂວ ໂຫຕຸ. ສິຍາ ໂຂ ປນ ເຕ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ເອວມສ຺ສ – ‘ເຍ ໂນ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ ອກຸສລສງ຺ຂາຕາ ສາຈຣິຍການໍ, ເຕສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸກາໂມ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເອວມາຫາ’ຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອກຸສລາ ເຈວ ໂວ ເຕ ຘມ຺ມາ [ໂວຘມ຺ມາ (ກ.), ເຕ ຘມ຺ມາ (ສ຺ຍາ.)] ໂຫນ຺ຕຸ ອກຸສລສງ຺ຂາຕາ ຈ ສາຈຣິຍການໍ. ສິຍາ ໂຂ ປນ ເຕ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ເອວມສ຺ສ – ‘ເຍ ໂນ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ ກຸສລສງ຺ຂາຕາ ສາຈຣິຍການໍ, ເຕຫິ ວິເວເຈຕຸກາໂມ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເອວມາຫາ’ຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຸສລາ ເຈວ ໂວ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕຸ ກຸສລສງ຺ຂາຕາ ຈ ສາຈຣິຍການໍ. ອິຕິ ຂ຺ວາຫໍ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ເນວ ອນ຺ເຕວາສິກມ຺ຍຕາ ເອວໍ ວທາມິ, ນປິ ອຸທ຺ເທສາ ຈາເວຕຸກາໂມ ເອວໍ ວທາມິ, ນປິ ອາຊີວາ ຈາເວຕຸກາໂມ ເອວໍ ວທາມິ, ນປິ ເຍ ໂວ ຘມ຺ມາ [ນປິ ເຍ ໂຂ ຘມ຺ມາ (ສີ.), ນປິ ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ (ສ຺ຍາ.), ນປິ ເຍ ຈ ໂວ ຘມ຺ມາ (ກ.)] ອກຸສລາ ອກຸສລສງ຺ຂາຕາ ສາຈຣິຍການໍ, ເຕສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸກາໂມ ເອວໍ ວທາມິ, ນປິ ເຍ ໂວ ຘມ຺ມາ [ນປິ ເຍ ໂຂ ຘມ຺ມາ (ສີ.), ນປິ ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ (ສ຺ຍາ.), ນປິ ເຍ ຈ ໂວ ຘມ຺ມາ (ກ.)] ກຸສລາ ກຸສລສງ຺ຂາຕາ ສາຈຣິຍການໍ, ເຕຫິ ວິເວເຈຕຸກາໂມ ເອວໍ ວທາມິ. ສນ຺ຕິ ຈ ໂຂ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປຫີນາ ສໍກິເລສິກາ ໂປໂນພ຺ຠວິກາ [ໂປໂນຠວິກາ (ກ.)] ສທຣາ [ສທ຺ທຣາ (ປີ. ກ.), ສທຣຖາ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ທຸກ຺ຂວິປາກາ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓິຍາ, ເຍສາຫໍ ປຫານາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ. ຍຖາປຏິປນ຺ນານໍ ໂວ ສໍກິເລສິກາ ຘມ຺ມາ ປຫີຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ໂວທານີຍາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒິສ຺ສນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎາປາຣິປູຣິໍ ເວປຸລ຺ລຕ຺ຕຎ຺ຈ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ.

໗໙. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ມງ຺ກຸຠູຕາ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘາ ອໂຘມຸຂາ ປຊ຺ຌາຍນ຺ຕາ ອປ຺ປຏິຠານາ ນິສີທິໍສຸ ຍຖາ ຕໍ ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕາ. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສພ຺ເພ ປິເມ ໂມຆປຸຣິສາ ຜຸຏ຺ຐາ ປາປິມຕາ. ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ເອກສ຺ສປິ ນ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ຫນ຺ທ ມຍໍ ອຎ຺ຎາຓຕ຺ຖມ຺ປິ ສມເຓ ໂຄຕເມ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມ, ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ ສຕ຺ຕາໂຫ’’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຸທຸມ຺ພຣິກາຍ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາເມ ສີຫນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາສິ [ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາສິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)]. ສນ຺ຘາໂນ ປນ ຄຫປຕິ ຕາວເທວ ຣາຊຄຫໍ ປາວິສີຕິ.

ອຸທຸມ຺ພຣິກສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ທຸຕິຍໍ.