໑໑. ທສຸຕ຺ຕຣສຸຕ຺ຕໍ

໓໕໐. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຈມ຺ປາຍໍ ວິຫຣຕິ ຄຄ຺ຄຣາຍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຕີເຣ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາວຸໂສ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ! ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ທສຸຕ຺ຕຣໍ ປວກ຺ຂາມິ, ຘມ຺ມໍ ນິພ຺ພານປຕ຺ຕິຍາ;

ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກິຣິຍາຍ, ສພ຺ພຄນ຺ຖປ຺ປໂມຈນໍ’’.

ເອໂກ ຘມ຺ໂມ

໓໕໑. ‘‘ເອໂກ, ອາວຸໂສ, ຘມ຺ໂມ ພຫຸກາໂຣ, ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ຠາເວຕພ຺ໂພ, ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ປຫາຕພ຺ໂພ, ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ຫານຠາຄິໂຍ, ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ວິເສສຠາຄິໂຍ, ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ໂຌ, ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ໂພ, ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ໂພ.

(ກ) ‘‘ກຕໂມ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ພຫຸກາໂຣ? ອປ຺ປມາໂທ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ອຍໍ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ພຫຸກາໂຣ.

(ຂ) ‘‘ກຕໂມ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ຠາເວຕພ຺ໂພ? ກາຍຄຕາສຕິ ສາຕສຫຄຕາ. ອຍໍ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ຠາເວຕພ຺ໂພ.

(ຄ) ‘‘ກຕໂມ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ? ຜສ຺ໂສ ສາສໂວ ອຸປາທານິໂຍ. ອຍໍ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ.

(ຆ) ‘‘ກຕໂມ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ປຫາຕພ຺ໂພ? ອສ຺ມິມາໂນ. ອຍໍ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ປຫາຕພ຺ໂພ.

(ງ) ‘‘ກຕໂມ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ຫານຠາຄິໂຍ? ອໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ. ອຍໍ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ຫານຠາຄິໂຍ.

(ຈ) ‘‘ກຕໂມ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ວິເສສຠາຄິໂຍ? ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ. ອຍໍ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ວິເສສຠາຄິໂຍ.

(ຉ) ‘‘ກຕໂມ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ໂຌ? ອານນ຺ຕຣິໂກ ເຈໂຕສມາຘິ. ອຍໍ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ໂຌ.

(ຊ) ‘‘ກຕໂມ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ໂພ? ອກຸປ຺ປໍ ຎາຓໍ. ອຍໍ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ໂພ.

(ຌ) ‘‘ກຕໂມ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ? ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາ. ອຍໍ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ.

(ຎ) ‘‘ກຕໂມ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ໂພ? ອກຸປ຺ປາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ. ອຍໍ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ໂພ.

‘‘ອິຕິ ອິເມ ທສ ຘມ຺ມາ ຠູຕາ ຕຈ຺ຉາ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ ສມ຺ມາ ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ.

ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ

໓໕໒. ‘‘ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ພຫຸກາຣາ, ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພາ, ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ, ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພາ, ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ຫານຠາຄິຍາ, ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ວິເສສຠາຄິຍາ, ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌາ, ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາ, ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ, ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ.

(ກ) ‘‘ກຕເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ພຫຸກາຣາ? ສຕິ ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ. ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ພຫຸກາຣາ.

(ຂ) ‘‘ກຕເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພາ? ສມໂຖ ຈ ວິປສ຺ສນາ ຈ. ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພາ.

(ຄ) ‘‘ກຕເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ? ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ. ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ.

(ຆ) ‘‘ກຕເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພາ? ອວິຊ຺ຊາ ຈ ຠວຕຓ຺ຫາ ຈ. ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພາ.

(ງ) ‘‘ກຕເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ຫານຠາຄິຍາ? ໂທວຈສ຺ສຕາ ຈ ປາປມິຕ຺ຕຕາ ຈ. ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ຫານຠາຄິຍາ.

(ຈ) ‘‘ກຕເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ວິເສສຠາຄິຍາ? ໂສວຈສ຺ສຕາ ຈ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ ຈ. ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ວິເສສຠາຄິຍາ.

(ຉ) ‘‘ກຕເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌາ? ໂຍ ຈ ເຫຕຸ ໂຍ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ສໍກິເລສາຍ, ໂຍ ຈ ເຫຕຸ ໂຍ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ. ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌາ.

(ຊ) ‘‘ກຕເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາ? ທ຺ເວ ຎາຓານິ – ຂເຍ ຎາຓໍ, ອນຸປ຺ປາເທ ຎາຓໍ. ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາ.

(ຌ) ‘‘ກຕເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ? ທ຺ເວ ຘາຕຸໂຍ – ສງ຺ຂຕາ ຈ ຘາຕຸ ອສງ຺ຂຕາ ຈ ຘາຕຸ. ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ.

(ຎ) ‘‘ກຕເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ? ວິຊ຺ຊາ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິ ຈ. ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ.

‘‘ອິຕິ ອິເມ ວີສຕິ ຘມ຺ມາ ຠູຕາ ຕຈ຺ຉາ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ ສມ຺ມາ ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ.

ຕໂຍ ຘມ຺ມາ

໓໕໓. ‘‘ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ພຫຸກາຣາ, ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພາ…ເປ… ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ.

(ກ) ‘‘ກຕເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ພຫຸກາຣາ? ສປ຺ປຸຣິສສໍເສໂວ, ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ, ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ. ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ພຫຸກາຣາ.

(ຂ) ‘‘ກຕເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພາ? ຕໂຍ ສມາຘີ – ສວິຕກ຺ໂກ ສວິຈາໂຣ ສມາຘິ, ອວິຕກ຺ໂກ ວິຈາຣມຕ຺ໂຕ ສມາຘິ, ອວິຕກ຺ໂກ ອວິຈາໂຣ ສມາຘິ. ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພາ.

(ຄ) ‘‘ກຕເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ? ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ – ສຸຂາ ເວທນາ, ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ. ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ.

(ຆ) ‘‘ກຕເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພາ? ຕິສ຺ໂສ ຕຓ຺ຫາ – ກາມຕຓ຺ຫາ, ຠວຕຓ຺ຫາ, ວິຠວຕຓ຺ຫາ. ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພາ.

(ງ) ‘‘ກຕເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ຫານຠາຄິຍາ? ຕີຓິ ອກຸສລມູລານິ – ໂລໂຠ ອກຸສລມູລໍ, ໂທໂສ ອກຸສລມູລໍ, ໂມໂຫ ອກຸສລມູລໍ. ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ຫານຠາຄິຍາ.

(ຈ) ‘‘ກຕເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ວິເສສຠາຄິຍາ? ຕີຓິ ກຸສລມູລານິ – ອໂລໂຠ ກຸສລມູລໍ, ອໂທໂສ ກຸສລມູລໍ, ອໂມໂຫ ກຸສລມູລໍ. ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ວິເສສຠາຄິຍາ.

(ຉ) ‘‘ກຕເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌາ? ຕິສ຺ໂສ ນິສ຺ສຣຓິຍາ ຘາຕຸໂຍ – ກາມານເມຕໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ຍທິທໍ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ, ຣູປານເມຕໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ຍທິທໍ ອຣູປໍ, ຍໍ ໂຂ ປນ ກິຎ຺ຈິ ຠູຕໍ ສງ຺ຂຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ, ນິໂຣໂຘ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ. ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌາ.

(ຊ) ‘‘ກຕເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາ? ຕີຓິ ຎາຓານິ – ອຕີຕໍເສ ຎາຓໍ, ອນາຄຕໍເສ ຎາຓໍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍເສ ຎາຓໍ. ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາ.

(ຌ) ‘‘ກຕເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ? ຕິສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ – ກາມຘາຕຸ, ຣູປຘາຕຸ, ອຣູປຘາຕຸ. ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ.

(ຎ) ‘‘ກຕເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ? ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ – ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓໍ ວິຊ຺ຊາ, ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາເຕ ຎາຓໍ ວິຊ຺ຊາ, ອາສວານໍ ຂເຍ ຎາຓໍ ວິຊ຺ຊາ. ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ.

‘‘ອິຕິ ອິເມ ຕິໍສ ຘມ຺ມາ ຠູຕາ ຕຈ຺ຉາ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ ສມ຺ມາ ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ

໓໕໔. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ພຫຸກາຣາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພາ…ເປ… ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ.

(ກ) ‘‘ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ພຫຸກາຣາ? ຈຕ຺ຕາຣິ ຈກ຺ການິ – ປຕິຣູປເທສວາໂສ, ສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສໂຍ [ສປ຺ປຸຣິສຸປສ຺ສໂຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ອຕ຺ຕສມ຺ມາປຓິຘິ, ປຸພ຺ເພ ຈ ກຕປຸຎ຺ຎຕາ. ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ພຫຸກາຣາ.

(ຂ) ‘‘ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພາ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ – ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພາ.

(ຄ) ‘‘ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ – ກພຬີກາໂຣ [ກວຬີກາໂຣ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອາຫາໂຣ ໂອຬາຣິໂກ ວາ ສຸຂຸໂມ ວາ, ຜສ຺ໂສ ທຸຕິໂຍ, ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ ຕຕິຍາ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ.

(ຆ) ‘‘ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພາ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂອຆາ – ກາໂມໂຆ, ຠໂວໂຆ, ທິຏ຺ໂຐໂຆ, ອວິຊ຺ໂຊໂຆ. ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພາ.

(ງ) ‘‘ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ຫານຠາຄິຍາ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຍຄາ – ກາມໂຍໂຄ, ຠວໂຍໂຄ, ທິຏ຺ຐິໂຍໂຄ, ອວິຊ຺ຊາໂຍໂຄ. ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ຫານຠາຄິຍາ.

(ຈ) ‘‘ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ວິເສສຠາຄິຍາ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິສຎ຺ໂຎຄາ – ກາມໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ, ຠວໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ, ທິຏ຺ຐິໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ, ອວິຊ຺ຊາໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ. ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ວິເສສຠາຄິຍາ.

(ຉ) ‘‘ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌາ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມາຘີ – ຫານຠາຄິໂຍ ສມາຘິ, ຐິຕິຠາຄິໂຍ ສມາຘິ, ວິເສສຠາຄິໂຍ ສມາຘິ, ນິພ຺ເພຘຠາຄິໂຍ ສມາຘິ. ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌາ.

(ຊ) ‘‘ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາ? ຈຕ຺ຕາຣິ ຎາຓານິ – ຘມ຺ເມ ຎາຓໍ, ອນ຺ວເຍ ຎາຓໍ, ປຣິເຍ ຎາຓໍ, ສມ຺ມຸຕິຍາ ຎາຓໍ. ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາ.

(ຌ) ‘‘ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ? ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ – ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂສມຸທຍໍ [ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ [ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ. ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ.

(ຎ) ‘‘ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ? ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ – ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ, ສກທາຄາມິຜລໍ, ອນາຄາມິຜລໍ, ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ. ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ.

‘‘ອິຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາຣີສຘມ຺ມາ ຠູຕາ ຕຈ຺ຉາ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ ສມ຺ມາ ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ.

ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ

໓໕໕. ‘‘ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ພຫຸກາຣາ…ເປ… ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ.

(ກ) ‘‘ກຕເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ພຫຸກາຣາ? ປຎ຺ຈ ປຘານິຍງ຺ຄານິ – ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ສທ຺ທຫຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂພຘິໍ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ອປ຺ປາພາໂຘ ໂຫຕິ ອປ຺ປາຕງ຺ໂກ ສມເວປາກິນິຍາ ຄຫຓິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ນາຕິສີຕາຍ ນາຈ຺ຈຸຓ຺ຫາຍ ມຊ຺ຌິມາຍ ປຘານກ຺ຂມາຍ. ອສໂຐ ໂຫຕິ ອມາຍາວີ ຍຖາຠູຕມຕ຺ຕານໍ ອາວີກຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຣິ ວາ ວິຎ຺ຎູສຸ ວາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ. ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣຕິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ, ຖາມວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ປຎ຺ຎວາ ໂຫຕິ ອຸທຍຕ຺ຖຄາມິນິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍາຍ ນິພ຺ເພຘິກາຍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາ. ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ພຫຸກາຣາ.

(ຂ) ‘‘ກຕເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພາ? ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກ ສມ຺ມາສມາຘິ – ປີຕິຜຣຓຕາ, ສຸຂຜຣຓຕາ, ເຈໂຕຜຣຓຕາ, ອາໂລກຜຣຓຕາ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓນິມິຕ຺ຕໍ [ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານິມິຕ຺ຕໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)]. ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພາ.

(ຄ) ‘‘ກຕເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ? ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ [ເສຍ຺ຍຖີທໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] – ຣູປຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເວທນຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສຎ຺ຎຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສງ຺ຂາຣຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຎ຺ຎາຓຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ. ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ.

(ຆ) ‘‘ກຕເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພາ? ປຎ຺ຈ ນີວຣຓານິ – ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓໍ, ພ຺ຍາປາທນີວຣຓໍ, ຖິນມິທ຺ຘນີວຣຓໍ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກຸຈ຺ຈນີວຣຓໍ, ວິຈິກິຈ຺ຉານີວຣຓໍ. ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພາ.

(ງ) ‘‘ກຕເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ຫານຠາຄິຍາ? ປຎ຺ຈ ເຈໂຕຂິລາ – ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ກງ຺ຂຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ ນ ສມ຺ປສີທຕິ. ໂຍ ໂສ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ກງ຺ຂຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ ນ ສມ຺ປສີທຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ນມຕິ ອາຕປ຺ປາຍ ອນຸໂຍຄາຍ ສາຕຈ຺ຈາຍ ປຘານາຍ. ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ນມຕິ ອາຕປ຺ປາຍ ອນຸໂຍຄາຍ ສາຕຈ຺ຈາຍ ປຘານາຍ. ອຍໍ ປຐໂມ ເຈໂຕຂິໂລ. ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ເມ ກງ຺ຂຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ…ເປ… ສງ຺ເຆ ກງ຺ຂຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ…ເປ… ສິກ຺ຂາຍ ກງ຺ຂຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ…ເປ… ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ກຸປິໂຕ ໂຫຕິ ອນຕ຺ຕມໂນ ອາຫຕຈິຕ຺ໂຕ ຂິລຊາໂຕ, ໂຍ ໂສ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ກຸປິໂຕ ໂຫຕິ ອນຕ຺ຕມໂນ ອາຫຕຈິຕ຺ໂຕ ຂິລຊາໂຕ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ນມຕິ ອາຕປ຺ປາຍ ອນຸໂຍຄາຍ ສາຕຈ຺ຈາຍ ປຘານາຍ. ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ນມຕິ ອາຕປ຺ປາຍ ອນຸໂຍຄາຍ ສາຕຈ຺ຈາຍ ປຘານາຍ. ອຍໍ ປຎ຺ຈໂມ ເຈໂຕຂິໂລ. ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ຫານຠາຄິຍາ.

(ຈ) ‘‘ກຕເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ວິເສສຠາຄິຍາ? ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ – ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ວິເສສຠາຄິຍາ.

(ຉ) ‘‘ກຕເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌາ? ປຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓິຍາ ຘາຕຸໂຍ – ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ກາເມ ມນສິກໂຣໂຕ ກາເມສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ນ ປສີທຕິ ນ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ນ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ມນສິກໂຣໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ປສີທຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸຄຕໍ ສຸຠາວິຕໍ ສຸວຸຏ຺ຐິຕໍ ສຸວິມຸຕ຺ຕໍ ວິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ກາເມຫິ. ເຍ ຈ ກາມປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອາສວາ ວິຆາຕາ ປຣິຬາຫາ, ມຸຕ຺ໂຕ ໂສ ເຕຫິ. ນ ໂສ ຕໍ ເວທນໍ ເວເທຕິ. ອິທມກ຺ຂາຕໍ ກາມານໍ ນິສ຺ສຣຓໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ພ຺ຍາປາທໍ ມນສິກໂຣໂຕ ພ຺ຍາປາເທ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ນ ປສີທຕິ ນ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ນ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ອພ຺ຍາປາທໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ມນສິກໂຣໂຕ ອພ຺ຍາປາເທ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ປສີທຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸຄຕໍ ສຸຠາວິຕໍ ສຸວຸຏ຺ຐິຕໍ ສຸວິມຸຕ຺ຕໍ ວິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາປາເທນ. ເຍ ຈ ພ຺ຍາປາທປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອາສວາ ວິຆາຕາ ປຣິຬາຫາ, ມຸຕ຺ໂຕ ໂສ ເຕຫິ. ນ ໂສ ຕໍ ເວທນໍ ເວເທຕິ. ອິທມກ຺ຂາຕໍ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິເຫສໍ ມນສິກໂຣໂຕ ວິເຫສາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ນ ປສີທຕິ ນ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ນ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ອວິເຫສໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ມນສິກໂຣໂຕ ອວິເຫສາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ປສີທຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸຄຕໍ ສຸຠາວິຕໍ ສຸວຸຏ຺ຐິຕໍ ສຸວິມຸຕ຺ຕໍ ວິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ວິເຫສາຍ. ເຍ ຈ ວິເຫສາປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອາສວາ ວິຆາຕາ ປຣິຬາຫາ, ມຸຕ຺ໂຕ ໂສ ເຕຫິ. ນ ໂສ ຕໍ ເວທນໍ ເວເທຕິ. ອິທມກ຺ຂາຕໍ ວິເຫສາຍ ນິສ຺ສຣຓໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຣູເປ ມນສິກໂຣໂຕ ຣູເປສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ນ ປສີທຕິ ນ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ນ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ອຣູປໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ມນສິກໂຣໂຕ ອຣູເປ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ປສີທຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸຄຕໍ ສຸຠາວິຕໍ ສຸວຸຏ຺ຐິຕໍ ສຸວິມຸຕ຺ຕໍ ວິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຣູເປຫິ. ເຍ ຈ ຣູປປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອາສວາ ວິຆາຕາ ປຣິຬາຫາ, ມຸຕ຺ໂຕ ໂສ ເຕຫິ. ນ ໂສ ຕໍ ເວທນໍ ເວເທຕິ. ອິທມກ຺ຂາຕໍ ຣູປານໍ ນິສ຺ສຣຓໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ສກ຺ກາຍໍ ມນສິກໂຣໂຕ ສກ຺ກາເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ນ ປສີທຕິ ນ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ນ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ສກ຺ກາຍນິໂຣຘໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ມນສິກໂຣໂຕ ສກ຺ກາຍນິໂຣເຘ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ປສີທຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸຄຕໍ ສຸຠາວິຕໍ ສຸວຸຏ຺ຐິຕໍ ສຸວິມຸຕ຺ຕໍ ວິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ສກ຺ກາເຍນ. ເຍ ຈ ສກ຺ກາຍປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອາສວາ ວິຆາຕາ ປຣິຬາຫາ, ມຸຕ຺ໂຕ ໂສ ເຕຫິ. ນ ໂສ ຕໍ ເວທນໍ ເວເທຕິ. ອິທມກ຺ຂາຕໍ ສກ຺ກາຍສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ. ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌາ.

(ຊ) ‘‘ກຕເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາ? ປຎ຺ຈ ຎາຓິໂກ ສມ຺ມາສມາຘິ – ‘ອຍໍ ສມາຘິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸໂຂ ເຈວ ອາຍຕິຎ຺ຈ ສຸຂວິປາໂກ’ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ‘ອຍໍ ສມາຘິ ອຣິໂຍ ນິຣາມິໂສ’ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ‘ອຍໍ ສມາຘິ ອກາປຸຣິສເສວິໂຕ’ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ‘ອຍໍ ສມາຘິ ສນ຺ໂຕ ປຓີໂຕ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘລທ຺ໂຘ ເອໂກທິຠາວາຘິຄໂຕ, ນ ສສງ຺ຂາຣນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາຣິຕຄໂຕ’ຕິ [ນ ຈ ສສງ຺ຂາຣນິຄ຺ຄຍ຺ຫ ວາຣິຕວໂຕຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ນ ສສງ຺ຂາຣນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາຣິວາວໂຕ (ກ.), ນ ສສງ຺ຂາຣນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາຣິຍາຘິຄໂຕ (?)] ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ‘ໂສ ໂຂ ປນາຫໍ ອິມໍ ສມາຘິໍ ສໂຕວ ສມາປຊ຺ຊາມິ ສໂຕ ວຸຏ຺ຐຫາມີ’ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາ.

(ຌ) ‘‘ກຕເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ? ປຎ຺ຈ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນານິ – ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວາ ຄຣຸຏ຺ຐານິໂຍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ. ຍຖາ ຍຖາ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ວາ ຄຣຸຏ຺ຐານິໂຍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ, ຕຖາ ຕຖາ ໂສ [ຠິກ຺ຂຸ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສໍເວທີ ຈ ໂຫຕິ ຘມ຺ມປຏິສໍເວທີ ຈ. ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສໍເວທິໂນ ຘມ຺ມປຏິສໍເວທິໂນ ປາໂມຊ຺ຊໍ ຊາຍຕິ, ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວເທຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ອິທໍ ປຐມໍ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ນ ເຫວ ໂຂ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ວາ ຄຣຸຏ຺ຐານິໂຍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ, ອປິ ຈ ໂຂ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປເຣສໍ ເທເສຕິ ຍຖາ ຍຖາ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປເຣສໍ ເທເສຕິ. ຕຖາ ຕຖາ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສໍເວທີ ຈ ໂຫຕິ ຘມ຺ມປຏິສໍເວທີ ຈ. ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສໍເວທິໂນ ຘມ຺ມປຏິສໍເວທິໂນ ປາໂມຊ຺ຊໍ ຊາຍຕິ, ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວເທຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ອິທໍ ທຸຕິຍໍ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ນ ເຫວ ໂຂ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ວາ ຄຣຸຏ຺ຐານິໂຍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ, ນາປິ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປເຣສໍ ເທເສຕິ. ອປິ ຈ ໂຂ, ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣຕິ. ຍຖາ ຍຖາ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣຕິ ຕຖາ ຕຖາ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສໍເວທີ ຈ ໂຫຕິ ຘມ຺ມປຏິສໍເວທີ ຈ. ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສໍເວທິໂນ ຘມ຺ມປຏິສໍເວທິໂນ ປາໂມຊ຺ຊໍ ຊາຍຕິ, ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວເທຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ອິທໍ ຕຕິຍໍ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ນ ເຫວ ໂຂ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ວາ ຄຣຸຏ຺ຐານິໂຍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ, ນາປິ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປເຣສໍ ເທເສຕິ, ນາປິ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣຕິ. ອປິ ຈ ໂຂ, ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ເຈຕສາ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ ອນຸວິຈາເຣຕິ ມນສານຸເປກ຺ຂຕິ. ຍຖາ ຍຖາ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ເຈຕສາ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ ອນຸວິຈາເຣຕິ ມນສານຸເປກ຺ຂຕິ ຕຖາ ຕຖາ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສໍເວທີ ຈ ໂຫຕິ ຘມ຺ມປຏິສໍເວທີ ຈ. ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສໍເວທິໂນ ຘມ຺ມປຏິສໍເວທິໂນ ປາໂມຊ຺ຊໍ ຊາຍຕິ, ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວເທຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ອິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ນ ເຫວ ໂຂ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ວາ ຄຣຸຏ຺ຐານິໂຍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ, ນາປິ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປເຣສໍ ເທເສຕິ, ນາປິ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣຕິ, ນາປິ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ເຈຕສາ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ ອນຸວິຈາເຣຕິ ມນສານຸເປກ຺ຂຕິ; ອປິ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ ສຸມນສິກຕໍ ສູປຘາຣິຕໍ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘໍ ປຎ຺ຎາຍ. ຍຖາ ຍຖາ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ ສຸມນສິກຕໍ ສູປຘາຣິຕໍ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘໍ ປຎ຺ຎາຍ ຕຖາ ຕຖາ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສໍເວທີ ຈ ໂຫຕິ ຘມ຺ມປ຺ປຏິສໍເວທີ ຈ. ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສໍເວທິໂນ ຘມ຺ມປ຺ປຏິສໍເວທິໂນ ປາໂມຊ຺ຊໍ ຊາຍຕິ, ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວເທຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ອິທໍ ປຎ຺ຈມໍ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນໍ. ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ.

(ຎ) ‘‘ກຕເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ? ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘາ – ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສມາຘິກ຺ຂນ຺ໂຘ, ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ໂຘ, ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກ຺ຂນ຺ໂຘ. ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ.

‘‘ອິຕິ ອິເມ ປຎ຺ຎາສ ຘມ຺ມາ ຠູຕາ ຕຈ຺ຉາ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ ສມ຺ມາ ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ.

ຉ ຘມ຺ມາ

໓໕໖. ‘‘ຉ ຘມ຺ມາ ພຫຸກາຣາ…ເປ… ຉ ຘມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ.

(ກ) ‘‘ກຕເມ ຉ ຘມ຺ມາ ພຫຸກາຣາ? ຉ ສາຣຓີຍາ ຘມ຺ມາ. ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ, ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສາຣຓີໂຍ ປິຍກຣໂຓ ຄຣຸກຣໂຓ ສງ຺ຄຫາຍ ອວິວາທາຍ ສາມຄ຺ຄິຍາ ເອກີຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ…ເປ… ເອກີຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ…ເປ… ເອກີຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ເຍ ເຕ ລາຠາ ຘມ຺ມິກາ ຘມ຺ມລທ຺ຘາ ອນ຺ຕມໂສ ປຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນມຕ຺ຕມ຺ປິ, ຕຖາຣູເປຫິ ລາເຠຫິ ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໂຠຄີ ໂຫຕິ ສີລວນ຺ເຕຫິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສາຘາຣຓໂຠຄີ, ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສາຣຓີໂຍ…ເປ… ເອກີຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ, ຍານິ ຕານິ ສີລານິ ອຂຓ຺ຑານິ ອຈ຺ຉິທ຺ທານິ ອສພລານິ ອກມ຺ມາສານິ ຠຸຊິສ຺ສານິ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖານິ ອປຣາມຏ຺ຐານິ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິການິ, ຕຖາຣູເປສຸ ສີເລສຸ ສີລສາມຎ຺ຎຄໂຕ ວິຫຣຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ, ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສາຣຓີໂຍ…ເປ… ເອກີຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຍາຍໍ ທິຏ຺ຐິ ອຣິຍາ ນິຍ຺ຍານິກາ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ, ຕຖາຣູປາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐິ ສາມຎ຺ຎຄໂຕ ວິຫຣຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ, ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສາຣຓີໂຍ ປິຍກຣໂຓ ຄຣຸກຣໂຓ, ສງ຺ຄຫາຍ ອວິວາທາຍ ສາມຄ຺ຄິຍາ ເອກີຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອິເມ ຉ ຘມ຺ມາ ພຫຸກາຣາ.

(ຂ) ‘‘ກຕເມ ຉ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພາ? ຉ ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານານິ – ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິ, ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕິ, ສງ຺ຆານຸສ຺ສຕິ, ສີລານຸສ຺ສຕິ, ຈາຄານຸສ຺ສຕິ, ເທວຕານຸສ຺ສຕິ. ອິເມ ຉ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພາ.

(ຄ) ‘‘ກຕເມ ຉ ຘມ຺ມາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ? ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ອາຍຕນານິ – ຈກ຺ຂາຍຕນໍ, ໂສຕາຍຕນໍ, ຆານາຍຕນໍ, ຊິວ຺ຫາຍຕນໍ, ກາຍາຍຕນໍ, ມນາຍຕນໍ. ອິເມ ຉ ຘມ຺ມາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ.

(ຆ) ‘‘ກຕເມ ຉ ຘມ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພາ? ຉ ຕຓ຺ຫາກາຍາ – ຣູປຕຓ຺ຫາ, ສທ຺ທຕຓ຺ຫາ, ຄນ຺ຘຕຓ຺ຫາ, ຣສຕຓ຺ຫາ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຕຓ຺ຫາ, ຘມ຺ມຕຓ຺ຫາ. ອິເມ ຉ ຘມ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພາ.

(ງ) ‘‘ກຕເມ ຉ ຘມ຺ມາ ຫານຠາຄິຍາ? ຉ ອຄາຣວາ – ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ. ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ… ສິກ຺ຂາຍ… ອປ຺ປມາເທ… ປຏິສນ຺ຖາເຣ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ. ອິເມ ຉ ຘມ຺ມາ ຫານຠາຄິຍາ.

(ຈ) ‘‘ກຕເມ ຉ ຘມ຺ມາ ວິເສສຠາຄິຍາ? ຉ ຄາຣວາ – ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ສຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ໂສ ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ… ສິກ຺ຂາຍ… ອປ຺ປມາເທ… ປຏິສນ຺ຖາເຣ ສຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ໂສ. ອິເມ ຉ ຘມ຺ມາ ວິເສສຠາຄິຍາ.

(ຉ) ‘‘ກຕເມ ຉ ຘມ຺ມາ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌາ? ຉ ນິສ຺ສຣຓິຍາ ຘາຕຸໂຍ – ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເມຕ຺ຕາ ຫິ ໂຂ ເມ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຍານີກຕາ ວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຸຏ຺ຐິຕາ ປຣິຈິຕາ ສຸສມາຣທ຺ຘາ, ອຖ ຈ ປນ ເມ ພ຺ຍາປາໂທ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕີ’ຕິ. ໂສ ‘ມາ ເຫວໍ’ ຕິສ຺ສ ວຈນີໂຍ ‘ມາຍສ຺ມາ ເອວໍ ອວຈ, ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິ. ນ ຫິ ສາຘຸ ຠຄວໂຕ ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ, ນ ຫິ ຠຄວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ. ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອາວຸໂສ ອນວກາໂສ ຍໍ ເມຕ຺ຕາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ຠາວິຕາຍ ພຫຸລີກຕາຍ ຍານີກຕາຍ ວຕ຺ຖຸກຕາຍ ອນຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຣິຈິຕາຍ ສຸສມາຣທ຺ຘາຍ. ອຖ ຈ ປນສ຺ສ ພ຺ຍາປາໂທ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕີຕິ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ນິສ຺ສຣຓໍ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ພ຺ຍາປາທສ຺ສ, ຍທິທໍ ເມຕ຺ຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີ’ຕິ.

‘‘ອິຘ ປນາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ກຣຸຓາ ຫິ ໂຂ ເມ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຍານີກຕາ ວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຸຏ຺ຐິຕາ ປຣິຈິຕາ ສຸສມາຣທ຺ຘາ. ອຖ ຈ ປນ ເມ ວິເຫສາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕີ’ຕິ. ໂສ – ‘ມາ ເຫວໍ’ ຕິສ຺ສ ວຈນີໂຍ, ‘ມາຍສ຺ມາ ເອວໍ ອວຈ, ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິ…ເປ… ນິສ຺ສຣຓໍ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ວິເຫສາຍ, ຍທິທໍ ກຣຸຓາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີ’ຕິ.

‘‘ອິຘ ປນາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ມຸທິຕາ ຫິ ໂຂ ເມ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຠາວິຕາ…ເປ… ອຖ ຈ ປນ ເມ ອຣຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕີ’ຕິ. ໂສ – ‘ມາ ເຫວໍ’ ຕິສ຺ສ ວຈນີໂຍ ‘ມາຍສ຺ມາ ເອວໍ ອວຈ…ເປ… ນິສ຺ສຣຓໍ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ ອຣຕິຍາ, ຍທິທໍ ມຸທິຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີ’ຕິ.

‘‘ອິຘ ປນາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຸເປກ຺ຂາ ຫິ ໂຂ ເມ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຠາວິຕາ…ເປ… ອຖ ຈ ປນ ເມ ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕີ’ຕິ. ໂສ – ‘ມາ ເຫວໍ’ ຕິສ຺ສ ວຈນີໂຍ ‘ມາຍສ຺ມາ ເອວໍ ອວຈ…ເປ… ນິສ຺ສຣຓໍ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ຣາຄສ຺ສ ຍທິທໍ ອຸເປກ຺ຂາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີ’ຕິ.

‘‘ອິຘ ປນາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອນິມິຕ຺ຕາ ຫິ ໂຂ ເມ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຠາວິຕາ…ເປ… ອຖ ຈ ປນ ເມ ນິມິຕ຺ຕານຸສາຣິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ໂຫຕີ’ຕິ. ໂສ – ‘ມາ ເຫວໍ’ ຕິສ຺ສ ວຈນີໂຍ ‘ມາຍສ຺ມາ ເອວໍ ອວຈ…ເປ… ນິສ຺ສຣຓໍ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ອນິມິຕ຺ຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີ’ຕິ.

‘‘ອິຘ ປນາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອສ຺ມີຕິ ໂຂ ເມ ວິຄຕໍ, ອຍມຫມສ຺ມີຕິ ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ອຖ ຈ ປນ ເມ ວິຈິກິຈ຺ຉາກຖໍກຖາສລ຺ລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕີ’ຕິ. ໂສ – ‘ມາ ເຫວໍ’ ຕິສ຺ສ ວຈນີໂຍ ‘ມາຍສ຺ມາ ເອວໍ ອວຈ, ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິ, ນ ຫິ ສາຘຸ ຠຄວໂຕ ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ, ນ ຫິ ຠຄວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ. ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ອາວຸໂສ, ອນວກາໂສ ຍໍ ອສ຺ມີຕິ ວິຄເຕ ອຍມຫມສ຺ມີຕິ ອສມນຸປສ຺ສໂຕ. ອຖ ຈ ປນສ຺ສ ວິຈິກິຈ຺ຉາກຖໍກຖາສລ຺ລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕິ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ນິສ຺ສຣຓໍ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ວິຈິກິຈ຺ຉາກຖໍກຖາສລ຺ລສ຺ສ, ຍທິທໍ ອສ຺ມິມານສມຸຄ຺ຆາໂຏ’ຕິ. ອິເມ ຉ ຘມ຺ມາ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌາ.

(ຊ) ‘‘ກຕເມ ຉ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາ? ຉ ສຕຕວິຫາຣາ. ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ເນວ ສຸມໂນ ໂຫຕິ ນ ທຸມ຺ມໂນ, ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ…ເປ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ເນວ ສຸມໂນ ໂຫຕິ ນ ທຸມ຺ມໂນ, ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ອິເມ ຉ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາ.

(ຌ) ‘‘ກຕເມ ຉ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ? ຉ ອນຸຕ຺ຕຣິຍານິ – ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ສວນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ລາຠານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ສິກ຺ຂານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ປາຣິຈຣິຍານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ອນຸສ຺ສຕານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ອິເມ ຉ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ.

(ຎ) ‘‘ກຕເມ ຉ ຘມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ? ຉ ອຠິຎ຺ຎາ – ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ – ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຘາ ໂຫຕິ, ພຫຸຘາປິ ຫຸຕ຺ວາ ເອໂກ ໂຫຕິ. ອາວິຠາວໍ ຕິໂຣຠາວໍ. ຕິໂຣກຸຏ຺ຏໍ ຕິໂຣປາກາຣໍ ຕິໂຣປພ຺ພຕໍ ອສຊ຺ຊມາໂນ ຄຈ຺ຉຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ອາກາເສ. ປຖວິຍາປິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນິມຸຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ອຸທເກ. ອຸທເກປິ ອຠິຊ຺ຊມາເນ ຄຈ຺ຉຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຖວິຍໍ. ອາກາເສປິ ປລ຺ລງ຺ເກນ ກມຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ປກ຺ຂີ ສກຸໂຓ. ອິເມປິ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ເອວໍມຫິທ຺ຘິເກ ເອວໍມຫານຸຠາເວ ປາຓິນາ ປຣາມສຕິ ປຣິມຊ຺ຊຕິ. ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາປິ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ.

‘‘ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ວິສຸທ຺ຘາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສິກາຍ ອຸໂຠ ສທ຺ເທ ສຸຓາຕິ ທິພ຺ເພ ຈ ມານຸເສ ຈ, ເຍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ຈ.

‘‘ປຣສຕ຺ຕານໍ ປຣປຸຄ຺ຄລານໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາຕິ [ຊານາຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ສຣາຄໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຕິ …ເປ… ອວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຕິ.

‘‘ໂສ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ…ເປ… ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ.

‘‘ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ …ເປ…

‘‘ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອິເມ ຉ ຘມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ.

‘‘ອິຕິ ອິເມ ສຏ຺ຐິ ຘມ຺ມາ ຠູຕາ ຕຈ຺ຉາ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ ສມ຺ມາ ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ.

ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ

໓໕໗. ‘‘ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ພຫຸກາຣາ…ເປ… ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ.

(ກ) ‘‘ກຕເມ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ພຫຸກາຣາ? ສຕ຺ຕ ອຣິຍຘນານິ – ສທ຺ຘາຘນໍ, ສີລຘນໍ, ຫິຣິຘນໍ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປຘນໍ, ສຸຕຘນໍ, ຈາຄຘນໍ, ປຎ຺ຎາຘນໍ. ອິເມ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ພຫຸກາຣາ.

(ຂ) ‘‘ກຕເມ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພາ? ສຕ຺ຕ ສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ – ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ. ອິເມ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພາ.

(ຄ) ‘‘ກຕເມ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ? ສຕ຺ຕ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ – ສນ຺ຕາວຸໂສ, ສຕ຺ຕາ ນານຕ຺ຕກາຍາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ມນຸສ຺ສາ ເອກຈ຺ເຈ ຈ ເທວາ ເອກຈ຺ເຈ ຈ ວິນິປາຕິກາ. ອຍໍ ປຐມາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິ.

‘‘ສນ຺ຕາວຸໂສ, ສຕ຺ຕາ ນານຕ຺ຕກາຍາ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເທວາ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາ ປຐມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ອຍໍ ທຸຕິຍາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິ.

‘‘ສນ຺ຕາວຸໂສ, ສຕ຺ຕາ ເອກຕ຺ຕກາຍາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເທວາ ອາຠສ຺ສຣາ. ອຍໍ ຕຕິຍາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິ.

‘‘ສນ຺ຕາວຸໂສ, ສຕ຺ຕາ ເອກຕ຺ຕກາຍາ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເທວາ ສຸຠກິຓ຺ຫາ. ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ຖີ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິ.

‘‘ສນ຺ຕາວຸໂສ, ສຕ຺ຕາ ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ…ເປ… ‘ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສ’ຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນູປຄາ. ອຍໍ ປຎ຺ຈມີ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິ.

‘‘ສນ຺ຕາວຸໂສ, ສຕ຺ຕາ ສພ຺ພໂສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນູປຄາ. ອຍໍ ຉຏ຺ຐີ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິ.

‘‘ສນ຺ຕາວຸໂສ, ສຕ຺ຕາ ສພ຺ພໂສ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’ຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນູປຄາ. ອຍໍ ສຕ຺ຕມີ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິ. ອິເມ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ.

(ຆ) ‘‘ກຕເມ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພາ? ສຕ຺ຕານຸສຍາ – ກາມຣາຄານຸສໂຍ, ປຏິຆານຸສໂຍ, ທິຏ຺ຐານຸສໂຍ, ວິຈິກິຈ຺ຉານຸສໂຍ, ມານານຸສໂຍ, ຠວຣາຄານຸສໂຍ, ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ. ອິເມ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພາ.

(ງ) ‘‘ກຕເມ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ຫານຠາຄິຍາ? ສຕ຺ຕ ອສທ຺ຘມ຺ມາ – ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ອຫິຣິໂກ ໂຫຕິ, ອໂນຕ຺ຕປ຺ປີ ໂຫຕິ, ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ, ກຸສີໂຕ ໂຫຕິ, ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ໂຫຕິ, ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ໂຫຕິ. ອິເມ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ຫານຠາຄິຍາ.

(ຈ) ‘‘ກຕເມ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ວິເສສຠາຄິຍາ? ສຕ຺ຕ ສທ຺ຘມ຺ມາ – ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ຫິຣິມາ [ຫິຣິໂກ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ໂຫຕິ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປີ ໂຫຕິ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ, ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ໂຫຕິ, ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎວາ ໂຫຕິ. ອິເມ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ວິເສສຠາຄິຍາ.

(ຉ) ‘‘ກຕເມ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌາ? ສຕ຺ຕ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ມາ – ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມຎ຺ຎູ ຈ ໂຫຕິ ອຕ຺ຖຎ຺ຎູ ຈ ອຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈ ກາລຎ຺ຎູ ຈ ປຣິສຎ຺ຎູ ຈ ປຸຄ຺ຄລຎ຺ຎູ ຈ. ອິເມ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌາ.

(ຊ) ‘‘ກຕເມ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາ? ສຕ຺ຕ ສຎ຺ຎາ – ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ, ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ, ອສຸຠສຎ຺ຎາ, ອາທີນວສຎ຺ຎາ, ປຫານສຎ຺ຎາ, ວິຣາຄສຎ຺ຎາ, ນິໂຣຘສຎ຺ຎາ. ອິເມ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາ.

(ຌ) ‘‘ກຕເມ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ? ສຕ຺ຕ ນິທ຺ທສວຕ຺ຖູນິ – ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສິກ຺ຂາສມາທາເນ ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ໂທ ໂຫຕິ, ອາຍຕິຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາສມາທາເນ ອວິຄຕເປໂມ. ຘມ຺ມນິສນ຺ຕິຍາ ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ໂທ ໂຫຕິ, ອາຍຕິຎ຺ຈ ຘມ຺ມນິສນ຺ຕິຍາ ອວິຄຕເປໂມ. ອິຈ຺ຉາວິນເຍ ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ໂທ ໂຫຕິ, ອາຍຕິຎ຺ຈ ອິຈ຺ຉາວິນເຍ ອວິຄຕເປໂມ. ປຏິສລ຺ລາເນ ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ໂທ ໂຫຕິ, ອາຍຕິຎ຺ຈ ປຏິສລ຺ລາເນ ອວິຄຕເປໂມ. ວີຣິຍາຣມ຺ເມ ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ໂທ ໂຫຕິ, ອາຍຕິຎ຺ຈ ວີຣິຍາຣມ຺ເມ ອວິຄຕເປໂມ. ສຕິເນປກ຺ເກ ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ໂທ ໂຫຕິ, ອາຍຕິຎ຺ຈ ສຕິເນປກ຺ເກ ອວິຄຕເປໂມ. ທິຏ຺ຐິປຏິເວເຘ ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ໂທ ໂຫຕິ, ອາຍຕິຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິປຏິເວເຘ ອວິຄຕເປໂມ. ອິເມ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ.

(ຎ) ‘‘ກຕເມ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ? ສຕ຺ຕ ຂີຓາສວພລານິ – ອິຘາວຸໂສ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນິຈ຺ຈໂຕ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍໍປາວຸໂສ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນິຈ຺ຈໂຕ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ, ອິທມ຺ປິ ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພລໍ ໂຫຕິ, ຍໍ ພລໍ ອາຄມ຺ມ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປຏິຊານາຕິ – ‘ຂີຓາ ເມ ອາສວາ’ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອງ຺ຄາຣກາສູປມາ ກາມາ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍໍປາວຸໂສ…ເປ… ‘ຂີຓາ ເມ ອາສວາ’ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິເວກນິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ວິເວກໂປຓໍ ວິເວກປພ຺ຠາຣໍ ວິເວກຏ຺ຐໍ ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິຣຕໍ ພ຺ຍນ຺ຕີຠູຕໍ ສພ຺ພໂສ ອາສວຏ຺ຐານິເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ. ຍໍປາວຸໂສ…ເປ… ‘ຂີຓາ ເມ ອາສວາ’ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຠາວິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ສຸຠາວິຕາ. ຍໍປາວຸໂສ…ເປ… ‘ຂີຓາ ເມ ອາສວາ’ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠາວິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຸຠາວິຕານິ. ຍໍປາວຸໂສ…ເປ… ‘ຂີຓາ ເມ ອາສວາ’ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຠາວິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ສຸຠາວິຕາ. ຍໍປາວຸໂສ…ເປ… ‘ຂີຓາ ເມ ອາສວາ’ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ຠາວິໂຕ ໂຫຕິ ສຸຠາວິໂຕ. ຍໍປາວຸໂສ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ຠາວິໂຕ ໂຫຕິ ສຸຠາວິໂຕ, ອິທມ຺ປິ ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພລໍ ໂຫຕິ, ຍໍ ພລໍ ອາຄມ຺ມ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປຏິຊານາຕິ – ‘ຂີຓາ ເມ ອາສວາ’ຕິ. ອິເມ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ.

‘‘ອິຕິເມ ສຕ຺ຕຕິ ຘມ຺ມາ ຠູຕາ ຕຈ຺ຉາ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ ສມ຺ມາ ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ.

ປຐມຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ

໓໕໘. ‘‘ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ ພຫຸກາຣາ…ເປ… ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ.

(ກ) ‘‘ກຕເມ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ ພຫຸກາຣາ? ອຏ຺ຐ ເຫຕູ ອຏ຺ຐ ປຈ຺ຈຍາ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອປ຺ປຏິລທ຺ຘາຍ ປຏິລາຠາຍ ປຏິລທ຺ຘາຍ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ເວປຸລ຺ລາຍ ຠາວນາຍ ປາຣິປູຣິຍາ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ອຏ຺ຐ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖາຣໍ [ສຕ຺ຖາຣໍ ວາ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ຄຣຸຏ຺ຐານິຍໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ, ຍຕ຺ຖສ຺ສ ຕິພ຺ພໍ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ ເປມຎ຺ຈ ຄາຣໂວ ຈ. ອຍໍ ປຐໂມ ເຫຕຸ ປຐໂມ ປຈ຺ຈໂຍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອປ຺ປຏິລທ຺ຘາຍ ປຏິລາຠາຍ. ປຏິລທ຺ຘາຍ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ເວປຸລ຺ລາຍ ຠາວນາຍ ປາຣິປູຣິຍາ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ຕໍ ໂຂ ປນ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ຄຣຸຏ຺ຐານິຍໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ, ຍຕ຺ຖສ຺ສ ຕິພ຺ພໍ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ ເປມຎ຺ຈ ຄາຣໂວ ຈ. ເຕ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິປຸຈ຺ຉຕິ ປຣິປຎ຺ຫຕິ – ‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຖໍ? ອິມສ຺ສ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ? ຕສ຺ສ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອວິວຏຎ຺ເຈວ ວິວຣນ຺ຕິ, ອນຸຕ຺ຕານີກຕຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕານີ [ອນຸຕ຺ຕານິກຕຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕານິໍ (ກ.)] ກໂຣນ຺ຕິ, ອເນກວິຫິເຕສຸ ຈ ກງ຺ຂາຏ຺ຐານິເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກງ຺ຂໍ ປຏິວິໂນເທນ຺ຕິ. ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ເຫຕຸ ທຸຕິໂຍ ປຈ຺ຈໂຍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອປ຺ປຏິລທ຺ຘາຍ ປຏິລາຠາຍ, ປຏິລທ຺ຘາຍ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ, ເວປຸລ຺ລາຍ ຠາວນາຍ ປາຣິປູຣິຍາ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ຕໍ ໂຂ ປນ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ທ຺ວເຍນ ວູປກາເສນ ສມ຺ປາເທຕິ – ກາຍວູປກາເສນ ຈ ຈິຕ຺ຕວູປກາເສນ ຈ. ອຍໍ ຕຕິໂຍ ເຫຕຸ ຕຕິໂຍ ປຈ຺ຈໂຍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອປ຺ປຏິລທ຺ຘາຍ ປຏິລາຠາຍ, ປຏິລທ຺ຘາຍ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ເວປຸລ຺ລາຍ ຠາວນາຍ ປາຣິປູຣິຍາ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ, ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ເຫຕຸ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ປຈ຺ຈໂຍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອປ຺ປຏິລທ຺ຘາຍ ປຏິລາຠາຍ, ປຏິລທ຺ຘາຍ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ເວປຸລ຺ລາຍ ຠາວນາຍ ປາຣິປູຣິຍາ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ. ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ອາທິກລ຺ຍາຓາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓາ ສາຕ຺ຖາ ສພ຺ຍຎ຺ຊນາ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຠິວທນ຺ຕິ, ຕຖາຣູປາສ຺ສ ຘມ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຘາຕາ ວຈສາ ປຣິຈິຕາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ. ອຍໍ ປຎ຺ຈໂມ ເຫຕຸ ປຎ຺ຈໂມ ປຈ຺ຈໂຍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອປ຺ປຏິລທ຺ຘາຍ ປຏິລາຠາຍ, ປຏິລທ຺ຘາຍ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ເວປຸລ຺ລາຍ ຠາວນາຍ ປາຣິປູຣິຍາ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣຕິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ, ຖາມວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ອຍໍ ຉຏ຺ໂຐ ເຫຕຸ ຉຏ຺ໂຐ ປຈ຺ຈໂຍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອປ຺ປຏິລທ຺ຘາຍ ປຏິລາຠາຍ, ປຏິລທ຺ຘາຍ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ເວປຸລ຺ລາຍ ຠາວນາຍ ປາຣິປູຣິຍາ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕິມາ ໂຫຕິ ປຣເມນ ສຕິເນປກ຺ເກນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຈິຣກຕມ຺ປິ ຈິຣຠາສິຕມ຺ປິ ສຣິຕາ ອນຸສ຺ສຣິຕາ. ອຍໍ ສຕ຺ຕໂມ ເຫຕຸ ສຕ຺ຕໂມ ປຈ຺ຈໂຍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອປ຺ປຏິລທ຺ຘາຍ ປຏິລາຠາຍ, ປຏິລທ຺ຘາຍ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ເວປຸລ຺ລາຍ ຠາວນາຍ ປາຣິປູຣິຍາ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ, ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ – ‘ອິຕິ ຣູປໍ ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ສມຸທໂຍ ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ; ອິຕິ ເວທນາ ອິຕິ ເວທນາຍ ສມຸທໂຍ ອິຕິ ເວທນາຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ; ອິຕິ ສຎ຺ຎາ ອິຕິ ສຎ຺ຎາຍ ສມຸທໂຍ ອິຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ; ອິຕິ ສງ຺ຂາຣາ ອິຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ສມຸທໂຍ ອິຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ; ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສມຸທໂຍ ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ’ຕິ. ອຍໍ ອຏ຺ຐໂມ ເຫຕຸ ອຏ຺ຐໂມ ປຈ຺ຈໂຍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອປ຺ປຏິລທ຺ຘາຍ ປຏິລາຠາຍ, ປຏິລທ຺ຘາຍ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ເວປຸລ຺ລາຍ ຠາວນາຍ ປາຣິປູຣິຍາ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອິເມ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ ພຫຸກາຣາ.

(ຂ) ‘‘ກຕເມ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພາ? ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ, ສມ຺ມາວາຈາ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ, ສມ຺ມາອາຊີໂວ, ສມ຺ມາວາຍາໂມ, ສມ຺ມາສຕິ, ສມ຺ມາສມາຘິ. ອິເມ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພາ.

(ຄ) ‘‘ກຕເມ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ? ອຏ຺ຐ ໂລກຘມ຺ມາ – ລາໂຠ ຈ, ອລາໂຠ ຈ, ຍໂສ ຈ, ອຍໂສ ຈ, ນິນ຺ທາ ຈ, ປສໍສາ ຈ, ສຸຂຎ຺ຈ, ທຸກ຺ຂຎ຺ຈ. ອິເມ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ.

(ຆ) ‘‘ກຕເມ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພາ? ອຏ຺ຐ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕາ – ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ, ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ, ມິຈ຺ຉາວາຈາ, ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ໂຕ, ມິຈ຺ຉາອາຊີໂວ, ມິຈ຺ຉາວາຍາໂມ, ມິຈ຺ຉາສຕິ, ມິຈ຺ຉາສມາຘິ. ອິເມ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພາ.

(ງ) ‘‘ກຕເມ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ ຫານຠາຄິຍາ? ອຏ຺ຐ ກຸສີຕວຕ຺ຖູນິ. ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸນາ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ກມ຺ມໍ ໂຂ ເມ ກາຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ກມ຺ມໍ ໂຂ ປນ ເມ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາໂຍ ກິລມິສ຺ສຕິ, ຫນ຺ທາຫໍ ນິປຊ຺ຊາມີ’ຕິ. ໂສ ນິປຊ຺ຊຕິ, ນ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ອິທໍ ປຐມໍ ກຸສີຕວຕ຺ຖຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸນາ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຫໍ ໂຂ ກມ຺ມໍ ອກາສິໍ, ກມ຺ມໍ ໂຂ ປນ ເມ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາໂຍ ກິລນ຺ໂຕ, ຫນ຺ທາຫໍ ນິປຊ຺ຊາມີ’ຕິ. ໂສ ນິປຊ຺ຊຕິ, ນ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ…ເປ… ອິທໍ ທຸຕິຍໍ ກຸສີຕວຕ຺ຖຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸນາ ມຄ຺ໂຄ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ມຄ຺ໂຄ ໂຂ ເມ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຄ຺ຄໍ ໂຂ ປນ ເມ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ກາໂຍ ກິລມິສ຺ສຕິ, ຫນ຺ທາຫໍ ນິປຊ຺ຊາມີ’ຕິ. ໂສ ນິປຊ຺ຊຕິ, ນ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ…ເປ… ອິທໍ ຕຕິຍໍ ກຸສີຕວຕ຺ຖຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸນາ ມຄ຺ໂຄ ຄໂຕ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຫໍ ໂຂ ມຄ຺ຄໍ ອຄມາສິໍ, ມຄ຺ຄໍ ໂຂ ປນ ເມ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ກາໂຍ ກິລນ຺ໂຕ, ຫນ຺ທາຫໍ ນິປຊ຺ຊາມີ’ຕິ. ໂສ ນິປຊ຺ຊຕິ, ນ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ…ເປ… ອິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ກຸສີຕວຕ຺ຖຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ນ ລຠຕິ ລູຂສ຺ສ ວາ ປຓີຕສ຺ສ ວາ ໂຠຊນສ຺ສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປາຣິປູຣິໍ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຫໍ ໂຂ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ນາລຕ຺ຖໍ ລູຂສ຺ສ ວາ ປຓີຕສ຺ສ ວາ ໂຠຊນສ຺ສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປາຣິປູຣິໍ, ຕສ຺ສ ເມ ກາໂຍ ກິລນ຺ໂຕ ອກມ຺ມຎ຺ໂຎ, ຫນ຺ທາຫໍ ນິປຊ຺ຊາມີ’ຕິ…ເປ… ອິທໍ ປຎ຺ຈມໍ ກຸສີຕວຕ຺ຖຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ລຠຕິ ລູຂສ຺ສ ວາ ປຓີຕສ຺ສ ວາ ໂຠຊນສ຺ສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປາຣິປູຣິໍ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຫໍ ໂຂ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ອລຕ຺ຖໍ ລູຂສ຺ສ ວາ ປຓີຕສ຺ສ ວາ ໂຠຊນສ຺ສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປາຣິປູຣິໍ, ຕສ຺ສ ເມ ກາໂຍ ຄຣຸໂກ ອກມ຺ມຎ຺ໂຎ, ມາສາຈິຕໍ ມຎ຺ເຎ, ຫນ຺ທາຫໍ ນິປຊ຺ຊາມີ’ຕິ. ໂສ ນິປຊ຺ຊຕິ…ເປ… ອິທໍ ຉຏ຺ຐໍ ກຸສີຕວຕ຺ຖຸ.