໕. ຊນວສຠສຸຕ຺ຕໍ

ນາຕິກິຍາທິພ຺ຍາກຣຓໍ

໒໗໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ນາຕິເກ [ນາທິເກ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ວິຫຣຕິ ຄິຎ຺ຊກາວສເຖ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ປຣິໂຕ ປຣິໂຕ ຊນປເທສຸ ປຣິຈາຣເກ ອພ຺ຠຕີເຕ ກາລງ຺ກເຕ ອຸປປຕ຺ຕີສຸ ພ຺ຍາກໂຣຕິ ກາສິໂກສເລສຸ ວຊ຺ຊິມລ຺ເລສຸ ເຈຕິວໍເສສຸ [ເຈຕິຍວໍເສສຸ (ກ.)] ກຸຣຸປຎ຺ຈາເລສຸ ມຊ຺ຌສູຣເສເນສຸ [ມຈ຺ຉສຸຣເສເນສຸ (ສ຺ຍາ.), ມຈ຺ຉສູຣເສເນສຸ (ສີ. ປີ.)] – ‘‘ອສຸ ອມຸຕ຺ຣ ອຸປປນ຺ໂນ, ອສຸ ອມຸຕ຺ຣ ອຸປປນ຺ໂນ [ອຸປປນ຺ໂນຕິ (ກ.)]. ປໂຣປຎ຺ຎາສ ນາຕິກິຍາ ປຣິຈາຣກາ ອພ຺ຠຕີຕາ ກາລງ຺ກຕາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິກາ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. ສາຘິກາ ນວຸຕິ ນາຕິກິຍາ ປຣິຈາຣກາ ອພ຺ຠຕີຕາ ກາລງ຺ກຕາ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ຣາຄໂທສໂມຫານໍ ຕນຸຕ຺ຕາ ສກທາຄາມິໂນ, ສກິເທວ [ສກິໍເທວ (ກ.)] ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ສາຕິເຣການິ ປຎ຺ຈສຕານິ ນາຕິກິຍາ ປຣິຈາຣກາ ອພ຺ຠຕີຕາ ກາລງ຺ກຕາ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂສຕາປນ຺ນາ ອວິນິປາຕຘມ຺ມາ ນິຍຕາ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍຓາ’’ຕິ.

໒໗໔. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ນາຕິກິຍາ ປຣິຈາຣກາ – ‘‘ຠຄວາ ກິຣ ປຣິໂຕ ປຣິໂຕ ຊນປເທສຸ ປຣິຈາຣເກ ອພ຺ຠຕີເຕ ກາລງ຺ກເຕ ອຸປປຕ຺ຕີສຸ ພ຺ຍາກໂຣຕິ ກາສິໂກສເລສຸ ວຊ຺ຊິມລ຺ເລສຸ ເຈຕິວໍເສສຸ ກຸຣຸປຎ຺ຈາເລສຸ ມຊ຺ຌສູຣເສເນສຸ – ‘ອສຸ ອມຸຕ຺ຣ ອຸປປນ຺ໂນ, ອສຸ ອມຸຕ຺ຣ ອຸປປນ຺ໂນ. ປໂຣປຎ຺ຎາສ ນາຕິກິຍາ ປຣິຈາຣກາ ອພ຺ຠຕີຕາ ກາລງ຺ກຕາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິກາ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. ສາຘິກາ ນວຸຕິ ນາຕິກິຍາ ປຣິຈາຣກາ ອພ຺ຠຕີຕາ ກາລງ຺ກຕາ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ຣາຄໂທສໂມຫານໍ ຕນຸຕ຺ຕາ ສກທາຄາມິໂນ ສກິເທວ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ສາຕິເຣການິ ປຎ຺ຈສຕານິ ນາຕິກິຍາ ປຣິຈາຣກາ ອພ຺ຠຕີຕາ ກາລງ຺ກຕາ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂສຕາປນ຺ນາ ອວິນິປາຕຘມ຺ມາ ນິຍຕາ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍຓາ’ຕິ. ເຕນ ຈ ນາຕິກິຍາ ປຣິຈາຣກາ ອຕ຺ຕມນາ ອເຫສຸໍ ປມຸທິຕາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາຕາ ຠຄວໂຕ ປຎ຺ຫເວຍ຺ຍາກຣຓໍ [ປຎ຺ຫາເວຍ຺ຍາກຣຓໍ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ສຸຕ຺ວາ.

໒໗໕. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ – ‘‘ຠຄວາ ກິຣ ປຣິໂຕ ປຣິໂຕ ຊນປເທສຸ ປຣິຈາຣເກ ອພ຺ຠຕີເຕ ກາລງ຺ກເຕ ອຸປປຕ຺ຕີສຸ ພ຺ຍາກໂຣຕິ ກາສິໂກສເລສຸ ວຊ຺ຊິມລ຺ເລສຸ ເຈຕິວໍເສສຸ ກຸຣຸປຎ຺ຈາເລສຸ ມຊ຺ຌສູຣເສເນສຸ – ‘ອສຸ ອມຸຕ຺ຣ ອຸປປນ຺ໂນ, ອສຸ ອມຸຕ຺ຣ ອຸປປນ຺ໂນ. ປໂຣປຎ຺ຎາສ ນາຕິກິຍາ ປຣິຈາຣກາ ອພ຺ຠຕີຕາ ກາລງ຺ກຕາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິກາ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. ສາຘິກາ ນວຸຕິ ນາຕິກິຍາ ປຣິຈາຣກາ ອພ຺ຠຕີຕາ ກາລງ຺ກຕາ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ຣາຄໂທສໂມຫານໍ ຕນຸຕ຺ຕາ ສກທາຄາມິໂນ ສກິເທວ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ສາຕິເຣການິ ປຎ຺ຈສຕານິ ນາຕິກິຍາ ປຣິຈາຣກາ ອພ຺ຠຕີຕາ ກາລງ຺ກຕາ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂສຕາປນ຺ນາ ອວິນິປາຕຘມ຺ມາ ນິຍຕາ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍຓາ’ຕິ. ເຕນ ຈ ນາຕິກິຍາ ປຣິຈາຣກາ ອຕ຺ຕມນາ ອເຫສຸໍ ປມຸທິຕາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາຕາ ຠຄວໂຕ ປຎ຺ຫເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ’’ຕິ.

ອານນ຺ທປຣິກຖາ

໒໗໖. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິເມ ໂຂ ປນາປິ ອເຫສຸໍ ມາຄຘກາ ປຣິຈາຣກາ ພຫູ ເຈວ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈ ອພ຺ຠຕີຕາ ກາລງ຺ກຕາ. ສຸຎ຺ຎາ ມຎ຺ເຎ ອງ຺ຄມຄຘາ ອງ຺ຄມາຄຘເກຫິ [ອງ຺ຄມາຄຘິເກຫິ (ສ຺ຍາ.)] ປຣິຈາຣເກຫິ ອພ຺ຠຕີເຕຫິ ກາລງ຺ກເຕຫິ. ເຕ ໂຂ ປນາປິ [ເຕນ ໂຂ ປນາປິ (ສ຺ຍາ.)] ອເຫສຸໍ ພຸທ຺ເຘ ປສນ຺ນາ ຘມ຺ເມ ປສນ຺ນາ ສງ຺ເຆ ປສນ຺ນາ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິໂນ. ເຕ ອພ຺ຠຕີຕາ ກາລງ຺ກຕາ ຠຄວຕາ ອພ຺ຍາກຕາ; ເຕສມ຺ປິສ຺ສ ສາຘຸ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ພຫຸຊໂນ ປສີເທຍ຺ຍ, ຕໂຕ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ສຸຄຕິໍ. ອຍໍ ໂຂ ປນາປິ ອໂຫສິ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຫິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິການໍ ເນຄມານຎ຺ເຈວ ຊານປທານຎ຺ຈ. ອປິສ຺ສຸທໍ ມນຸສ຺ສາ ກິຕ຺ຕຍມານຣູປາ ວິຫຣນ຺ຕິ – ‘ເອວໍ ໂນ ໂສ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ສຸຂາເປຕ຺ວາ ກາລງ຺ກໂຕ, ເອວໍ ມຍໍ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມິກສ຺ສ ຘມ຺ມຣຎ຺ໂຎ ວິຊິເຕ ຜາສຸ [ຜາສຸກໍ (ສ຺ຍາ.)] ວິຫຣິມ຺ຫາ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ປນາປິ ອໂຫສິ ພຸທ຺ເຘ ປສນ຺ໂນ ຘມ຺ເມ ປສນ຺ໂນ ສງ຺ເຆ ປສນ຺ໂນ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ. ອປິສ຺ສຸທໍ ມນຸສ຺ສາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ຍາວ ມຣຓກາລາປິ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ກິຕ຺ຕຍມານຣູໂປ ກາລງ຺ກໂຕ’ຕິ. ໂສ ອພ຺ຠຕີໂຕ ກາລງ຺ກໂຕ ຠຄວຕາ ອພ຺ຍາກໂຕ. ຕສ຺ສປິສ຺ສ ສາຘຸ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ພຫຸຊໂນ ປສີເທຍ຺ຍ, ຕໂຕ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ສຸຄຕິໍ. ຠຄວໂຕ ໂຂ ປນ ສມ຺ໂພຘິ ມຄເຘສຸ. ຍຕ຺ຖ ໂຂ ປນ ຠຄວໂຕ ສມ຺ໂພຘິ ມຄເຘສຸ, ກຖໍ ຕຕ຺ຣ ຠຄວາ ມາຄຘເກ ປຣິຈາຣເກ ອພ຺ຠຕີເຕ ກາລງ຺ກເຕ ອຸປປຕ຺ຕີສຸ ນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ. ຠຄວາ ເຈ ໂຂ ປນ ມາຄຘເກ ປຣິຈາຣເກ ອພ຺ຠຕີເຕ ກາລງ຺ກເຕ ອຸປປຕ຺ຕີສຸ ນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ, ທີນມນາ [ນິນ຺ນມນາ (ສ຺ຍາ.), ທີນມານາ (ສີ. ປີ.)] ເຕນສ຺ສຸ ມາຄຘກາ ປຣິຈາຣກາ; ເຍນ ໂຂ ປນສ຺ສຸ ທີນມນາ ມາຄຘກາ ປຣິຈາຣກາ ກຖໍ ເຕ ຠຄວາ ນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ?

໒໗໗. ອິທມາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ມາຄຘເກ ປຣິຈາຣເກ ອາຣພ຺ຠ ເອໂກ ຣໂຫ ອນຸວິຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ຠຄວາ ກິຣ ປຣິໂຕ ປຣິໂຕ ຊນປເທສຸ ປຣິຈາຣເກ ອພ຺ຠຕີເຕ ກາລງ຺ກເຕ ອຸປປຕ຺ຕີສຸ ພ຺ຍາກໂຣຕິ ກາສິໂກສເລສຸ ວຊ຺ຊິມລ຺ເລສຸ ເຈຕິວໍເສສຸ ກຸຣຸປຎ຺ຈາເລສຸ ມຊ຺ຌສູຣເສເນສຸ – ‘‘ອສຸ ອມຸຕ຺ຣ ອຸປປນ຺ໂນ, ອສຸ ອມຸຕ຺ຣ ອຸປປນ຺ໂນ. ປໂຣປຎ຺ຎາສ ນາຕິກິຍາ ປຣິຈາຣກາ ອພ຺ຠຕີຕາ ກາລງ຺ກຕາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິກາ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. ສາຘິກາ ນວຸຕິ ນາຕິກິຍາ ປຣິຈາຣກາ ອພ຺ຠຕີຕາ ກາລງ຺ກຕາ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ຣາຄໂທສໂມຫານໍ ຕນຸຕ຺ຕາ ສກທາຄາມິໂນ, ສກິເທວ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ສາຕິເຣການິ ປຎ຺ຈສຕານິ ນາຕິກິຍາ ປຣິຈາຣກາ ອພ຺ຠຕີຕາ ກາລງ຺ກຕາ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂສຕາປນ຺ນາ ອວິນິປາຕຘມ຺ມາ ນິຍຕາ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍຓາຕິ. ເຕນ ຈ ນາຕິກິຍາ ປຣິຈາຣກາ ອຕ຺ຕມນາ ອເຫສຸໍ ປມຸທິຕາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາຕາ ຠຄວໂຕ ປຎ຺ຫເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ’’ຕິ. ອິເມ ໂຂ ປນາປິ, ຠນ຺ເຕ, ອເຫສຸໍ ມາຄຘກາ ປຣິຈາຣກາ ພຫູ ເຈວ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈ ອພ຺ຠຕີຕາ ກາລງ຺ກຕາ. ສຸຎ຺ຎາ ມຎ຺ເຎ ອງ຺ຄມຄຘາ ອງ຺ຄມາຄຘເກຫິ ປຣິຈາຣເກຫິ ອພ຺ຠຕີເຕຫິ ກາລງ຺ກເຕຫິ. ເຕ ໂຂ ປນາປິ, ຠນ຺ເຕ, ອເຫສຸໍ ພຸທ຺ເຘ ປສນ຺ນາ ຘມ຺ເມ ປສນ຺ນາ ສງ຺ເຆ ປສນ຺ນາ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິໂນ, ເຕ ອພ຺ຠຕີຕາ ກາລງ຺ກຕາ ຠຄວຕາ ອພ຺ຍາກຕາ. ເຕສມ຺ປິສ຺ສ ສາຘຸ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ພຫຸຊໂນ ປສີເທຍ຺ຍ, ຕໂຕ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ສຸຄຕິໍ. ອຍໍ ໂຂ ປນາປິ, ຠນ຺ເຕ, ອໂຫສິ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຫິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິການໍ ເນຄມານຎ຺ເຈວ ຊານປທານຎ຺ຈ. ອປິສ຺ສຸທໍ ມນຸສ຺ສາ ກິຕ຺ຕຍມານຣູປາ ວິຫຣນ຺ຕິ – ‘ເອວໍ ໂນ ໂສ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ສຸຂາເປຕ຺ວາ ກາລງ຺ກໂຕ. ເອວໍ ມຍໍ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມິກສ຺ສ ຘມ຺ມຣຎ຺ໂຎ ວິຊິເຕ ຜາສຸ ວິຫຣິມ຺ຫາ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ປນາປິ, ຠນ຺ເຕ, ອໂຫສິ ພຸທ຺ເຘ ປສນ຺ໂນ ຘມ຺ເມ ປສນ຺ໂນ ສງ຺ເຆ ປສນ຺ໂນ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ. ອປິສ຺ສຸທໍ ມນຸສ຺ສາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ຍາວ ມຣຓກາລາປິ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ກິຕ຺ຕຍມານຣູໂປ ກາລງ຺ກໂຕ’ຕິ. ໂສ ອພ຺ຠຕີໂຕ ກາລງ຺ກໂຕ ຠຄວຕາ ອພ຺ຍາກໂຕ; ຕສ຺ສປິສ຺ສ ສາຘຸ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ພຫຸຊໂນ ປສີເທຍ຺ຍ, ຕໂຕ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ສຸຄຕິໍ. ຠຄວໂຕ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ໂພຘິ ມຄເຘສຸ. ຍຕ຺ຖ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສມ຺ໂພຘິ ມຄເຘສຸ, ກຖໍ ຕຕ຺ຣ ຠຄວາ ມາຄຘເກ ປຣິຈາຣເກ ອພ຺ຠຕີເຕ ກາລງ຺ກເຕ ອຸປປຕ຺ຕີສຸ ນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ? ຠຄວາ ເຈ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ມາຄຘເກ ປຣິຈາຣເກ ອພ຺ຠຕີເຕ ກາລງ຺ກເຕ ອຸປປຕ຺ຕີສຸ ນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ ທີນມນາ ເຕນສ຺ສຸ ມາຄຘກາ ປຣິຈາຣກາ; ເຍນ ໂຂ ປນສ຺ສຸ ທີນມນາ ມາຄຘກາ ປຣິຈາຣກາ ກຖໍ ເຕ ຠຄວາ ນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອິທມາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ມາຄຘເກ ປຣິຈາຣເກ ອາຣພ຺ຠ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ປຣິກຖໍ ກຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

໒໗໘. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອານນ຺ເທ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ນາຕິກໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ນາຕິເກ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ຄິຎ຺ຊກາວສຖໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມາຄຘເກ ປຣິຈາຣເກ ອາຣພ຺ຠ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ [ອຏ຺ຐິກຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ມນສິກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ເຈຕສາ [ສພ຺ພເຈຕສາ (ປີ.)] ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ – ‘‘ຄຕິໍ ເນສໍ ຊານິສ຺ສາມິ ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ, ຍໍຄຕິກາ ເຕ ຠວນ຺ໂຕ ຍໍອຠິສມ຺ປຣາຍາ’’ຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ມາຄຘເກ ປຣິຈາຣເກ ‘‘ຍໍຄຕິກາ ເຕ ຠວນ຺ໂຕ ຍໍອຠິສມ຺ປຣາຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ຄິຎ຺ຊກາວສຖາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຫາຣປຈ຺ຉາຍາຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ.

໒໗໙. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຸປສນ຺ຕປທິສ຺ໂສ [ອຸປສນ຺ຕປຕິໂສ (ກ.)] ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ ຠາຕິຣິວ ຠຄວໂຕ ມຸຂວຓ຺ໂຓ ວິປ຺ປສນ຺ນຕ຺ຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ. ສນ຺ເຕນ ນູນຊ຺ຊ ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ ວິຫາເຣນ ວິຫາສີ’’ຕິ? ‘‘ຍເທວ ໂຂ ເມ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ມາຄຘເກ ປຣິຈາຣເກ ອາຣພ຺ຠ ສມ຺ມຸຂາ ປຣິກຖໍ ກຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກນ຺ໂຕ, ຕເທວາຫໍ ນາຕິເກ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ຄິຎ຺ຊກາວສຖໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມາຄຘເກ ປຣິຈາຣເກ ອາຣພ຺ຠ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມນສິກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິໍ – ‘ຄຕິໍ ເນສໍ ຊານິສ຺ສາມິ ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ, ຍໍຄຕິກາ ເຕ ຠວນ຺ໂຕ ຍໍອຠິສມ຺ປຣາຍາ’ຕິ. ອທ຺ທສໍ ໂຂ ອຫໍ, ອານນ຺ທ, ມາຄຘເກ ປຣິຈາຣເກ ‘ຍໍຄຕິກາ ເຕ ຠວນ຺ໂຕ ຍໍອຠິສມ຺ປຣາຍາ’’’ຕິ.

ຊນວສຠຍກ຺ໂຂ

໒໘໐. ‘‘ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຍກ຺ໂຂ ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວສິ – ‘ຊນວສໂຠ ອຫໍ ຠຄວາ; ຊນວສໂຠ ອຫໍ ສຸຄຕາ’ຕິ. ອຠິຊານາສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ເອວຣູປໍ ນາມເຘຍ຺ຍໍ ສຸຕໍ [ສຸຕ຺ວາ (ປີ.)] ຍທິທໍ ຊນວສໂຠ’’ຕິ?

‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຠິຊານາມິ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ເອວຣູປໍ ນາມເຘຍ຺ຍໍ ສຸຕໍ ຍທິທໍ ຊນວສໂຠຕິ, ອປິ ຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ໂລມານິ ຫຏ຺ຐານິ ‘ຊນວສໂຠ’ຕິ ນາມເຘຍ຺ຍໍ ສຸຕ຺ວາ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ນ ຫິ ນູນ ໂສ ໂອຣໂກ ຍກ຺ໂຂ ຠວິສ຺ສຕິ ຍທິທໍ ເອວຣູປໍ ນາມເຘຍ຺ຍໍ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຍທິທໍ ຊນວສໂຠ’’ຕິ. ‘‘ອນນ຺ຕຣາ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສທ຺ທປາຕຸຠາວາ ອຸຬາຣວຓ຺ໂຓ ເມ ຍກ຺ໂຂ ສມ຺ມຸເຂ ປາຕຸຣໂຫສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວສິ – ‘ພິມ຺ພິສາໂຣ ອຫໍ ຠຄວາ; ພິມ຺ພິສາໂຣ ອຫໍ ສຸຄຕາຕິ. ອິທໍ ສຕ຺ຕມໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເວສ຺ສວຓສ຺ສ ມຫາຣາຊສ຺ສ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊາມິ, ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ມນຸສ຺ສຣາຊາ ຠວິຕຸໍ ປໂຫມິ [ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ມນຸສ຺ສຣາຊາ, ອມນຸສ຺ສຣາຊາ ທິວິ ໂຫມິ (ສີ. ປີ.)].

ອິໂຕ ສຕ຺ຕ ຕໂຕ ສຕ຺ຕ, ສໍສາຣານິ ຈຕຸທ຺ທສ;

ນິວາສມຠິຊານາມິ, ຍຕ຺ຖ ເມ ວຸສິຕໍ ປຸເຣ.

໒໘໑. ‘ທີຆຣຕ຺ຕໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອວິນິປາໂຕ ອວິນິປາຕໍ ສຎ຺ຊານາມິ, ອາສາ ຈ ປນ ເມ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ສກທາຄາມິຕາຍາ’ຕິ. ‘ອຈ຺ຉຣິຍມິທໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ຊນວສຠສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ, ອພ຺ຠຸຕມິທໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ຊນວສຠສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ. ‘‘ທີຆຣຕ຺ຕໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອວິນິປາໂຕ ອວິນິປາຕໍ ສຎ຺ຊານາມີ’’ຕິ ຈ ວເທສິ, ‘‘ອາສາ ຈ ປນ ເມ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ສກທາຄາມິຕາຍາ’’ຕິ ຈ ວເທສິ, ກຸໂຕນິທານໍ ປນາຍສ຺ມາ ຊນວສໂຠ ຍກ຺ໂຂ ເອວຣູປໍ ອຸຬາຣໍ ວິເສສາຘິຄມໍ ສຎ຺ຊານາຕີຕິ? ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ, ຠຄວາ, ຕວ ສາສນາ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ [ອຎ຺ຎຕ຺ຖ (ສີ. ປີ.)], ສຸຄຕ, ຕວ ສາສນາ; ຍທຄ຺ເຄ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕິ ເອກນ຺ຕິກໂຕ [ເອກນ຺ຕໂຕ (ສ຺ຍາ.), ເອກນ຺ຕຄໂຕ (ປີ.)] ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ, ຕທຄ຺ເຄ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອວິນິປາໂຕ ອວິນິປາຕໍ ສຎ຺ຊານາມິ, ອາສາ ຈ ປນ ເມ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ສກທາຄາມິຕາຍ. ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເວສ຺ສວເຓນ ມຫາຣາເຊນ ເປສິໂຕ ວິຣູຬ຺ຫກສ຺ສ ມຫາຣາຊສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ອທ຺ທສໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຄິຎ຺ຊກາວສຖໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມາຄຘເກ ປຣິຈາຣເກ ອາຣພ຺ຠ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມນສິກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ – ‘‘ຄຕິໍ ເນສໍ ຊານິສ຺ສາມິ ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ, ຍໍຄຕິກາ ເຕ ຠວນ຺ໂຕ ຍໍອຠິສມ຺ປຣາຍາ’’ຕິ. ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ເວສ຺ສວຓສ຺ສ ມຫາຣາຊສ຺ສ ຕສ຺ສໍ ປຣິສາຍໍ ຠາສໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕໍ ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘‘ຍໍຄຕິກາ ເຕ ຠວນ຺ໂຕ ຍໍອຠິສມ຺ປຣາຍາ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕທໂຫສິ – ຠຄວນ຺ຕຎ຺ຈ ທກ຺ຂາມິ, ອິທຎ຺ຈ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີຕິ. ອິເມ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ທ຺ເວປຈ຺ຈຍາ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ’.

ເທວສຠາ

໒໘໒. ‘ປຸຣິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ທິວສານິ ປຸຣິມຕຣານິ ຕທຫຸໂປສເຖ ປນ຺ນຣເສ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ປຸຓ຺ຓາຍ ປຸຓ຺ຓມາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ເກວລກປ຺ປາ ຈ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ສຸຘມ຺ມາຍໍ ສຠາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ ສນ຺ນິປຕິຕາ. ມຫຕີ ຈ ທິພ຺ພປຣິສາ [ທິພ຺ພາ ປຣິສາ (ສີ. ປີ.)] ສມນ຺ຕໂຕ ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ [ນິສິນ຺ນາ ໂຫຕິ (ສີ.), ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ ສນ຺ນິປຕິຕາ (ກ.)], ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ມຫາຣາຊາໂນ ຈຕຸທ຺ທິສາ ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ຘຕຣຏ຺ໂຐ ມຫາຣາຊາ ປຈ຺ຉິມາຠິມຸໂຂ [ປຈ຺ຉາຠິມຸໂຂ (ກ.)] ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ເທເວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ; ທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ວິຣູຬ຺ຫໂກ ມຫາຣາຊາ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸໂຂ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ເທເວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ; ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ ວິຣູປກ຺ໂຂ ມຫາຣາຊາ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ເທເວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ; ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ເວສ຺ສວໂຓ ມຫາຣາຊາ ທກ຺ຂິຓາຠິມຸໂຂ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ເທເວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ. ຍທາ, ຠນ຺ເຕ, ເກວລກປ຺ປາ ຈ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ສຸຘມ຺ມາຍໍ ສຠາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ ສນ຺ນິປຕິຕາ, ມຫຕີ ຈ ທິພ຺ພປຣິສາ ສມນ຺ຕໂຕ ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ມຫາຣາຊາໂນ ຈຕຸທ຺ທິສາ ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ອິທໍ ເນສໍ ໂຫຕິ ອາສນສ຺ມິໍ; ອຖ ປຈ຺ຉາ ອມ຺ຫາກໍ ອາສນໍ ໂຫຕິ. ເຍ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ເທວາ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕ຺ວາ ອຘຸນູປປນ຺ນາ ຕາວຕິໍສກາຍໍ, ເຕ ອຎ຺ເຎ ເທເວ ອຕິໂຣຈນ຺ຕິ ວຓ຺ເຓນ ເຈວ ຍສສາ ຈ. ເຕນ ສຸທໍ, ຠນ຺ເຕ, ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ອຕ຺ຕມນາ ໂຫນ຺ຕິ ປມຸທິຕາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາຕາ ‘‘ທິພ຺ພາ ວຕ ໂຠ ກາຍາ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ, ຫາຍນ຺ຕິ ອສຸຣກາຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ສມ຺ປສາທໍ ວິທິຕ຺ວາ ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ອນຸໂມທິ –

‘‘ໂມທນ຺ຕິ ວຕ ໂຠ ເທວາ, ຕາວຕິໍສາ ສຫິນ຺ທກາ [ສອິນ຺ທກາ (ສີ.)];

ຕຖາຄຕໍ ນມສ຺ສນ຺ຕາ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ສຸຘມ຺ມຕໍ.

ນເວ ເທເວ ຈ ປສ຺ສນ຺ຕາ, ວຓ຺ຓວນ຺ເຕ ຍສສ຺ສິເນ [ຍສສ຺ສິໂນ (ສ຺ຍາ.)];

ສຸຄຕສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ຈຣິຕ຺ວານ ອິຘາຄເຕ.

ເຕ ອຎ຺ເຎ ອຕິໂຣຈນ຺ຕິ, ວຓ຺ເຓນ ຍສສາຍຸນາ;

ສາວກາ ຠູຣິປຎ຺ຎສ຺ສ, ວິເສສູປຄຕາ ອິຘ.

ອິທໍ ທິສ຺ວານ ນນ຺ທນ຺ຕິ, ຕາວຕິໍສາ ສຫິນ຺ທກາ;

ຕຖາຄຕໍ ນມສ຺ສນ຺ຕາ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ສຸຘມ຺ມຕ’’ນ຺ຕິ.

‘ເຕນ ສຸທໍ, ຠນ຺ເຕ, ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ອຕ຺ຕມນາ ໂຫນ຺ຕິ ປມຸທິຕາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາຕາ ‘‘ທິພ຺ພາ ວຕ, ໂຠ, ກາຍາ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ, ຫາຍນ຺ຕິ ອສຸຣກາຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຍນຕ຺ເຖນ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ສຸຘມ຺ມາຍໍ ສຠາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ ສນ຺ນິປຕິຕາ, ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ມນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕວຈນາປິ ຕໍ [ວຸຕ຺ຕວຈນາ ນາມິທໍ (ກ.)] ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ໂຫນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈານຸສິຏ຺ຐວຈນາປິ ຕໍ [ປຈ຺ຈານຸສິຏ຺ຐວຈນາ ນາມິທໍ (ກ.)] ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ໂຫນ຺ຕິ, ສເກສຸ ສເກສຸ ອາສເນສຸ ຐິຕາ ອວິປກ຺ກນ຺ຕາ [ອຘິປກ຺ກນ຺ຕາ (ກ.)].

ເຕ ວຸຕ຺ຕວາກ຺ຍາ ຣາຊາໂນ, ປຏິຄ຺ຄຍ຺ຫານຸສາສນິໍ;

ວິປ຺ປສນ຺ນມນາ ສນ຺ຕາ, ອຏ຺ຐໍສຸ ສມ຺ຫິ ອາສເນຕິ.

໒໘໓. ‘ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ອຸຬາໂຣ ອາໂລໂກ ສຎ຺ຊາຍິ, ໂອຠາໂສ ປາຕຸຣໂຫສິ ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ເທວານໍ ເທວານຸຠາວໍ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເທເວ ຕາວຕິໍເສ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຍຖາ ໂຂ, ມາຣິສາ, ນິມິຕ຺ຕານິ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຸຬາໂຣ ອາໂລໂກ ສຎ຺ຊາຍຕິ, ໂອຠາໂສ ປາຕຸຠວຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ປາຕຸຠວິສ຺ສຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ເຫຕໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ປາຕຸຠາວາຍ ຍທິທໍ ອາໂລໂກ ສຎ຺ຊາຍຕິ ໂອຠາໂສ ປາຕຸຠວຕີຕິ.

‘‘ຍຖາ ນິມິຕ຺ຕາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ປາຕຸຠວິສ຺ສຕິ;

ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ເຫຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ, ໂອຠາໂສ ວິປຸໂລ ມຫາ’’ຕິ.

ສນງ຺ກຸມາຣກຖາ

໒໘໔. ‘ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ຍຖາສເກສຸ ອາສເນສຸ ນິສີທິໍສຸ – ‘‘ໂອຠາສເມຕໍ ຎສ຺ສາມ, ຍໍວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາວ ນໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຫາຣາຊາໂນ ຍຖາສເກສຸ ອາສເນສຸ ນິສີທິໍສຸ – ‘‘ໂອຠາສເມຕໍ ຎສ຺ສາມ ຍໍວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາວ ນໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອິທໍ ສຸຕ຺ວາ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ເອກຄ຺ຄາ ສມາປຊ຺ຊິໍສຸ – ‘‘ໂອຠາສເມຕໍ ຎສ຺ສາມ, ຍໍວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາວ ນໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

‘ຍທາ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຕຸຠວຕິ, ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ປາຕຸຠວຕິ. ໂຍ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປກຕິວຓ຺ໂຓ ອນຠິສມ຺ຠວນີໂຍ ໂສ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ຈກ຺ຂຸປຖສ຺ມິໍ. ຍທາ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຕຸຠວຕິ, ໂສ ອຎ຺ເຎ ເທເວ ອຕິໂຣຈຕິ ວຓ຺ເຓນ ເຈວ ຍສສາ ຈ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ໂສວຓ຺ໂຓ ວິຄ຺ຄໂຫ ມານຸສໍ ວິຄ຺ຄຫໍ ອຕິໂຣຈຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຍທາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຕຸຠວຕິ, ໂສ ອຎ຺ເຎ ເທເວ ອຕິໂຣຈຕິ ວຓ຺ເຓນ ເຈວ ຍສສາ ຈ. ຍທາ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຕຸຠວຕິ, ນ ຕສ຺ສໍ ປຣິສາຍໍ ໂກຈິ ເທໂວ ອຠິວາເທຕິ ວາ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຕິ ວາ ອາສເນນ ວາ ນິມນ຺ເຕຕິ. ສພ຺ເພວ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ປຎ຺ຊລິກາ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທນ຺ຕິ – ‘‘ຍສ຺ສທານິ ເທວສ຺ສ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອິຈ຺ຉິສ຺ສຕິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ, ຕສ຺ສ ເທວສ຺ສ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເທວສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທຕິ, ອຸຬາຣໍ ໂສ ລຠຕິ ເທໂວ ເວທປຏິລາຠໍ; ອຸຬາຣໍ ໂສ ລຠຕິ ເທໂວ ໂສມນສ຺ສປຏິລາຠໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕ ອຘຸນາຠິສິຕ຺ໂຕ ຣຊ຺ເຊນ, ອຸຬາຣໍ ໂສ ລຠຕິ ເວທປຏິລາຠໍ, ອຸຬາຣໍ ໂສ ລຠຕິ ໂສມນສ຺ສປຏິລາຠໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຍສ຺ສ ເທວສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທຕິ, ອຸຬາຣໍ ໂສ ລຠຕິ ເທໂວ ເວທປຏິລາຠໍ, ອຸຬາຣໍ ໂສ ລຠຕິ ເທໂວ ໂສມນສ຺ສປຏິລາຠໍ. ອຖ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ກຸມາຣວຓ຺ຓີ [ກຸມາຣວຓ຺ໂຓ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສິໂຂ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຕຸຣໂຫສິ. ໂສ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ພລວາ ປຸຣິໂສ ສຸປຈ຺ຈຕ຺ຖເຕ ວາ ປລ຺ລງ຺ເກ ສເມ ວາ ຠູມິຠາເຄ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີເທຍ຺ຍ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິຕ຺ວາ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ສມ຺ປສາທໍ ວິທິຕ຺ວາ ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ອນຸໂມທິ –

‘‘ໂມທນ຺ຕິ ວຕ ໂຠ ເທວາ, ຕາວຕິໍສາ ສຫິນ຺ທກາ;

ຕຖາຄຕໍ ນມສ຺ສນ຺ຕາ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ສຸຘມ຺ມຕໍ.

‘‘ນເວ ເທເວ ຈ ປສ຺ສນ຺ຕາ, ວຓ຺ຓວນ຺ເຕ ຍສສ຺ສິເນ;

ສຸຄຕສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ຈຣິຕ຺ວານ ອິຘາຄເຕ.

‘‘ເຕ ອຎ຺ເຎ ອຕິໂຣຈນ຺ຕິ, ວຓ຺ເຓນ ຍສສາຍຸນາ;

ສາວກາ ຠູຣິປຎ຺ຎສ຺ສ, ວິເສສູປຄຕາ ອິຘ.

‘‘ອິທໍ ທິສ຺ວານ ນນ຺ທນ຺ຕິ, ຕາວຕິໍສາ ສຫິນ຺ທກາ;

ຕຖາຄຕໍ ນມສ຺ສນ຺ຕາ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ສຸຘມ຺ມຕ’’ນ຺ຕິ.

໒໘໕. ‘ອິມມຕ຺ຖໍ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ຠາສິຕ຺ຖ; ອິມມຕ຺ຖໍ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສນງ຺ກຸມາຣສ຺ສ ຠາສໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ສໂຣ ໂຫຕິ ວິສ຺ສຏ຺ໂຐ ຈ ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ຈ ມຎ຺ຊຸ ຈ ສວນີໂຍ ຈ ພິນ຺ທຸ ຈ ອວິສາຣີ ຈ ຄມ຺ຠີໂຣ ຈ ນິນ຺ນາທີ ຈ. ຍຖາປຣິສໍ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ສເຣນ ວິຎ຺ຎາເປຕິ; ນ ຈສ຺ສ ພຫິທ຺ຘາ ປຣິສາຍ ໂຆໂສ ນິຈ຺ຉຣຕິ. ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ສໂຣ ໂຫຕິ, ໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສໂຣ’’ຕິ.

‘ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ເຕຕ຺ຕິໍເສ ອຕ຺ຕຠາເວ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ປຈ຺ເຈກປລ຺ລງ຺ເກສຸ ປລ຺ລງ຺ເກນ [ປຈ຺ເຈກປລ຺ລງ຺ເກນ (ກ.)] ນິສີທິຕ຺ວາ ເທເວ ຕາວຕິໍເສ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ໂຠນ຺ໂຕ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ, ຍາວຎ຺ຈ ໂສ ຠຄວາ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ. ເຍ ຫິ ເກຈິ, ໂຠ, ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຕາ ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄຕາ ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄຕາ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິໂນ ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ນິມ຺ມານຣຕີນໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຕຸສິຕານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຍາມານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຕາວຕິໍສານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຍ ສພ຺ພນິຫີນໍ ກາຍໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ, ເຕ ຄນ຺ຘພ຺ພກາຍໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕີ’’’ຕິ.

໒໘໖. ‘ອິມມຕ຺ຖໍ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ຠາສິຕ຺ຖ; ອິມມຕ຺ຖໍ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສນງ຺ກຸມາຣສ຺ສ ຠາສໂຕ ໂຆໂສເຍວ ເທວາ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ‘‘ຍ຺ວາຍໍ ມມ ປລ຺ລງ຺ເກ ສ຺ວາຍໍ ເອໂກວ ຠາສຕີ’’ຕິ.

ເອກສ຺ມິໍ ຠາສມານສ຺ມິໍ, ສພ຺ເພ ຠາສນ຺ຕິ ນິມ຺ມິຕາ;

ເອກສ຺ມິໍ ຕຸຓ຺ຫິມາສີເນ, ສພ຺ເພ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວນ຺ຕິ ເຕ.

ຕທາສຸ ເທວາ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ຕາວຕິໍສາ ສຫິນ຺ທກາ;

ຍ຺ວາຍໍ ມມ ປລ຺ລງ຺ກສ຺ມິໍ, ສ຺ວາຍໍ ເອໂກວ ຠາສຕີຕິ.

‘ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ເອກຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຕານໍ ອຸປສໍຫຣຕິ, ເອກຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຕານໍ ອຸປສໍຫຣິຕ຺ວາ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ປລ຺ລງ຺ເກ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິຕ຺ວາ ເທເວ ຕາວຕິໍເສ ອາມນ຺ເຕສິ –

ຠາວິຕອິທ຺ຘິປາໂທ

໒໘໗. ‘‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ໂຠນ຺ໂຕ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ, ຍາວ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ຈິເມ ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ອິທ຺ຘິປຫຸຕາຍ [ອິທ຺ຘິພຫຸລີກຕາຍ (ສ຺ຍາ.)] ອິທ຺ຘິວິສວິຕາຍ [ອິທ຺ຘິວິເສວິຕາຍ (ສ຺ຍາ.)] ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນຕາຍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ ໂຠ ຠິກ຺ຂຸ ຉນ຺ທສມາຘິປ຺ປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕິ. ວີຣິຍສມາຘິປ຺ປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕິ. ຈິຕ຺ຕສມາຘິປ຺ປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕິ. ວີມໍສາສມາຘິປ຺ປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕິ. ອິເມ ໂຂ, ໂຠ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ອິທ຺ຘິປຫຸຕາຍ ອິທ຺ຘິວິສວິຕາຍ ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນຕາຍ.

‘‘‘ເຍ ຫິ ເກຈິ ໂຠ ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠສຸໍ, ສພ຺ເພ ເຕ ອິເມສໍເຍວ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິທ຺ຘິປາທານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ. ເຍປິ ຫິ ເກຈິ ໂຠ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠສ຺ສນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ອິເມສໍເຍວ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິທ຺ຘິປາທານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ. ເຍປິ ຫິ ເກຈິ ໂຠ ເອຕຣຫິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ອິເມສໍເຍວ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິທ຺ຘິປາທານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ. ປສ຺ສນ຺ຕິ ໂນ ໂຠນ຺ໂຕ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ມມປິມໍ ເອວຣູປໍ ອິທ຺ຘານຸຠາວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ເມ’’ຕິ. ‘‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ ໂຠ ອິເມສໍເຍວ ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ອິທ຺ຘິປາທານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ມຫິທ຺ຘິໂກ ເອວໍມຫານຸຠາໂວ’’ຕິ. ອິມມຕ຺ຖໍ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ຠາສິຕ຺ຖ. ອິມມຕ຺ຖໍ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ຠາສິຕ຺ວາ ເທເວ ຕາວຕິໍເສ ອາມນ຺ເຕສິ –

ຕິວິໂຘ ໂອກາສາຘິຄໂມ

໒໘໘. ‘‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ໂຠນ຺ໂຕ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ, ຍາວຎ຺ຈິທໍ ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຕໂຍ ໂອກາສາຘິຄມາ ອນຸພຸທ຺ຘາ ສຸຂສ຺ສາຘິຄມາຍ. ກຕເມ ຕໂຍ? ອິຘ ໂຠ ເອກຈ຺ໂຈ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ກາເມຫິ ສໍສຏ຺ໂຐ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ອຣິຍຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ອາຄມ຺ມ ໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ ອສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ກາເມຫິ ອສໍສຏ຺ໂຐ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ. ຕສ຺ສ ອສໍສຏ຺ຐສ຺ສ ກາເມຫິ ອສໍສຏ຺ຐສ຺ສ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ, ສຸຂາ ຠິຍ຺ໂຍ ໂສມນສ຺ສໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ, ປມຸທາ ປາໂມຊ຺ຊໍ [ປາມຸຊ຺ຊໍ (ປີ. ກ.)] ຊາເຍຖ, ເອວເມວ ໂຂ, ໂຠ, ອສໍສຏ຺ຐສ຺ສ ກາເມຫິ ອສໍສຏ຺ຐສ຺ສ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ, ສຸຂາ ຠິຍ຺ໂຍ ໂສມນສ຺ສໍ. ອຍໍ ໂຂ, ໂຠ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ປຐໂມ ໂອກາສາຘິຄໂມ ອນຸພຸທ຺ໂຘ ສຸຂສ຺ສາຘິຄມາຍ.

‘‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ໂຠ, ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ໂອຬາຣິກາ ກາຍສງ຺ຂາຣາ ອປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂອຬາຣິກາ ວຈີສງ຺ຂາຣາ ອປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂອຬາຣິກາ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາ ອປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ອຣິຍຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ອາຄມ຺ມ ໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ ໂອຬາຣິກາ ກາຍສງ຺ຂາຣາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕິ, ໂອຬາຣິກາ ວຈີສງ຺ຂາຣາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕິ, ໂອຬາຣິກາ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ໂອຬາຣິການໍ ກາຍສງ຺ຂາຣານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ໂອຬາຣິການໍ ວຈີສງ຺ຂາຣານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ໂອຬາຣິການໍ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ, ສຸຂາ ຠິຍ຺ໂຍ ໂສມນສ຺ສໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ, ປມຸທາ ປາໂມຊ຺ຊໍ ຊາເຍຖ, ເອວເມວ ໂຂ ໂຠ ໂອຬາຣິການໍ ກາຍສງ຺ຂາຣານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ໂອຬາຣິການໍ ວຈີສງ຺ຂາຣານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ໂອຬາຣິການໍ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ, ສຸຂາ ຠິຍ຺ໂຍ ໂສມນສ຺ສໍ. ອຍໍ ໂຂ, ໂຠ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ທຸຕິໂຍ ໂອກາສາຘິຄໂມ ອນຸພຸທ຺ໂຘ ສຸຂສ຺ສາຘິຄມາຍ.

‘‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ໂຠ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ‘ອິທໍ ກຸສລ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ‘ອິທໍ ອກຸສລ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ‘ອິທໍ ສາວຊ຺ຊໍ ອິທໍ ອນວຊ຺ຊໍ, ອິທໍ ເສວິຕພ຺ພໍ ອິທໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ຫີນໍ ອິທໍ ປຓີຕໍ, ອິທໍ ກຓ຺ຫສຸກ຺ກສປ຺ປຏິຠາຄ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ອຣິຍຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ອາຄມ຺ມ ໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ, ‘ອິທໍ ກຸສລ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອິທໍ ອກຸສລ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ອິທໍ ສາວຊ຺ຊໍ ອິທໍ ອນວຊ຺ຊໍ, ອິທໍ ເສວິຕພ຺ພໍ ອິທໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ຫີນໍ ອິທໍ ປຓີຕໍ, ອິທໍ ກຓ຺ຫສຸກ຺ກສປ຺ປຏິຠາຄ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ອວິຊ຺ຊາ ປຫີຍຕິ, ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ, ສຸຂາ ຠິຍ຺ໂຍ ໂສມນສ຺ສໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ, ປມຸທາ ປາໂມຊ຺ຊໍ ຊາເຍຖ, ເອວເມວ ໂຂ, ໂຠ, ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ, ສຸຂາ ຠິຍ຺ໂຍ ໂສມນສ຺ສໍ. ອຍໍ ໂຂ, ໂຠ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຕຕິໂຍ ໂອກາສາຘິຄໂມ ອນຸພຸທ຺ໂຘ ສຸຂສ຺ສາຘິຄມາຍ. ອິເມ ໂຂ, ໂຠ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຕໂຍ ໂອກາສາຘິຄມາ ອນຸພຸທ຺ຘາ ສຸຂສ຺ສາຘິຄມາຍາ’’ຕິ. ອິມມຕ຺ຖໍ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ຠາສິຕ຺ຖ, ອິມມຕ຺ຖໍ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ຠາສິຕ຺ວາ ເທເວ ຕາວຕິໍເສ ອາມນ຺ເຕສິ –

ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານໍ

໒໘໙. ‘‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ໂຠນ຺ໂຕ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ, ຍາວ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ຈິເມ ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ກຸສລສ຺ສາຘິຄມາຍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ໂຠ, ຠິກ຺ຂຸ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາ ສມາຘິຍຕິ, ສມ຺ມາ ວິປ຺ປສີທຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາ ສມາຫິໂຕ ສມ຺ມາ ວິປ຺ປສນ຺ໂນ ພຫິທ຺ຘາ ປຣກາເຍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ…ເປ… ພຫິທ຺ຘາ ປຣເວທນາສຸ ຎາຓທສ຺ສນໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ…ເປ… ພຫິທ຺ຘາ ປຣຈິຕ຺ເຕ ຎາຓທສ຺ສນໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາ ສມາຘິຍຕິ, ສມ຺ມາ ວິປ຺ປສີທຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາ ສມາຫິໂຕ ສມ຺ມາ ວິປ຺ປສນ຺ໂນ ພຫິທ຺ຘາ ປຣຘມ຺ເມສຸ ຎາຓທສ຺ສນໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ. ອິເມ ໂຂ, ໂຠ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ກຸສລສ຺ສາຘິຄມາຍາ’’ຕິ. ອິມມຕ຺ຖໍ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ຠາສິຕ຺ຖ. ອິມມຕ຺ຖໍ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ຠາສິຕ຺ວາ ເທເວ ຕາວຕິໍເສ ອາມນ຺ເຕສິ –

ສຕ຺ຕ ສມາຘິປຣິກ຺ຂາຣາ

໒໙໐. ‘‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ໂຠນ຺ໂຕ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ, ຍາວ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ຈິເມ ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສຕ຺ຕ ສມາຘິປຣິກ຺ຂາຣາ ສມ຺ມາສມາຘິສ຺ສ ປຣິຠາວນາຍ ສມ຺ມາສມາຘິສ຺ສ ປາຣິປູຣິຍາ. ກຕເມ ສຕ຺ຕ? ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ສມ຺ມາວາຈາ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ສມ຺ມາອາຊີໂວ ສມ຺ມາວາຍາໂມ ສມ຺ມາສຕິ. ຍາ ໂຂ, ໂຠ, ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫງ຺ເຄຫິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕາ ປຣິກ຺ຂຕາ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂຠ, ອຣິໂຍ ສມ຺ມາສມາຘິ ສອຸປນິໂສ ອິຕິປິ ສປຣິກ຺ຂາໂຣ ອິຕິປິ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສ຺ສ ໂຠ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ປໂຫຕິ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປສ຺ສ ສມ຺ມາວາຈາ ປໂຫຕິ, ສມ຺ມາວາຈສ຺ສ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ປໂຫຕິ. ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມາອາຊີໂວ ປໂຫຕິ, ສມ຺ມາອາຊີວສ຺ສ ສມ຺ມາວາຍາໂມ ປໂຫຕິ, ສມ຺ມາວາຍາມສ຺ສ ສມ຺ມາສຕິ ປໂຫຕິ, ສມ຺ມາສຕິສ຺ສ ສມ຺ມາສມາຘິ ປໂຫຕິ, ສມ຺ມາສມາຘິສ຺ສ ສມ຺ມາຎາຓໍ ປໂຫຕິ, ສມ຺ມາຎາຓສ຺ສ ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິ ປໂຫຕິ. ຍຎ຺ຫິ ຕໍ, ໂຠ, ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫິ ອປາຣຸຕາ ອມຕສ຺ສ ທ຺ວາຣາ’ຕິ ອິທເມວ ຕໍ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ. ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຫິ, ໂຠ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ, ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫິ ອປາຣຸຕາ ອມຕສ຺ສ ທ຺ວາຣາ [ທ຺ວາຣາຕິ (ສ຺ຍາ. ກ.)].

‘‘‘ເຍ ຫິ ເກຈິ, ໂຠ, ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄຕາ, ຘມ຺ເມ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄຕາ, ສງ຺ເຆ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄຕາ, ອຣິຍກນ຺ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ, ເຍ ຈິເມ ໂອປປາຕິກາ ຘມ຺ມວິນີຕາ ສາຕິເຣການິ ຈຕຸວີສຕິສຕສຫສ຺ສານິ ມາຄຘກາ ປຣິຈາຣກາ ອພ຺ຠຕີຕາ ກາລງ຺ກຕາ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂສຕາປນ຺ນາ ອວິນິປາຕຘມ຺ມາ ນິຍຕາ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍຓາ. ອຕ຺ຖິ ເຈເວຕ຺ຖ ສກທາຄາມິໂນ.

‘‘ອຕ຺ຖາຍໍ [ອຖາຍໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອິຕຣາ ປຊາ, ປຸຎ຺ຎາຠາຄາຕິ ເມ ມໂນ;

ສງ຺ຂາຕຸໍ ໂນປິ ສກ຺ໂກມິ, ມຸສາວາທສ຺ສ ໂອຕ຺ຕປ຺ປ’’ນ຺ຕິ.

໒໙໑. ‘ອິມມຕ຺ຖໍ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ຠາສິຕ຺ຖ, ອິມມຕ຺ຖໍ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສນງ຺ກຸມາຣສ຺ສ ຠາສໂຕ ເວສ຺ສວຓສ຺ສ ມຫາຣາຊສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ ໂຠ, ເອວຣູໂປປິ ນາມ ອຸຬາໂຣ ສຕ຺ຖາ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອວຣູປໍ ອຸຬາຣໍ ຘມ຺ມກ຺ຂານໍ, ເອວຣູປາ ອຸຬາຣາ ວິເສສາຘິຄມາ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ເວສ຺ສວຓສ຺ສ ມຫາຣາຊສ຺ສ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ ເວສ຺ສວຓໍ ມຫາຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຕິ ຠວໍ ເວສ຺ສວໂຓ ມຫາຣາຊາ ອຕີຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ ເອວຣູໂປ ອຸຬາໂຣ ສຕ຺ຖາ ອໂຫສິ, ເອວຣູປໍ ອຸຬາຣໍ ຘມ຺ມກ຺ຂານໍ, ເອວຣູປາ ອຸຬາຣາ ວິເສສາຘິຄມາ ປຎ຺ຎາຍິໍສຸ. ອນາຄຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ ເອວຣູໂປ ອຸຬາໂຣ ສຕ຺ຖາ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອວຣູປໍ ອຸຬາຣໍ ຘມ຺ມກ຺ຂານໍ, ເອວຣູປາ ອຸຬາຣາ ວິເສສາຘິຄມາ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສນ຺ຕີ’’’ຕິ.

໒໙໒. ‘‘‘ອິມມຕ຺ຖໍ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ອຠາສິ, ອິມມຕ຺ຖໍ ເວສ຺ສວໂຓ ມຫາຣາຊາ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສນງ຺ກຸມາຣສ຺ສ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ຠາສໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕໍ [ສຸຕ຺ວາ (ສີ. ປີ.)] ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ສຍໍ ປຣິສາຍໍ ອາໂຣເຈສິ’’.

ອິມມຕ຺ຖໍ ຊນວສໂຠ ຍກ຺ໂຂ ເວສ຺ສວຓສ຺ສ ມຫາຣາຊສ຺ສ ສຍໍ ປຣິສາຍໍ ຠາສໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕໍ ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ [ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ (ສີ. ປີ.)] ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ. ອິມມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ຊນວສຠສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕ຺ວາ ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສາມຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎາຍ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ, ອິມມຕ຺ຖມາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕ຺ວາ ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອາໂຣເຈສິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸປາສການໍ ອຸປາສິການໍ. ຕຍິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອິທ຺ຘຎ຺ເຈວ ຜີຕຎ຺ຈ ວິຕ຺ຖາຣິກໍ ພາຫຸຊຎ຺ຎໍ ປຸຖຸຠູຕໍ ຍາວ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ສຸປ຺ປກາສິຕນ຺ຕິ.

ຊນວສຠສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຎ຺ຈມໍ.