໑໐. ສງ຺ຄີຕິສຸຕ຺ຕໍ

໒໙໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ມລ຺ເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ເຍນ ປາວາ ນາມ ມລ຺ລານໍ ນຄຣໍ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ປາວາຍໍ ວິຫຣຕິ ຈຸນ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມາຣປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອມ຺ພວເນ.

ອຸພ຺ຠຕກນວສນ຺ຘາຄາຣໍ

໒໙໗. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ປາເວຍ຺ຍການໍ ມລ຺ລານໍ ອຸພ຺ຠຕກໍ ນາມ ນວໍ ສນ຺ຘາຄາຣໍ [ສນ຺ຖາຄາຣໍ (ສີ. ປີ.), ສຓ຺ຐາຄາຣໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອຈິຣກາຣິຕໍ ໂຫຕິ ອນຊ຺ຌາວຸຏ຺ຐໍ [ອນຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.)] ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເກນຈິ ວາ ມນຸສ຺ສຠູເຕນ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ປາເວຍ຺ຍກາ ມລ຺ລາ – ‘‘ຠຄວາ ກິຣ ມລ຺ເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ປາວໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ປາວາຍໍ ວິຫຣຕິ ຈຸນ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມາຣປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອມ຺ພວເນ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ປາເວຍ຺ຍກາ ມລ຺ລາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ປາເວຍ຺ຍກາ ມລ຺ລາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ປາເວຍ຺ຍການໍ ມລ຺ລານໍ ອຸພ຺ຠຕກໍ ນາມ ນວໍ ສນ຺ຘາຄາຣໍ ອຈິຣກາຣິຕໍ ໂຫຕິ ອນຊ຺ຌາວຸຏ຺ຐໍ ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເກນຈິ ວາ ມນຸສ຺ສຠູເຕນ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ປຐມໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕຸ, ຠຄວຕາ ປຐມໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉາ ປາເວຍ຺ຍກາ ມລ຺ລາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕທສ຺ສ ປາເວຍ຺ຍການໍ ມລ຺ລານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ໂຂ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

໒໙໘. ອຖ ໂຂ ປາເວຍ຺ຍກາ ມລ຺ລາ ຠຄວໂຕ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເຍນ ສນ຺ຘາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສພ຺ພສນ຺ຖຣິໍ [ສພ຺ພສນ຺ຖຣິໍ ສນ຺ຖຕໍ (ກ.)] ສນ຺ຘາຄາຣໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອຸທກມຓິກໍ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ເຕລປທີປໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ເຕ ປາເວຍ຺ຍກາ ມລ຺ລາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ສພ຺ພສນ຺ຖຣິສນ຺ຖຕໍ [ສພ຺ພສນ຺ຖຣິໍ ສນ຺ຖຕໍ (ສີ. ປີ. ກ.)], ຠນ຺ເຕ, ສນ຺ຘາຄາຣໍ, ຠຄວໂຕ ອາສນານິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ, ອຸທກມຓິໂກ ປຕິຏ຺ຐາປິໂຕ, ເຕລປທີໂປ ອາໂຣປິໂຕ. ຍສ຺ສທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ກາລໍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ.

໒໙໙. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ເຍນ ສນ຺ຘາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ສນ຺ຘາຄາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມໍ ຖມ຺ຠໍ ນິສ຺ສາຍ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ນິສີທິ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ໂຂ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ສນ຺ຘາຄາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມໍ ຠິຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ນິສີທິ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ. ປາເວຍ຺ຍກາປິ ໂຂ ມລ຺ລາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ສນ຺ຘາຄາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ຠິຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ປຈ຺ຉິມາຠິມຸຂາ ນິສີທິໍສຸ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປາເວຍ຺ຍເກ ມລ຺ເລ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ ໂຂ, ວາເສຏ຺ຐາ, ຣຕ຺ຕິ. ຍສ຺ສທານິ ຕຸມ຺ເຫ ກາລໍ ມຎ຺ຎຖາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ປາເວຍ຺ຍກາ ມລ຺ລາ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ.

໓໐໐. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ປາເວຍ຺ຍເກສຸ ມລ຺ເລສຸ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕໍ ຠິກ຺ຂຸສໍຆໍ ອນຸວິໂລເກຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ວິຄຕຖິນມິທ຺ໂຘ [ວິຄຕຖີນມິທ຺ໂຘ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ. ປຏິຠາຕຸ ຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມີກຖາ. ປິຏ຺ຐິ ເມ ອາຄິລາຍຕິ. ຕມຫໍ ອາຍມິສ຺ສາມີ’’ຕິ [ອາຍເມຍ຺ຍາມີຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)]. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສິ ປາເທ ປາທໍ ອຈ຺ຈາຘາຍ, ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອຸຏ຺ຐານສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ.

ຠິນ຺ນນິຄຓ຺ຐວຕ຺ຖຸ

໓໐໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ປາວາຍໍ ອຘຸນາກາລງ຺ກໂຕ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ກາລງ຺ກິຣິຍາຍ ຠິນ຺ນາ ນິຄຓ຺ຐາ ທ຺ເວຘິກຊາຕາ [ທ຺ເຘຬ຺ຫກຊາຕາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ [ວິຈຣນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] – ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອາຊານາສິ, ອຫໍ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອາຊານາມິ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອາຊານິສ຺ສສິ! ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ໂນ ຕ຺ວມສິ, ອຫມສ຺ມິ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ໂນ. ສຫິຕໍ ເມ, ອສຫິຕໍ ເຕ. ປຸເຣວຈນີຍໍ ປຈ຺ຉາ ອວຈ, ປຈ຺ຉາວຈນີຍໍ ປຸເຣ ອວຈ. ອຘິຈິຓ຺ຓໍ ເຕ ວິປຣາວຕ຺ຕໍ, ອາໂຣປິໂຕ ເຕ ວາໂທ, ນິຄ຺ຄຫິໂຕ ຕ຺ວມສິ, ຈຣ ວາທປ຺ປໂມກ຺ຂາຍ, ນິພ຺ເພເຐຫິ ວາ ສເຈ ປໂຫສີ’’ຕິ. ວໂຘເຍວ ໂຂ ມຎ຺ເຎ ນິຄຓ຺ເຐສຸ ນາຏປຸຕ຺ຕິເຍສຸ ວຕ຺ຕຕິ. ເຍປິ [ເຍປິ ເຕ (ສີ. ປີ.)] ນິຄຓ຺ຐສ຺ສ ນາຏປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສາວກາ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ, ເຕປິ ນິຄຓ຺ເຐສຸ ນາຏປຸຕ຺ຕິເຍສຸ ນິພ຺ພິນ຺ນຣູປາ ວິຣຕ຺ຕຣູປາ ປຏິວານຣູປາ, ຍຖາ ຕໍ ທຸຣກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ທຸປ຺ປເວທິເຕ ອນິຍ຺ຍານິເກ ອນຸປສມສໍວຕ຺ຕນິເກ ອສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປ຺ປເວທິເຕ ຠິນ຺ນຖູເປ ອປ຺ປຏິສຣເຓ.

໓໐໒. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນິຄຓ຺ໂຐ, ອາວຸໂສ, ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ປາວາຍໍ ອຘຸນາກາລງ຺ກໂຕ, ຕສ຺ສ ກາລງ຺ກິຣິຍາຍ ຠິນ຺ນາ ນິຄຓ຺ຐາ ທ຺ເວຘິກຊາຕາ…ເປ… ຠິນ຺ນຖູເປ ອປ຺ປຏິສຣເຓ’’. ‘‘ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ໂຫຕິ ທຸຣກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ທຸປ຺ປເວທິເຕ ອນິຍ຺ຍານິເກ ອນຸປສມສໍວຕ຺ຕນິເກ ອສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປ຺ປເວທິເຕ. ອຍໍ ໂຂ ປນາວຸໂສ ອມ຺ຫາກໍ [ອສ຺ມາກໍ (ປີ.)] ຠຄວຕາ [ຠຄວໂຕ (ກ. ສີ.)] ຘມ຺ໂມ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ສຸປ຺ປເວທິໂຕ ນິຍ຺ຍານິໂກ ອຸປສມສໍວຕ຺ຕນິໂກ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປ຺ປເວທິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພເຫວ ສງ຺ຄາຍິຕພ຺ພໍ, ນ ວິວທິຕພ຺ພໍ, ຍຖຍິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອທ຺ຘນິຍໍ ອສ຺ສ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ, ຕທສ຺ສ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ.

‘‘ກຕໂມ ຈາວຸໂສ, ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວຕາ [ຠຄວໂຕ (ກ. ສີ.)] ຘມ຺ໂມ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ສຸປ຺ປເວທິໂຕ ນິຍ຺ຍານິໂກ ອຸປສມສໍວຕ຺ຕນິໂກ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປ຺ປເວທິໂຕ; ຍຕ຺ຖ ສພ຺ເພເຫວ ສງ຺ຄາຍິຕພ຺ພໍ, ນ ວິວທິຕພ຺ພໍ, ຍຖຍິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອທ຺ຘນິຍໍ ອສ຺ສ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ, ຕທສ຺ສ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ?

ເອກກໍ

໓໐໓. ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ສມ຺ມທກ຺ຂາໂຕ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພເຫວ ສງ຺ຄາຍິຕພ຺ພໍ, ນ ວິວທິຕພ຺ພໍ, ຍຖຍິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອທ຺ຘນິຍໍ ອສ຺ສ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ, ຕທສ຺ສ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ. ກຕໂມ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ? ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາ. ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣຏ຺ຐິຕິກາ. ອຍໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ສມ຺ມທກ຺ຂາໂຕ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພເຫວ ສງ຺ຄາຍິຕພ຺ພໍ, ນ ວິວທິຕພ຺ພໍ, ຍຖຍິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອທ຺ຘນິຍໍ ອສ຺ສ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ, ຕທສ຺ສ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ.

ທຸກໍ

໓໐໔. ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ສມ຺ມທກ຺ຂາຕາ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພເຫວ ສງ຺ຄາຍິຕພ຺ພໍ, ນ ວິວທິຕພ຺ພໍ, ຍຖຍິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອທ຺ຘນິຍໍ ອສ຺ສ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ, ຕທສ຺ສ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ. ກຕເມ ທ຺ເວ [ທ຺ເວ ຘມ຺ໂມ (ສ຺ຍາ. ກໍ.) ເອວມຸປຣິປິ]?

‘‘ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ.

‘‘ອວິຊ຺ຊາ ຈ ຠວຕຓ຺ຫາ ຈ.

‘‘ຠວທິຏ຺ຐິ ຈ ວິຠວທິຏ຺ຐິ ຈ.

‘‘ອຫິຣິກຎ຺ຈ [ອຫິຣີກຎ຺ຈ (ກຕ຺ຖຈິ)] ອໂນຕ຺ຕປ຺ປຎ຺ຈ.

‘‘ຫິຣີ ຈ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຎ຺ຈ.

‘‘ໂທວຈສ຺ສຕາ ຈ ປາປມິຕ຺ຕຕາ ຈ.

‘‘ໂສວຈສ຺ສຕາ ຈ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ ຈ.

‘‘ອາປຕ຺ຕິກຸສລຕາ ຈ ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານກຸສລຕາ ຈ.

‘‘ສມາປຕ຺ຕິກຸສລຕາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານກຸສລຕາ ຈ.

‘‘ຘາຕຸກຸສລຕາ ຈ ມນສິກາຣກຸສລຕາ ຈ.

‘‘ອາຍຕນກຸສລຕາ ຈ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທກຸສລຕາ ຈ.

‘‘ຐານກຸສລຕາ ຈ ອຏ຺ຐານກຸສລຕາ ຈ.

‘‘ອຊ຺ຊວຎ຺ຈ ລຊ຺ຊວຎ຺ຈ.

‘‘ຂນ຺ຕິ ຈ ໂສຣຈ຺ຈຎ຺ຈ.

‘‘ສາຂລ຺ຍຎ຺ຈ ປຏິສນ຺ຖາໂຣ ຈ.

‘‘ອວິຫິໍສາ ຈ ໂສເຈຍ຺ຍຎ຺ຈ.

‘‘ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈຎ຺ຈ ອສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ.

‘‘ສຕິ ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ.

‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາ ຈ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ຈ.

‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາ ຈ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ຈ.

‘‘ປຏິສງ຺ຂານພລຎ຺ຈ [ປຏິສນ຺ຘານພລຎ຺ຈ (ສ຺ຍາ.)] ຠາວນາພລຎ຺ຈ.

‘‘ສຕິພລຎ຺ຈ ສມາຘິພລຎ຺ຈ.

‘‘ສມໂຖ ຈ ວິປສ຺ສນາ ຈ.

‘‘ສມຖນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ.

‘‘ປຄ຺ຄໂຫ ຈ ອວິກ຺ເຂໂປ ຈ.

‘‘ສີລວິປຕ຺ຕິ ຈ ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິ ຈ.

‘‘ສີລສມ຺ປທາ ຈ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາ ຈ.

‘‘ສີລວິສຸທ຺ຘິ ຈ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ ຈ.

‘‘ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ ໂຂ ປນ ຍຖາ ທິຏ຺ຐິສ຺ສ ຈ ປຘານໍ.

‘‘ສໍເວໂຄ ຈ ສໍເວຊນີເຍສຸ ຐາເນສຸ ສໍວິຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ໂຍນິໂສ ປຘານໍ.

‘‘ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາ ຈ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອປ຺ປຏິວານິຕາ ຈ ປຘານສ຺ມິໍ.

‘‘ວິຊ຺ຊາ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິ ຈ.

‘‘ຂເຍຎາຓໍ ອນຸປ຺ປາເທຎາຓໍ.

‘‘ອິເມ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ສມ຺ມທກ຺ຂາຕາ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພເຫວ ສງ຺ຄາຍິຕພ຺ພໍ, ນ ວິວທິຕພ຺ພໍ, ຍຖຍິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອທ຺ຘນິຍໍ ອສ຺ສ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ, ຕທສ຺ສ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ.

ຕິກໍ

໓໐໕. ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ສມ຺ມທກ຺ຂາຕາ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພເຫວ ສງ຺ຄາຍິຕພ຺ພໍ…ເປ… ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ. ກຕເມ ຕໂຍ?

‘‘ຕີຓິ ອກຸສລມູລານິ – ໂລໂຠ ອກຸສລມູລໍ, ໂທໂສ ອກຸສລມູລໍ, ໂມໂຫ ອກຸສລມູລໍ.

‘‘ຕີຓິ ກຸສລມູລານິ – ອໂລໂຠ ກຸສລມູລໍ, ອໂທໂສ ກຸສລມູລໍ, ອໂມໂຫ ກຸສລມູລໍ.

‘‘ຕີຓິ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ – ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ.

‘‘ຕີຓິ ສຸຈຣິຕານິ – ກາຍສຸຈຣິຕໍ, ວຈີສຸຈຣິຕໍ, ມໂນສຸຈຣິຕໍ.

‘‘ຕໂຍ ອກຸສລວິຕກ຺ກາ – ກາມວິຕກ຺ໂກ, ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ, ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ.

‘‘ຕໂຍ ກຸສລວິຕກ຺ກາ – ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ໂກ, ອພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ, ອວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ.

‘‘ຕໂຍ ອກຸສລສງ຺ກປ຺ປາ – ກາມສງ຺ກປ຺ໂປ, ພ຺ຍາປາທສງ຺ກປ຺ໂປ, ວິຫິໍສາສງ຺ກປ຺ໂປ.

‘‘ຕໂຍ ກຸສລສງ຺ກປ຺ປາ – ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ໂປ, ອພ຺ຍາປາທສງ຺ກປ຺ໂປ, ອວິຫິໍສາສງ຺ກປ຺ໂປ.

‘‘ຕິສ຺ໂສ ອກຸສລສຎ຺ຎາ – ກາມສຎ຺ຎາ, ພ຺ຍາປາທສຎ຺ຎາ, ວິຫິໍສາສຎ຺ຎາ.

‘‘ຕິສ຺ໂສ ກຸສລສຎ຺ຎາ – ເນກ຺ຂມ຺ມສຎ຺ຎາ, ອພ຺ຍາປາທສຎ຺ຎາ, ອວິຫິໍສາສຎ຺ຎາ.

‘‘ຕິສ຺ໂສ ອກຸສລຘາຕຸໂຍ – ກາມຘາຕຸ, ພ຺ຍາປາທຘາຕຸ, ວິຫິໍສາຘາຕຸ.

‘‘ຕິສ຺ໂສ ກຸສລຘາຕຸໂຍ – ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕຸ, ອພ຺ຍາປາທຘາຕຸ, ອວິຫິໍສາຘາຕຸ.

‘‘ອປຣາປິ ຕິສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ – ກາມຘາຕຸ, ຣູປຘາຕຸ, ອຣູປຘາຕຸ.

‘‘ອປຣາປິ ຕິສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ – ຣູປຘາຕຸ, ອຣູປຘາຕຸ, ນິໂຣຘຘາຕຸ.

‘‘ອປຣາປິ ຕິສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ – ຫີນຘາຕຸ, ມຊ຺ຌິມຘາຕຸ, ປຓີຕຘາຕຸ.

‘‘ຕິສ຺ໂສ ຕຓ຺ຫາ – ກາມຕຓ຺ຫາ, ຠວຕຓ຺ຫາ, ວິຠວຕຓ຺ຫາ.

‘‘ອປຣາປິ ຕິສ຺ໂສ ຕຓ຺ຫາ – ກາມຕຓ຺ຫາ, ຣູປຕຓ຺ຫາ, ອຣູປຕຓ຺ຫາ.

‘‘ອປຣາປິ ຕິສ຺ໂສ ຕຓ຺ຫາ – ຣູປຕຓ຺ຫາ, ອຣູປຕຓ຺ຫາ, ນິໂຣຘຕຓ຺ຫາ.

‘‘ຕີຓິ ສໍໂຍຊນານິ – ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ, ວິຈິກິຈ຺ຉາ, ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສ.

‘‘ຕໂຍ ອາສວາ – ກາມາສໂວ, ຠວາສໂວ, ອວິຊ຺ຊາສໂວ.

‘‘ຕໂຍ ຠວາ – ກາມຠໂວ, ຣູປຠໂວ, ອຣູປຠໂວ.

‘‘ຕິສ຺ໂສ ເອສນາ – ກາເມສນາ, ຠເວສນາ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍສນາ.

‘‘ຕິສ຺ໂສ ວິຘາ – ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ວິຘາ, ສທິໂສຫມສ຺ມີຕິ ວິຘາ, ຫີໂນຫມສ຺ມີຕິ ວິຘາ.

‘‘ຕໂຍ ອທ຺ຘາ – ອຕີໂຕ ອທ຺ຘາ, ອນາຄໂຕ ອທ຺ຘາ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ອທ຺ຘາ.

‘‘ຕໂຍ ອນ຺ຕາ – ສກ຺ກາໂຍ ອນ຺ໂຕ, ສກ຺ກາຍສມຸທໂຍ ອນ຺ໂຕ, ສກ຺ກາຍນິໂຣໂຘ ອນ຺ໂຕ.

‘‘ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ – ສຸຂາ ເວທນາ, ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ.

‘‘ຕິສ຺ໂສ ທຸກ຺ຂຕາ – ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາ, ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາ, ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕາ.

‘‘ຕໂຍ ຣາສີ – ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍໂຕ ຣາສິ, ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍໂຕ ຣາສິ, ອນິຍໂຕ ຣາສິ.

‘‘ຕໂຍ ຕມາ [ຕິສ຺ໂສ ກງ຺ຂາ (ພຫູສຸ) ອຏ຺ຐກຖາ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ] – ອຕີຕໍ ວາ ອທ຺ຘານໍ ອາຣພ຺ຠ ກງ຺ຂຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ ນ ສມ຺ປສີທຕິ, ອນາຄຕໍ ວາ ອທ຺ຘານໍ ອາຣພ຺ຠ ກງ຺ຂຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ ນ ສມ຺ປສີທຕິ, ເອຕຣຫິ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອທ຺ຘານໍ ອາຣພ຺ຠ ກງ຺ຂຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ ນ ສມ຺ປສີທຕິ.

‘‘ຕີຓິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຣກ຺ເຂຍ຺ຍານິ – ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ອາວຸໂສ ຕຖາຄໂຕ, ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ – ‘ມາ ເມ ອິທໍ ປໂຣ ອຎ຺ຎາສີ’ຕິ. ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ອາວຸໂສ, ຕຖາຄໂຕ, ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ – ‘ມາ ເມ ອິທໍ ປໂຣ ອຎ຺ຎາສີ’ຕິ. ປຣິສຸທ຺ຘມໂນສມາຈາໂຣ, ອາວຸໂສ, ຕຖາຄໂຕ, ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ – ‘ມາ ເມ ອິທໍ ປໂຣ ອຎ຺ຎາສີ’ຕິ.

‘‘ຕໂຍ ກິຎ຺ຈນາ – ຣາໂຄ ກິຎ຺ຈນໍ, ໂທໂສ ກິຎ຺ຈນໍ, ໂມໂຫ ກິຎ຺ຈນໍ.

‘‘ຕໂຍ ອຄ຺ຄີ – ຣາຄຄ຺ຄິ, ໂທສຄ຺ຄິ, ໂມຫຄ຺ຄິ.

‘‘ອປເຣປິ ຕໂຍ ອຄ຺ຄີ – ອາຫຸເນຍ຺ຍຄ຺ຄິ, ຄຫປຕຄ຺ຄິ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຄ຺ຄິ.

‘‘ຕິວິເຘນ ຣູປສງ຺ຄໂຫ – ສນິທສ຺ສນສປ຺ປຏິຆໍ ຣູປໍ [ສນິທສ຺ສນສປ຺ປຏິຆຣູປໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.) ເອວມິຕຣທ຺ວເຍປິ], ອນິທສ຺ສນສປ຺ປຏິຆໍ ຣູປໍ, ອນິທສ຺ສນອປ຺ປຏິຆໍ ຣູປໍ.

‘‘ຕໂຍ ສງ຺ຂາຣາ – ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ, ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ, ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາໂຣ.

‘‘ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ – ເສກ຺ໂຂ ປຸຄ຺ຄໂລ, ອເສກ຺ໂຂ ປຸຄ຺ຄໂລ, ເນວເສກ຺ໂຂນາເສກ຺ໂຂ ປຸຄ຺ຄໂລ.

‘‘ຕໂຍ ເຖຣາ – ຊາຕິເຖໂຣ, ຘມ຺ມເຖໂຣ, ສມ຺ມຸຕິເຖໂຣ [ສມ຺ມຕິເຖໂຣ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)].

‘‘ຕີຓິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນິ – ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ, ສີລມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ, ຠາວນາມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ.

‘‘ຕີຓິ ໂຈທນາວຕ຺ຖູນິ – ທິຏ຺ເຐນ, ສຸເຕນ, ປຣິສງ຺ກາຍ.

‘‘ຕິສ຺ໂສ ກາມູປປຕ຺ຕິໂຍ [ກາມຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຍ (ສີ.), ກາມຸປປຕ຺ຕິໂຍ (ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.)] – ສນ຺ຕາວຸໂສ ສຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕກາມາ, ເຕ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິເຕສຸ ກາເມສຸ ວສໍ ວຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ມນຸສ຺ສາ ເອກຈ຺ເຈ ຈ ເທວາ ເອກຈ຺ເຈ ຈ ວິນິປາຕິກາ. ອຍໍ ປຐມາ ກາມູປປຕ຺ຕິ. ສນ຺ຕາວຸໂສ, ສຕ຺ຕາ ນິມ຺ມິຕກາມາ, ເຕ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ກາເມສຸ ວສໍ ວຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເທວາ ນິມ຺ມານຣຕີ. ອຍໍ ທຸຕິຍາ ກາມູປປຕ຺ຕິ. ສນ຺ຕາວຸໂສ ສຕ຺ຕາ ປຣນິມ຺ມິຕກາມາ, ເຕ ປຣນິມ຺ມິເຕສຸ ກາເມສຸ ວສໍ ວຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເທວາ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີ. ອຍໍ ຕຕິຍາ ກາມູປປຕ຺ຕິ.

‘‘ຕິສ຺ໂສ ສຸຂູປປຕ຺ຕິໂຍ [ສຸຂຸປປຕ຺ຕິໂຍ (ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.)] – ສນ຺ຕາວຸໂສ ສຕ຺ຕາ [ສຕ຺ຕາ ສຸຂໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ສຸຂໍ ວິຫຣນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເທວາ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາ. ອຍໍ ປຐມາ ສຸຂູປປຕ຺ຕິ. ສນ຺ຕາວຸໂສ, ສຕ຺ຕາ ສຸເຂນ ອຠິສນ຺ນາ ປຣິສນ຺ນາ ປຣິປູຣາ ປຣິປ຺ຜຸຏາ. ເຕ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ຕິ – ‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’ນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເທວາ ອາຠສ຺ສຣາ. ອຍໍ ທຸຕິຍາ ສຸຂູປປຕ຺ຕິ. ສນ຺ຕາວຸໂສ, ສຕ຺ຕາ ສຸເຂນ ອຠິສນ຺ນາ ປຣິສນ຺ນາ ປຣິປູຣາ ປຣິປ຺ຜຸຏາ. ເຕ ສນ຺ຕໍເຍວ ຕຸສິຕາ [ສນ຺ຕຸສິຕາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ສຸຂໍ [ຈິຕ຺ຕສຸຂໍ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເທວາ ສຸຠກິຓ຺ຫາ. ອຍໍ ຕຕິຍາ ສຸຂູປປຕ຺ຕິ.

‘‘ຕິສ຺ໂສ ປຎ຺ຎາ – ເສກ຺ຂາ ປຎ຺ຎາ, ອເສກ຺ຂາ ປຎ຺ຎາ, ເນວເສກ຺ຂານາເສກ຺ຂາ ປຎ຺ຎາ.

‘‘ອປຣາປິ ຕິສ຺ໂສ ປຎ຺ຎາ – ຈິນ຺ຕາມຍາ ປຎ຺ຎາ, ສຸຕມຍາ ປຎ຺ຎາ, ຠາວນາມຍາ ປຎ຺ຎາ.

‘‘ຕີຓາວຸຘານິ – ສຸຕາວຸຘໍ, ປວິເວກາວຸຘໍ, ປຎ຺ຎາວຸຘໍ.

‘‘ຕີຓິນ຺ທ຺ຣິຍານິ – ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍໍ.

‘‘ຕີຓິ ຈກ຺ຂູນິ – ມໍສຈກ຺ຂຸ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ, ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸ.

‘‘ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ – ອຘິສີລສິກ຺ຂາ, ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາ, ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາ.

‘‘ຕິສ຺ໂສ ຠາວນາ – ກາຍຠາວນາ, ຈິຕ຺ຕຠາວນາ, ປຎ຺ຎາຠາວນາ.

‘‘ຕີຓິ ອນຸຕ຺ຕຣິຍານິ – ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ປຏິປທານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ວິມຸຕ຺ຕານຸຕ຺ຕຣິຍໍ.

‘‘ຕໂຍ ສມາຘີ – ສວິຕກ຺ກສວິຈາໂຣ ສມາຘິ, ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ໂຕ ສມາຘິ, ອວິຕກ຺ກອວິຈາໂຣ ສມາຘິ.

‘‘ອປເຣປິ ຕໂຍ ສມາຘີ – ສຸຎ຺ຎໂຕ ສມາຘິ, ອນິມິຕ຺ໂຕ ສມາຘິ, ອປ຺ປຓິຫິໂຕ ສມາຘິ.

‘‘ຕີຓິ ໂສເຈຍ຺ຍານິ – ກາຍໂສເຈຍ຺ຍໍ, ວຈີໂສເຈຍ຺ຍໍ, ມໂນໂສເຈຍ຺ຍໍ.

‘‘ຕີຓິ ໂມເນຍ຺ຍານິ – ກາຍໂມເນຍ຺ຍໍ, ວຈີໂມເນຍ຺ຍໍ, ມໂນໂມເນຍ຺ຍໍ.

‘‘ຕີຓິ ໂກສລ຺ລານິ – ອາຍໂກສລ຺ລໍ, ອປາຍໂກສລ຺ລໍ, ອຸປາຍໂກສລ຺ລໍ.

‘‘ຕໂຍ ມທາ – ອາໂຣຄ຺ຍມໂທ, ໂຍພ຺ພນມໂທ, ຊີວິຕມໂທ.

‘‘ຕີຓິ ອາຘິປເຕຍ຺ຍານິ – ອຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍໍ, ໂລກາຘິປເຕຍ຺ຍໍ, ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ຍໍ.

‘‘ຕີຓິ ກຖາວຕ຺ຖູນິ – ອຕີຕໍ ວາ ອທ຺ຘານໍ ອາຣພ຺ຠ ກຖໍ ກເຖຍ຺ຍ – ‘ເອວໍ ອໂຫສິ ອຕີຕມທ຺ຘານ’ນ຺ຕິ; ອນາຄຕໍ ວາ ອທ຺ຘານໍ ອາຣພ຺ຠ ກຖໍ ກເຖຍ຺ຍ – ‘ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ ອນາຄຕມທ຺ຘານ’ນ຺ຕິ; ເອຕຣຫິ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອທ຺ຘານໍ ອາຣພ຺ຠ ກຖໍ ກເຖຍ຺ຍ – ‘ເອວໍ ໂຫຕິ ເອຕຣຫິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອທ຺ຘານ’ນ຺ຕິ.

‘‘ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ – ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓໍ ວິຊ຺ຊາ, ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາເຕຎາຓໍ ວິຊ຺ຊາ, ອາສວານໍ ຂເຍຎາຓໍ ວິຊ຺ຊາ.

‘‘ຕໂຍ ວິຫາຣາ – ທິພ຺ໂພ ວິຫາໂຣ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ວິຫາໂຣ, ອຣິໂຍ ວິຫາໂຣ.

‘‘ຕີຓິ ປາຏິຫາຣິຍານິ – ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ, ອາເທສນາປາຏິຫາຣິຍໍ, ອນຸສາສນີປາຏິຫາຣິຍໍ.

‘‘ອິເມ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ສມ຺ມທກ຺ຂາຕາ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພເຫວ ສງ຺ຄາຍິຕພ຺ພໍ…ເປ… ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ.

ຈຕຸກ຺ກໍ

໓໐໖. ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ສມ຺ມທກ຺ຂາຕາ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພເຫວ ສງ຺ຄາຍິຕພ຺ພໍ, ນ ວິວທິຕພ຺ພໍ…ເປ… ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ?

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ. ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສີ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ. ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປາທາຍ ຉນ຺ທໍ ຊເນຕິ ວາຍມຕິ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ປທຫຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ຉນ຺ທໍ ຊເນຕິ ວາຍມຕິ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ປທຫຕິ. ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປາທາຍ ຉນ຺ທໍ ຊເນຕິ ວາຍມຕິ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ປທຫຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ເວປຸລ຺ລາຍ ຠາວນາຍ ປາຣິປູຣິຍາ ຉນ຺ທໍ ຊເນຕິ ວາຍມຕິ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ປທຫຕິ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ. ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຉນ຺ທສມາຘິປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕິ. ຈິຕ຺ຕສມາຘິປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕິ. ວີຣິຍສມາຘິປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕິ. ວີມໍສາສມາຘິປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕິ.

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານິ. ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ [ປຐມຊ຺ຌານໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ [ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ຈ ສມ຺ປຊາໂນ, ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທຕິ, ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ [ຕຕິຍຊ຺ຌານໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ, ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ [ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

໓໐໗. ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ສມາຘິຠາວນາ. ອຕ຺ຖາວຸໂສ, ສມາຘິຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອຕ຺ຖາວຸໂສ, ສມາຘິຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຎາຓທສ຺ສນປຏິລາຠາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອຕ຺ຖາວຸໂສ ສມາຘິຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອຕ຺ຖາວຸໂສ ສມາຘິຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ອາສວານໍ ຂຍາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ກຕມາ ຈາວຸໂສ, ສມາຘິຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອຍໍ, ອາວຸໂສ, ສມາຘິຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ກຕມາ ຈາວຸໂສ, ສມາຘິຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຎາຓທສ຺ສນປຏິລາຠາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອາໂລກສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ທິວາສຎ຺ຎໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ຍຖາ ທິວາ ຕຖາ ຣຕ຺ຕິໍ, ຍຖາ ຣຕ຺ຕິໍ ຕຖາ ທິວາ. ອິຕິ ວິວເຏນ ເຈຕສາ ອປຣິໂຍນທ຺ເຘນ ສປ຺ປຠາສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວຕິ. ອຍໍ, ອາວຸໂສ ສມາຘິຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຎາຓທສ຺ສນປຏິລາຠາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ກຕມາ ຈາວຸໂສ, ສມາຘິຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິທິຕາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ວິທິຕາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ວິທິຕາ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ວິທິຕາ ສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ວິທິຕາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ວິທິຕາ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ວິທິຕາ ວິຕກ຺ກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ວິທິຕາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ວິທິຕາ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຍໍ, ອາວຸໂສ, ສມາຘິຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ກຕມາ ຈາວຸໂສ, ສມາຘິຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ອາສວານໍ ຂຍາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ. ອິຕິ ຣູປໍ, ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ. ອິຕິ ເວທນາ…ເປ… ອິຕິ ສຎ຺ຎາ… ອິຕິ ສງ຺ຂາຣາ… ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ. ອຍໍ, ອາວຸໂສ, ສມາຘິຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ອາສວານໍ ຂຍາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

໓໐໘. ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ອປ຺ປມຎ຺ຎາ. ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ຕຖາ ທຸຕິຍໍ. ຕຖາ ຕຕິຍໍ. ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ [ອພ຺ຍາປຊ຺ເຌນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ກຣຸຓາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ມຸທິຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ຕຖາ ທຸຕິຍໍ. ຕຖາ ຕຕິຍໍ. ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຣຸປ຺ປາ. [ອຣູປາ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາ ‘ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສ’ຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ສພ຺ພໂສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ສພ຺ພໂສ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’ຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ສພ຺ພໂສ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ອປສ຺ເສນານິ. ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຂາເຍກໍ ປຏິເສວຕິ, ສງ຺ຂາເຍກໍ ອຘິວາເສຕິ, ສງ຺ຂາເຍກໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ສງ຺ຂາເຍກໍ ວິໂນເທຕິ.

໓໐໙. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍວໍສາ. ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ອິຕຣີຕເຣນ ຈີວເຣນ, ອິຕຣີຕຣຈີວຣສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ນ ຈ ຈີວຣເຫຕຸ ອເນສນໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ອລທ຺ຘາ ຈ ຈີວຣໍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ, ລທ຺ຘາ ຈ ຈີວຣໍ ອຄຘິໂຕ [ອຄຖິໂຕ (ສີ. ປີ.)] ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ອນຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ອາທີນວທສ຺ສາວີ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ; ຕາຍ ຈ ປນ ອິຕຣີຕຣຈີວຣສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ເນວຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕິ ນ ປຣໍ ວມ຺ເຠຕິ. ໂຍ ຫິ ຕຕ຺ຖ ທກ຺ໂຂ ອນລໂສ ສມ຺ປຊາໂນ ປຏິສ຺ສໂຕ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ – ‘ຠິກ຺ຂຸ ໂປຣາເຓ ອຄ຺ຄຎ຺ເຎ ອຣິຍວໍເສ ຐິໂຕ’.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ອິຕຣີຕເຣນ ປິຓ຺ຑປາເຕນ, ອິຕຣີຕຣປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ນ ຈ ປິຓ຺ຑປາຕເຫຕຸ ອເນສນໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ອລທ຺ຘາ ຈ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ, ລທ຺ຘາ ຈ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຄຘິໂຕ ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ອນຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ອາທີນວທສ຺ສາວີ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ; ຕາຍ ຈ ປນ ອິຕຣີຕຣປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ເນວຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕິ ນ ປຣໍ ວມ຺ເຠຕິ. ໂຍ ຫິ ຕຕ຺ຖ ທກ຺ໂຂ ອນລໂສ ສມ຺ປຊາໂນ ປຏິສ຺ສໂຕ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ – ‘ຠິກ຺ຂຸ ໂປຣາເຓ ອຄ຺ຄຎ຺ເຎ ອຣິຍວໍເສ ຐິໂຕ’.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ອິຕຣີຕເຣນ ເສນາສເນນ, ອິຕຣີຕຣເສນາສນສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ນ ຈ ເສນາສນເຫຕຸ ອເນສນໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ອລທ຺ຘາ ຈ ເສນາສນໍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ, ລທ຺ຘາ ຈ ເສນາສນໍ ອຄຘິໂຕ ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ອນຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ອາທີນວທສ຺ສາວີ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ; ຕາຍ ຈ ປນ ອິຕຣີຕຣເສນາສນສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ເນວຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕິ ນ ປຣໍ ວມ຺ເຠຕິ. ໂຍ ຫິ ຕຕ຺ຖ ທກ຺ໂຂ ອນລໂສ ສມ຺ປຊາໂນ ປຏິສ຺ສໂຕ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ – ‘ຠິກ຺ຂຸ ໂປຣາເຓ ອຄ຺ຄຎ຺ເຎ ອຣິຍວໍເສ ຐິໂຕ’.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ປຫານາຣາໂມ ໂຫຕິ ປຫານຣໂຕ, ຠາວນາຣາໂມ ໂຫຕິ ຠາວນາຣໂຕ; ຕາຍ ຈ ປນ ປຫານາຣາມຕາຍ ປຫານຣຕິຍາ ຠາວນາຣາມຕາຍ ຠາວນາຣຕິຍາ ເນວຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕິ ນ ປຣໍ ວມ຺ເຠຕິ. ໂຍ ຫິ ຕຕ຺ຖ ທກ຺ໂຂ ອນລໂສ ສມ຺ປຊາໂນ ປຏິສ຺ສໂຕ ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ – ‘ຠິກ຺ຂຸ ໂປຣາເຓ ອຄ຺ຄຎ຺ເຎ ອຣິຍວໍເສ ຐິໂຕ’.

໓໑໐. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປຘານານິ. ສໍວຣປຘານໍ ປຫານປຘານໍ ຠາວນາປຘານໍ [ຠາວນາປ຺ປຘານໍ (ສ຺ຍາ.)] ອນຸຣກ຺ຂຓາປຘານໍ [ອນຸຣກ຺ຂນາປ຺ປຘານໍ (ສ຺ຍາ.)]. ກຕມຎ຺ຈາວຸໂສ, ສໍວຣປຘານໍ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຣກ຺ຂຕິ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ມນິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ, ສໍວຣປຘານໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈາວຸໂສ, ປຫານປຘານໍ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕິ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕິໍ ກໂຣຕິ [ພ຺ຍນ຺ຕີ ກໂຣຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ນາຘິວາເສຕິ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕິໍ ກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ, ປຫານປຘານໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈາວຸໂສ, ຠາວນາປຘານໍ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິໍ. ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິໍ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ, ຠາວນາປຘານໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈາວຸໂສ, ອນຸຣກ຺ຂຓາປຘານໍ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຠທ຺ຣກໍ [ຠທ຺ທກໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ອນຸຣກ຺ຂຕິ – ອຏ຺ຐິກສຎ຺ຎໍ, ປຸຬຸວກສຎ຺ຎໍ [ປຸຬວກສຎ຺ຎໍ (ສີ. ປີ.)], ວິນີລກສຎ຺ຎໍ, ວິຈ຺ຉິທ຺ທກສຎ຺ຎໍ, ອຸທ຺ຘຸມາຕກສຎ຺ຎໍ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ, ອນຸຣກ຺ຂຓາປຘານໍ.

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ຎາຓານິ – ຘມ຺ເມ ຎາຓໍ, ອນ຺ວເຍ ຎາຓໍ, ປຣິເຍ [ປຣິຈ຺ເຈ (ສີ. ກ.), ປຣິຈ຺ເຉເທ (ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.) ຏີກາ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ] ຎາຓໍ, ສມ຺ມຸຕິຍາ ຎາຓໍ [ສມ຺ມຕິຎາຓໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)].

‘‘ອປຣານິປິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຎາຓານິ – ທຸກ຺ເຂ ຎາຓໍ, ທຸກ຺ຂສມຸທເຍ ຎາຓໍ, ທຸກ຺ຂນິໂຣເຘ ຎາຓໍ, ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ຎາຓໍ.

໓໑໑. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄານິ – ສປ຺ປຸຣິສສໍເສໂວ, ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ, ໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ, ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ.

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ອງ຺ຄານິ. ອິຘາວຸໂສ, ອຣິຍສາວໂກ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ, ຠຄວາ’ຕິ. ຘມ຺ເມ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ [ໂອປນຍິໂກ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’ຕິ. ສງ຺ເຆ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ອຸຊຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ຎາຍປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ຍທິທໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຸຣິສຍຸຄານິ ອຏ຺ຐ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລາ, ເອສ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’ຕິ. ອຣິຍກນ຺ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ອຂຓ຺ເຑຫິ ອຈ຺ຉິທ຺ເທຫິ ອສພເລຫິ ອກມ຺ມາເສຫິ ຠຸຊິສ຺ເສຫິ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ເຖຫິ ອປຣາມຏ຺ເຐຫິ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິເກຫິ.

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ – ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ, ສກທາຄາມິຜລໍ, ອນາຄາມິຜລໍ, ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ.

‘‘ຈຕສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ – ປຖວີຘາຕຸ, ອາໂປຘາຕຸ, ເຕໂຊຘາຕຸ, ວາໂຍຘາຕຸ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ – ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ໂອຬາຣິໂກ ວາ ສຸຂຸໂມ ວາ, ຜສ຺ໂສ ທຸຕິໂຍ, ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ ຕຕິຍາ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

‘‘ຈຕສ຺ໂສ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ. ຣູປູປາຍໍ ວາ, ອາວຸໂສ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕິຏ຺ຐມານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ [ຣູປາຣມຓໍ (?)] ຣູປປ຺ປຕິຏ຺ຐໍ ນນ຺ທູປເສຈນໍ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ເວທນູປາຍໍ ວາ ອາວຸໂສ…ເປ… ສຎ຺ຎູປາຍໍ ວາ, ອາວຸໂສ…ເປ… ສງ຺ຂາຣູປາຍໍ ວາ, ອາວຸໂສ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕິຏ຺ຐມານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓໍ ສງ຺ຂາຣປ຺ປຕິຏ຺ຐໍ ນນ຺ທູປເສຈນໍ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ອຄຕິຄມນານິ – ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂທສາຄຕິ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕຓ຺ຫຸປ຺ປາທາ – ຈີວຣເຫຕຸ ວາ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ປິຓ຺ຑປາຕເຫຕຸ ວາ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ເສນາສນເຫຕຸ ວາ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ອິຕິຠວາຠວເຫຕຸ ວາ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ຈຕສ຺ໂສ ປຏິປທາ – ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ, ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາ, ສຸຂາ ປຏິປທາ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ, ສຸຂາ ປຏິປທາ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາ.

‘‘ອປຣາປິ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິປທາ – ອກ຺ຂມາ ປຏິປທາ, ຂມາ ປຏິປທາ, ທມາ ປຏິປທາ, ສມາ ປຏິປທາ.

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ຘມ຺ມປທານິ – ອນຠິຊ຺ຌາ ຘມ຺ມປທໍ, ອພ຺ຍາປາໂທ ຘມ຺ມປທໍ, ສມ຺ມາສຕິ ຘມ຺ມປທໍ, ສມ຺ມາສມາຘິ ຘມ຺ມປທໍ.

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ຘມ຺ມສມາທານານິ – ອຕ຺ຖາວຸໂສ, ຘມ຺ມສມາທານໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນທຸກ຺ຂຎ຺ເຈວ ອາຍຕິຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂວິປາກໍ. ອຕ຺ຖາວຸໂສ, ຘມ຺ມສມາທານໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນທຸກ຺ຂໍ ອາຍຕິໍ ສຸຂວິປາກໍ. ອຕ຺ຖາວຸໂສ, ຘມ຺ມສມາທານໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸຂໍ ອາຍຕິໍ ທຸກ຺ຂວິປາກໍ. ອຕ຺ຖາວຸໂສ, ຘມ຺ມສມາທານໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸຂຎ຺ເຈວ ອາຍຕິຎ຺ຈ ສຸຂວິປາກໍ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘາ – ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສມາຘິກ຺ຂນ຺ໂຘ, ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ໂຘ.

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ພລານິ – ວີຣິຍພລໍ, ສຕິພລໍ, ສມາຘິພລໍ, ປຎ຺ຎາພລໍ.