໑. ປາຖິກສຸຕ຺ຕໍ

ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ

໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ມລ຺ເລສຸ ວິຫຣຕິ ອນຸປິຍໍ ນາມ [ອນຸປ຺ປິຍໍ ນາມ (ສ຺ຍາ.)] ມລ຺ລານໍ ນິຄໂມ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອນຸປິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຕິປ຺ປໂຄ ໂຂ ຕາວ ອນຸປິຍາຍໍ [ອນຸປິຍໍ (ກ.)] ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ຠຄ຺ຄວໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ອາຣາໂມ, ເຍນ ຠຄ຺ຄວໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

໒. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຍນ ຠຄ຺ຄວໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ອາຣາໂມ, ເຍນ ຠຄ຺ຄວໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຖ ໂຂ ຠຄ຺ຄວໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ. ສ຺ວາຄຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ. ຈິຣສ຺ສໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອິມໍ ປຣິຍາຍມກາສິ ຍທິທໍ ອິຘາຄມນາຍ. ນິສີທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ, ອິທມາສນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ຠຄ຺ຄວໂຄຕ຺ໂຕປິ ໂຂ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນີຈໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຠຄ຺ຄວໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຸຣິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ທິວສານິ ປຸຣິມຕຣານິ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ປຈ຺ຈກ຺ຂາໂຕ ທານິ ມຍາ, ຠຄ຺ຄວ, ຠຄວາ. ນ ທານາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ກຈ຺ເຈຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕເຖວ, ຍຖາ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ອວຈາ’’ຕິ? ‘‘ຕເຖວ ໂຂ ເອຕໍ, ຠຄ຺ຄວ, ຍຖາ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ອວຈ’’.

໓. ປຸຣິມານິ, ຠຄ຺ຄວ, ທິວສານິ ປຸຣິມຕຣານິ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ປຈ຺ຈກ຺ຂາມິ ທານາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ. ນ ທານາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຫໍ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ອປິ ນຸ ຕາຫໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ເອວໍ ອວຈໍ, ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ມມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫຣາຫີ’ຕິ? ‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’. ‘ຕ຺ວໍ ວາ ປນ ມໍ ເອວໍ ອວຈ – ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ? ‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’. ‘ອິຕິ ກິຣ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ເນວາຫໍ ຕໍ ວທາມິ – ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ມມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫຣາຫີຕິ. ນປິ ກິຣ ມໍ ຕ຺ວໍ ວເທສິ – ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫຣິສ຺ສາມີຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ, ໂມຆປຸຣິສ, ໂກ ສນ຺ໂຕ ກໍ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ຂສິ? ປສ຺ສ, ໂມຆປຸຣິສ, ຍາວຎ຺ຈ [ຍາວ ຈ (ກ.)] ເຕ ອິທໍ ອປຣທ຺ຘ’ນ຺ຕິ.

໔. ‘ນ ຫິ ປນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກໂຣຕີ’ຕິ. ‘ອປິ ນຸ ຕາຫໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ເອວໍ ອວຈໍ – ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ມມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫຣາຫິ, ອຫໍ ເຕ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ? ‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’. ‘ຕ຺ວໍ ວາ ປນ ມໍ ເອວໍ ອວຈ – ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫຣິສ຺ສາມິ, ຠຄວາ ເມ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສຕີ’ຕິ? ‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’. ‘ອິຕິ ກິຣ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ເນວາຫໍ ຕໍ ວທາມິ – ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ມມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫຣາຫິ, ອຫໍ ເຕ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ; ນປິ ກິຣ ມໍ ຕ຺ວໍ ວເທສິ – ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫຣິສ຺ສາມິ, ຠຄວາ ເມ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ, ໂມຆປຸຣິສ, ໂກ ສນ຺ໂຕ ກໍ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ຂສິ? ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ກເຕ ວາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິເຍ ອກເຕ ວາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິເຍ ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ມຍາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ໂສ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາ’ຕິ? ‘ກເຕ ວາ, ຠນ຺ເຕ, ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິເຍ ອກເຕ ວາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິເຍ ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ໂສ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາ’ຕິ. ‘ອິຕິ ກິຣ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ກເຕ ວາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິເຍ, ອກເຕ ວາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິເຍ, ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ມຍາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂສ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ. ຕຕ຺ຣ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ກິໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກຕໍ ກຣິສ຺ສຕິ? ປສ຺ສ, ໂມຆປຸຣິສ, ຍາວຎ຺ຈ ເຕ ອິທໍ ອປຣທ຺ຘ’ນ຺ຕິ.

໕. ‘ນ ຫິ ປນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຕີ’ຕິ [ປຎ຺ຎາເປຕີຕິ (ປີ.)]? ‘ອປິ ນຸ ຕາຫໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ເອວໍ ອວຈໍ – ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ມມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫຣາຫິ, ອຫໍ ເຕ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມີ’ຕິ? ‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’. ‘ຕ຺ວໍ ວາ ປນ ມໍ ເອວໍ ອວຈ – ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫຣິສ຺ສາມິ, ຠຄວາ ເມ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສຕີ’ຕິ? ‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’. ‘ອິຕິ ກິຣ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ເນວາຫໍ ຕໍ ວທາມິ – ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ມມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫຣາຫິ, ອຫໍ ເຕ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມີຕິ. ນປິ ກິຣ ມໍ ຕ຺ວໍ ວເທສິ – ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫຣິສ຺ສາມິ, ຠຄວາ ເມ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ, ໂມຆປຸຣິສ, ໂກ ສນ຺ໂຕ ກໍ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ຂສິ? ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ວາ ອຄ຺ຄຎ຺ເຎ, ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ວາ ອຄ຺ຄຎ຺ເຎ, ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ມຍາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂສ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາ’ຕິ? ‘ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ວາ, ຠນ຺ເຕ, ອຄ຺ຄຎ຺ເຎ, ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ວາ ອຄ຺ຄຎ຺ເຎ, ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂສ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາ’ຕິ. ‘ອິຕິ ກິຣ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ວາ ອຄ຺ຄຎ຺ເຎ, ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ວາ ອຄ຺ຄຎ຺ເຎ, ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ມຍາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂສ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ. ຕຕ຺ຣ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ກິໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຕິ? ປສ຺ສ, ໂມຆປຸຣິສ, ຍາວຎ຺ຈ ເຕ ອິທໍ ອປຣທ຺ຘໍ’.

໖. ‘ອເນກປຣິຍາເຍນ ໂຂ ເຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ມມ ວຓ຺ໂຓ ຠາສິໂຕ ວຊ຺ຊິຄາເມ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ອິຕິ ໂຂ ເຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອເນກປຣິຍາເຍນ ມມ ວຓ຺ໂຓ ຠາສິໂຕ ວຊ຺ຊິຄາເມ.

‘ອເນກປຣິຍາເຍນ ໂຂ ເຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຘມ຺ມສ຺ສ ວຓ຺ໂຓ ຠາສິໂຕ ວຊ຺ຊິຄາເມ – ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີຕິ. ອິຕິ ໂຂ ເຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ມສ຺ສ ວຓ຺ໂຓ ຠາສິໂຕ ວຊ຺ຊິຄາເມ.

‘ອເນກປຣິຍາເຍນ ໂຂ ເຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ສງ຺ຆສ຺ສ ວຓ຺ໂຓ ຠາສິໂຕ ວຊ຺ຊິຄາເມ – ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ອຸຊຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ຎາຍປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ຍທິທໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຸຣິສຍຸຄານິ ອຏ຺ຐ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລາ, ເອສ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາຕິ. ອິຕິ ໂຂ ເຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອເນກປຣິຍາເຍນ ສງ຺ຆສ຺ສ ວຓ຺ໂຓ ຠາສິໂຕ ວຊ຺ຊິຄາເມ.

‘ອາໂຣຈຍາມິ ໂຂ ເຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຏິເວທຍາມິ ໂຂ ເຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ. ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຂ ເຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ວຕ຺ຕາໂຣ, ໂນ ວິສຫິ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ສມເຓ ໂຄຕເມ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ, ໂສ ອວິສຫນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ໂຕຕິ. ອິຕິ ໂຂ ເຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ’ຕິ.

ເອວໍ ປິ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ມຍາ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອປກ຺ກເມວ ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ, ຍຖາ ຕໍ ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກ.

ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖຸ

໗. ‘‘ເອກມິທາຫໍ, ຠຄ຺ຄວ, ສມຍໍ ຖູລູສຸ [ພຸມູສຸ (ສີ. ປີ.)] ວິຫຣາມິ ອຸຕ຺ຕຣກາ ນາມ ຖູລູນໍ ນິຄໂມ. ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ຠຄ຺ຄວ, ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສຸນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ເຕນ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ອຸຕ຺ຕຣກໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອເຈໂລ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິໂຍ ກຸກ຺ກຸຣວຕິໂກ ຈຕຸກ຺ກຸຓ຺ຑິໂກ [ຈຕຸກຸຓ຺ຑິໂກ (ສີ. ປີ.) ຈຕຸໂກຓ຺ຑິໂກ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ຉມານິກິຓ຺ຓໍ ຠກ຺ຂສໍ ມຸເຂເນວ ຂາທຕິ, ມຸເຂເນວ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ອເຈລໍ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິຍໍ ກຸກ຺ກຸຣວຕິກໍ ຈຕຸກ຺ກຸຓ຺ຑິກໍ ຉມານິກິຓ຺ຓໍ ຠກ຺ຂສໍ ມຸເຂເນວ ຂາທນ຺ຕໍ ມຸເຂເນວ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ສາຘຸຣູໂປ ວຕ, ໂຠ, ອຍໍ [ອຣຫໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ສມໂຓ ຈຕຸກ຺ກຸຓ຺ຑິໂກ ຉມານິກິຓ຺ຓໍ ຠກ຺ຂສໍ ມຸເຂເນວ ຂາທຕິ, ມຸເຂເນວ ຠຸຎ຺ຊຕີ’ຕິ.

‘‘ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ຕ຺ວມ຺ປິ ນາມ, ໂມຆປຸຣິສ, ສມໂຓ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ [ໂມຆປຸຣິສ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ປຏິຊານິສ຺ສສີ’ຕິ! ‘ກິໍ ປນ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເອວມາຫ – ‘ຕ຺ວມ຺ປິ ນາມ, ໂມຆປຸຣິສ, ສມໂຓ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ [ໂມຆປຸຣິສ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ປຏິຊານິສ຺ສສີ’ຕິ? ‘ນນຸ ເຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອິມໍ ອເຈລໍ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິຍໍ ກຸກ຺ກຸຣວຕິກໍ ຈຕຸກ຺ກຸຓ຺ຑິກໍ ຉມານິກິຓ຺ຓໍ ຠກ຺ຂສໍ ມຸເຂເນວ ຂາທນ຺ຕໍ ມຸເຂເນວ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕໍ ທິສ຺ວານ ເອຕທໂຫສິ – ສາຘຸຣູໂປ ວຕ, ໂຠ, ອຍໍ ສມໂຓ ຈຕຸກ຺ກຸຓ຺ຑິໂກ ຉມານິກິຓ຺ຓໍ ຠກ຺ຂສໍ ມຸເຂເນວ ຂາທຕິ, ມຸເຂເນວ ຠຸຎ຺ຊຕີ’ຕິ? ‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ. ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ມຈ຺ຉຣາຍຕີ’ຕິ? ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ມຈ຺ຉຣາຍາມິ. ອປິ ຈ, ຕຸຍ຺ເຫເວຕໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໍ ປຊຫ. ມາ ເຕ ອໂຫສິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ. ຍໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ມຎ຺ຎສິ ອເຈລໍ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິຍໍ – ສາຘຸຣູໂປ ອຍໍ ສມໂຓຕິ [ມຎ຺ຎສິ ‘‘ອເຈໂລ ໂກຣຂຕ຺ຕິໂຍ ສາຘຸຣູໂປ ອຣຫໍ ສມໂຓຕິ’’ (ສ຺ຍາ.)]. ໂສ ສຕ຺ຕມໍ ທິວສໍ ອລສເກນ ກາລງ຺ກຣິສ຺ສຕິ. ກາລງ຺ກໂຕ [ກາລກໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ຈ ກາລກຎ຺ຈິກາ [ກາລກຎ຺ຊາ (ສີ. ປີ.), ກາລກຎ຺ຊິກາ (ສ຺ຍາ.)] ນາມ ອສຸຣາ ສພ຺ພນິຫີໂນ ອສຸຣກາໂຍ, ຕຕ຺ຣ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ກາລງ຺ກຕຎ຺ຈ ນໍ ພີຣຓຕ຺ຖມ຺ພເກ ສຸສາເນ ຉຑ຺ເຑສ຺ສນ຺ຕິ. ອາກງ຺ຂມາໂນ ຈ ຕ຺ວໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອເຈລໍ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ – ຊານາສິ, ອາວຸໂສ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິຍ [ອເຈລ ໂກຣຂຕ຺ຕິຍ (ກ.)], ອຕ຺ຕໂນ ຄຕິນ຺ຕິ? ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ເຕ ອເຈໂລ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິໂຍ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ – ຊານາມິ, ອາວຸໂສ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອຕ຺ຕໂນ ຄຕິໍ; ກາລກຎ຺ຈິກາ ນາມ ອສຸຣາ ສພ຺ພນິຫີໂນ ອສຸຣກາໂຍ, ຕຕ຺ຣາມ຺ຫິ ອຸປປນ຺ໂນຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ອເຈໂລ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອເຈລໍ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິຍໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ພ຺ຍາກໂຕ ໂຂສິ, ອາວຸໂສ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິຍ, ສມເຓນ ໂຄຕເມນ – ອເຈໂລ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິໂຍ ສຕ຺ຕມໍ ທິວສໍ ອລສເກນ ກາລງ຺ກຣິສ຺ສຕິ. ກາລງ຺ກໂຕ ຈ ກາລກຎ຺ຈິກາ ນາມ ອສຸຣາ ສພ຺ພນິຫີໂນ ອສຸຣກາໂຍ, ຕຕ຺ຣ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ກາລງ຺ກຕຎ຺ຈ ນໍ ພີຣຓຕ຺ຖມ຺ພເກ ສຸສາເນ ຉຑ຺ເຑສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ເຍນ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິຍ, ມຕ຺ຕໍ ມຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາສິ, ມຕ຺ຕໍ ມຕ຺ຕຎ຺ຈ ປານີຍໍ ປິເວຍ຺ຍາສິ. ຍຖາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ມິຈ຺ຉາ ອສ຺ສ ວຈນ’ນ຺ຕິ.

໘. ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ເອກທ຺ວີຫິກາຍ ສຕ຺ຕຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ ຄເຓສິ, ຍຖາ ຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອສທ຺ທຫມາໂນ. ອຖ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ອເຈໂລ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິໂຍ ສຕ຺ຕມໍ ທິວສໍ ອລສເກນ ກາລມກາສິ. ກາລງ຺ກໂຕ ຈ ກາລກຎ຺ຈິກາ ນາມ ອສຸຣາ ສພ຺ພນິຫີໂນ ອສຸຣກາໂຍ, ຕຕ຺ຣ ອຸປປຊ຺ຊິ. ກາລງ຺ກຕຎ຺ຈ ນໍ ພີຣຓຕ຺ຖມ຺ພເກ ສຸສາເນ ຉຑ຺ເຑສຸໍ.

໙. ‘‘ອສ຺ໂສສິ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ – ‘ອເຈໂລ ກິຣ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິໂຍ ອລສເກນ ກາລງ຺ກໂຕ ພີຣຓຕ຺ຖມ຺ພເກ ສຸສາເນ ຉຑ຺ຑິໂຕ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ພີຣຓຕ຺ຖມ຺ພກໍ ສຸສານໍ, ເຍນ ອເຈໂລ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອເຈລໍ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິຍໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປາຓິນາ ອາໂກເຏສິ – ‘ຊານາສິ, ອາວຸໂສ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິຍ, ອຕ຺ຕໂນ ຄຕິ’ນ຺ຕິ? ອຖ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ອເຈໂລ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິໂຍ ປາຓິນາ ປິຏ຺ຐິໍ ປຣິປຸຎ຺ຉນ຺ໂຕ ວຸຏ຺ຐາສິ. ‘ຊານາມິ, ອາວຸໂສ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອຕ຺ຕໂນ ຄຕິໍ. ກາລກຎ຺ຈິກາ ນາມ ອສຸຣາ ສພ຺ພນິຫີໂນ ອສຸຣກາໂຍ, ຕຕ຺ຣາມ຺ຫິ ອຸປປນ຺ໂນ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອຸຕ຺ຕາໂນ ປປຕິ [ປຣິປຕິ (ສ຺ຍາ. ກ.)].

໑໐. ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຍເຖວ ເຕ ອຫໍ ອເຈລໍ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິຍໍ ອາຣພ຺ຠ ພ຺ຍາກາສິໍ, ຕເຖວ ຕໍ ວິປາກໍ, ອຎ຺ຎຖາ ວາ’ຕິ? ‘ຍເຖວ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອເຈລໍ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິຍໍ ອາຣພ຺ຠ ພ຺ຍາກາສິ, ຕເຖວ ຕໍ ວິປາກໍ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ’ຕິ. ‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຍທິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກຕໍ ວາ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ, ອກຕໍ ວາຕິ? ‘ອທ຺ຘາ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກຕໍ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ, ໂນ ອກຕ’ນ຺ຕິ. ‘ເອວມ຺ປິ ໂຂ ມໍ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ເອວໍ ວເທສິ – ນ ຫິ ປນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກໂຣຕີຕິ. ປສ຺ສ, ໂມຆປຸຣິສ, ຍາວຎ຺ຈ ເຕ ອິທໍ ອປຣທ຺ຘ’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ມຍາ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອປກ຺ກເມວ ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ, ຍຖາ ຕໍ ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກ.

ອເຈລກຬາຣມຏ຺ຏກວຕ຺ຖຸ

໑໑. ‘‘ເອກມິທາຫໍ, ຠຄ຺ຄວ, ສມຍໍ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣາມິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອເຈໂລ ກຬາຣມຏ຺ຏໂກ ເວສາລິຍໍ ປຏິວສຕິ ລາຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ເຈວ ຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຈ ວຊ຺ຊິຄາເມ. ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕວຕປທານິ [ສຕ຺ຕວຕ຺ຕປທານິ (ສ຺ຍາ. ປີ.)] ສມຕ຺ຕານິ ສມາທິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ – ‘ຍາວຊີວໍ ອເຈລໂກ ອສ຺ສໍ, ນ ວຕ຺ຖໍ ປຣິທເຫຍ຺ຍໍ, ຍາວຊີວໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອສ຺ສໍ, ນ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສເວຍ຺ຍໍ, ຍາວຊີວໍ ສຸຣາມໍເສເນວ ຍາເປຍ຺ຍໍ, ນ ໂອທນກຸມ຺ມາສໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍໍ. ປຸຣຕ຺ຖິເມນ ເວສາລິໍ ອຸເທນໍ ນາມ ເຈຕິຍໍ, ຕໍ ນາຕິກ຺ກເມຍ຺ຍໍ, ທກ຺ຂິເຓນ ເວສາລິໍ ໂຄຕມກໍ ນາມ ເຈຕິຍໍ, ຕໍ ນາຕິກ຺ກເມຍ຺ຍໍ, ປຈ຺ຉິເມນ ເວສາລິໍ ສຕ຺ຕມ຺ພໍ ນາມ ເຈຕິຍໍ, ຕໍ ນາຕິກ຺ກເມຍ຺ຍໍ, ອຸຕ຺ຕເຣນ ເວສາລິໍ ພຫຸປຸຕ຺ຕໍ ນາມ [ພຫຸປຸຕ຺ຕກໍ ນາມ (ສ຺ຍາ.)] ເຈຕິຍໍ ຕໍ ນາຕິກ຺ກເມຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ວຕປທານໍ ສມາທານເຫຕຸ ລາຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ເຈວ ຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຈ ວຊ຺ຊິຄາເມ.

໑໒. ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ອເຈໂລ ກຬາຣມຏ຺ຏໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອເຈລໍ ກຬາຣມຏ຺ຏກໍ ປຎ຺ຫໍ ອປຸຈ຺ຉິ. ຕສ຺ສ ອເຈໂລ ກຬາຣມຏ຺ຏໂກ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ນ ສມ຺ປາຍາສິ. ອສມ຺ປາຍນ຺ໂຕ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕ຺ວາກາສິ. ອຖ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ສາຘຸຣູປໍ ວຕ ໂຠ ອຣຫນ຺ຕໍ ສມຓໍ ອາສາທິມ຺ຫເສ [ອສາທິຍິມ຺ຫເສ (ສ຺ຍາ.)]. ມາ ວຕ ໂນ ອໂຫສິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາ’ຕິ.

໑໓. ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ຕ຺ວມ຺ປິ ນາມ, ໂມຆປຸຣິສ, ສມໂຓ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ ປຏິຊານິສ຺ສສີ’ຕິ! ‘ກິໍ ປນ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເອວມາຫ – ຕ຺ວມ຺ປິ ນາມ, ໂມຆປຸຣິສ, ສມໂຓ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ ປຏິຊານິສ຺ສສີ’ຕິ? ‘ນນຸ ຕ຺ວໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອເຈລໍ ກຬາຣມຏ຺ຏກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ອປຸຈ຺ຉິ. ຕສ຺ສ ເຕ ອເຈໂລ ກຬາຣມຏ຺ຏໂກ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ນ ສມ຺ປາຍາສິ. ອສມ຺ປາຍນ຺ໂຕ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕ຺ວາກາສິ. ຕສ຺ສ ເຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສາຘຸຣູປໍ ວຕ, ໂຠ, ອຣຫນ຺ຕໍ ສມຓໍ ອາສາທິມ຺ຫເສ. ມາ ວຕ ໂນ ອໂຫສິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາ’ຕິ. ‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ. ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ມຈ຺ຉຣາຍຕີ’ຕິ? ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ມຈ຺ຉຣາຍາມິ, ອປິ ຈ ຕຸຍ຺ເຫເວຕໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໍ ປຊຫ. ມາ ເຕ ອໂຫສິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ. ຍໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ມຎ຺ຎສິ ອເຈລໍ ກຬາຣມຏ຺ຏກໍ – ສາຘຸຣູໂປ ອຍໍ [ອຣຫໍ (ສ຺ຍາ.)] ສມໂຓຕິ, ໂສ ນຈິຣສ຺ເສວ ປຣິຫິໂຕ ສານຸຈາຣິໂກ ວິຈຣນ຺ໂຕ ໂອທນກຸມ຺ມາສໍ ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ສພ຺ພາເນວ ເວສາລິຍານິ ເຈຕິຍານິ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຍສາ ນິຫີໂນ [ຍສານິກິຓ຺ໂຓ (ກ.)] ກາລໍ ກຣິສ຺ສຕີ’ຕິ.

‘‘‘ອຖ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ອເຈໂລ ກຬາຣມຏ຺ຏໂກ ນຈິຣສ຺ເສວ ປຣິຫິໂຕ ສານຸຈາຣິໂກ ວິຈຣນ຺ໂຕ ໂອທນກຸມ຺ມາສໍ ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ສພ຺ພາເນວ ເວສາລິຍານິ ເຈຕິຍານິ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຍສາ ນິຫີໂນ ກາລມກາສິ.

໑໔. ‘‘ອສ຺ໂສສິ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ – ‘ອເຈໂລ ກິຣ ກຬາຣມຏ຺ຏໂກ ປຣິຫິໂຕ ສານຸຈາຣິໂກ ວິຈຣນ຺ໂຕ ໂອທນກຸມ຺ມາສໍ ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ສພ຺ພາເນວ ເວສາລິຍານິ ເຈຕິຍານິ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຍສາ ນິຫີໂນ ກາລງ຺ກໂຕ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຍເຖວ ເຕ ອຫໍ ອເຈລໍ ກຬາຣມຏ຺ຏກໍ ອາຣພ຺ຠ ພ຺ຍາກາສິໍ, ຕເຖວ ຕໍ ວິປາກໍ, ອຎ຺ຎຖາ ວາ’ຕິ? ‘ຍເຖວ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອເຈລໍ ກຬາຣມຏ຺ຏກໍ ອາຣພ຺ຠ ພ຺ຍາກາສິ, ຕເຖວ ຕໍ ວິປາກໍ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ’ຕິ. ‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຍທິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກຕໍ ວາ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ອກຕໍ ວາ’ຕິ? ‘ອທ຺ຘາ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກຕໍ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ, ໂນ ອກຕ’ນ຺ຕິ. ‘ເອວມ຺ປິ ໂຂ ມໍ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ເອວໍ ວເທສິ – ນ ຫິ ປນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ປສ຺ສ, ໂມຆປຸຣິສ, ຍາວຎ຺ຈ ເຕ ອິທໍ ອປຣທ຺ຘ’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວ’ມ຺ປິ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ມຍາ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອປກ຺ກເມວ ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ, ຍຖາ ຕໍ ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກ.

ອເຈລປາຖິກປຸຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ

໑໕. ‘‘ເອກມິທາຫໍ, ຠຄ຺ຄວ, ສມຍໍ ຕຕ຺ເຖວ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣາມິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ [ປາຏິກປຸຕ຺ໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ເວສາລິຍໍ ປຏິວສຕິ ລາຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ເຈວ ຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຈ ວຊ຺ຊິຄາເມ. ໂສ ເວສາລິຍໍ ປຣິສຕິ ເອວໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ – ‘ສມໂຓປິ ໂຄຕໂມ ຎາຓວາໂທ, ອຫມ຺ປິ ຎາຓວາໂທ. ຎາຓວາໂທ ໂຂ ປນ ຎາຓວາເທນ ອຣຫຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ. ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຸປຑ຺ຒປຖໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຫມ຺ປິ ອຸປຑ຺ຒປຖໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ອຸໂຠປິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກເຣຍ຺ຍາມ. ເອກໍ ເຈ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ທ຺ວາຫໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ທ຺ເວ ເຈ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍານິ ກຣິສ຺ສຕິ, ຈຕ຺ຕາຣາຫໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ຈຕ຺ຕາຣິ ເຈ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍານິ ກຣິສ຺ສຕິ, ອຏ຺ຐາຫໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ອິຕິ ຍາວຕກໍ ຍາວຕກໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕທ຺ທິຄຸຓໍ ຕທ຺ທິຄຸຓາຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ.

໑໖. ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອເຈໂລ, ຠນ຺ເຕ, ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ເວສາລິຍໍ ປຏິວສຕິ ລາຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ເຈວ ຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຈ ວຊ຺ຊິຄາເມ. ໂສ ເວສາລິຍໍ ປຣິສຕິ ເອວໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ – ສມໂຓປິ ໂຄຕໂມ ຎາຓວາໂທ, ອຫມ຺ປິ ຎາຓວາໂທ. ຎາຓວາໂທ ໂຂ ປນ ຎາຓວາເທນ ອຣຫຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ. ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຸປຑ຺ຒປຖໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຫມ຺ປິ ອຸປຑ຺ຒປຖໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ອຸໂຠປິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກເຣຍ຺ຍາມ. ເອກໍ ເຈ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ທ຺ວາຫໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ທ຺ເວ ເຈ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍານິ ກຣິສ຺ສຕິ, ຈຕ຺ຕາຣາຫໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ຈຕ຺ຕາຣິ ເຈ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍານິ ກຣິສ຺ສຕິ, ອຏ຺ຐາຫໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ອິຕິ ຍາວຕກໍ ຍາວຕກໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຸຕ຺ຕຣິ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕທ຺ທິຄຸຓໍ ຕທ຺ທິຄຸຓາຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຫໍ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ອຠພ຺ໂພ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມມ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອາຄນ຺ຕຸໍ. ສເຈປິສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ອຫໍ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ, ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ວິປເຕຍ຺ຍາ’ຕິ.

໑໗. ‘ຣກ຺ຂເຕຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ວາຈໍ, ຣກ຺ຂເຕຕໍ ສຸຄໂຕ ວາຈ’ນ຺ຕິ. ‘ກິໍ ປນ ມໍ ຕ຺ວໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ເອວໍ ວເທສິ – ຣກ຺ຂເຕຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ວາຈໍ, ຣກ຺ຂເຕຕໍ ສຸຄໂຕ ວາຈ’ນ຺ຕິ? ‘ຠຄວຕາ ຈສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ເອສາ ວາຈາ ເອກໍເສນ ໂອຘາຣິຕາ [ໂອວາທິຕາ (ກ.)] – ອຠພ຺ໂພ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມມ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອາຄນ຺ຕຸໍ. ສເຈປິສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ອຫໍ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ, ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ວິປເຕຍ຺ຍາຕິ. ອເຈໂລ ຈ, ຠນ຺ເຕ, ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ວິຣູປຣູເປນ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຕທສ຺ສ ຠຄວໂຕ ມຸສາ’ຕິ.

໑໘. ‘ອປິ ນຸ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຕຖາຄໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ຠາເສຍ຺ຍ ຍາ ສາ ວາຈາ ທ຺ວຍຄາມິນີ’ຕິ? ‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ – ອຠພ຺ໂພ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມມ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອາຄນ຺ຕຸໍ. ສເຈປິສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ອຫໍ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ, ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ວິປເຕຍ຺ຍາ’ຕິ?

‘ອຸທາຫຸ, ເທວຕາ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ – ອຠພ຺ໂພ, ຠນ຺ເຕ, ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອາຄນ຺ຕຸໍ. ສເຈປິສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ອຫໍ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ, ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ວິປເຕຍ຺ຍາ’ຕິ?

໑໙. ‘ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ ເຈວ ເມ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ອຠພ຺ໂພ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມມ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອາຄນ຺ຕຸໍ. ສເຈປິສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ອຫໍ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ, ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ວິປເຕຍ຺ຍາ’ຕິ.

‘ເທວຕາປິ ເມ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ – ອຠພ຺ໂພ, ຠນ຺ເຕ, ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອາຄນ຺ຕຸໍ. ສເຈປິສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ອຫໍ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ, ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ວິປເຕຍ຺ຍາ’ຕິ.

‘ອຊິໂຕປິ ນາມ ລິຈ຺ຉວີນໍ ເສນາປຕິ ອຘຸນາ ກາລງ຺ກໂຕ ຕາວຕິໍສກາຍໍ ອຸປປນ຺ໂນ. ໂສປິ ມໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາໂຣເຈສິ – ອລຊ຺ຊີ, ຠນ຺ເຕ, ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ; ມຸສາວາທີ, ຠນ຺ເຕ, ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ. ມມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ພ຺ຍາກາສິ ວຊ຺ຊິຄາເມ – ອຊິໂຕ ລິຈ຺ຉວີນໍ ເສນາປຕິ ມຫານິຣຍໍ ອຸປປນ຺ໂນຕິ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຫານິຣຍໍ ອຸປປນ຺ໂນ; ຕາວຕິໍສກາຍມ຺ຫິ ອຸປປນ຺ໂນ. ອລຊ຺ຊີ, ຠນ຺ເຕ, ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ; ມຸສາວາທີ, ຠນ຺ເຕ, ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ; ອຠພ຺ໂພ ຈ, ຠນ຺ເຕ, ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອາຄນ຺ຕຸໍ. ສເຈປິສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ອຫໍ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ, ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ວິປເຕຍ຺ຍາ’ຕິ.

‘ອິຕິ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ ເຈວ ເມ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ອຠພ຺ໂພ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມມ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອາຄນ຺ຕຸໍ. ສເຈປິສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ອຫໍ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ, ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ວິປເຕຍ຺ຍາຕິ. ເທວຕາປິ ເມ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ – ອຠພ຺ໂພ, ຠນ຺ເຕ, ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອາຄນ຺ຕຸໍ. ສເຈປິສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ອຫໍ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ, ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ວິປເຕຍ຺ຍາ’ຕິ.

‘ໂສ ໂຂ ປນາຫໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ເວສາລິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປ຺ປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ອເຈລສ຺ສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມິ ທິວາວິຫາຣາຍ. ຍສ຺ສທານິ ຕ຺ວໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອິຈ຺ຉສິ, ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈຫີ’ຕິ.

ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍກຖາ

໒໐. ‘‘ອຖ ຂ຺ວາຫໍ [ອຖ ໂຂ ສ຺ວາຫໍ (ສ຺ຍາ.)], ຠຄ຺ຄວ, ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເວສາລິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິໍ. ເວສາລິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປ຺ປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ອເຈລສ຺ສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ ທິວາວິຫາຣາຍ. ອຖ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ຕຣມານຣູໂປ ເວສາລິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເຍນ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ລິຈ຺ຉວີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາເຕ ອຠິຎ຺ຎາເຕ ລິຈ຺ຉວີ ເອຕທໂວຈ – ‘ເອສາວຸໂສ, ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປ຺ປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ອເຈລສ຺ສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ ທິວາວິຫາຣາຍ. ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ສາຘຸຣູປານໍ ສມຓານໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ອຠິຎ຺ຎາຕານໍ ອຠິຎ຺ຎາຕານໍ ລິຈ຺ຉວີນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘ສາຘຸຣູປານໍ ກິຣ, ໂຠ, ສມຓານໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ; ຫນ຺ທ ວຕ, ໂຠ, ຄຈ຺ຉາມາ’ຕິ. ເຍນ ຈ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລາ ຄຫປຕິເນຈຍິກາ ນານາຕິຕ຺ຖິຍາ [ນານາຕິຕ຺ຖິຍ (ສ຺ຍາ.)] ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາເຕ ອຠິຎ຺ຎາເຕ ນານາຕິຕ຺ຖິເຍ [ນານາຕິຕ຺ຖິຍ (ສ຺ຍາ.)] ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ເອຕທໂວຈ – ‘ເອສາວຸໂສ, ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປ຺ປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ອເຈລສ຺ສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ ທິວາວິຫາຣາຍ. ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ສາຘຸຣູປານໍ ສມຓານໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ອຠິຎ຺ຎາຕານໍ ອຠິຎ຺ຎາຕານໍ ນານາຕິຕ຺ຖິຍານໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘ສາຘຸຣູປານໍ ກິຣ, ໂຠ, ສມຓານໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ; ຫນ຺ທ ວຕ, ໂຠ, ຄຈ຺ຉາມາ’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ລິຈ຺ຉວີ, ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລາ ຄຫປຕິເນຈຍິກາ ນານາຕິຕ຺ຖິຍາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຍນ ອເຈລສ຺ສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ສາ ເອສາ, ຠຄ຺ຄວ, ປຣິສາ ມຫາ ໂຫຕິ [ປຣິສາ ໂຫຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ອເນກສຕາ ອເນກສຫສ຺ສາ.

໒໑. ‘‘ອສ຺ໂສສິ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ – ‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ ກິຣ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ລິຈ຺ຉວີ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລາ ຄຫປຕິເນຈຍິກາ ນານາຕິຕ຺ຖິຍາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ. ສມໂຓປິ ໂຄຕໂມ ມຍ຺ຫໍ ອາຣາເມ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສິນ຺ໂນ’ຕິ. ສຸຕ຺ວານສ຺ສ ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍໂສ ອຸທປາທິ. ອຖ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ຠີໂຕ ສໍວິຄ຺ໂຄ ໂລມຫຏ຺ຐຊາໂຕ ເຍນ ຕິນ຺ທຸກຂາຓຸປຣິພ຺ພາຊກາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

‘‘ອສ຺ໂສສິ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ສາ ປຣິສາ – ‘ອເຈໂລ ກິຣ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ຠີໂຕ ສໍວິຄ຺ໂຄ ໂລມຫຏ຺ຐຊາໂຕ ເຍນ ຕິນ຺ທຸກຂາຓຸປຣິພ຺ພາຊກາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກນ຺ໂຕ’ຕິ [ເຕນຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ (ສີ. ປີ. ກ.)]. ອຖ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ສາ ປຣິສາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ອາມນ຺ເຕສິ –

‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ໂຠ ປຸຣິສ, ເຍນ ຕິນ຺ທຸກຂາຓຸປຣິພ຺ພາຊກາຣາໂມ, ເຍນ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມ. ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອເຈລໍ ປາຖິກປຸຕ຺ຕໍ ເອວໍ ວເທຫິ – ອຠິກ຺ກມາວຸໂສ, ປາຖິກປຸຕ຺ຕ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ລິຈ຺ຉວີ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລາ ຄຫປຕິເນຈຍິກາ ນານາຕິຕ຺ຖິຍາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ສມໂຓປິ ໂຄຕໂມ ອາຍສ຺ມໂຕ ອາຣາເມ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສິນ຺ໂນ; ຠາສິຕາ ໂຂ ປນ ເຕ ເອສາ, ອາວຸໂສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕ, ເວສາລິຍໍ ປຣິສຕິ ວາຈາ ສມໂຓປິ ໂຄຕໂມ ຎາຓວາໂທ, ອຫມ຺ປິ ຎາຓວາໂທ. ຎາຓວາໂທ ໂຂ ປນ ຎາຓວາເທນ ອຣຫຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ. ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຸປຑ຺ຒປຖໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ອຫມ຺ປິ ອຸປຑ຺ຒປຖໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ອຸໂຠປິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກເຣຍ຺ຍາມ. ເອກໍ ເຈ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ທ຺ວາຫໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ທ຺ເວ ເຈ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍານິ ກຣິສ຺ສຕິ, ຈຕ຺ຕາຣາຫໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ຈຕ຺ຕາຣິ ເຈ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍານິ ກຣິສ຺ສຕິ, ອຏ຺ຐາຫໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ອິຕິ ຍາວຕກໍ ຍາວຕກໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕທ຺ທິຄຸຓໍ ຕທ຺ທິຄຸຓາຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ອຠິກ຺ກມສ຺ເສວ [ອຠິກ຺ກມເຍວ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ໂຂ; ອາວຸໂສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕ, ອຸປຑ຺ຒປຖໍ. ສພ຺ພປຐມໍເຍວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອາຍສ຺ມໂຕ ອາຣາເມ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສິນ຺ໂນ’ຕິ.

໒໒. ‘‘ເອວໍ, ໂຠຕິ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ໂສ ປຸຣິໂສ ຕສ຺ສາ ປຣິສາຍ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຕິນ຺ທຸກຂາຓຸປຣິພ຺ພາຊກາຣາໂມ, ເຍນ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອເຈລໍ ປາຖິກປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອຠິກ຺ກມາວຸໂສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ລິຈ຺ຉວີ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລາ ຄຫປຕິເນຈຍິກາ ນານາຕິຕ຺ຖິຍາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ. ສມໂຓປິ ໂຄຕໂມ ອາຍສ຺ມໂຕ ອາຣາເມ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສິນ຺ໂນ. ຠາສິຕາ ໂຂ ປນ ເຕ ເອສາ, ອາວຸໂສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕ, ເວສາລິຍໍ ປຣິສຕິ ວາຈາ – ສມໂຓປິ ໂຄຕໂມ ຎາຓວາໂທ; ອຫມ຺ປິ ຎາຓວາໂທ. ຎາຓວາໂທ ໂຂ ປນ ຎາຓວາເທນ ອຣຫຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ…ເປ… ຕທ຺ທິຄຸຓໍ ຕທ຺ທິຄຸຓາຫໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ. ອຠິກ຺ກມສ຺ເສວ ໂຂ, ອາວຸໂສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕ, ອຸປຑ຺ຒປຖໍ. ສພ຺ພປຐມໍເຍວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອາຍສ຺ມໂຕ ອາຣາເມ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສິນ຺ໂນ’ຕິ.

‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠຄ຺ຄວ, ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ‘ອາຍາມິ ອາວຸໂສ, ອາຍາມິ ອາວຸໂສ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສໍສປ຺ປຕິ [ສໍສພ຺ພຕິ (ກ.)], ນ ສກ຺ໂກຕິ ອາສນາປິ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ. ອຖ ໂຂ ໂສ, ຠຄ຺ຄວ, ປຸຣິໂສ ອເຈລໍ ປາຖິກປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ກິໍ ສຸ ນາມ ເຕ, ອາວຸໂສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕ, ປາວຬາ ສຸ ນາມ ເຕ ປີຐກສ຺ມິໍ ອລ຺ລີນາ, ປີຐກໍ ສຸ ນາມ ເຕ ປາວຬາສຸ ອລ຺ລີນໍ? ອາຍາມິ ອາວຸໂສ, ອາຍາມິ ອາວຸໂສຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສໍສປ຺ປສິ, ນ ສກ຺ໂກສິ ອາສນາປິ ວຸຏ຺ຐາຕຸ’ນ຺ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ‘ອາຍາມິ ອາວຸໂສ, ອາຍາມິ ອາວຸໂສ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສໍສປ຺ປຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ອາສນາປິ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ.

໒໓. ‘‘ຍທາ ໂຂ ໂສ, ຠຄ຺ຄວ, ປຸຣິໂສ ອຎ຺ຎາສິ – ‘ປຣາຠູຕຣູໂປ ອຍໍ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ. ອາຍາມິ ອາວຸໂສ, ອາຍາມິ ອາວຸໂສຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສໍສປ຺ປຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ອາສນາປິ ວຸຏ຺ຐາຕຸ’ນ຺ຕິ. ອຖ ຕໍ ປຣິສໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວມາໂຣເຈສິ – ‘ປຣາຠູຕຣູໂປ, ໂຠ [ປຣາຠູຕຣູໂປ ໂຠ ອຍໍ (ສ຺ຍາ. ກ.), ປຣາຠູຕຣູໂປ (ສີ. ປີ.)], ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ. ອາຍາມິ ອາວຸໂສ, ອາຍາມິ ອາວຸໂສຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສໍສປ຺ປຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ອາສນາປິ ວຸຏ຺ຐາຕຸ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຫໍ, ຠຄ຺ຄວ, ຕໍ ປຣິສໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ອຠພ຺ໂພ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມມ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອາຄນ຺ຕຸໍ. ສເຈປິສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ອຫໍ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ວິປເຕຍ຺ຍາຕິ.

ປຐມຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

໒໔. ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ລິຈ຺ຉວິມຫາມຕ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຕໍ ປຣິສໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ເຕນ ຫິ, ໂຠ, ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຕາວ ອາຄເມຖ, ຍາວາຫໍ ຄຈ຺ຉາມິ [ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉາມິ (?)]. ອປ຺ເປວ ນາມ ອຫມ຺ປິ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ອເຈລໍ ປາຖິກປຸຕ຺ຕໍ ອິມໍ ປຣິສໍ ອາເນຕຸ’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ໂສ, ຠຄ຺ຄວ, ລິຈ຺ຉວິມຫາມຕ຺ໂຕ ເຍນ ຕິນ຺ທຸກຂາຓຸປຣິພ຺ພາຊກາຣາໂມ, ເຍນ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອເຈລໍ ປາຖິກປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອຠິກ຺ກມາວຸໂສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ເຕ ເສຍ຺ໂຍ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ລິຈ຺ຉວີ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລາ ຄຫປຕິເນຈຍິກາ ນານາຕິຕ຺ຖິຍາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ. ສມໂຓປິ ໂຄຕໂມ ອາຍສ຺ມໂຕ ອາຣາເມ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສິນ຺ໂນ. ຠາສິຕາ ໂຂ ປນ ເຕ ເອສາ, ອາວຸໂສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕ, ເວສາລິຍໍ ປຣິສຕິ ວາຈາ – ສມໂຓປິ ໂຄຕໂມ ຎາຓວາໂທ…ເປ… ຕທ຺ທິຄຸຓໍ ຕທ຺ທິຄຸຓາຫໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ. ອຠິກ຺ກມສ຺ເສວ ໂຂ, ອາວຸໂສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕ, ອຸປຑ຺ຒປຖໍ. ສພ຺ພປຐມໍເຍວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອາຍສ຺ມໂຕ ອາຣາເມ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສິນ຺ໂນ. ຠາສິຕາ ໂຂ ປເນສາ, ອາວຸໂສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕ, ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ປຣິສຕິ ວາຈາ – ອຠພ຺ໂພ ໂຂ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມມ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອາຄນ຺ຕຸໍ. ສເຈປິສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ອຫໍ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ, ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ວິປເຕຍ຺ຍາຕິ. ອຠິກ຺ກມາວຸໂສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕ, ອຠິກ຺ກມເນເນວ ເຕ ຊຍໍ ກຣິສ຺ສາມ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ປຣາຊຍ’ນ຺ຕິ.

‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠຄ຺ຄວ, ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ‘ອາຍາມິ ອາວຸໂສ, ອາຍາມິ ອາວຸໂສ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສໍສປ຺ປຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ອາສນາປິ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ. ອຖ ໂຂ ໂສ, ຠຄ຺ຄວ, ລິຈ຺ຉວິມຫາມຕ຺ໂຕ ອເຈລໍ ປາຖິກປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ກິໍ ສຸ ນາມ ເຕ, ອາວຸໂສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕ, ປາວຬາ ສຸ ນາມ ເຕ ປີຐກສ຺ມິໍ ອລ຺ລີນາ, ປີຐກໍ ສຸ ນາມ ເຕ ປາວຬາສຸ ອລ຺ລີນໍ? ອາຍາມິ ອາວຸໂສ, ອາຍາມິ ອາວຸໂສຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສໍສປ຺ປສິ, ນ ສກ຺ໂກສິ ອາສນາປິ ວຸຏ຺ຐາຕຸ’ນ຺ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ‘ອາຍາມິ ອາວຸໂສ, ອາຍາມິ ອາວຸໂສ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສໍສປ຺ປຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ອາສນາປິ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ.

໒໕. ‘‘ຍທາ ໂຂ ໂສ, ຠຄ຺ຄວ, ລິຈ຺ຉວິມຫາມຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎາສິ – ‘ປຣາຠູຕຣູໂປ ອຍໍ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ອາຍາມິ ອາວຸໂສ, ອາຍາມິ ອາວຸໂສຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສໍສປ຺ປຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ອາສນາປິ ວຸຏ຺ຐາຕຸ’ນ຺ຕິ. ອຖ ຕໍ ປຣິສໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວມາໂຣເຈສິ – ‘ປຣາຠູຕຣູໂປ, ໂຠ [ປຣາຠູຕຣູໂປ (ສີ. ປີ.), ປຣາຠູຕຣູໂປ ອຍໍ (ສ຺ຍາ.)], ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ອາຍາມິ ອາວຸໂສ, ອາຍາມິ ອາວຸໂສຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສໍສປ຺ປຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ອາສນາປິ ວຸຏ຺ຐາຕຸ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຫໍ, ຠຄ຺ຄວ, ຕໍ ປຣິສໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ອຠພ຺ໂພ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມມ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອາຄນ຺ຕຸໍ. ສເຈປິສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ອຫໍ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ, ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ວິປເຕຍ຺ຍ. ສເຈ ປາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ລິຈ຺ຉວີນໍ ເອວມສ຺ສ – ມຍໍ ອເຈລໍ ປາຖິກປຸຕ຺ຕໍ ວຣຕ຺ຕາຫິ [ຍາຫິ ວຣຕ຺ຕາຫິ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ໂຄຍຸເຄຫິ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍາມາຕິ [ອາວິຎ຺ເຊຍ຺ຍາມາຕິ (ສ຺ຍາ.), ອາວິຊ຺ເຌຍ຺ຍາມາຕິ (ສີ. ປີ.)], ຕາ ວຣຕ຺ຕາ ຉິຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ວາ. ອຠພ຺ໂພ ປນ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມມ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອາຄນ຺ຕຸໍ. ສເຈປິສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ອຫໍ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ, ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ວິປເຕຍ຺ຍາ’ຕິ.

໒໖. ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ຊາລິໂຍ ທາຣຸປຕ຺ຕິກນ຺ເຕວາສີ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຕໍ ປຣິສໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ເຕນ ຫິ, ໂຠ, ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຕາວ ອາຄເມຖ, ຍາວາຫໍ ຄຈ຺ຉາມິ; ອປ຺ເປວ ນາມ ອຫມ຺ປິ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ອເຈລໍ ປາຖິກປຸຕ຺ຕໍ ອິມໍ ປຣິສໍ ອາເນຕຸ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ຊາລິໂຍ ທາຣຸປຕ຺ຕິກນ຺ເຕວາສີ ເຍນ ຕິນ຺ທຸກຂາຓຸປຣິພ຺ພາຊກາຣາໂມ, ເຍນ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອເຈລໍ ປາຖິກປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອຠິກ຺ກມາວຸໂສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ເຕ ເສຍ຺ໂຍ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ລິຈ຺ຉວີ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລາ ຄຫປຕິເນຈຍິກາ ນານາຕິຕ຺ຖິຍາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ. ສມໂຓປິ ໂຄຕໂມ ອາຍສ຺ມໂຕ ອາຣາເມ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສິນ຺ໂນ. ຠາສິຕາ ໂຂ ປນ ເຕ ເອສາ, ອາວຸໂສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕ, ເວສາລິຍໍ ປຣິສຕິ ວາຈາ – ສມໂຓປິ ໂຄຕໂມ ຎາຓວາໂທ…ເປ… ຕທ຺ທິຄຸຓໍ ຕທ຺ທິຄຸຓາຫໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ. ອຠິກ຺ກມສ຺ເສວ, ໂຂ ອາວຸໂສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕ, ອຸປຑ຺ຒປຖໍ. ສພ຺ພປຐມໍເຍວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອາຍສ຺ມໂຕ ອາຣາເມ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສິນ຺ໂນ. ຠາສິຕາ ໂຂ ປເນສາ, ອາວຸໂສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕ, ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ປຣິສຕິ ວາຈາ – ອຠພ຺ໂພ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມມ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອາຄນ຺ຕຸໍ. ສເຈປິສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ອຫໍ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ, ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ວິປເຕຍ຺ຍ. ສເຈ ປາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ລິຈ຺ຉວີນໍ ເອວມສ຺ສ – ມຍໍ ອເຈລໍ ປາຖິກປຸຕ຺ຕໍ ວຣຕ຺ຕາຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ໂຄຍຸເຄຫິ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍາມາຕິ. ຕາ ວຣຕ຺ຕາ ຉິຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ວາ. ອຠພ຺ໂພ ປນ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມມ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອາຄນ຺ຕຸໍ. ສເຈປິສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ອຫໍ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ, ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ວິປເຕຍ຺ຍາຕິ. ອຠິກ຺ກມາວຸໂສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕ, ອຠິກ຺ກມເນເນວ ເຕ ຊຍໍ ກຣິສ຺ສາມ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ປຣາຊຍ’ນ຺ຕິ.

‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠຄ຺ຄວ, ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ‘ອາຍາມິ ອາວຸໂສ, ອາຍາມິ ອາວຸໂສ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສໍສປ຺ປຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ອາສນາປິ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ. ອຖ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ຊາລິໂຍ ທາຣຸປຕ຺ຕິກນ຺ເຕວາສີ ອເຈລໍ ປາຖິກປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ກິໍ ສຸ ນາມ ເຕ, ອາວຸໂສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕ, ປາວຬາ ສຸ ນາມ ເຕ ປີຐກສ຺ມິໍ ອລ຺ລີນາ, ປີຐກໍ ສຸ ນາມ ເຕ ປາວຬາສຸ ອລ຺ລີນໍ? ອາຍາມິ ອາວຸໂສ, ອາຍາມິ ອາວຸໂສຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສໍສປ຺ປສິ, ນ ສກ຺ໂກສິ ອາສນາປິ ວຸຏ຺ຐາຕຸ’ນ຺ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອາຍາມິ ອາວຸໂສ, ອາຍາມິ ອາວຸໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສໍສປ຺ປຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ອາສນາປິ ວຸຏ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ.

໒໗. ‘‘ຍທາ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ຊາລິໂຍ ທາຣຸປຕ຺ຕິກນ຺ເຕວາສີ ອຎ຺ຎາສິ – ‘ປຣາຠູຕຣູໂປ ອຍໍ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ‘ອາຍາມິ ອາວຸໂສ, ອາຍາມິ ອາວຸໂສຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສໍສປ຺ປຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ອາສນາປິ ວຸຏ຺ຐາຕຸ’ນ຺ຕິ, ອຖ ນໍ ເອຕທໂວຈ –

‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ອາວຸໂສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕ, ສີຫສ຺ສ ມິຄຣຎ຺ໂຎ ເອຕທໂຫສິ – ຍໍນູນາຫໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວນສຓ຺ຑໍ ນິສ຺ສາຍ ອາສຍໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍໍ. ຕຕ຺ຣາສຍໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ອາສຍາ ນິກ຺ຂເມຍ຺ຍໍ, ອາສຍາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຊມ຺ເຠຍ຺ຍໍ, ວິຊມ຺ຠິຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ອນຸວິໂລເກຍ຺ຍໍ, ສມນ຺ຕາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ອນຸວິໂລເກຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີຫນາທໍ ນເທຍ຺ຍໍ, ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີຫນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍໍ. ໂສ ວຣໍ ວຣໍ ມິຄສໍເຆ [ມິຄສໍຆໍ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ວຘິຕ຺ວາ ມຸທຸມໍສານິ ມຸທຸມໍສານິ ຠກ຺ຂຍິຕ຺ວາ ຕເມວ ອາສຍໍ ອຊ຺ຌຸເປຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ.

‘ອຖ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ໂສ ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວນສຓ຺ຑໍ ນິສ຺ສາຍ ອາສຍໍ ກປ຺ເປສິ. ຕຕ຺ຣາສຍໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ອາສຍາ ນິກ຺ຂມິ, ອາສຍາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຊມ຺ຠິ, ວິຊມ຺ຠິຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ອນຸວິໂລເກສິ, ສມນ຺ຕາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ອນຸວິໂລເກຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີຫນາທໍ ນທິ, ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີຫນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ວຣໍ ວຣໍ ມິຄສງ຺ເຆ ວຘິຕ຺ວາ ມຸທຸມໍສານິ ມຸທຸມໍສານິ ຠກ຺ຂຍິຕ຺ວາ ຕເມວ ອາສຍໍ ອຊ຺ຌຸເປສິ.

໒໘. ‘ຕສ຺ເສວ ໂຂ, ອາວຸໂສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕ, ສີຫສ຺ສ ມິຄຣຎ຺ໂຎ ວິຆາສສໍວຑ຺ໂຒ ຊຣສິງ຺ຄາໂລ [ຊຣສິຄາໂລ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ທິຕ຺ໂຕ ເຈວ ພລວາ ຈ. ອຖ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຕສ຺ສ ຊຣສິງ຺ຄາລສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ໂກ ຈາຫໍ, ໂກ ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ. ຍໍນູນາຫມ຺ປິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວນສຓ຺ຑໍ ນິສ຺ສາຍ ອາສຍໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍໍ. ຕຕ຺ຣາສຍໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ອາສຍາ ນິກ຺ຂເມຍ຺ຍໍ, ອາສຍາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຊມ຺ເຠຍ຺ຍໍ, ວິຊມ຺ຠິຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ອນຸວິໂລເກຍ຺ຍໍ, ສມນ຺ຕາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ອນຸວິໂລເກຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີຫນາທໍ ນເທຍ຺ຍໍ, ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີຫນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍໍ. ໂສ ວຣໍ ວຣໍ ມິຄສງ຺ເຆ ວຘິຕ຺ວາ ມຸທຸມໍສານິ ມຸທຸມໍສານິ ຠກ຺ຂຍິຕ຺ວາ ຕເມວ ອາສຍໍ ອຊ຺ຌຸເປຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ.

‘ອຖ ໂຂ ໂສ, ອາວຸໂສ, ຊຣສິງ຺ຄາໂລ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວນສຓ຺ຑໍ ນິສ຺ສາຍ ອາສຍໍ ກປ຺ເປສິ. ຕຕ຺ຣາສຍໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ອາສຍາ ນິກ຺ຂມິ, ອາສຍາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຊມ຺ຠິ, ວິຊມ຺ຠິຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ອນຸວິໂລເກສິ, ສມນ຺ຕາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ອນຸວິໂລເກຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີຫນາທໍ ນທິສ຺ສາມີຕິ ສິງ຺ຄາລກໍເຍວ ອນທິ ເຠຣຓ຺ຑກໍເຍວ [ເຠທຓ຺ຑກໍເຍວ (ກ.)] ອນທິ, ເກ ຈ ຉເວ ສິງ຺ຄາເລ, ເກ ປນ ສີຫນາເທຕິ [ສີຫນາເທ (?)].

‘ເອວເມວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕ, ສຸຄຕາປທາເນສຸ ຊີວມາໂນ ສຸຄຕາຕິຣິຕ຺ຕານິ ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ຕຖາຄເຕ ອຣຫນ຺ເຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ອາສາເທຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎສິ. ເກ ຈ ຉເວ ປາຖິກປຸຕ຺ເຕ, ກາ ຈ ຕຖາຄຕານໍ ອຣຫນ຺ຕານໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ອາສາທນາ’ຕິ.

໒໙. ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ຊາລິໂຍ ທາຣຸປຕ຺ຕິກນ຺ເຕວາສີ ອິມິນາ ໂອປມ຺ເມນ ເນວ ອສກ຺ຂິ ອເຈລໍ ປາຖິກປຸຕ຺ຕໍ ຕມ຺ຫາ ອາສນາ ຈາເວຕຸໍ. ອຖ ນໍ ເອຕທໂວຈ –

‘ສີໂຫຕິ ອຕ຺ຕານໍ ສເມກ຺ຂິຍານ,

ອມຎ຺ຎິ ໂກຕ຺ຖຸ ມິຄຣາຊາຫມສ຺ມິ;

ຕເຖວ [ຕເມວ (ສ຺ຍາ.)] ໂສ ສິງ຺ຄາລກໍ ອນທິ,

ເກ ຈ ຉເວ ສິງ຺ຄາເລ ເກ ປນ ສີຫນາເທ’ຕິ.

໓໐. ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ຊາລິໂຍ ທາຣຸປຕ຺ຕິກນ຺ເຕວາສີ ອິມິນາປິ ໂອປມ຺ເມນ ເນວ ອສກ຺ຂິ ອເຈລໍ ປາຖິກປຸຕ຺ຕໍ ຕມ຺ຫາ ອາສນາ ຈາເວຕຸໍ. ອຖ ນໍ ເອຕທໂວຈ –

‘ອຎ຺ຎໍ ອນຸຈງ຺ກມນໍ, ອຕ຺ຕານໍ ວິຆາເສ ສເມກ຺ຂິຍ;

ຍາວ ອຕ຺ຕານໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ໂກຕ຺ຖຸ ຕາວ ພ຺ຍຄ຺ໂຆຕິ ມຎ຺ຎຕິ.

ຕເຖວ ໂສ ສິງ຺ຄາລກໍ ອນທິ;

ເກ ຈ ຉເວ ສິງ຺ຄາເລ ເກ ປນ ສີຫນາເທ’ຕິ.

໓໑. ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ຊາລິໂຍ ທາຣຸປຕ຺ຕິກນ຺ເຕວາສີ ອິມິນາປິ ໂອປມ຺ເມນ ເນວ ອສກ຺ຂິ ອເຈລໍ ປາຖິກປຸຕ຺ຕໍ ຕມ຺ຫາ ອາສນາ ຈາເວຕຸໍ. ອຖ ນໍ ເອຕທໂວຈ –

‘ຠຸຕ຺ວານ ເຠເກ [ຠິງ຺ເຄ (ກ.)] ຂລມູສິກາໂຍ,

ກຏສີສຸ ຂິຕ຺ຕານິ ຈ ໂກຓປານິ [ກູຓປານິ (ສ຺ຍາ.)];

ມຫາວເນ ສຸຎ຺ຎວເນ ວິວຑ຺ໂຒ,

ອມຎ຺ຎິ ໂກຕ຺ຖຸ ມິຄຣາຊາຫມສ຺ມິ.

ຕເຖວ ໂສ ສິງ຺ຄາລກໍ ອນທິ;

ເກ ຈ ຉເວ ສິງ຺ຄາເລ ເກ ປນ ສີຫນາເທ’ຕິ.

໓໒. ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ຊາລິໂຍ ທາຣຸປຕ຺ຕິກນ຺ເຕວາສີ ອິມິນາປິ ໂອປມ຺ເມນ ເນວ ອສກ຺ຂິ ອເຈລໍ ປາຖິກປຸຕ຺ຕໍ ຕມ຺ຫາ ອາສນາ ຈາເວຕຸໍ. ອຖ ຕໍ ປຣິສໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວມາໂຣເຈສິ – ‘ປຣາຠູຕຣູໂປ, ໂຠ, ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ອາຍາມິ ອາວຸໂສ, ອາຍາມິ ອາວຸໂສຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສໍສປ຺ປຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ອາສນາປິ ວຸຏ຺ຐາຕຸ’ນ຺ຕິ.

໓໓. ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຫໍ, ຠຄ຺ຄວ, ຕໍ ປຣິສໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ອຠພ຺ໂພ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມມ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອາຄນ຺ຕຸໍ. ສເຈປິສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ອຫໍ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ, ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ວິປເຕຍ຺ຍ. ສເຈປາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ລິຈ຺ຉວີນໍ ເອວມສ຺ສ – ມຍໍ ອເຈລໍ ປາຖິກປຸຕ຺ຕໍ ວຣຕ຺ຕາຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນາເຄຫິ [ໂຄຍຸເຄຫິ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ອຏ຺ຐກຖາ ປສ຺ສິຕພ຺ພາ] ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍາມາຕິ. ຕາ ວຣຕ຺ຕາ ຉິຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ວາ. ອຠພ຺ໂພ ປນ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມມ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອາຄນ຺ຕຸໍ. ສເຈປິສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ອຫໍ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ, ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ວິປເຕຍ຺ຍາ’ຕິ.

໓໔. ‘‘ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ຠຄ຺ຄວ, ຕໍ ປຣິສໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິໍ ສມາທເປສິໍ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິໍ ສມ຺ປຫໍເສສິໍ, ຕໍ ປຣິສໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ມຫາພນ຺ຘນາ ໂມກ຺ຂໍ ກຣິຕ຺ວາ ຈຕຸຣາສີຕິປາຓສຫສ຺ສານິ ມຫາວິທຸຄ຺ຄາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຕາລໍ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຕຕາລມ຺ປິ ອຈ຺ຈິໍ [ອຄ຺ຄິໍ (ສ຺ຍາ.)] ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ປຊ຺ຊລິຕ຺ວາ ຘູມາຍິຕ຺ວາ [ຘູປາຍິຕ຺ວາ (ສີ. ປີ.)] ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາສິໍ.

໓໕. ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຍເຖວ ເຕ ອຫໍ ອເຈລໍ ປາຖິກປຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ພ຺ຍາກາສິໍ, ຕເຖວ ຕໍ ວິປາກໍ ອຎ຺ຎຖາ ວາ’ຕິ? ‘ຍເຖວ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອເຈລໍ ປາຖິກປຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ພ຺ຍາກາສິ, ຕເຖວ ຕໍ ວິປາກໍ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ’ຕິ.

‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຍທິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກຕໍ ວາ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ, ອກຕໍ ວາ’ຕິ? ‘ອທ຺ຘາ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກຕໍ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ, ໂນ ອກຕ’ນ຺ຕິ. ‘ເອວມ຺ປິ ໂຂ ມໍ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ເອວໍ ວເທສິ – ນ ຫິ ປນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກໂຣຕີຕິ. ປສ຺ສ, ໂມຆປຸຣິສ, ຍາວຎ຺ຈ ເຕ ອິທໍ ອປຣທ຺ຘໍ’ຕິ.

‘‘ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ມຍາ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອປກ຺ກເມວ ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ, ຍຖາ ຕໍ ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກ.

ອຄ຺ຄຎ຺ຎປຎ຺ຎຕ຺ຕິກຖາ

໓໖. ‘‘ອຄ຺ຄຎ຺ຎຎ຺ຈາຫໍ, ຠຄ຺ຄວ, ປຊານາມິ. ຕຎ຺ຈ ປຊານາມິ [‘‘ຕຎ຺ຈປຊານາມີ’’ຕິ ອິທໍ ສ຺ຍາໂປຕ຺ຖເກນຕ຺ຖິ], ຕໂຕ ຈ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ປຊານາມິ, ຕຎ຺ຈ ປຊານໍ [ປຊານນໍ (ສ຺ຍາ. ກ.) ອຏ຺ຐກຖາສໍວຓ຺ຓນາ ປສ຺ສິຕພ຺ພາ] ນ ປຣາມສາມິ, ອປຣາມສໂຕ ຈ ເມ ປຈ຺ຈຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ນິພ຺ພຸຕິ ວິທິຕາ, ຍທຠິຊານໍ ຕຖາຄໂຕ ໂນ ອນຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

໓໗. ‘‘ສນ຺ຕິ, ຠຄ຺ຄວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອິສ຺ສຣກຸຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມກຸຕ຺ຕໍ ອາຈຣິຍກໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ຕ຺ຍາຫໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອິສ຺ສຣກຸຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມກຸຕ຺ຕໍ ອາຈຣິຍກໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຖາ’ຕິ? ເຕ ຈ ເມ ເອວໍ ປຸຏ຺ຐາ, ‘ອາໂມ’ຕິ [ອາມາຕິ (ສ຺ຍາ.)] ປຏິຊານນ຺ຕິ. ຕ຺ຍາຫໍ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ກຖໍວິຫິຕກໍ ປນ [ກຖໍ ວິຫິຕກໍໂນ ປນ (ກ.)] ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອິສ຺ສຣກຸຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມກຸຕ຺ຕໍ ອາຈຣິຍກໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຖາ’ຕິ? ເຕ ມຍາ ປຸຏ຺ຐາ ນ ສມ຺ປາຍນ຺ຕິ, ອສມ຺ປາຍນ຺ຕາ ມມຎ຺ເຎວ ປຏິປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕສາຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ພ຺ຍາກໂຣມິ –

໓໘. ‘ໂຫຕິ ໂຂ ໂສ, ອາວຸໂສ, ສມໂຍ ຍໍ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ອຍໍ ໂລໂກ ສໍວຏ຺ຏຕິ. ສໍວຏ຺ຏມາເນ ໂລເກ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຕ຺ຕາ ອາຠສ຺ສຣສໍວຕ຺ຕນິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ໂຫນ຺ຕິ ມໂນມຍາ ປີຕິຠກ຺ຂາ ສຍໍປຠາ ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈຣາ ສຸຠຏ຺ຐາຍິໂນ ຈິຣໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ.

‘ໂຫຕິ ໂຂ ໂສ, ອາວຸໂສ, ສມໂຍ ຍໍ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ອຍໍ ໂລໂກ ວິວຏ຺ຏຕິ. ວິວຏ຺ຏມາເນ ໂລເກ ສຸຎ຺ຎໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິມານໍ ປາຕຸຠວຕິ. ອຖ ໂຂ [ອຖ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ອຎ຺ຎຕໂຣ ສຕ຺ໂຕ ອາຍຸກ຺ຂຍາ ວາ ປຸຎ຺ຎກ຺ຂຍາ ວາ ອາຠສ຺ສຣກາຍາ ຈວິຕ຺ວາ ສຸຎ຺ຎໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິມານໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ໂຫຕິ ມໂນມໂຍ ປີຕິຠກ຺ໂຂ ສຍໍປໂຠ ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈໂຣ ສຸຠຏ຺ຐາຍີ, ຈິຣໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

‘ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ເອກກສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ນິວຸສິຕຕ຺ຕາ ອນຠິຣຕິ ປຣິຕສ຺ສນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ – ອໂຫ ວຕ ອຎ຺ເຎປິ ສຕ຺ຕາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸນ຺ຕິ. ອຖ ອຎ຺ເຎປິ ສຕ຺ຕາ ອາຍຸກ຺ຂຍາ ວາ ປຸຎ຺ຎກ຺ຂຍາ ວາ ອາຠສ຺ສຣກາຍາ ຈວິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມວິມານໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ສຫພ຺ຍຕໍ. ເຕປິ ຕຕ຺ຖ ໂຫນ຺ຕິ ມໂນມຍາ ປີຕິຠກ຺ຂາ ສຍໍປຠາ ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈຣາ ສຸຠຏ຺ຐາຍິໂນ, ຈິຣໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ.

໓໙. ‘ຕຕ຺ຣາວຸໂສ, ໂຍ ໂສ ສຕ຺ໂຕ ປຐມໍ ອຸປປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ອຫມສ຺ມິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ອຠິຠູ ອນຠິຠູໂຕ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸທໂສ ວສວຕ຺ຕີ ອິສ຺ສໂຣ ກຕ຺ຕາ ນິມ຺ມາຕາ ເສຏ຺ໂຐ ສຊິຕາ [ສຎ຺ຊິຕາ (ສີ. ປີ.), ສຊ຺ຊິຕາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ວສີ ປິຕາ ຠູຕຠພ຺ຍານໍ, ມຍາ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ນິມ຺ມິຕາ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ມມຎ຺ຫິ ປຸພ຺ເພ ເອຕທໂຫສິ – ອໂຫ ວຕ ອຎ຺ເຎປິ ສຕ຺ຕາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸນ຺ຕິ; ອິຕິ ມມ ຈ ມໂນປຓິຘິ. ອິເມ ຈ ສຕ຺ຕາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄຕາຕິ.

‘ເຍປິ ເຕ ສຕ຺ຕາ ປຈ຺ຉາ ອຸປປນ຺ນາ, ເຕສມ຺ປິ ເອວໍ ໂຫຕິ – ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ພ຺ຣຫ຺ມາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ອຠິຠູ ອນຠິຠູໂຕ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸທໂສ ວສວຕ຺ຕີ ອິສ຺ສໂຣ ກຕ຺ຕາ ນິມ຺ມາຕາ ເສຏ຺ໂຐ ສຊິຕາ ວສີ ປິຕາ ຠູຕຠພ຺ຍານໍ; ອິມິນາ ມຍໍ ໂຠຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ນິມ຺ມິຕາ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອິມຎ຺ຫິ ມຍໍ ອທ຺ທສາມ ອິຘ ປຐມໍ ອຸປປນ຺ນໍ; ມຍໍ ປນາມ຺ຫ ປຈ຺ຉາ ອຸປປນ຺ນາຕິ.

໔໐. ‘ຕຕ຺ຣາວຸໂສ, ໂຍ ໂສ ສຕ຺ໂຕ ປຐມໍ ອຸປປນ຺ໂນ, ໂສ ທີຆາຍຸກຕໂຣ ຈ ໂຫຕິ ວຓ຺ຓວນ຺ຕຕໂຣ ຈ ມເຫສກ຺ຂຕໂຣ ຈ. ເຍ ປນ ເຕ ສຕ຺ຕາ ປຈ຺ຉາ ອຸປປນ຺ນາ, ເຕ ອປ຺ປາຍຸກຕຣາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ທຸພ຺ພຓ຺ຓຕຣາ ຈ ອປ຺ເປສກ຺ຂຕຣາ ຈ.

‘ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ອາວຸໂສ, ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ສຕ຺ໂຕ ຕມ຺ຫາ ກາຍາ ຈວິຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄໂຕ ສມາໂນ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ. ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ອາຕປ຺ປມນ຺ວາຍ ປຘານມນ຺ວາຍ ອນຸໂຍຄມນ຺ວາຍ ອປ຺ປມາທມນ຺ວາຍ ສມ຺ມາມນສິກາຣມນ຺ວາຍ ຕຖາຣູປໍ ເຈໂຕສມາຘິໍ ຜຸສຕິ, ຍຖາສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ; ຕໂຕ ປຣໍ ນານຸສ຺ສຣຕິ.

‘ໂສ ເອວມາຫ – ໂຍ ໂຂ ໂສ ຠວໍ ພ຺ຣຫ຺ມາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ອຠິຠູ ອນຠິຠູໂຕ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸທໂສ ວສວຕ຺ຕີ ອິສ຺ສໂຣ ກຕ຺ຕາ ນິມ຺ມາຕາ ເສຏ຺ໂຐ ສຊິຕາ ວສີ ປິຕາ ຠູຕຠພ຺ຍານໍ, ເຍນ ມຍໍ ໂຠຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ນິມ຺ມິຕາ. ໂສ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ [ສສ຺ສໂຕ ທີຆາຍຸໂກ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ສສ຺ສໂຕ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ ສສ຺ສຕິສມໍ ຕເຖວ ຐສ຺ສຕິ. ເຍ ປນ ມຍໍ ອຫຸມ຺ຫາ ເຕນ ໂຠຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ນິມ຺ມິຕາ, ເຕ ມຍໍ ອນິຈ຺ຈາ ອທ຺ຘຸວາ [ອທ຺ຘຸວາ ອສສ຺ສຕາ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ອປ຺ປາຍຸກາ ຈວນຘມ຺ມາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄຕາ’ຕິ. ເອວໍວິຫິຕກໍ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອິສ຺ສຣກຸຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມກຸຕ຺ຕໍ ອາຈຣິຍກໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຖາຕິ. ‘ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ເອວໍ ໂຂ ໂນ, ອາວຸໂສ ໂຄຕມ, ສຸຕໍ, ຍເຖວາຍສ຺ມາ ໂຄຕໂມ ອາຫາ’ຕິ. ‘‘ອຄ຺ຄຎ຺ຎຎ຺ຈາຫໍ, ຠຄ຺ຄວ, ປຊານາມິ. ຕຎ຺ຈ ປຊານາມິ, ຕໂຕ ຈ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ປຊານາມິ, ຕຎ຺ຈ ປຊານໍ ນ ປຣາມສາມິ, ອປຣາມສໂຕ ຈ ເມ ປຈ຺ຈຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ນິພ຺ພຸຕິ ວິທິຕາ. ຍທຠິຊານໍ ຕຖາຄໂຕ ໂນ ອນຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

໔໑. ‘‘ສນ຺ຕິ, ຠຄ຺ຄວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກໍ ອາຈຣິຍກໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ຕ຺ຍາຫໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກໍ ອາຈຣິຍກໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຖາ’ຕິ? ເຕ ຈ ເມ ເອວໍ ປຸຏ຺ຐາ ‘ອາໂມ’ຕິ ປຏິຊານນ຺ຕິ. ຕ຺ຍາຫໍ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ກຖໍວິຫິຕກໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກໍ ອາຈຣິຍກໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຖາ’ຕິ? ເຕ ມຍາ ປຸຏ຺ຐາ ນ ສມ຺ປາຍນ຺ຕິ, ອສມ຺ປາຍນ຺ຕາ ມມຎ຺ເຎວ ປຏິປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສາຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ພ຺ຍາກໂຣມິ –

໔໒. ‘ສນ຺ຕາວຸໂສ, ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກາ ນາມ ເທວາ. ເຕ ອຕິເວລໍ ຫສ຺ສຂິຑ຺ຑາຣຕິຘມ຺ມສມາປນ຺ນາ [ຫສຂິຑ຺ຑາຣຕິຘມ຺ມສມາປນ຺ນາ (ກ.)] ວິຫຣນ຺ຕິ. ເຕສໍ ອຕິເວລໍ ຫສ຺ສຂິຑ຺ຑາຣຕິຘມ຺ມສມາປນ຺ນານໍ ວິຫຣຕໍ ສຕິ ສມ຺ມຸສ຺ສຕິ, ສຕິຍາ ສມ຺ໂມສາ [ສຕິຍາ ສມ຺ໂມສາຍ (ສ຺ຍາ.)] ເຕ ເທວາ ຕມ຺ຫາ ກາຍາ ຈວນ຺ຕິ.

‘ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ອາວຸໂສ, ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ສຕ຺ໂຕ ຕມ຺ຫາ ກາຍາ ຈວິຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄໂຕ ສມາໂນ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ອາຕປ຺ປມນ຺ວາຍ ປຘານມນ຺ວາຍ ອນຸໂຍຄມນ຺ວາຍ ອປ຺ປມາທມນ຺ວາຍ ສມ຺ມາມນສິກາຣມນ຺ວາຍ ຕຖາຣູປໍ ເຈໂຕສມາຘິໍ ຜຸສຕິ, ຍຖາສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ; ຕໂຕ ປຣໍ ນານຸສ຺ສຣຕິ.

‘ໂສ ເອວມາຫ – ເຍ ໂຂ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ເທວາ ນ ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກາ ເຕ ນ ອຕິເວລໍ ຫສ຺ສຂິຑ຺ຑາຣຕິຘມ຺ມສມາປນ຺ນາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເຕສໍ ນາຕິເວລໍ ຫສ຺ສຂິຑ຺ຑາຣຕິຘມ຺ມສມາປນ຺ນານໍ ວິຫຣຕໍ ສຕິ ນ ສມ຺ມຸສ຺ສຕິ, ສຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາ ເຕ ເທວາ ຕມ຺ຫາ ກາຍາ ນ ຈວນ຺ຕິ, ນິຈ຺ຈາ ຘຸວາ ສສ຺ສຕາ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ ສສ຺ສຕິສມໍ ຕເຖວ ຐສ຺ສນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ມຍໍ ອຫຸມ຺ຫາ ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກາ ເຕ ມຍໍ ອຕິເວລໍ ຫສ຺ສຂິຑ຺ຑາຣຕິຘມ຺ມສມາປນ຺ນາ ວິຫຣິມ຺ຫາ, ເຕສໍ ໂນ ອຕິເວລໍ ຫສ຺ສຂິຑ຺ຑາຣຕິຘມ຺ມສມາປນ຺ນານໍ ວິຫຣຕໍ ສຕິ ສມ຺ມຸສ຺ສຕິ, ສຕິຍາ ສມ຺ໂມສາ ເອວໍ [ສມ຺ໂມສາ ເອວ (ສີ. ປີ.) ສມ຺ໂມສາ ເຕ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ມຍໍ ຕມ຺ຫາ ກາຍາ ຈຸຕາ, ອນິຈ຺ຈາ ອທ຺ຘຸວາ ອປ຺ປາຍຸກາ ຈວນຘມ຺ມາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄຕາຕິ. ເອວໍວິຫິຕກໍ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກໍ ອາຈຣິຍກໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຖາ’ຕິ. ‘ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ເອວໍ ໂຂ ໂນ, ອາວຸໂສ ໂຄຕມ, ສຸຕໍ, ຍເຖວາຍສ຺ມາ ໂຄຕໂມ ອາຫາ’ຕິ. ‘‘ອຄ຺ຄຎ຺ຎຎ຺ຈາຫໍ, ຠຄ຺ຄວ, ປຊານາມິ…ເປ… ຍທຠິຊານໍ ຕຖາຄໂຕ ໂນ ອນຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

໔໓. ‘‘ສນ຺ຕິ, ຠຄ຺ຄວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ມໂນປໂທສິກໍ ອາຈຣິຍກໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ຕ຺ຍາຫໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ມໂນປໂທສິກໍ ອາຈຣິຍກໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຖາ’ຕິ? ເຕ ຈ ເມ ເອວໍ ປຸຏ຺ຐາ ‘ອາໂມ’ຕິ ປຏິຊານນ຺ຕິ. ຕ຺ຍາຫໍ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ກຖໍວິຫິຕກໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ມໂນປໂທສິກໍ ອາຈຣິຍກໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຖາ’ຕິ? ເຕ ມຍາ ປຸຏ຺ຐາ ນ ສມ຺ປາຍນ຺ຕິ, ອສມ຺ປາຍນ຺ຕາ ມມຎ຺ເຎວ ປຏິປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕສາຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ພ຺ຍາກໂຣມິ –

໔໔. ‘ສນ຺ຕາວຸໂສ, ມໂນປໂທສິກາ ນາມ ເທວາ. ເຕ ອຕິເວລໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ. ເຕ ອຕິເວລໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕານິ ປທູເສນ຺ຕິ. ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ກິລນ຺ຕກາຍາ ກິລນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ. ເຕ ເທວາ ຕມ຺ຫາ ກາຍາ ຈວນ຺ຕິ.

‘ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ອາວຸໂສ, ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ສຕ຺ໂຕ ຕມ຺ຫາ ກາຍາ ຈວິຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄໂຕ ສມາໂນ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ. ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ອາຕປ຺ປມນ຺ວາຍ ປຘານມນ຺ວາຍ ອນຸໂຍຄມນ຺ວາຍ ອປ຺ປມາທມນ຺ວາຍ ສມ຺ມາມນສິກາຣມນ຺ວາຍ ຕຖາຣູປໍ ເຈໂຕສມາຘິໍ ຜຸສຕິ, ຍຖາສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ນານຸສ຺ສຣຕິ.

‘ໂສ ເອວມາຫ – ເຍ ໂຂ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ເທວາ ນ ມໂນປໂທສິກາ ເຕ ນາຕິເວລໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ. ເຕ ນາຕິເວລໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕານິ ນປ຺ປທູເສນ຺ຕິ. ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອປ຺ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ອກິລນ຺ຕກາຍາ ອກິລນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ. ເຕ ເທວາ ຕມ຺ຫາ [ອກິລນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ຕມ຺ຫາ (ກ.)] ກາຍາ ນ ຈວນ຺ຕິ, ນິຈ຺ຈາ ຘຸວາ ສສ຺ສຕາ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ ສສ຺ສຕິສມໍ ຕເຖວ ຐສ຺ສນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ມຍໍ ອຫຸມ຺ຫາ ມໂນປໂທສິກາ, ເຕ ມຍໍ ອຕິເວລໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍິມ຺ຫາ. ເຕ ມຍໍ ອຕິເວລໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕານິ ປທູສິມ຺ຫາ [ປໂທສິຍິມ຺ຫາ (ສ຺ຍາ.), ປທູສຍິມ຺ຫາ (?)]. ເຕ ມຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ກິລນ຺ຕກາຍາ ກິລນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ. ເອວໍ ມຍໍ [ກິລນ຺ຕຈິຕ຺ຕາເອວ ມຍໍ (ສີ. ປີ.), ກິລນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ (ກ.)] ຕມ຺ຫາ ກາຍາ ຈຸຕາ, ອນິຈ຺ຈາ ອທ຺ຘຸວາ ອປ຺ປາຍຸກາ ຈວນຘມ຺ມາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄຕາຕິ. ເອວໍວິຫິຕກໍ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ມໂນປໂທສິກໍ ອາຈຣິຍກໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຖາ’ຕິ. ‘ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ເອວໍ ໂຂ ໂນ, ອາວຸໂສ ໂຄຕມ, ສຸຕໍ, ຍເຖວາຍສ຺ມາ ໂຄຕໂມ ອາຫາ’ຕິ. ‘‘ອຄ຺ຄຎ຺ຎຎ຺ຈາຫໍ, ຠຄ຺ຄວ, ປຊານາມິ…ເປ… ຍທຠິຊານໍ ຕຖາຄໂຕ ໂນ ອນຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

໔໕. ‘‘ສນ຺ຕິ, ຠຄ຺ຄວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ອາຈຣິຍກໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ຕ຺ຍາຫໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ອາຈຣິຍກໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຖາ’ຕິ? ເຕ ຈ ເມ ເອວໍ ປຸຏ຺ຐາ ‘ອາໂມ’ຕິ ປຏິຊານນ຺ຕິ. ຕ຺ຍາຫໍ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ກຖໍວິຫິຕກໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ອາຈຣິຍກໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຖາ’ຕິ? ເຕ ມຍາ ປຸຏ຺ຐາ ນ ສມ຺ປາຍນ຺ຕິ, ອສມ຺ປາຍນ຺ຕາ ມມຎ຺ເຎວ ປຏິປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕສາຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ພ຺ຍາກໂຣມິ –

໔໖. ‘ສນ຺ຕາວຸໂສ, ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາ ນາມ ເທວາ. ສຎ຺ຎຸປ຺ປາທາ ຈ ປນ ເຕ ເທວາ ຕມ຺ຫາ ກາຍາ ຈວນ຺ຕິ.

‘ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ອາວຸໂສ, ວິຊ຺ຊຕິ. ຍໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ສຕ຺ໂຕ ຕມ຺ຫາ ກາຍາ ຈວິຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄໂຕ ສມາໂນ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ. ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ອາຕປ຺ປມນ຺ວາຍ ປຘານມນ຺ວາຍ ອນຸໂຍຄມນ຺ວາຍ ອປ຺ປມາທມນ຺ວາຍ ສມ຺ມາມນສິກາຣມນ຺ວາຍ ຕຖາຣູປໍ ເຈໂຕສມາຘິໍ ຜຸສຕິ, ຍຖາສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ຕໍ [ອິທໍ ປທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສຸຕ຺ເຕ ນ ທິສ຺ສຕິ. ເອວໍ (ປີ. ກ.)] ສຎ຺ຎຸປ຺ປາທໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ນານຸສ຺ສຣຕິ.

‘ໂສ ເອວມາຫ – ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອຫຎ຺ຫິ ປຸພ຺ເພ ນາໂຫສິໍ, ໂສມ຺ຫິ ເອຕຣຫິ ອຫຸຕ຺ວາ ສນ຺ຕຕາຍ [ສຕ຺ຕກາຍ (ສີ. ປີ.), ສຕ຺ຕາຍ (ກ. ສີ.)] ປຣິຓໂຕຕິ. ເອວໍວິຫິຕກໍ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ອາຈຣິຍກໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຖາ’ຕິ? ‘ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ເອວໍ ໂຂ ໂນ, ອາວຸໂສ ໂຄຕມ, ສຸຕໍ ຍເຖວາຍສ຺ມາ ໂຄຕໂມ ອາຫາ’ຕິ. ‘‘ອຄ຺ຄຎ຺ຎຎ຺ຈາຫໍ, ຠຄ຺ຄວ, ປຊານາມິ ຕຎ຺ຈ ປຊານາມິ, ຕໂຕ ຈ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ປຊານາມິ, ຕຎ຺ຈ ປຊານໍ ນ ປຣາມສາມິ, ອປຣາມສໂຕ ຈ ເມ ປຈ຺ຈຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ນິພ຺ພຸຕິ ວິທິຕາ. ຍທຠິຊານໍ ຕຖາຄໂຕ ໂນ ອນຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

໔໗. ‘‘ເອວໍວາທິໍ ໂຂ ມໍ, ຠຄ຺ຄວ, ເອວມກ຺ຂາຍິໍ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຕາ ຕຸຈ຺ຉາ ມຸສາ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ວິປຣີໂຕ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຠິກ຺ຂໂວ ຈ. ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເອວມາຫ – ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຸຠໍ ວິໂມກ຺ຂໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ສພ຺ພໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອສຸຠນ຺ຕ຺ເວວ [ອສຸຠນ຺ເຕວ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ປຊານາຕີ’ຕິ [ສຎ຺ຊານາຕີຕິ (ສີ. ປີ.)]. ນ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠຄ຺ຄວ, ເອວໍ ວທາມິ – ‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຸຠໍ ວິໂມກ຺ຂໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ສພ຺ພໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອສຸຠນ຺ຕ຺ເວວ ປຊານາຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ຂ຺ວາຫໍ, ຠຄ຺ຄວ, ວທາມິ – ‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຸຠໍ ວິໂມກ຺ຂໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ສຸຠນ຺ຕ຺ເວວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປຊານາຕີ’ຕິ.

‘‘ເຕ ຈ, ຠນ຺ເຕ, ວິປຣີຕາ, ເຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ວິປຣີຕໂຕ ທຫນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂໂວ ຈ. ເອວໍປສນ຺ໂນ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕິ. ປໂຫຕິ ເມ ຠຄວາ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ, ຍຖາ ອຫໍ ສຸຠໍ ວິໂມກ຺ຂໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

໔໘. ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ ໂຂ ເອຕໍ, ຠຄ຺ຄວ, ຕຍາ ອຎ຺ຎທິຏ຺ຐິເກນ ອຎ຺ຎຂນ຺ຕິເກນ ອຎ຺ຎຣຸຈິເກນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣາໂຍເຄນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣາຈຣິຍເກນ ສຸຠໍ ວິໂມກ຺ຂໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິຕຸໍ. ອິງ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ຠຄ຺ຄວ, ໂຍ ຈ ເຕ ອຍໍ ມຍິ ປສາໂທ, ຕເມວ ຕ຺ວໍ ສາຘຸກມນຸຣກ຺ຂາ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ທຸກ຺ກຣໍ ອຎ຺ຎທິຏ຺ຐິເກນ ອຎ຺ຎຂນ຺ຕິເກນ ອຎ຺ຎຣຸຈິເກນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣາໂຍເຄນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣາຈຣິຍເກນ ສຸຠໍ ວິໂມກ຺ຂໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິຕຸໍ. ໂຍ ຈ ເມ ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕິ ປສາໂທ, ຕເມວາຫໍ ສາຘຸກມນຸຣກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ຠຄ຺ຄວໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ປາຖິກສຸຕ຺ຕໍ [ປາຏິກສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຐມໍ.