໖. ມຫາໂຄວິນ຺ທສຸຕ຺ຕໍ

໒໙໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ. ອຖ ໂຂ ປຎ຺ຈສິໂຂ ຄນ຺ຘພ຺ພປຸຕ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ໂຓ ເກວລກປ຺ປໍ ຄິຊ຺ຌກູຏໍ ປພ຺ພຕໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ປຎ຺ຈສິໂຂ ຄນ຺ຘພ຺ພປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕໍ ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ອາໂຣເຈມິ ຕໍ ຠຄວໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອາໂຣເຈຫິ ເມ ຕ຺ວໍ, ປຎ຺ຈສິຂາ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ.

ເທວສຠາ

໒໙໔. ‘‘ປຸຣິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ທິວສານິ ປຸຣິມຕຣານິ ຕທຫຸໂປສເຖ ປນ຺ນຣເສ ປວາຣຓາຍ ປຸຓ຺ຓາຍ ປຸຓ຺ຓມາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ເກວລກປ຺ປາ ຈ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ສຸຘມ຺ມາຍໍ ສຠາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ ສນ຺ນິປຕິຕາ; ມຫຕີ ຈ ທິພ຺ພປຣິສາ ສມນ຺ຕໂຕ ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ມຫາຣາຊາໂນ ຈຕຸທ຺ທິສາ ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ; ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ຘຕຣຏ຺ໂຐ ມຫາຣາຊາ ປຈ຺ຉິມາຠິມຸໂຂ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ເທເວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ; ທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ວິຣູຬ຺ຫໂກ ມຫາຣາຊາ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸໂຂ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ເທເວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ; ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ ວິຣູປກ຺ໂຂ ມຫາຣາຊາ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ເທເວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ; ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ເວສ຺ສວໂຓ ມຫາຣາຊາ ທກ຺ຂິຓາຠິມຸໂຂ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ເທເວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ. ຍທາ ຠນ຺ເຕ, ເກວລກປ຺ປາ ຈ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ສຸຘມ຺ມາຍໍ ສຠາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ ສນ຺ນິປຕິຕາ, ມຫຕີ ຈ ທິພ຺ພປຣິສາ ສມນ຺ຕໂຕ ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ມຫາຣາຊາໂນ ຈຕຸທ຺ທິສາ ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ອິທໍ ເນສໍ ໂຫຕິ ອາສນສ຺ມິໍ; ອຖ ປຈ຺ຉາ ອມ຺ຫາກໍ ອາສນໍ ໂຫຕິ.

‘‘ເຍ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ເທວາ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕ຺ວາ ອຘຸນູປປນ຺ນາ ຕາວຕິໍສກາຍໍ, ເຕ ອຎ຺ເຎ ເທເວ ອຕິໂຣຈນ຺ຕິ ວຓ຺ເຓນ ເຈວ ຍສສາ ຈ. ເຕນ ສຸທໍ, ຠນ຺ເຕ, ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ອຕ຺ຕມນາ ໂຫນ຺ຕິ ປມຸທິຕາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາຕາ; ‘ທິພ຺ພາ ວຕ, ໂຠ, ກາຍາ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ, ຫາຍນ຺ຕິ ອສຸຣກາຍາ’ຕິ.

໒໙໕. ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ສມ຺ປສາທໍ ວິທິຕ຺ວາ ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ອນຸໂມທິ –

‘ໂມທນ຺ຕິ ວຕ ໂຠ ເທວາ, ຕາວຕິໍສາ ສຫິນ຺ທກາ;

ຕຖາຄຕໍ ນມສ຺ສນ຺ຕາ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ສຸຘມ຺ມຕໍ.

ນເວ ເທເວ ຈ ປສ຺ສນ຺ຕາ, ວຓ຺ຓວນ຺ເຕ ຍສສ຺ສິເນ;

ສຸຄຕສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ຈຣິຕ຺ວານ ອິຘາຄເຕ.

ເຕ ອຎ຺ເຎ ອຕິໂຣຈນ຺ຕິ, ວຓ຺ເຓນ ຍສສາຍຸນາ;

ສາວກາ ຠູຣິປຎ຺ຎສ຺ສ, ວິເສສູປຄຕາ ອິຘ.

ອິທໍ ທິສ຺ວານ ນນ຺ທນ຺ຕິ, ຕາວຕິໍສາ ສຫິນ຺ທກາ;

ຕຖາຄຕໍ ນມສ຺ສນ຺ຕາ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ສຸຘມ຺ມຕ’ນ຺ຕິ.

‘‘ເຕນ ສຸທໍ, ຠນ຺ເຕ, ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ຠິຍ຺ໂຍໂສ ມຕ຺ຕາຍ ອຕ຺ຕມນາ ໂຫນ຺ຕິ ປມຸທິຕາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາຕາ; ‘ທິພ຺ພາ ວຕ, ໂຠ, ກາຍາ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ, ຫາຍນ຺ຕິ ອສຸຣກາຍາ’’’ຕິ.

ອຏ຺ຐ ຍຖາຠຸຈ຺ຈວຓ຺ຓາ

໒໙໖. ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ສມ຺ປສາທໍ ວິທິຕ຺ວາ ເທເວ ຕາວຕິໍເສ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ, ມາຣິສາ, ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຏ຺ຐ ຍຖາຠຸຈ຺ເຈ ວຓ຺ເຓ ໂສຕຸ’ນ຺ຕິ? ‘ອິຈ຺ຉາມ ມຍໍ, ມາຣິສ, ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຏ຺ຐ ຍຖາຠຸຈ຺ເຈ ວຓ຺ເຓ ໂສຕຸ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ຠຄວໂຕ ອຏ຺ຐ ຍຖາຠຸຈ຺ເຈ ວຓ຺ເຓ ປຍິຣຸທາຫາສິ – ‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ໂຠນ຺ໂຕ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ? ຍາວຎ຺ຈ ໂສ ຠຄວາ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ. ເອວໍ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ນໍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອິມິນາປງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ເນວ ອຕີຕໍເສ ສມນຸປສ຺ສາມ, ນ ປເນຕຣຫິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເຕນ ຠຄວຕາ.

‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ໂຂ ປນ ເຕນ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫິ. ເອວໍ ໂອປເນຍ຺ຍິກສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ເທເສຕາຣໍ ອິມິນາປງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ເນວ ອຕີຕໍເສ ສມນຸປສ຺ສາມ, ນ ປເນຕຣຫິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເຕນ ຠຄວຕາ.

‘‘ອິທໍ ກຸສລນ຺ຕິ ໂຂ ປນ ເຕນ ຠຄວຕາ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ອກຸສລນ຺ຕິ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ສາວຊ຺ຊໍ ອິທໍ ອນວຊ຺ຊໍ, ອິທໍ ເສວິຕພ຺ພໍ ອິທໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ຫີນໍ ອິທໍ ປຓີຕໍ, ອິທໍ ກຓ຺ຫສຸກ຺ກສປ຺ປຏິຠາຄນ຺ຕິ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ກຸສລາກຸສລສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊເສວິຕພ຺ພາເສວິຕພ຺ພຫີນ-ປຓີຕກຓ຺ຫສຸກ຺ກສປ຺ປຏິຠາຄານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຎ຺ຎເປຕາຣໍ ອິມິນາປງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ເນວ ອຕີຕໍເສ ສມນຸປສ຺ສາມ, ນ ປເນຕຣຫິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເຕນ ຠຄວຕາ.

‘‘ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ໂຂ ປນ ເຕນ ຠຄວຕາ ສາວການໍ ນິພ຺ພານຄາມິນີ ປຏິປທາ, ສໍສນ຺ທຕິ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ປຏິປທາ ຈ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຄງ຺ໂຄທກໍ ຍມຸໂນທເກນ ສໍສນ຺ທຕິ ສເມຕິ, ເອວເມວ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ເຕນ ຠຄວຕາ ສາວການໍ ນິພ຺ພານຄາມິນີ ປຏິປທາ, ສໍສນ຺ທຕິ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ປຏິປທາ ຈ. ເອວໍ ນິພ຺ພານຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ປຎ຺ຎເປຕາຣໍ ອິມິນາປງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ເນວ ອຕີຕໍເສ ສມນຸປສ຺ສາມ, ນ ປເນຕຣຫິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເຕນ ຠຄວຕາ.

‘‘ອຠິນິປ຺ຜນ຺ໂນ [ອຠິນິປ຺ປນ຺ໂນ (ປີ. ກ.)] ໂຂ ປນ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ລາໂຠ ອຠິນິປ຺ຜນ຺ໂນ ສິໂລໂກ, ຍາວ ມຎ຺ເຎ ຂຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ປິຍາຍມານຣູປາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ວິຄຕມໂທ ໂຂ ປນ ໂສ ຠຄວາ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ. ເອວໍ ວິຄຕມທໍ ອາຫາຣໍ ອາຫຣຍມານໍ ອິມິນາປງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ເນວ ອຕີຕໍເສ ສມນຸປສ຺ສາມ, ນ ປເນຕຣຫິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເຕນ ຠຄວຕາ.

‘‘ລທ຺ຘສຫາໂຍ ໂຂ ປນ ໂສ ຠຄວາ ເສຂານຎ຺ເຈວ ປຏິປນ຺ນານໍ ຂີຓາສວານຎ຺ຈ ວຸສິຕວຕໍ. ເຕ ຠຄວາ ອປນຸຊ຺ຊ ເອກາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ເອວໍ ເອກາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕໍ ອິມິນາປງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ເນວ ອຕີຕໍເສ ສມນຸປສ຺ສາມ, ນ ປເນຕຣຫິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເຕນ ຠຄວຕາ.

‘‘ຍຖາວາທີ ໂຂ ປນ ໂສ ຠຄວາ ຕຖາກາຣີ, ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ, ອິຕິ ຍຖາວາທີ ຕຖາກາຣີ, ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ. ເອວໍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ນໍ ອິມິນາປງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ເນວ ອຕີຕໍເສ ສມນຸປສ຺ສາມ, ນ ປເນຕຣຫິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເຕນ ຠຄວຕາ.

‘‘ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ໂຂ ປນ ໂສ ຠຄວາ ວິຄຕກຖໍກໂຖ ປຣິໂຍສິຕສງ຺ກປ຺ໂປ ອຊ຺ຌາສຍໍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ເອວໍ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ຉໍ ວິຄຕກຖໍກຖໍ ປຣິໂຍສິຕສງ຺ກປ຺ປໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອິມິນາປງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ເນວ ອຕີຕໍເສ ສມນຸປສ຺ສາມ, ນ ປເນຕຣຫິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເຕນ ຠຄວຕາ’ຕິ.

໒໙໗. ‘‘ອິເມ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ຠຄວໂຕ ອຏ຺ຐ ຍຖາຠຸຈ຺ເຈ ວຓ຺ເຓ ປຍິຣຸທາຫາສິ. ເຕນ ສຸທໍ, ຠນ຺ເຕ, ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ຠິຍ຺ໂຍໂສ ມຕ຺ຕາຍ ອຕ຺ຕມນາ ໂຫນ຺ຕິ ປມຸທິຕາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາຕາ ຠຄວໂຕ ອຏ຺ຐ ຍຖາຠຸຈ຺ເຈ ວຓ຺ເຓ ສຸຕ຺ວາ. ຕຕ຺ຣ, ຠນ຺ເຕ, ເອກຈ຺ເຈ ເທວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ອໂຫ ວຕ, ມາຣິສາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ເທເສຍ຺ຍຸໍ ຍຖຣິວ ຠຄວາ. ຕທສ຺ສ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານ’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເທວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ, ມາຣິສາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ອໂຫ ວຕ, ມາຣິສາ, ຕໂຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ເທເສຍ຺ຍຸໍ ຍຖຣິວ ຠຄວາ. ຕທສ຺ສ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານ’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເທວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ, ມາຣິສາ, ຕໂຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ອໂຫ ວຕ, ມາຣິສາ, ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ເທເສຍ຺ຍຸໍ ຍຖຣິວ ຠຄວາ. ຕທສ຺ສ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານ’ນ຺ຕິ.

໒໙໘. ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເທເວ ຕາວຕິໍເສ ເອຕທໂວຈ – ‘ອຏ຺ຐານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ມາຣິສາ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ທ຺ເວ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ອໂຫ ວຕ, ມາຣິສາ, ໂສ ຠຄວາ ອປ຺ປາພາໂຘ ອປ຺ປາຕງ຺ໂກ ຈິຣໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ຕທສ຺ສ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຍນຕ຺ເຖນ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ສຸຘມ຺ມາຍໍ ສຠາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ ສນ຺ນິປຕິຕາ, ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ມນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕວຈນາປິ ຕໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ໂຫນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈານຸສິຏ຺ຐວຈນາປິ ຕໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ໂຫນ຺ຕິ, ສເກສຸ ສເກສຸ ອາສເນສຸ ຐິຕາ ອວິປກ຺ກນ຺ຕາ.

ເຕ ວຸຕ຺ຕວາກ຺ຍາ ຣາຊາໂນ, ປຏິຄ຺ຄຍ຺ຫານຸສາສນິໍ;

ວິປ຺ປສນ຺ນມນາ ສນ຺ຕາ, ອຏ຺ຐໍສຸ ສມ຺ຫິ ອາສເນຕິ.

໒໙໙. ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ອຸຬາໂຣ ອາໂລໂກ ສຎ຺ຊາຍິ, ໂອຠາໂສ ປາຕຸຣໂຫສິ ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ເທວານໍ ເທວານຸຠາວໍ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເທເວ ຕາວຕິໍເສ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ຍຖາ ໂຂ, ມາຣິສາ, ນິມິຕ຺ຕານິ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຸຬາໂຣ ອາໂລໂກ ສຎ຺ຊາຍຕິ, ໂອຠາໂສ ປາຕຸຠວຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ປາຕຸຠວິສ຺ສຕິ; ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ເຫຕໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ປາຕຸຠາວາຍ, ຍທິທໍ ອາໂລໂກ ສຎ຺ຊາຍຕິ ໂອຠາໂສ ປາຕຸຠວຕີຕິ.

‘ຍຖາ ນິມິຕ຺ຕາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ປາຕຸຠວິສ຺ສຕິ;

ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ເຫຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ, ໂອຠາໂສ ວິປຸໂລ ມຫາ’ຕິ.

ສນງ຺ກຸມາຣກຖາ

໓໐໐. ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ຍຖາສເກສຸ ອາສເນສຸ ນິສີທິໍສຸ – ‘ໂອຠາສເມຕໍ ຎສ຺ສາມ, ຍໍວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາວ ນໍ ຄມິສ຺ສາມາ’ຕິ. ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຫາຣາຊາໂນ ຍຖາສເກສຸ ອາສເນສຸ ນິສີທິໍສຸ – ‘ໂອຠາສເມຕໍ ຎສ຺ສາມ, ຍໍວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາວ ນໍ ຄມິສ຺ສາມາ’ຕິ. ອິທໍ ສຸຕ຺ວາ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ເອກຄ຺ຄາ ສມາປຊ຺ຊິໍສຸ – ‘ໂອຠາສເມຕໍ ຎສ຺ສາມ, ຍໍວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາວ ນໍ ຄມິສ຺ສາມາ’ຕິ.

‘‘ຍທາ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຕຸຠວຕິ, ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ປາຕຸຠວຕິ. ໂຍ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປກຕິວຓ຺ໂຓ, ອນຠິສມ຺ຠວນີໂຍ ໂສ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ຈກ຺ຂຸປຖສ຺ມິໍ. ຍທາ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຕຸຠວຕິ, ໂສ ອຎ຺ເຎ ເທເວ ອຕິໂຣຈຕິ ວຓ຺ເຓນ ເຈວ ຍສສາ ຈ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ໂສວຓ຺ໂຓ ວິຄ຺ຄໂຫ ມານຸສໍ ວິຄ຺ຄຫໍ ອຕິໂຣຈຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຍທາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຕຸຠວຕິ, ໂສ ອຎ຺ເຎ ເທເວ ອຕິໂຣຈຕິ ວຓ຺ເຓນ ເຈວ ຍສສາ ຈ. ຍທາ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຕຸຠວຕິ, ນ ຕສ຺ສໍ ປຣິສາຍໍ ໂກຈິ ເທໂວ ອຠິວາເທຕິ ວາ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຕິ ວາ ອາສເນນ ວາ ນິມນ຺ເຕຕິ. ສພ຺ເພວ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ປຎ຺ຊລິກາ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທນ຺ຕິ – ‘ຍສ຺ສທານິ ເທວສ຺ສ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອິຈ຺ຉິສ຺ສຕິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ, ຕສ຺ສ ເທວສ຺ສ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເທວສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທຕິ, ອຸຬາຣໍ ໂສ ລຠຕິ ເທໂວ ເວທປຏິລາຠໍ, ອຸຬາຣໍ ໂສ ລຠຕິ ເທໂວ ໂສມນສ຺ສປຏິລາຠໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕ ອຘຸນາຠິສິຕ຺ໂຕ ຣຊ຺ເຊນ, ອຸຬາຣໍ ໂສ ລຠຕິ ເວທປຏິລາຠໍ, ອຸຬາຣໍ ໂສ ລຠຕິ ໂສມນສ຺ສປຏິລາຠໍ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຍສ຺ສ ເທວສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທຕິ, ອຸຬາຣໍ ໂສ ລຠຕິ ເທໂວ ເວທປຏິລາຠໍ, ອຸຬາຣໍ ໂສ ລຠຕິ ເທໂວ ໂສມນສ຺ສປຏິລາຠໍ. ອຖ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ສມ຺ປສາທໍ ວິທິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ອນຸໂມທິ –

‘ໂມທນ຺ຕິ ວຕ ໂຠ ເທວາ, ຕາວຕິໍສາ ສຫິນ຺ທກາ;

ຕຖາຄຕໍ ນມສ຺ສນ຺ຕາ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ສຸຘມ຺ມຕໍ.

‘ນເວ ເທເວ ຈ ປສ຺ສນ຺ຕາ, ວຓ຺ຓວນ຺ເຕ ຍສສ຺ສິເນ;

ສຸຄຕສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ຈຣິຕ຺ວານ ອິຘາຄເຕ.

‘ເຕ ອຎ຺ເຎ ອຕິໂຣຈນ຺ຕິ, ວຓ຺ເຓນ ຍສສາຍຸນາ;

ສາວກາ ຠູຣິປຎ຺ຎສ຺ສ, ວິເສສູປຄຕາ ອິຘ.

‘ອິທໍ ທິສ຺ວານ ນນ຺ທນ຺ຕິ, ຕາວຕິໍສາ ສຫິນ຺ທກາ;

ຕຖາຄຕໍ ນມສ຺ສນ຺ຕາ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ສຸຘມ຺ມຕ’ນ຺ຕິ.

໓໐໑. ‘‘ອິມມຕ຺ຖໍ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ອຠາສິຕ຺ຖ. ອິມມຕ຺ຖໍ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສນງ຺ກຸມາຣສ຺ສ ຠາສໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ສໂຣ ໂຫຕິ ວິສ຺ສຏ຺ໂຐ ຈ ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ຈ ມຎ຺ຊຸ ຈ ສວນີໂຍ ຈ ພິນ຺ທຸ ຈ ອວິສາຣີ ຈ ຄມ຺ຠີໂຣ ຈ ນິນ຺ນາທີ ຈ. ຍຖາປຣິສໍ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ສເຣນ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ນ ຈສ຺ສ ພຫິທ຺ຘາ ປຣິສາຍ ໂຆໂສ ນິຈ຺ຉຣຕິ. ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ສໂຣ ໂຫຕິ, ໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສໂຣ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສນງ຺ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ສາຘຸ, ມຫາພ຺ຣຫ຺ເມ, ເອຕເທວ ມຍໍ ສງ຺ຂາຍ ໂມທາມ; ອຕ຺ຖິ ຈ ສກ຺ເກນ ເທວານມິນ຺ເທນ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຏ຺ຐ ຍຖາຠຸຈ຺ຈາ ວຓ຺ຓາ ຠາສິຕາ; ເຕ ຈ ມຍໍ ສງ຺ຂາຍ ໂມທາມາ’ຕິ.

ອຏ຺ຐ ຍຖາຠຸຈ຺ຈວຓ຺ຓາ

໓໐໒. ‘‘ອຖ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ສກ຺ກໍ ເທວານມິນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ສາຘຸ, ເທວານມິນ຺ທ, ມຍມ຺ປິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຏ຺ຐ ຍຖາຠຸຈ຺ເຈ ວຓ຺ເຓ ສຸເຓຍ຺ຍາມາ’ຕິ. ‘ເອວໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ເມ’ຕິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສນງ຺ກຸມາຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຏ຺ຐ ຍຖາຠຸຈ຺ເຈ ວຓ຺ເຓ ປຍິຣຸທາຫາສິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຕິ, ຠວໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ? ຍາວຎ຺ຈ ໂສ ຠຄວາ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ. ເອວໍ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ນໍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອິມິນາປງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ເນວ ອຕີຕໍເສ ສມນຸປສ຺ສາມ, ນ ປເນຕຣຫິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເຕນ ຠຄວຕາ.

‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ໂຂ ປນ ເຕນ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫິ. ເອວໍ ໂອປເນຍ຺ຍິກສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ເທເສຕາຣໍ ອິມິນາປງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ເນວ ອຕີຕໍເສ ສມນຸປສ຺ສາມ, ນ ປເນຕຣຫິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເຕນ ຠຄວຕາ.

‘‘ອິທໍ ກຸສລ’ນ຺ຕິ ໂຂ ປນ ເຕນ ຠຄວຕາ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ‘ອິທໍ ອກຸສລ’ນ຺ຕິ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ‘ອິທໍ ສາວຊ຺ຊໍ ອິທໍ ອນວຊ຺ຊໍ, ອິທໍ ເສວິຕພ຺ພໍ ອິທໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ຫີນໍ ອິທໍ ປຓີຕໍ, ອິທໍ ກຓ຺ຫສຸກ຺ກສປ຺ປຏິຠາຄ’ນ຺ຕິ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ກຸສລາກຸສລສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊເສວິຕພ຺ພາເສວິຕພ຺ພຫີນປຓີຕກຓ຺ຫສຸກ຺ກສປ຺ປຏິຠາຄານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຎ຺ຎາເປຕາຣໍ. ອິມິນາປງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ເນວ ອຕີຕໍເສ ສມນຸປສ຺ສາມ, ນ ປເນຕຣຫິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເຕນ ຠຄວຕາ.

‘‘ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ໂຂ ປນ ເຕນ ຠຄວຕາ ສາວການໍ ນິພ຺ພານຄາມິນີ ປຏິປທາ ສໍສນ຺ທຕິ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ປຏິປທາ ຈ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຄງ຺ໂຄທກໍ ຍມຸໂນທເກນ ສໍສນ຺ທຕິ ສເມຕິ, ເອວເມວ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ເຕນ ຠຄວຕາ ສາວການໍ ນິພ຺ພານຄາມິນີ ປຏິປທາ ສໍສນ຺ທຕິ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ປຏິປທາ ຈ. ເອວໍ ນິພ຺ພານຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ປຎ຺ຎາເປຕາຣໍ ອິມິນາປງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ເນວ ອຕີຕໍເສ ສມນຸປສ຺ສາມ, ນ ປເນຕຣຫິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເຕນ ຠຄວຕາ.

‘‘ອຠິນິປ຺ຜນ຺ໂນ ໂຂ ປນ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ລາໂຠ ອຠິນິປ຺ຜນ຺ໂນ ສິໂລໂກ, ຍາວ ມຎ຺ເຎ ຂຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ປິຍາຍມານຣູປາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ວິຄຕມໂທ ໂຂ ປນ ໂສ ຠຄວາ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ. ເອວໍ ວິຄຕມທໍ ອາຫາຣໍ ອາຫຣຍມານໍ ອິມິນາປງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ເນວ ອຕີຕໍເສ ສມນຸປສ຺ສາມ, ນ ປເນຕຣຫິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເຕນ ຠຄວຕາ.

‘‘ລທ຺ຘສຫາໂຍ ໂຂ ປນ ໂສ ຠຄວາ ເສຂານຎ຺ເຈວ ປຏິປນ຺ນານໍ ຂີຓາສວານຎ຺ຈ ວຸສິຕວຕໍ, ເຕ ຠຄວາ ອປນຸຊ຺ຊ ເອກາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ເອວໍ ເອກາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕໍ ອິມິນາປງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ເນວ ອຕີຕໍເສ ສມນຸປສ຺ສາມ, ນ ປເນຕຣຫິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເຕນ ຠຄວຕາ.

‘‘ຍຖາວາທີ ໂຂ ປນ ໂສ ຠຄວາ ຕຖາກາຣີ, ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ; ອິຕິ ຍຖາວາທີ ຕຖາກາຣີ, ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ. ເອວໍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປ຺ປນ຺ນໍ ອິມິນາປງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ເນວ ອຕີຕໍເສ ສມນຸປສ຺ສາມ, ນ ປເນຕຣຫິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເຕນ ຠຄວຕາ.

‘‘ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ໂຂ ປນ ໂສ ຠຄວາ ວິຄຕກຖໍກໂຖ ປຣິໂຍສິຕສງ຺ກປ຺ໂປ ອຊ຺ຌາສຍໍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ເອວໍ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ຉໍ ວິຄຕກຖໍກຖໍ ປຣິໂຍສິຕສງ຺ກປ຺ປໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ອິມິນາປງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ເນວ ອຕີຕໍເສ ສມນຸປສ຺ສາມ, ນ ປເນຕຣຫິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເຕນ ຠຄວຕາ’ຕິ.

໓໐໓. ‘‘ອິເມ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສນງ຺ກຸມາຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຏ຺ຐ ຍຖາຠຸຈ຺ເຈ ວຓ຺ເຓ ປຍິຣຸທາຫາສິ. ເຕນ ສຸທໍ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ປມຸທິໂຕ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ຠຄວໂຕ ອຏ຺ຐ ຍຖາຠຸຈ຺ເຈ ວຓ຺ເຓ ສຸຕ຺ວາ. ອຖ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ກຸມາຣວຓ຺ຓີ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສິໂຂ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຕຸຣໂຫສິ. ໂສ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ພລວາ ປຸຣິໂສ ສຸປຈ຺ຈຕ຺ຖເຕ ວາ ປລ຺ລງ຺ເກ ສເມ ວາ ຠູມິຠາເຄ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີເທຍ຺ຍ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິຕ຺ວາ ເທເວ ຕາວຕິໍເສ ອາມນ຺ເຕສິ –

ໂຄວິນ຺ທພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸ

໓໐໔. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ໂຠນ຺ໂຕ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ, ຍາວ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ມຫາປຎ຺ໂຎວ ໂສ ຠຄວາ ອໂຫສິ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ໂຠ, ຣາຊາ ທິສມ຺ປຕິ ນາມ ອໂຫສິ. ທິສມ຺ປຕິສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ໂຄວິນ຺ໂທ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຸໂຣຫິໂຕ ອໂຫສິ. ທິສມ຺ປຕິສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ເຣຓຸ ນາມ ກຸມາໂຣ ປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ໂຄວິນ຺ທສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂຊຕິປາໂລ ນາມ ມາຓໂວ ປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ອິຕິ ເຣຓຸ ຈ ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ໂຊຕິປາໂລ ຈ ມາຓໂວ ອຎ຺ເຎ ຈ ຉ ຂຕ຺ຕິຍາ ອິຈ຺ເຈເຕ ອຏ຺ຐ ສຫາຍາ ອເຫສຸໍ. ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ອໂຫຣຕ຺ຕານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ກາລມກາສິ. ໂຄວິນ຺ເທ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ກາລງ຺ກເຕ ຣາຊາ ທິສມ຺ປຕິ ປຣິເທເວສິ – ‘‘ຍສ຺ມິໍ ວຕ, ໂຠ, ມຍໍ ສມເຍ ໂຄວິນ຺ເທ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ສມ຺ມາ ໂວສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕາ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ປຣິຈາເຣມ, ຕສ຺ມິໍ ໂນ ສມເຍ ໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ກາລງ຺ກໂຕ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ໂຠ ເຣຓຸ ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ຣາຊານໍ ທິສມ຺ປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ເທວ, ໂຄວິນ຺ເທ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ກາລງ຺ກເຕ ອຕິພາຬ຺ຫໍ ປຣິເທເວສິ. ອຕ຺ຖິ, ເທວ, ໂຄວິນ຺ທສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂຊຕິປາໂລ ນາມ ມາຓໂວ ປຸຕ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິຕຕໂຣ ເຈວ ປິຕຣາ, ອລມຕ຺ຖທສຕໂຣ ເຈວ ປິຕຣາ; ເຍປິສ຺ສ ປິຕາ ອຕ຺ເຖ ອນຸສາສິ, ເຕປິ ໂຊຕິປາລສ຺ເສວ ມາຓວສ຺ສ ອນຸສາສນິຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ກຸມາຣາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ ເທວາ’’ຕິ.

ມຫາໂຄວິນ຺ທວຕ຺ຖຸ

໓໐໕. ‘‘ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ຣາຊາ ທິສມ຺ປຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ເຍນ ໂຊຕິປາໂລ ນາມ ມາຓໂວ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ໂຊຕິປາລໍ ມາຓວໍ ເອວໍ ວເທຫິ – ‘ຠວມຕ຺ຖຸ ຠວນ຺ຕໍ ໂຊຕິປາລໍ, ຣາຊາ ທິສມ຺ປຕິ ຠວນ຺ຕໍ ໂຊຕິປາລໍ ມາຓວໍ ອາມນ຺ຕຍຕິ, ຣາຊາ ທິສມ຺ປຕິ ໂຠໂຕ ໂຊຕິປາລສ຺ສ ມາຓວສ຺ສ ທສ຺ສນກາໂມ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ເທວາ’’ຕິ ໂຂ, ໂຠ, ໂສ ປຸຣິໂສ ທິສມ຺ປຕິສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ໂຊຕິປາໂລ ມາຓໂວ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ໂຊຕິປາລໍ ມາຓວໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠວມຕ຺ຖຸ ຠວນ຺ຕໍ ໂຊຕິປາລໍ, ຣາຊາ ທິສມ຺ປຕິ ຠວນ຺ຕໍ ໂຊຕິປາລໍ ມາຓວໍ ອາມນ຺ຕຍຕິ, ຣາຊາ ທິສມ຺ປຕິ ໂຠໂຕ ໂຊຕິປາລສ຺ສ ມາຓວສ຺ສ ທສ຺ສນກາໂມ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ໂຠ ໂຊຕິປາໂລ ມາຓໂວ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຣາຊາ ທິສມ຺ປຕິ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ທິສມ຺ປຕິນາ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ; ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ, ໂຠ, ໂຊຕິປາລໍ ມາຓວໍ ຣາຊາ ທິສມ຺ປຕິ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອນຸສາສຕຸ ໂນ ຠວໍ ໂຊຕິປາໂລ, ມາ ໂນ ຠວໍ ໂຊຕິປາໂລ ອນຸສາສນິຍາ ປຈ຺ຈພ຺ຍາຫາສິ. ເປຕ຺ຕິເກ ຕໍ ຐາເນ ຐເປສ຺ສາມິ, ໂຄວິນ຺ທິເຍ ອຠິສິຎ຺ຈິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ, ໂຠ, ໂສ ໂຊຕິປາໂລ ມາຓໂວ ທິສມ຺ປຕິສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ຣາຊາ ທິສມ຺ປຕິ ໂຊຕິປາລໍ ມາຓວໍ ໂຄວິນ຺ທິເຍ ອຠິສິຎ຺ຈິ, ຕໍ ເປຕ຺ຕິເກ ຐາເນ ຐເປສິ. ອຠິສິຕ຺ໂຕ ໂຊຕິປາໂລ ມາຓໂວ ໂຄວິນ຺ທິເຍ ເປຕ຺ຕິເກ ຐາເນ ຐປິໂຕ ເຍປິສ຺ສ ປິຕາ ອຕ຺ເຖ ອນຸສາສິ ເຕປິ ອຕ຺ເຖ ອນຸສາສຕິ, ເຍປິສ຺ສ ປິຕາ ອຕ຺ເຖ ນານຸສາສິ, ເຕປິ ອຕ຺ເຖ ອນຸສາສຕິ; ເຍປິສ຺ສ ປິຕາ ກມ຺ມນ຺ເຕ ອຠິສມ຺ໂຠສິ, ເຕປິ ກມ຺ມນ຺ເຕ ອຠິສມ຺ໂຠຕິ, ເຍປິສ຺ສ ປິຕາ ກມ຺ມນ຺ເຕ ນາຠິສມ຺ໂຠສິ, ເຕປິ ກມ຺ມນ຺ເຕ ອຠິສມ຺ໂຠຕິ. ຕເມນໍ ມນຸສ຺ສາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ໂຄວິນ຺ໂທ ວຕ, ໂຠ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ວຕ, ໂຠ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ. ອິມິນາ ໂຂ ເອວໍ, ໂຠ, ປຣິຍາເຍນ ໂຊຕິປາລສ຺ສ ມາຓວສ຺ສ ໂຄວິນ຺ໂທ ມຫາໂຄວິນ຺ໂທຕ຺ເວວ ສມຎ຺ຎາ ອຸທປາທິ.

ຣຊ຺ຊສໍວິຠຊນໍ

໓໐໖. ‘‘ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ເຕ ຉ ຂຕ຺ຕິຍາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ຉ ຂຕ຺ຕິເຍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ທິສມ຺ປຕິ ໂຂ, ໂຠ, ຣາຊາ ຊິຓ຺ໂຓ ວຸທ຺ໂຘ ມຫລ຺ລໂກ ອທ຺ຘຄໂຕ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂກ ນຸ ໂຂ ປນ, ໂຠ, ຊານາຕິ ຊີວິຕໍ? ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ທິສມ຺ປຕິມ຺ຫິ ຣຎ຺ເຎ ກາລງ຺ກເຕ ຣາຊກຕ຺ຕາໂຣ ເຣຓຸໍ ຣາຊປຸຕ຺ຕໍ ຣຊ຺ເຊ ອຠິສິຎ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ. ອາຍນ຺ຕຸ, ໂຠນ຺ໂຕ, ເຍນ ເຣຓຸ ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມຖ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຣຓຸໍ ຣາຊປຸຕ຺ຕໍ ເອວໍ ວເທຖ – ‘‘ມຍໍ ໂຂ ໂຠໂຕ ເຣຓຸສ຺ສ ສຫາຍາ ປິຍາ ມນາປາ ອປ຺ປຏິກູລາ, ຍໍສຸໂຂ ຠວໍ ຕໍສຸຂາ ມຍໍ, ຍໍທຸກ຺ໂຂ ຠວໍ ຕໍທຸກ຺ຂາ ມຍໍ. ທິສມ຺ປຕິ ໂຂ, ໂຠ, ຣາຊາ ຊິຓ຺ໂຓ ວຸທ຺ໂຘ ມຫລ຺ລໂກ ອທ຺ຘຄໂຕ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂກ ນຸ ໂຂ ປນ, ໂຠ, ຊານາຕິ ຊີວິຕໍ? ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ທິສມ຺ປຕິມ຺ຫິ ຣຎ຺ເຎ ກາລງ຺ກເຕ ຣາຊກຕ຺ຕາໂຣ ຠວນ຺ຕໍ ເຣຓຸໍ ຣຊ຺ເຊ ອຠິສິຎ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ. ສເຈ ຠວໍ ເຣຓຸ ຣຊ຺ຊໍ ລເຠຖ, ສໍວິຠເຊຖ ໂນ ຣຊ຺ເຊນາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ໂຠ’’ຕິ ໂຂ, ໂຠ, ເຕ ຉ ຂຕ຺ຕິຍາ ມຫາໂຄວິນ຺ທສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ເຣຓຸ ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຣຓຸໍ ຣາຊປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ມຍໍ ໂຂ ໂຠໂຕ ເຣຓຸສ຺ສ ສຫາຍາ ປິຍາ ມນາປາ ອປ຺ປຏິກູລາ; ຍໍສຸໂຂ ຠວໍ ຕໍສຸຂາ ມຍໍ, ຍໍທຸກ຺ໂຂ ຠວໍ ຕໍທຸກ຺ຂາ ມຍໍ. ທິສມ຺ປຕິ ໂຂ, ໂຠ, ຣາຊາ ຊິຓ຺ໂຓ ວຸທ຺ໂຘ ມຫລ຺ລໂກ ອທ຺ຘຄໂຕ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂກ ນຸ ໂຂ ປນ ໂຠ ຊານາຕິ ຊີວິຕໍ? ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ທິສມ຺ປຕິມ຺ຫິ ຣຎ຺ເຎ ກາລງ຺ກເຕ ຣາຊກຕ຺ຕາໂຣ ຠວນ຺ຕໍ ເຣຓຸໍ ຣຊ຺ເຊ ອຠິສິຎ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ. ສເຈ ຠວໍ ເຣຓຸ ຣຊ຺ຊໍ ລເຠຖ, ສໍວິຠເຊຖ ໂນ ຣຊ຺ເຊນາ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ໂຠ, ອຎ຺ໂຎ ມມ ວິຊິເຕ ສຸໂຂ ຠເວຖ [ສຸຂາ ຠເວຍ຺ຍາຖ (ກ.), ສຸຂໍ ຠເວຍ຺ຍາຖ, ສຸຂເມເຘຍ຺ຍາຖ (ສີ. ປີ.),ສຸຂ ເມເຘຖ (?)], ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠວນ຺ເຕຠິ? ສຈາຫໍ, ໂຠ, ຣຊ຺ຊໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ສໍວິຠຊິສ຺ສາມິ ໂວ ຣຊ຺ເຊນາ’’’ຕິ.

໓໐໗. ‘‘ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ອໂຫຣຕ຺ຕານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ຣາຊາ ທິສມ຺ປຕິ ກາລມກາສິ. ທິສມ຺ປຕິມ຺ຫິ ຣຎ຺ເຎ ກາລງ຺ກເຕ ຣາຊກຕ຺ຕາໂຣ ເຣຓຸໍ ຣາຊປຸຕ຺ຕໍ ຣຊ຺ເຊ ອຠິສິຎ຺ຈິໍສຸ. ອຠິສິຕ຺ໂຕ ເຣຓຸ ຣຊ຺ເຊນ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຣິຈາເຣຕິ. ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ເຕ ຉ ຂຕ຺ຕິຍາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ຉ ຂຕ຺ຕິເຍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ທິສມ຺ປຕິ ໂຂ, ໂຠ, ຣາຊາ ກາລງ຺ກໂຕ. ອຠິສິຕ຺ໂຕ ເຣຓຸ ຣຊ຺ເຊນ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຣິຈາເຣຕິ. ໂກ ນຸ ໂຂ ປນ, ໂຠ, ຊານາຕິ, ມທນີຍາ ກາມາ? ອາຍນ຺ຕຸ, ໂຠນ຺ໂຕ, ເຍນ ເຣຓຸ ຣາຊາ ເຕນຸປສງ຺ກມຖ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຣຓຸໍ ຣາຊານໍ ເອວໍ ວເທຖ – ທິສມ຺ປຕິ ໂຂ, ໂຠ, ຣາຊາ ກາລງ຺ກໂຕ, ອຠິສິຕ຺ໂຕ ຠວໍ ເຣຓຸ ຣຊ຺ເຊນ, ສຣຕິ ຠວໍ ຕໍ ວຈນ’’’ນ຺ຕິ?

໓໐໘. ‘‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ, ໂຠ, ເຕ ຉ ຂຕ຺ຕິຍາ ມຫາໂຄວິນ຺ທສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ເຣຓຸ ຣາຊາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຣຓຸໍ ຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ທິສມ຺ປຕິ ໂຂ, ໂຠ, ຣາຊາ ກາລງ຺ກໂຕ, ອຠິສິຕ຺ໂຕ ຠວໍ ເຣຓຸ ຣຊ຺ເຊນ, ສຣຕິ ຠວໍ ຕໍ ວຈນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສຣາມຫໍ, ໂຠ, ຕໍ ວຈນໍ [ວຈນນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ. ກ.)]. ໂກ ນຸ ໂຂ, ໂຠ, ປໂຫຕິ ອິມໍ ມຫາປຖວິໍ ອຸຕ຺ຕເຣນ ອາຍຕໍ ທກ຺ຂິເຓນ ສກຏມຸຂໍ ສຕ຺ຕຘາ ສມໍ ສຸວິຠຕ຺ຕໍ ວິຠຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ໂຠ, ອຎ຺ໂຎ ປໂຫຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມຫາໂຄວິນ຺ເທນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນາ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ເຣຓຸ ຣາຊາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ເຍນ ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມຫາໂຄວິນ຺ທໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອວໍ ວເທຫິ – ‘ຣາຊາ ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຣຓຸ ອາມນ຺ເຕຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ເທວາ’’ຕິ ໂຂ, ໂຠ, ໂສ ປຸຣິໂສ ເຣຓຸສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມຫາໂຄວິນ຺ທໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຣາຊາ ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຣຓຸ ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ, ໂຠ, ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ເຣຓຸ ຣາຊາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຣຓຸນາ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ, ໂຠ, ມຫາໂຄວິນ຺ທໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເຣຓຸ ຣາຊາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕຸ, ຠວໍ ໂຄວິນ຺ໂທ, ອິມໍ ມຫາປຖວິໍ ອຸຕ຺ຕເຣນ ອາຍຕໍ ທກ຺ຂິເຓນ ສກຏມຸຂໍ ສຕ຺ຕຘາ ສມໍ ສຸວິຠຕ຺ຕໍ ວິຠຊຕູ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຣຓຸສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອິມໍ ມຫາປຖວິໍ ອຸຕ຺ຕເຣນ ອາຍຕໍ ທກ຺ຂິເຓນ ສກຏມຸຂໍ ສຕ຺ຕຘາ ສມໍ ສຸວິຠຕ຺ຕໍ ວິຠຊິ. ສພ຺ພານິ ສກຏມຸຂານິ ປຏ຺ຐເປສິ [ອຏ຺ຐເປສິ (ສີ. ປີ.)]. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ມຊ຺ເຌ ເຣຓຸສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຊນປໂທ ໂຫຕິ.

໓໐໙. ທນ຺ຕປຸຣໍ ກລິງ຺ຄານໍ [ກາລິງ຺ຄານໍ (ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.)], ອສ຺ສການຎ຺ຈ ໂປຕນໍ.

ມເຫສຍໍ [ມາຫິສ຺ສຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ອວນ຺ຕີນໍ, ໂສວີຣານຎ຺ຈ ໂຣຣຸກໍ.

ມິຖິລາ ຈ ວິເທຫານໍ, ຈມ຺ປາ ອງ຺ເຄສຸ ມາປິຕາ;

ພາຣາຓສີ ຈ ກາສີນໍ, ເອເຕ ໂຄວິນ຺ທມາປິຕາຕິ.

໓໑໐. ‘‘ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ເຕ ຉ ຂຕ຺ຕິຍາ ຍຖາສເກນ ລາເຠນ ອຕ຺ຕມນາ ອເຫສຸໍ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ປາ – ‘‘ຍໍ ວຕ ໂນ ອໂຫສິ ອິຈ຺ຉິຕໍ, ຍໍ ອາກງ຺ຂິຕໍ, ຍໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຍໍ ອຠິປຕ຺ຖິຕໍ, ຕໍ ໂນ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ສຕ຺ຕຠູ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ຈ, ເວສ຺ສຠູ ຠຣໂຕ ສຫ;

ເຣຓຸ ທ຺ເວ ຘຕຣຏ຺ຐາ ຈ, ຕທາສຸໍ ສຕ຺ຕ ຠາຣຘາ’ຕິ.

ປຐມຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ກິຕ຺ຕິສທ຺ທອພ຺ຠຸຄ຺ຄມນໍ

໓໑໑. ‘‘ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ເຕ ຉ ຂຕ຺ຕິຍາ ເຍນ ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມຫາໂຄວິນ຺ທໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຍຖາ ໂຂ ຠວໍ ໂຄວິນ຺ໂທ ເຣຓຸສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ສຫາໂຍ ປິໂຍ ມນາໂປ ອປ຺ປຏິກູໂລ. ເອວເມວ ໂຂ ຠວໍ ໂຄວິນ຺ໂທ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ສຫາໂຍ ປິໂຍ ມນາໂປ ອປ຺ປຏິກູໂລ, ອນຸສາສຕຸ ໂນ ຠວໍ ໂຄວິນ຺ໂທ; ມາ ໂນ ຠວໍ ໂຄວິນ຺ໂທ ອນຸສາສນິຍາ ປຈ຺ຈພ຺ຍາຫາສີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຕສໍ ຉນ຺ນໍ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຕ຺ຕ ຈ ຣາຊາໂນ ຂຕ຺ຕິເຍ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ເຕ ຣຊ຺ເຊ [ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ເຕ ຣຊ຺ເຊນ (ສ຺ຍາ.)] ອນຸສາສິ, ສຕ຺ຕ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາເລ ສຕ຺ຕ ຈ ນ຺ຫາຕກສຕານິ ມນ຺ເຕ ວາເຈສິ.

໓໑໒. ‘‘ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ມຫາໂຄວິນ຺ທສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອປເຣນ ສມເຍນ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉິ [ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຎ຺ຉິ (ສີ. ປີ.)] – ‘‘ສກ຺ຂິ ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປສ຺ສຕິ, ສກ຺ຂິ ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສາກຈ຺ເຉຕິ ສລ຺ລປຕິ ມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ມຫາໂຄວິນ຺ທສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ໂຂ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ສກ຺ຂິ ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປສ຺ສຕິ, ສກ຺ຂິ ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສາກຈ຺ເຉຕິ ສລ຺ລປຕິ ມນ຺ເຕຕີ’ຕິ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປສ຺ສາມິ, ນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສາກຈ຺ເຉມິ, ນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສລ຺ລປາມິ, ນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ມນ຺ເຕມິ. ສຸຕໍ ໂຂ ປນ ເມຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວຸທ຺ຘານໍ ມຫລ຺ລການໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານໍ ຠາສມານານໍ – ‘ໂຍ ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຏິສລ຺ລີຍຕິ, ກຣຸຓໍ ຌານໍ ຌາຍຕິ, ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປສ຺ສຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສາກຈ຺ເຉຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສລ຺ລປຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ມນ຺ເຕຕີ’ຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຏິສລ຺ລີເຍຍ຺ຍໍ, ກຣຸຓໍ ຌານໍ ຌາເຍຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

໓໑໓. ‘‘ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ເຣຓຸ ຣາຊາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຣຓຸໍ ຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ໂຂ, ໂຠ, ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ສກ຺ຂິ ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປສ຺ສຕິ, ສກ຺ຂິ ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສາກຈ຺ເຉຕິ ສລ຺ລປຕິ ມນ຺ເຕຕີ’ຕິ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ, ໂຠ, ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປສ຺ສາມິ, ນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສາກຈ຺ເຉມິ, ນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສລ຺ລປາມິ, ນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ມນ຺ເຕມິ. ສຸຕໍ ໂຂ ປນ ເມຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວຸທ຺ຘານໍ ມຫລ຺ລການໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານໍ ຠາສມານານໍ – ‘ໂຍ ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຏິສລ຺ລີຍຕິ, ກຣຸຓໍ ຌານໍ ຌາຍຕິ, ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປສ຺ສຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສາກຈ຺ເຉຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສລ຺ລປຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ມນ຺ເຕຕີ’ຕິ. ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ໂຠ, ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຏິສລ຺ລີຍິຕຸໍ, ກຣຸຓໍ ຌານໍ ຌາຍິຕຸໍ; ນມ຺ຫິ ເກນຈິ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເອເກນ ຠຕ຺ຕາຠິຫາເຣນາ’’ຕິ. ‘‘ຍສ຺ສທານິ ຠວໍ ໂຄວິນ຺ໂທ ກາລໍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ.

໓໑໔. ‘‘ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ເຕ ຉ ຂຕ຺ຕິຍາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ຉ ຂຕ຺ຕິເຍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ໂຂ, ໂຠ, ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ສກ຺ຂິ ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປສ຺ສຕິ, ສກ຺ຂິ ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສາກຈ຺ເຉຕິ ສລ຺ລປຕິ ມນ຺ເຕຕີ’ຕິ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ, ໂຠ, ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປສ຺ສາມິ, ນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສາກຈ຺ເຉມິ, ນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສລ຺ລປາມິ, ນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ມນ຺ເຕມິ. ສຸຕໍ ໂຂ ປນ ເມຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວຸທ຺ຘານໍ ມຫລ຺ລການໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານໍ ຠາສມານານໍ, ‘ໂຍ ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຏິສລ຺ລີຍຕິ, ກຣຸຓໍ ຌານໍ ຌາຍຕິ, ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປສ຺ສຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສາກຈ຺ເຉຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສລ຺ລປຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ມນ຺ເຕຕີ’ຕິ. ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ໂຠ, ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຏິສລ຺ລີຍິຕຸໍ, ກຣຸຓໍ ຌານໍ ຌາຍິຕຸໍ; ນມ຺ຫິ ເກນຈິ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເອເກນ ຠຕ຺ຕາຠິຫາເຣນາ’’ຕິ. ‘‘ຍສ຺ສທານິ ຠວໍ ໂຄວິນ຺ໂທ ກາລໍ ມຎ຺ຎຕີ’’’ຕິ.

໓໑໕. ‘‘ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ເຕ ສຕ຺ຕ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລາ ສຕ຺ຕ ຈ ນ຺ຫາຕກສຕານິ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ສຕ຺ຕ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາເລ ສຕ຺ຕ ຈ ນ຺ຫາຕກສຕານິ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ໂຂ, ໂຠ, ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ສກ຺ຂິ ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປສ຺ສຕິ, ສກ຺ຂິ ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສາກຈ຺ເຉຕິ ສລ຺ລປຕິ ມນ຺ເຕຕີ’ຕິ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ, ໂຠ, ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປສ຺ສາມິ, ນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສາກຈ຺ເຉມິ, ນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສລ຺ລປາມິ, ນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ມນ຺ເຕມິ. ສຸຕໍ ໂຂ ປນ ເມຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວຸທ຺ຘານໍ ມຫລ຺ລການໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານໍ ຠາສມານານໍ – ‘ໂຍ ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຏິສລ຺ລີຍຕິ, ກຣຸຓໍ ຌານໍ ຌາຍຕິ, ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປສ຺ສຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສາກຈ຺ເຉຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສລ຺ລປຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ມນ຺ເຕຕີ’ຕິ. ເຕນ ຫິ, ໂຠ, ຍຖາສຸເຕ ຍຖາປຣິຍຕ຺ເຕ ມນ຺ເຕ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣຖ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຎ຺ຈ ມນ຺ເຕ ວາເຈຖ; ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ໂຠ, ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຏິສລ຺ລີຍິຕຸໍ, ກຣຸຓໍ ຌານໍ ຌາຍິຕຸໍ; ນມ຺ຫິ ເກນຈິ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເອເກນ ຠຕ຺ຕາຠິຫາເຣນາ’’ຕິ. ‘‘ຍສ຺ສ ທານິ ຠວໍ ໂຄວິນ຺ໂທ ກາລໍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ.

໓໑໖. ‘‘ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຈຕ຺ຕາຣີສາ ຠຣິຍາ ສາທິສິໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣີສາ ຠຣິຍາ ສາທິສິໂຍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ໂຂ, ໂຠຕີ, ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ສກ຺ຂິ ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປສ຺ສຕິ, ສກ຺ຂິ ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສາກຈ຺ເຉຕິ ສລ຺ລປຕິ ມນ຺ເຕຕີ’ຕິ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ, ໂຠຕີ, ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປສ຺ສາມິ, ນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສາກຈ຺ເຉມິ, ນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສລ຺ລປາມິ, ນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ມນ຺ເຕມິ. ສຸຕໍ ໂຂ ປນ ເມຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວຸທ຺ຘານໍ ມຫລ຺ລການໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານໍ ຠາສມານານໍ ‘ໂຍ ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຏິສລ຺ລີຍຕິ, ກຣຸຓໍ ຌານໍ ຌາຍຕິ, ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປສ຺ສຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສາກຈ຺ເຉຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສລ຺ລປຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ມນ຺ເຕຕີຕິ, ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ໂຠຕີ, ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຏິສລ຺ລີຍິຕຸໍ, ກຣຸຓໍ ຌານໍ ຌາຍິຕຸໍ; ນມ຺ຫິ ເກນຈິ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເອເກນ ຠຕ຺ຕາຠິຫາເຣນາ’’ຕິ. ‘‘ຍສ຺ສ ທານິ ຠວໍ ໂຄວິນ຺ໂທ ກາລໍ ມຎ຺ຎຕີ’’’ຕິ.

໓໑໗. ‘‘ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຸຣຕ຺ຖິເມນ ນຄຣສ຺ສ ນວໍ ສນ຺ຘາຄາຣໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຏິສລ຺ລີຍິ, ກຣຸຓໍ ຌານໍ ຌາຍິ; ນາສ຺ສຸຘ ໂກຈິ ອຸປສງ຺ກມຕິ [ອຸປສງ຺ກມິ (ປີ.)] ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເອເກນ ຠຕ຺ຕາຠິຫາເຣນ. ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ມຫາໂຄວິນ຺ທສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຈຕຸນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອຫຸເທວ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນາ ອຫຸ ປຣິຕສ຺ສນາ – ‘‘ສຸຕໍ ໂຂ ປນ ເມຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວຸທ຺ຘານໍ ມຫລ຺ລການໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານໍ ຠາສມານານໍ – ‘ໂຍ ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຏິສລ຺ລີຍຕິ, ກຣຸຓໍ ຌານໍ ຌາຍຕິ, ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປສ຺ສຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສາກຈ຺ເຉຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສລ຺ລປຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ມນ຺ເຕຕີ’ຕິ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປສ຺ສາມິ, ນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສາກຈ຺ເຉມິ ນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສລ຺ລປາມິ ນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ມນ຺ເຕມີ’’’ຕິ.

ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສາກຈ຺ຉາ

໓໑໘. ‘‘ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ມຫາໂຄວິນ຺ທສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ມຫາໂຄວິນ຺ທສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສມ຺ມຸເຂ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ມຫາໂຄວິນ຺ທສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຫຸເທວ ຠຍໍ ອຫຸ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ອຫຸ ໂລມຫໍໂສ ຍຖາ ຕໍ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ. ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠີໂຕ ສໍວິຄ຺ໂຄ ໂລມຫຏ຺ຐຊາໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສນງ຺ກຸມາຣໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘‘ວຓ຺ຓວາ ຍສວາ ສິຣິມາ, ໂກ ນຸ ຕ຺ວມສິ ມາຣິສ;

ອຊານນ຺ຕາ ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມ, ກຖໍ ຊາເນມຸ ຕໍ ມຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ມໍ ເວ ກຸມາຣໍ ຊານນ຺ຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ສນນ຺ຕນໍ [ສນນ຺ຕິຈ (ກ.)];

ສພ຺ເພ ຊານນ຺ຕິ ມໍ ເທວາ, ເອວໍ ໂຄວິນ຺ທ ຊານຫິ’’.

‘‘‘ອາສນໍ ອຸທກໍ ປຊ຺ຊໍ, ມຘຸສາກຎ຺ຈ [ມຘຸປາກຎ຺ຈ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ;

ອຄ຺ເຆ ຠວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມ, ອຄ຺ຆໍ ກຸຣຸຕຸ ໂນ ຠວໍ’’.

‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ ເຕ ອຄ຺ຆໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ໂຄວິນ຺ທ ຠາສສິ;

ທິຏ຺ຐຘມ຺ມຫິຕຕ຺ຖາຍ, ສມ຺ປຣາຍ ສຸຂາຍ ຈ;

ກຕາວກາໂສ ປຸຈ຺ຉສ຺ສຸ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຠິປຕ຺ຖິຕ’’ນ຺ຕິ.

໓໑໙. ‘‘ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ມຫາໂຄວິນ຺ທສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກຕາວກາໂສ ໂຂມ຺ຫິ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສນງ຺ກຸມາເຣນ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສນງ຺ກຸມາຣໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ວາ ອຕ຺ຖໍ ສມ຺ປຣາຍິກໍ ວາ’ຕິ? ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ມຫາໂຄວິນ຺ທສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ກຸສໂລ ໂຂ ອຫໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ອຕ຺ຖານໍ, ອຎ຺ເຎປິ ມໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ອຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສນງ຺ກຸມາຣໍ ສມ຺ປຣາຍິກຎ຺ເຎວ ອຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສນງ຺ກຸມາຣໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ປຸຈ຺ຉາມິ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສນງ຺ກຸມາຣໍ,

ກງ຺ຂີ ອກງ຺ຂິໍ ປຣເວທິເຍສຸ;

ກຕ຺ຖຏ຺ຐິໂຕ ກິມ຺ຫິ ຈ ສິກ຺ຂມາໂນ,

ປປ຺ໂປຕິ ມຈ຺ໂຈ ອມຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຫິຕ຺ວາ ມມຕ຺ຕໍ ມນຸເຊສຸ ພ຺ຣຫ຺ເມ,

ເອໂກທິຠູໂຕ ກຣຸເຓຘິມຸຕ຺ໂຕ [ກຣຸຓາຘິມຸຕ຺ໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)];

ນິຣາມຄນ຺ໂຘ ວິຣໂຕ ເມຖຸນສ຺ມາ,

ເອຕ຺ຖຏ຺ຐິໂຕ ເອຕ຺ຖ ຈ ສິກ຺ຂມາໂນ;

ປປ຺ໂປຕິ ມຈ຺ໂຈ ອມຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກ’’ນ຺ຕິ.

໓໒໐. ‘‘ຫິຕ຺ວາ ມມຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ອຫໍ ໂຠໂຕ ອາຊານາມິ. ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອປ຺ປໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຫາຍ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຫາຍ ອປ຺ປໍ ວາ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ປຫາຍ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ປຫາຍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ, ‘ອິຕິ ຫິຕ຺ວາ ມມຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ອຫໍ ໂຠໂຕ ອາຊານາມິ. ‘ເອໂກທິຠູໂຕ’ຕິ ອຫໍ ໂຠໂຕ ອາຊານາມິ. ອິເຘກຈ຺ໂຈ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊໍ, ອິຕິ ເອໂກທິຠູໂຕ’ຕິ ອຫໍ ໂຠໂຕ ອາຊານາມິ. ‘ກຣຸເຓຘິມຸຕ຺ໂຕ’ຕິ ອຫໍ ໂຠໂຕ ອາຊານາມິ. ອິເຘກຈ຺ໂຈ ກຣຸຓາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ຕຖາ ທຸຕິຍໍ, ຕຖາ ຕຕິຍໍ, ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ກຣຸຓາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ອິຕິ ‘ກຣຸເຓຘິມຸຕ຺ໂຕ’ຕິ ອຫໍ ໂຠໂຕ ອາຊານາມິ. ອາມຄນ຺ເຘ ຈ ໂຂ ອຫໍ ໂຠໂຕ ຠາສມານສ຺ສ ນ ອາຊານາມິ.

‘‘ເກ ອາມຄນ຺ຘາ ມນຸເຊສຸ ພ຺ຣຫ຺ເມ,

ເອເຕ ອວິທ຺ວາ ອິຘ ພ຺ຣູຫິ ຘີຣ;

ເກນາວຏາ [ເກນາວຸຏາ (ສ຺ຍາ.)] ວາຕິ ປຊາ ກຸຣຸຕຸ [ກຸຣຸຣູ (ສ຺ຍາ.), ກຸຣຸຏ຺ຐຣູ (ປີ.), ກຸຣູຣຸ (?)],

ອາປາຍິກາ ນິວຸຕພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ’’ຕິ.

‘‘ໂກໂຘ ໂມສວຊ຺ຊໍ ນິກຕິ ຈ ທຸພ຺ໂຠ,

ກທຣິຍຕາ ອຕິມາໂນ ອຸສູຍາ;

ອິຈ຺ຉາ ວິວິຈ຺ຉາ ປຣເຫຐນາ ຈ,

ໂລໂຠ ຈ ໂທໂສ ຈ ມໂທ ຈ ໂມໂຫ;

ເອເຕສຸ ຍຸຕ຺ຕາ ອນິຣາມຄນ຺ຘາ,

ອາປາຍິກາ ນິວຸຕພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ’’ຕິ.

‘‘ຍຖາ ໂຂ ອຫໍ ໂຠໂຕ ອາມຄນ຺ເຘ ຠາສມານສ຺ສ ອາຊານາມິ. ເຕ ນ ສຸນິມ຺ມທຍາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ. ປພ຺ພຊິສ຺ສາມຫໍ, ໂຠ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍສ຺ສທານິ ຠວໍ ໂຄວິນ຺ໂທ ກາລໍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ.

ເຣຓຸຣາຊອາມນ຺ຕນາ

໓໒໑. ‘‘ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ເຣຓຸ ຣາຊາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຣຓຸໍ ຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຎ຺ຎໍ ທານິ ຠວໍ ປຸໂຣຫິຕໍ ປຣິເຍສຕຸ, ໂຍ ໂຠໂຕ ຣຊ຺ຊໍ ອນຸສາສິສ຺ສຕິ. ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ໂຠ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ຍຖາ ໂຂ ປນ ເມ ສຸຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອາມຄນ຺ເຘ ຠາສມານສ຺ສ, ເຕ ນ ສຸນິມ຺ມທຍາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ. ປພ຺ພຊິສ຺ສາມຫໍ, ໂຠ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອາມນ຺ຕຍາມິ ຣາຊານໍ, ເຣຓຸໍ ຠູມິປຕິໍ ອຫໍ;

ຕ຺ວໍ ປຊານສ຺ສຸ ຣຊ຺ເຊນ, ນາຫໍ ໂປໂຣຫິຈ຺ເຈ ຣເມ’’.

‘‘ສເຈ ເຕ ອູນໍ ກາເມຫິ, ອຫໍ ປຣິປູຣຍາມິ ເຕ;

ໂຍ ຕໍ ຫິໍສຕິ ວາເຣມິ, ຠູມິເສນາປຕິ ອຫໍ;

ຕຸວໍ ປິຕາ ອຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ, ມາ ໂນ ໂຄວິນ຺ທ ປາຊຫິ’’ [ປາເຊຫິ (ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ສໍວຓ຺ຓິຕປາຐນ຺ຕຣໍ)].

‘‘ນມຕ຺ຖິ ອູນໍ ກາເມຫິ, ຫິໍສິຕາ ເມ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ອມນຸສ຺ສວໂຈ ສຸຕ຺ວາ, ຕສ຺ມາຫໍ ນ ຄເຫ ຣເມ’’.

‘‘ອມນຸສ຺ໂສ ກຖໍວຓ຺ໂຓ, ກິໍ ເຕ ອຕ຺ຖໍ ອຠາສຖ;

ຍຎ຺ຈ ສຸຕ຺ວາ ຊຫາສິ ໂນ, ເຄເຫ ອມ຺ເຫ ຈ ເກວລີ’’.

‘‘ອຸປວຸຕ຺ຖສ຺ສ ເມ ປຸພ຺ເພ, ຍິຏ຺ຐຸກາມສ຺ສ ເມ ສໂຕ;

ອຄ຺ຄິ ປຊ຺ຊລິໂຕ ອາສິ, ກຸສປຕ຺ຕປຣິຕ຺ຖໂຕ’’.

‘‘ຕໂຕ ເມ ພ຺ຣຫ຺ມາ ປາຕຸຣຫຸ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ສນນ຺ຕໂນ;

ໂສ ເມ ປຎ຺ຫໍ ວິຍາກາສິ, ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ນ ຄເຫ ຣເມ’’.

‘‘ສທ຺ທຫາມິ ອຫໍ ໂຠໂຕ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ໂຄວິນ຺ທ ຠາສສິ;

ອມນຸສ຺ສວໂຈ ສຸຕ຺ວາ, ກຖໍ ວຕ຺ເຕຖ ອຎ຺ຎຖາ.

‘‘ເຕ ຕໍ ອນຸວຕ຺ຕິສ຺ສາມ, ສຕ຺ຖາ ໂຄວິນ຺ທ ໂນ ຠວໍ;

ມຓິ ຍຖາ ເວຬຸຣິໂຍ, ອກາໂຈ ວິມໂລ ສຸໂຠ;

ເອວໍ ສຸທ຺ຘາ ຈຣິສ຺ສາມ, ໂຄວິນ຺ທສ຺ສານຸສາສເນ’’ຕິ.

‘‘‘ສເຈ ຠວໍ ໂຄວິນ຺ໂທ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ, ມຍມ຺ປິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມ. ອຖ ຍາ ເຕ ຄຕິ, ສາ ໂນ ຄຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຉ ຂຕ຺ຕິຍອາມນ຺ຕນາ

໓໒໒. ‘‘ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ເຕ ຉ ຂຕ຺ຕິຍາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ຉ ຂຕ຺ຕິເຍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຎ຺ຎໍ ທານິ ຠວນ຺ໂຕ ປຸໂຣຫິຕໍ ປຣິເຍສນ຺ຕຸ, ໂຍ ຠວນ຺ຕານໍ ຣຊ຺ເຊ ອນຸສາສິສ຺ສຕິ. ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ໂຠ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ຍຖາ ໂຂ ປນ ເມ ສຸຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອາມຄນ຺ເຘ ຠາສມານສ຺ສ, ເຕ ນ ສຸນິມ຺ມທຍາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ. ປພ຺ພຊິສ຺ສາມຫໍ, ໂຠ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ເຕ ຉ ຂຕ຺ຕິຍາ ເອກມນ຺ຕໍ ອປກ຺ກມ຺ມ ເອວໍ ສມຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ອິເມ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນາມ ຘນລຸທ຺ຘາ; ຍໍນູນ ມຍໍ ມຫາໂຄວິນ຺ທໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຘເນນ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ເຕ ມຫາໂຄວິນ຺ທໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ສໍວິຊ຺ຊຕິ ໂຂ, ໂຠ, ອິເມສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຣຊ຺ເຊສຸ ປຫູຕໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ, ຕໂຕ ໂຠໂຕ ຍາວຕເກນ ອຕ຺ໂຖ, ຕາວຕກໍ ອາຫຣີຍຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອລໍ, ໂຠ, ມມປິທໍ ປຫູຕໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ຠວນ຺ຕານໍເຍວ ວາຫສາ. ຕມຫໍ ສພ຺ພໍ ປຫາຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ. ຍຖາ ໂຂ ປນ ເມ ສຸຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອາມຄນ຺ເຘ ຠາສມານສ຺ສ, ເຕ ນ ສຸນິມ຺ມທຍາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມຫໍ, ໂຠ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ເຕ ຉ ຂຕ຺ຕິຍາ ເອກມນ຺ຕໍ ອປກ຺ກມ຺ມ ເອວໍ ສມຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ອິເມ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນາມ ອິຕ຺ຖິລຸທ຺ຘາ; ຍໍນູນ ມຍໍ ມຫາໂຄວິນ຺ທໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອິຕ຺ຖີຫິ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ເຕ ມຫາໂຄວິນ຺ທໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ, ໂຠ, ອິເມສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຣຊ຺ເຊສຸ ປຫູຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ, ຕໂຕ ໂຠໂຕ ຍາວຕິກາຫິ ອຕ຺ໂຖ, ຕາວຕິກາ ອານີຍຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອລໍ, ໂຠ, ມມປິມາ [ມມປິຕາ (ກ.), ມມປິ (ສີ.)] ຈຕ຺ຕາຣີສາ ຠຣິຍາ ສາທິສິໂຍ. ຕາປາຫໍ ສພ຺ພາ ປຫາຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ. ຍຖາ ໂຂ ປນ ເມ ສຸຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອາມຄນ຺ເຘ ຠາສມານສ຺ສ, ເຕ ນ ສຸນິມ຺ມທຍາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມຫໍ, ໂຠ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍນ຺ຕິ’’.

໓໒໓. ‘‘ສເຈ ຠວໍ ໂຄວິນ຺ໂທ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ, ມຍມ຺ປິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມ, ອຖ ຍາ ເຕ ຄຕິ, ສາ ໂນ ຄຕິ ຠວິສ຺ສຕີຕິ.

‘‘ສເຈ ຊຫຖ ກາມານິ, ຍຕ຺ຖ ສຕ຺ໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ;

ອາຣມ຺ຠວ຺ໂຫ ທຬ຺ຫາ ໂຫຖ, ຂນ຺ຕິພລສມາຫິຕາ.

‘‘ເອສ ມຄ຺ໂຄ ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ, ເອສ ມຄ຺ໂຄ ອນຸຕ຺ຕໂຣ;

ສທ຺ຘມ຺ໂມ ສພ຺ຠິ ຣກ຺ຂິໂຕ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປປຕ຺ຕິຍາຕິ.

‘‘ເຕນ ຫິ ຠວໍ ໂຄວິນ຺ໂທ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ອາຄເມຕຸ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ມຍມ຺ປິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມ, ອຖ ຍາ ເຕ ຄຕິ, ສາ ໂນ ຄຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘‘ອຕິຈິຣໍ ໂຂ, ໂຠ, ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ, ນາຫໍ ສກ຺ໂກມິ, ຠວນ຺ເຕ, ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ອາຄເມຕຸໍ. ໂກ ນຸ ໂຂ ປນ, ໂຠ, ຊານາຕິ ຊີວິຕານໍ! ຄມນີໂຍ ສມ຺ປຣາໂຍ, ມນ຺ຕາຍໍ [ມນ຺ຕາຍ (ພຫູສຸ)] ໂພທ຺ຘພ຺ພໍ, ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຸສລໍ, ຈຣິຕພ຺ພໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ນຕ຺ຖິ ຊາຕສ຺ສ ອມຣຓໍ. ຍຖາ ໂຂ ປນ ເມ ສຸຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອາມຄນ຺ເຘ ຠາສມານສ຺ສ, ເຕ ນ ສຸນິມ຺ມທຍາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມຫໍ, ໂຠ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍ’’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຠວໍ ໂຄວິນ຺ໂທ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ອາຄເມຕຸ…ເປ… ປຎ຺ຈ ວສ຺ສານິ ອາຄເມຕຸ… ຈຕ຺ຕາຣິ ວສ຺ສານິ ອາຄເມຕຸ… ຕີຓິ ວສ຺ສານິ ອາຄເມຕຸ… ທ຺ເວ ວສ຺ສານິ ອາຄເມຕຸ… ເອກໍ ວສ຺ສໍ ອາຄເມຕຸ, ເອກສ຺ສ ວສ຺ສສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ມຍມ຺ປິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມ, ອຖ ຍາ ເຕ ຄຕິ, ສາ ໂນ ຄຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘‘ອຕິຈິຣໍ ໂຂ, ໂຠ, ເອກໍ ວສ຺ສໍ, ນາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ຠວນ຺ເຕ ເອກໍ ວສ຺ສໍ ອາຄເມຕຸໍ. ໂກ ນຸ ໂຂ ປນ, ໂຠ, ຊານາຕິ ຊີວິຕານໍ! ຄມນີໂຍ ສມ຺ປຣາໂຍ, ມນ຺ຕາຍໍ ໂພທ຺ຘພ຺ພໍ, ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຸສລໍ, ຈຣິຕພ຺ພໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ນຕ຺ຖິ ຊາຕສ຺ສ ອມຣຓໍ. ຍຖາ ໂຂ ປນ ເມ ສຸຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອາມຄນ຺ເຘ ຠາສມານສ຺ສ, ເຕ ນ ສຸນິມ຺ມທຍາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມຫໍ, ໂຠ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຠວໍ ໂຄວິນ຺ໂທ ສຕ຺ຕ ມາສານິ ອາຄເມຕຸ, ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ມຍມ຺ປິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມ, ອຖ ຍາ ເຕ ຄຕິ, ສາ ໂນ ຄຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘‘ອຕິຈິຣໍ ໂຂ, ໂຠ, ສຕ຺ຕ ມາສານິ, ນາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ຠວນ຺ເຕ ສຕ຺ຕ ມາສານິ ອາຄເມຕຸໍ. ໂກ ນຸ ໂຂ ປນ, ໂຠ, ຊານາຕິ ຊີວິຕານໍ. ຄມນີໂຍ ສມ຺ປຣາໂຍ, ມນ຺ຕາຍໍ ໂພທ຺ຘພ຺ພໍ, ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຸສລໍ, ຈຣິຕພ຺ພໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ນຕ຺ຖິ ຊາຕສ຺ສ ອມຣຓໍ. ຍຖາ ໂຂ ປນ ເມ ສຸຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອາມຄນ຺ເຘ ຠາສມານສ຺ສ, ເຕ ນ ສຸນິມ຺ມທຍາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມຫໍ, ໂຠ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘‘ເຕນ ຫິ ຠວໍ ໂຄວິນ຺ໂທ ຉ ມາສານິ ອາຄເມຕຸ…ເປ… ປຎ຺ຈ ມາສານິ ອາຄເມຕຸ… ຈຕ຺ຕາຣິ ມາສານິ ອາຄເມຕຸ… ຕີຓິ ມາສານິ ອາຄເມຕຸ… ທ຺ເວ ມາສານິ ອາຄເມຕຸ… ເອກໍ ມາສໍ ອາຄເມຕຸ… ອທ຺ຘມາສໍ ອາຄເມຕຸ, ອທ຺ຘມາສສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ມຍມ຺ປິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມ, ອຖ ຍາ ເຕ ຄຕິ, ສາ ໂນ ຄຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘‘ອຕິຈິຣໍ ໂຂ, ໂຠ, ອທ຺ຘມາໂສ, ນາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ຠວນ຺ເຕ ອທ຺ຘມາສໍ ອາຄເມຕຸໍ. ໂກ ນຸ ໂຂ ປນ, ໂຠ, ຊານາຕິ ຊີວິຕານໍ! ຄມນີໂຍ ສມ຺ປຣາໂຍ, ມນ຺ຕາຍໍ ໂພທ຺ຘພ຺ພໍ, ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຸສລໍ, ຈຣິຕພ຺ພໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ນຕ຺ຖິ ຊາຕສ຺ສ ອມຣຓໍ. ຍຖາ ໂຂ ປນ ເມ ສຸຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອາມຄນ຺ເຘ ຠາສມານສ຺ສ, ເຕ ນ ສຸນິມ຺ມທຍາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມຫໍ, ໂຠ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຠວໍ ໂຄວິນ຺ໂທ ສຕ຺ຕາຫໍ ອາຄເມຕຸ, ຍາວ ມຍໍ ສເກ ປຸຕ຺ຕຠາຕໂຣ ຣຊ຺ເຊນ [ຣຊ຺ເຊ (ສ຺ຍາ.)] ອນຸສາສິສ຺ສາມ, ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ມຍມ຺ປິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມ, ອຖ ຍາ ເຕ ຄຕິ, ສາ ໂນ ຄຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ນ ຈິຣໍ ໂຂ, ໂຠ, ສຕ຺ຕາຫໍ, ອາຄເມສ຺ສາມຫໍ ຠວນ຺ເຕ ສຕ຺ຕາຫ’’ນ຺ຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລາທີນໍ ອາມນ຺ຕນາ

໓໒໔. ‘‘ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ເຕ ສຕ຺ຕ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລາ ສຕ຺ຕ ຈ ນ຺ຫາຕກສຕານິ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ສຕ຺ຕ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາເລ ສຕ຺ຕ ຈ ນ຺ຫາຕກສຕານິ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຎ຺ຎໍ ທານິ ຠວນ຺ໂຕ ອາຈຣິຍໍ ປຣິເຍສນ຺ຕຸ, ໂຍ ຠວນ຺ຕານໍ ມນ຺ເຕ ວາເຈສ຺ສຕິ. ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ໂຠ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ຍຖາ ໂຂ ປນ ເມ ສຸຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອາມຄນ຺ເຘ ຠາສມານສ຺ສ. ເຕ ນ ສຸນິມ຺ມທຍາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມຫໍ, ໂຠ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ມາ ຠວໍ ໂຄວິນ຺ໂທ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິ. ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ໂຠ, ອປ຺ເປສກ຺ຂາ ຈ ອປ຺ປລາຠາ ຈ; ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎໍ ມເຫສກ຺ຂຎ຺ຈ ມຫາລາຠຎ຺ຈາ’’ຕິ. ‘‘ມາ ຠວນ຺ໂຕ ເອວໍ ອວຈຸຕ຺ຖ – ‘‘ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອປ຺ເປສກ຺ຂາ ຈ ອປ຺ປລາຠາ ຈ, ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎໍ ມເຫສກ຺ຂຎ຺ຈ ມຫາລາຠຎ຺ຈາ’’ຕິ. ໂກ ນຸ ໂຂ, ໂຠ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມຍາ ມເຫສກ຺ຂຕໂຣ ວາ ມຫາລາຠຕໂຣ ວາ! ອຫຎ຺ຫິ, ໂຠ, ເອຕຣຫິ ຣາຊາວ ຣຎ຺ຎໍ ພ຺ຣຫ຺ມາວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ [ພ຺ຣຫ຺ມານໍ (ສີ. ປີ. ກ.)] ເທວຕາວ ຄຫປຕິການໍ. ຕມຫໍ ສພ຺ພໍ ປຫາຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ. ຍຖາ ໂຂ ປນ ເມ ສຸຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອາມຄນ຺ເຘ ຠາສມານສ຺ສ, ເຕ ນ ສຸນິມ຺ມທຍາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ. ປພ຺ພຊິສ຺ສາມຫໍ, ໂຠ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສເຈ ຠວໍ ໂຄວິນ຺ໂທ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ, ມຍມ຺ປິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມ, ອຖ ຍາ ເຕ ຄຕິ, ສາ ໂນ ຄຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຠຣິຍານໍ ອາມນ຺ຕນາ

໓໒໕. ‘‘ອຖ ໂຂ, ໂຠ, ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຈຕ຺ຕາຣີສາ ຠຣິຍາ ສາທິສິໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣີສາ ຠຣິຍາ ສາທິສິໂຍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍາ ໂຠຕີນໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ສການິ ວາ ຎາຕິກຸລານິ ຄຈ຺ຉຕຸ ອຎ຺ຎໍ ວາ ຠຕ຺ຕາຣໍ ປຣິເຍສຕຸ. ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ໂຠຕີ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ຍຖາ ໂຂ ປນ ເມ ສຸຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອາມຄນ຺ເຘ ຠາສມານສ຺ສ, ເຕ ນ ສຸນິມ຺ມທຍາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ. ປພ຺ພຊິສ຺ສາມຫໍ, ໂຠຕີ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ໂນ ຎາຕິ ຎາຕິກາມານໍ, ຕ຺ວໍ ປນ ຠຕ຺ຕາ ຠຕ຺ຕຸກາມານໍ. ສເຈ ຠວໍ ໂຄວິນ຺ໂທ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ, ມຍມ຺ປິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມ, ອຖ ຍາ ເຕ ຄຕິ, ສາ ໂນ ຄຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ມຫາໂຄວິນ຺ທປພ຺ພຊ຺ຊາ