໔. ມຫາສຸທສ຺ສນສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ກຸສິນາຣາຍໍ ວິຫຣຕິ ອຸປວຕ຺ຕເນ ມລ຺ລານໍ ສາລວເນ ອນ຺ຕເຣນ ຍມກສາລານໍ ປຣິນິພ຺ພານສມເຍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອິມສ຺ມິໍ ຂຸທ຺ທກນຄຣເກ ອຸຊ຺ຊງ຺ຄລນຄຣເກ ສາຂານຄຣເກ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ສນ຺ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎານິ ມຫານຄຣານິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຈມ຺ປາ, ຣາຊຄຫໍ, ສາວຕ຺ຖິ, ສາເກຕໍ, ໂກສມ຺ພີ, ພາຣາຓສີ; ເອຕ຺ຖ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕຸ. ເອຕ຺ຖ ພຫູ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລາ ຄຫປຕິມຫາສາລາ ຕຖາຄເຕ ອຠິປ຺ປສນ຺ນາ, ເຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຣີຣປູຊໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.

໒໔໒. ‘‘ມາ ເຫວໍ, ອານນ຺ທ, ອວຈ; ມາ ເຫວໍ, ອານນ຺ທ, ອວຈ – ຂຸທ຺ທກນຄຣກໍ ອຸຊ຺ຊງ຺ຄລນຄຣກໍ ສາຂານຄຣກ’’ນ຺ຕິ.

ກຸສາວຕີຣາຊຘານີ

‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ນາມ ອໂຫສິ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕ [ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ໂຕ (ກ.), ຈກ຺ກວຕ຺ຕີຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ (ມຫາປຣິນິພ຺ພານສຸຕ຺ຕ)] ຈາຕຸຣນ຺ໂຕ ວິຊິຕາວີ ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຣຎ຺ໂຎ, ອານນ຺ທ, ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ອຍໍ ກຸສິນາຣາ ກຸສາວຕີ ນາມ ຣາຊຘານີ ອໂຫສິ. ປຸຣຕ຺ຖິເມນ ຈ ປຈ຺ຉິເມນ ຈ ທ຺ວາທສໂຍຊນານິ ອາຍາເມນ, ອຸຕ຺ຕເຣນ ຈ ທກ຺ຂິເຓນ ຈ ສຕ຺ຕໂຍຊນານິ ວິຕ຺ຖາເຣນ. ກຸສາວຕີ, ອານນ຺ທ, ຣາຊຘານີ ອິທ຺ຘາ ເຈວ ອໂຫສິ ຜີຕາ ຈ ພຫຸຊນາ ຈ ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສາ ຈ ສຸຠິກ຺ຂາ ຈ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ເທວານໍ ອາຬກມນ຺ທາ ນາມ ຣາຊຘານີ ອິທ຺ຘາ ເຈວ ໂຫຕິ ຜີຕາ ຈ [ອິທ຺ຘາ ເຈວ ອໂຫສິ ຜີຕາ ຈ (ສ຺ຍາ.)] ພຫຸຊນາ ຈ ອາກິຓ຺ຓຍກ຺ຂາ ຈ ສຸຠິກ຺ຂາ ຈ; ເອວເມວ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ກຸສາວຕີ ຣາຊຘານີ ອິທ຺ຘາ ເຈວ ອໂຫສິ ຜີຕາ ຈ ພຫຸຊນາ ຈ ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສາ ຈ ສຸຠິກ຺ຂາ ຈ. ກຸສາວຕີ, ອານນ຺ທ, ຣາຊຘານີ ທສຫິ ສທ຺ເທຫິ ອວິວິຕ຺ຕາ ອໂຫສິ ທິວາ ເຈວ ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຫຕ຺ຖິສທ຺ເທນ ອສ຺ສສທ຺ເທນ ຣຖສທ຺ເທນ ເຠຣິສທ຺ເທນ ມຸທິງ຺ຄສທ຺ເທນ ວີຓາສທ຺ເທນ ຄີຕສທ຺ເທນ ສງ຺ຂສທ຺ເທນ ສມ຺ມສທ຺ເທນ ປາຓິຕາຬສທ຺ເທນ ‘ອສ຺ນາຖ ປິວຖ ຂາທຖາ’ຕິ ທສເມນ ສທ຺ເທນ.

‘‘ກຸສາວຕີ, ອານນ຺ທ, ຣາຊຘານີ ສຕ຺ຕຫິ ປາກາເຣຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ອໂຫສິ. ເອໂກ ປາກາໂຣ ໂສວຓ຺ຓມໂຍ, ເອໂກ ຣູປິຍມໂຍ, ເອໂກ ເວຬຸຣິຍມໂຍ, ເອໂກ ຜລິກມໂຍ, ເອໂກ ໂລຫິຕງ຺ກມໂຍ [ໂລຫິຕງ຺ຄມໂຍ (ກ.), ໂລຫິຕກມໂຍ (ພ຺ຍາກຣເຓສຸ)], ເອໂກ ມສາຣຄລ຺ລມໂຍ, ເອໂກ ສພ຺ພຣຕນມໂຍ. ກຸສາວຕິຍາ, ອານນ຺ທ, ຣາຊຘານິຍາ ຈຕຸນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານໍ ທ຺ວາຣານິ ອເຫສຸໍ. ເອກໍ ທ຺ວາຣໍ ໂສວຓ຺ຓມຍໍ, ເອກໍ ຣູປິຍມຍໍ, ເອກໍ ເວຬຸຣິຍມຍໍ, ເອກໍ ຜລິກມຍໍ. ເອເກກສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ເອສິກາ ນິຂາຕາ ອເຫສຸໍ ຕິໂປຣິສງ຺ຄາ ຕິໂປຣິສນິຂາຕາ ທ຺ວາທສໂປຣິສາ ອຸພ຺ເພເຘນ. ເອກາ ເອສິກາ ໂສວຓ຺ຓມຍາ, ເອກາ ຣູປິຍມຍາ, ເອກາ ເວຬຸຣິຍມຍາ, ເອກາ ຜລິກມຍາ, ເອກາ ໂລຫິຕງ຺ກມຍາ, ເອກາ ມສາຣຄລ຺ລມຍາ, ເອກາ ສພ຺ພຣຕນມຍາ. ກຸສາວຕີ, ອານນ຺ທ, ຣາຊຘານີ ສຕ຺ຕຫິ ຕາລປນ຺ຕີຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ອໂຫສິ. ເອກາ ຕາລປນ຺ຕິ ໂສວຓ຺ຓມຍາ, ເອກາ ຣູປິຍມຍາ, ເອກາ ເວຬຸຣິຍມຍາ, ເອກາ ຜລິກມຍາ, ເອກາ ໂລຫິຕງ຺ກມຍາ, ເອກາ ມສາຣຄລ຺ລມຍາ, ເອກາ ສພ຺ພຣຕນມຍາ. ໂສວຓ຺ຓມຍສ຺ສ ຕາລສ຺ສ ໂສວຓ຺ຓມໂຍ ຂນ຺ໂຘ ອໂຫສິ, ຣູປິຍມຍານິ ປຕ຺ຕານິ ຈ ຜລານິ ຈ. ຣູປິຍມຍສ຺ສ ຕາລສ຺ສ ຣູປິຍມໂຍ ຂນ຺ໂຘ ອໂຫສິ, ໂສວຓ຺ຓມຍານິ ປຕ຺ຕານິ ຈ ຜລານິ ຈ. ເວຬຸຣິຍມຍສ຺ສ ຕາລສ຺ສ ເວຬຸຣິຍມໂຍ ຂນ຺ໂຘ ອໂຫສິ, ຜລິກມຍານິ ປຕ຺ຕານິ ຈ ຜລານິ ຈ. ຜລິກມຍສ຺ສ ຕາລສ຺ສ ຜລິກມໂຍ ຂນ຺ໂຘ ອໂຫສິ, ເວຬຸຣິຍມຍານິ ປຕ຺ຕານິ ຈ ຜລານິ ຈ. ໂລຫິຕງ຺ກມຍສ຺ສ ຕາລສ຺ສ ໂລຫິຕງ຺ກມໂຍ ຂນ຺ໂຘ ອໂຫສິ, ມສາຣຄລ຺ລມຍານິ ປຕ຺ຕານິ ຈ ຜລານິ ຈ. ມສາຣຄລ຺ລມຍສ຺ສ ຕາລສ຺ສ ມສາຣຄລ຺ລມໂຍ ຂນ຺ໂຘ ອໂຫສິ, ໂລຫິຕງ຺ກມຍານິ ປຕ຺ຕານິ ຈ ຜລານິ ຈ. ສພ຺ພຣຕນມຍສ຺ສ ຕາລສ຺ສ ສພ຺ພຣຕນມໂຍ ຂນ຺ໂຘ ອໂຫສິ, ສພ຺ພຣຕນມຍານິ ປຕ຺ຕານິ ຈ ຜລານິ ຈ. ຕາສໍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ຕາລປນ຺ຕີນໍ ວາເຕຣິຕານໍ ສທ຺ໂທ ອໂຫສິ ວຄ຺ຄຸ ຈ ຣຊນີໂຍ ຈ ຂມນີໂຍ [ກມນີໂຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ຈ ມທນີໂຍ ຈ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ປຎ຺ຈງ຺ຄິກສ຺ສ ຕູຣິຍສ຺ສ ສຸວິນີຕສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິຕາຬິຕສ຺ສ ສຸກຸສເລຫິ ສມນ຺ນາຫຕສ຺ສ ສທ຺ໂທ ໂຫຕິ ວຄ຺ຄຸ ຈ ຣຊນີໂຍ ຈ ຂມນີໂຍ ຈ ມທນີໂຍ ຈ, ເອວເມວ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕາສໍ ຕາລປນ຺ຕີນໍ ວາເຕຣິຕານໍ ສທ຺ໂທ ອໂຫສິ ວຄ຺ຄຸ ຈ ຣຊນີໂຍ ຈ ຂມນີໂຍ ຈ ມທນີໂຍ ຈ. ເຍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ເຕນ ສມເຍນ ກຸສາວຕິຍາ ຣາຊຘານິຍາ ຘຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ ໂສຓ຺ຑາ ປິປາສາ, ເຕ ຕາສໍ ຕາລປນ຺ຕີນໍ ວາເຕຣິຕານໍ ສທ຺ເທນ ປຣິຈາເຣສຸໍ.

ຈກ຺ກຣຕນໍ

໒໔໓. ‘‘ຣາຊາ, ອານນ຺ທ, ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອໂຫສິ ຈຕູຫິ ຈ ອິທ຺ຘີຫິ. ກຕເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ? ອິຘານນ຺ທ, ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ຕທຫຸໂປສເຖ ປນ຺ນຣເສ ສີສໍນ຺ຫາຕສ຺ສ ອຸໂປສຖິກສ຺ສ ອຸປຣິປາສາທວຣຄຕສ຺ສ ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປາຕຸຣໂຫສິ ສຫສ຺ສາຣໍ ສເນມິກໍ ສນາຠິກໍ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣໍ. ທິສ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ສຸຕໍ ໂຂ ປເນຕໍ – ‘‘ຍສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ ຕທຫຸໂປສເຖ ປນ຺ນຣເສ ສີສໍນ຺ຫາຕສ຺ສ ອຸໂປສຖິກສ຺ສ ອຸປຣິປາສາທວຣຄຕສ຺ສ ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປາຕຸຠວຕິ ສຫສ຺ສາຣໍ ສເນມິກໍ ສນາຠິກໍ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣໍ, ໂສ ໂຫຕິ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ’’ຕິ. ອສ຺ສໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ’ຕິ.

໒໔໔. ‘‘ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ວາເມນ ຫຕ຺ເຖນ ສຸວຓ຺ຓຠິງ຺ກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ຈກ຺ກຣຕນໍ ອພ຺ຠຸກ຺ກິຣິ – ‘ປວຕ຺ຕຕຸ ຠວໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ, ອຠິວິຊິນາຕຸ ຠວໍ ຈກ຺ກຣຕນ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕໍ, ອານນ຺ທ, ຈກ຺ກຣຕນໍ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ປວຕ຺ຕິ [ປວຕ຺ຕຕິ (ສ຺ຍາ. ກ.)], ອນ຺ວເທວ [ອນຸເທວ (ສ຺ຍາ.)] ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ, ຍສ຺ມິໍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ປເທເສ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ຕຕ຺ຖ ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ວາສໍ ອຸປຄຈ຺ຉິ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ. ເຍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ປຏິຣາຊາໂນ, ເຕ ຣາຊານໍ ມຫາສຸທສ຺ສນໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ເອຫິ ໂຂ ມຫາຣາຊ, ສ຺ວາຄຕໍ ເຕ ມຫາຣາຊ, ສກໍ ເຕ ມຫາຣາຊ, ອນຸສາສ ມຫາຣາຊາ’ຕິ. ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ເອວມາຫ – ‘ປາໂຓ ນ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ອທິນ຺ນໍ ນ ອາທາຕພ຺ພໍ, ກາເມສຸ ມິຈ຺ຉາ ນ ຈຣິຕພ຺ພາ, ມຸສາ ນ ຠຓິຕພ຺ພາ, ມຊ຺ຊໍ ນ ປາຕພ຺ພໍ, ຍຖາຠຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠຸຎ຺ຊຖາ’ຕິ. ເຍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ປຏິຣາຊາໂນ, ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ອນຸຍນ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຕໍ, ອານນ຺ທ, ຈກ຺ກຣຕນໍ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ສມຸທ຺ທໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓໍ ທິສໍ ປວຕ຺ຕິ…ເປ… ທກ຺ຂິຓໍ ສມຸທ຺ທໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມໍ ທິສໍ ປວຕ຺ຕິ…ເປ… ປຈ຺ຉິມໍ ສມຸທ຺ທໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣໍ ທິສໍ ປວຕ຺ຕິ, ອນ຺ວເທວ ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ. ຍສ຺ມິໍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ປເທເສ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ຕຕ຺ຖ ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ວາສໍ ອຸປຄຈ຺ຉິ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ. ເຍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ປຏິຣາຊາໂນ, ເຕ ຣາຊານໍ ມຫາສຸທສ຺ສນໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ເອຫິ ໂຂ ມຫາຣາຊ, ສ຺ວາຄຕໍ ເຕ ມຫາຣາຊ, ສກໍ ເຕ ມຫາຣາຊ, ອນຸສາສ ມຫາຣາຊາ’ຕິ. ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ເອວມາຫ – ‘ປາໂຓ ນ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ອທິນ຺ນໍ ນ ອາທາຕພ຺ພໍ, ກາເມສຸ ມິຈ຺ຉາ ນ ຈຣິຕພ຺ພາ, ມຸສາ ນ ຠຓິຕພ຺ພາ, ມຊ຺ຊໍ ນ ປາຕພ຺ພໍ, ຍຖາຠຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠຸຎ຺ຊຖາ’ຕິ. ເຍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ປຏິຣາຊາໂນ, ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ອນຸຍນ຺ຕາ ອເຫສຸໍ.

໒໔໕. ‘‘ອຖ ໂຂ ຕໍ, ອານນ຺ທ, ຈກ຺ກຣຕນໍ ສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕໍ ປຖວິໍ ອຠິວິຊິນິຕ຺ວາ ກຸສາວຕິໍ ຣາຊຘານິໍ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ອນ຺ເຕປຸຣທ຺ວາເຣ ອຕ຺ຖກຣຓປມຸເຂ ອກ຺ຂາຫຕໍ ມຎ຺ເຎ ອຏ຺ຐາສິ ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ອຸປໂສຠຍມານໍ. ຣຎ຺ໂຎ, ອານນ຺ທ, ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ເອວຣູປໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປາຕຸຣໂຫສິ.

ຫຕ຺ຖິຣຕນໍ

໒໔໖. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ຫຕ຺ຖິຣຕນໍ ປາຕຸຣໂຫສິ ສພ຺ພເສໂຕ ສຕ຺ຕປ຺ປຕິຏ຺ໂຐ ອິທ຺ຘິມາ ເວຫາສງ຺ຄໂມ ອຸໂປສໂຖ ນາມ ນາຄຣາຊາ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທິ – ‘ຠທ຺ທກໍ ວຕ ໂຠ ຫຕ຺ຖິຍານໍ, ສເຈ ທມຖໍ ອຸເປຍ຺ຍາ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕໍ, ອານນ຺ທ, ຫຕ຺ຖິຣຕນໍ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຄນ຺ຘຫຕ຺ຖາຊານິໂຍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສຸປຣິທນ຺ໂຕ, ເອວເມວ ທມຖໍ ອຸປຄຈ຺ຉິ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ຕເມວ ຫຕ຺ຖິຣຕນໍ ວີມໍສມາໂນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕໍ ປຖວິໍ ອນຸຍາຍິຕ຺ວາ ກຸສາວຕິໍ ຣາຊຘານິໍ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ປາຕຣາສມກາສິ. ຣຎ຺ໂຎ, ອານນ຺ທ, ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ເອວຣູປໍ ຫຕ຺ຖິຣຕນໍ ປາຕຸຣໂຫສິ.

ອສ຺ສຣຕນໍ

໒໔໗. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ອສ຺ສຣຕນໍ ປາຕຸຣໂຫສິ ສພ຺ພເສໂຕ ກາຬສີໂສ ມຸຎ຺ຊເກໂສ ອິທ຺ຘິມາ ເວຫາສງ຺ຄໂມ ວລາຫໂກ ນາມ ອສ຺ສຣາຊາ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທິ – ‘ຠທ຺ທກໍ ວຕ ໂຠ ອສ຺ສຍານໍ ສເຈ ທມຖໍ ອຸເປຍ຺ຍາ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕໍ, ອານນ຺ທ, ອສ຺ສຣຕນໍ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຠທ຺ໂທ ອສ຺ສາຊານິໂຍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສຸປຣິທນ຺ໂຕ, ເອວເມວ ທມຖໍ ອຸປຄຈ຺ຉິ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ຕເມວ ອສ຺ສຣຕນໍ ວີມໍສມາໂນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕໍ ປຖວິໍ ອນຸຍາຍິຕ຺ວາ ກຸສາວຕິໍ ຣາຊຘານິໍ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ປາຕຣາສມກາສິ. ຣຎ຺ໂຎ, ອານນ຺ທ, ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ເອວຣູປໍ ອສ຺ສຣຕນໍ ປາຕຸຣໂຫສິ.

ມຓິຣຕນໍ

໒໔໘. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ມຓິຣຕນໍ ປາຕຸຣໂຫສິ. ໂສ ອໂຫສິ ມຓິ ເວຬຸຣິໂຍ ສຸໂຠ ຊາຕິມາ ອຏ຺ຐໍໂສ ສຸປຣິກມ຺ມກໂຕ ອຈ຺ໂຉ ວິປ຺ປສນ຺ໂນ ອນາວິໂລ ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປນ຺ໂນ. ຕສ຺ສ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ມຓິຣຕນສ຺ສ ອາຠາ ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນໍ ຜຸຏາ ອໂຫສິ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ຕເມວ ມຓິຣຕນໍ ວີມໍສມາໂນ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ມຓິໍ ຘຊຄ຺ຄໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາຣຕິມິສາຍ ປາຍາສິ. ເຍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ສມນ຺ຕາ ຄາມາ ອເຫສຸໍ, ເຕ ເຕໂນຠາເສນ ກມ຺ມນ຺ເຕ ປໂຍເຊສຸໍ ທິວາຕິ ມຎ຺ຎມານາ. ຣຎ຺ໂຎ, ອານນ຺ທ, ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ເອວຣູປໍ ມຓິຣຕນໍ ປາຕຸຣໂຫສິ.

ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ

໒໔໙. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ ປາຕຸຣໂຫສິ ອຠິຣູປາ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ ນາຕິທີຆາ ນາຕິຣສ຺ສາ ນາຕິກິສາ ນາຕິຖູລາ ນາຕິກາຬິກາ ນາຈ຺ໂຈທາຕາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ມານຸສິວຓ຺ຓໍ [ມານຸສ຺ສິວຓ຺ຓໍ (ສ຺ຍາ.)] ອປ຺ປຕ຺ຕາ ທິພ຺ພວຓ຺ຓໍ. ຕສ຺ສ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ອິຕ຺ຖິຣຕນສ຺ສ ເອວຣູໂປ ກາຍສມ຺ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຕູລປິຈຸໂນ ວາ ກປ຺ປາສປິຈຸໂນ ວາ. ຕສ຺ສ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ອິຕ຺ຖິຣຕນສ຺ສ ສີເຕ ອຸຓ຺ຫານິ ຄຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸຓ຺ເຫ ສີຕານິ. ຕສ຺ສ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ອິຕ຺ຖິຣຕນສ຺ສ ກາຍໂຕ ຈນ຺ທນຄນ຺ໂຘ ວາຍຕິ, ມຸຂໂຕ ອຸປ຺ປລຄນ຺ໂຘ. ຕໍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ປຸພ຺ພຸຏ຺ຐາຍິນີ ອໂຫສິ ປຈ຺ຉານິປາຕິນີ ກິງ຺ກາຣປຏິສ຺ສາວິນີ ມນາປຈາຣິນີ ປິຍວາທິນີ. ຕໍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ ຣາຊານໍ ມຫາສຸທສ຺ສນໍ ມນສາປິ ໂນ ອຕິຈຣິ [ອຕິຈຣີ (ກ.), ອຕິຈາຣີ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)], ກຸໂຕ ປນ ກາເຍນ. ຣຎ຺ໂຎ, ອານນ຺ທ, ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ເອວຣູປໍ ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ ປາຕຸຣໂຫສິ.

ຄຫປຕິຣຕນໍ

໒໕໐. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ຄຫປຕິຣຕນໍ ປາຕຸຣໂຫສິ. ຕສ຺ສ ກມ຺ມວິປາກຊໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ປາຕຸຣໂຫສິ ເຍນ ນິຘິໍ ປສ຺ສຕິ ສສ຺ສາມິກມ຺ປິ ອສ຺ສາມິກມ຺ປິ. ໂສ ຣາຊານໍ ມຫາສຸທສ຺ສນໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ຕ຺ວໍ, ເທວ, ໂຫຫິ, ອຫໍ ເຕ ຘເນນ ຘນກຣຓີຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ຕເມວ ຄຫປຕິຣຕນໍ ວີມໍສມາໂນ ນາວໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ໂສຕໍ ໂອຄາຫິຕ຺ວາ ຄຫປຕິຣຕນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອຕ຺ໂຖ ເມ, ຄຫປຕິ, ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ເຓນາ’ຕິ. ‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ເອກໍ ຕີຣໍ ນາວາ ອຸເປຕູ’ຕິ. ‘ອິເຘວ ເມ, ຄຫປຕິ, ອຕ຺ໂຖ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ເຓນາ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕໍ, ອານນ຺ທ, ຄຫປຕິຣຕນໍ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ອຸທກໍ ໂອມສິຕ຺ວາ ປູຣໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ກຸມ຺ຠິໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ມຫາສຸທສ຺ສນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອລເມຕ຺ຕາວຕາ ມຫາຣາຊ, ກຕເມຕ຺ຕາວຕາ ມຫາຣາຊ, ປູຊິຕເມຕ຺ຕາວຕາ ມຫາຣາຊາ’ຕິ? ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ເອວມາຫ – ‘ອລເມຕ຺ຕາວຕາ ຄຫປຕິ, ກຕເມຕ຺ຕາວຕາ ຄຫປຕິ, ປູຊິຕເມຕ຺ຕາວຕາ ຄຫປຕີ’ຕິ. ຣຎ຺ໂຎ, ອານນ຺ທ, ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ເອວຣູປໍ ຄຫປຕິຣຕນໍ ປາຕຸຣໂຫສິ.

ປຣິຓາຍກຣຕນໍ

໒໕໑. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ປຣິຓາຍກຣຕນໍ ປາຕຸຣໂຫສິ ປຓ຺ຑິໂຕ ວິຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ປຏິພໂລ ຣາຊານໍ ມຫາສຸທສ຺ສນໍ ອຸປຍາເປຕພ຺ພໍ ອຸປຍາເປຕຸໍ, ອປຍາເປຕພ຺ພໍ ອປຍາເປຕຸໍ, ຐເປຕພ຺ພໍ ຐເປຕຸໍ. ໂສ ຣາຊານໍ ມຫາສຸທສ຺ສນໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ຕ຺ວໍ, ເທວ, ໂຫຫິ, ອຫມນຸສາສິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຣຎ຺ໂຎ, ອານນ຺ທ, ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ເອວຣູປໍ ປຣິຓາຍກຣຕນໍ ປາຕຸຣໂຫສິ.

‘‘ຣາຊາ, ອານນ຺ທ, ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອໂຫສິ.

ຈຕຸອິທ຺ຘິສມນ຺ນາຄໂຕ

໒໕໒. ‘‘ຣາຊາ, ອານນ຺ທ, ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ຈຕູຫິ ອິທ຺ຘີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອໂຫສິ. ກຕມາຫິ ຈຕູຫິ ອິທ຺ຘີຫິ? ອິຘານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ອຠິຣູໂປ ອໂຫສິ ທສ຺ສນີໂຍ ປາສາທິໂກ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຕິວິຍ ອຎ຺ເຎຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ. ຣາຊາ, ອານນ຺ທ, ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ອິມາຍ ປຐມາຍ ອິທ຺ຘິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອໂຫສິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ທີຆາຍຸໂກ ອໂຫສິ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ອຕິວິຍ ອຎ຺ເຎຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ. ຣາຊາ, ອານນ຺ທ, ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ອິມາຍ ທຸຕິຍາຍ ອິທ຺ຘິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອໂຫສິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ອປ຺ປາພາໂຘ ອໂຫສິ ອປ຺ປາຕງ຺ໂກ ສມເວປາກິນິຍາ ຄຫຓິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ນາຕິສີຕາຍ ນາຈ຺ຈຸຓ຺ຫາຍ ອຕິວິຍ ອຎ຺ເຎຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ. ຣາຊາ, ອານນ຺ທ, ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ອິມາຍ ຕຕິຍາຍ ອິທ຺ຘິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອໂຫສິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິການໍ ປິໂຍ ອໂຫສິ ມນາໂປ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ປິຕາ ປຸຕ຺ຕານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປ, ເອວເມວ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິການໍ ປິໂຍ ອໂຫສິ ມນາໂປ. ຣຎ຺ໂຎປິ, ອານນ຺ທ, ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ປິຍາ ອເຫສຸໍ ມນາປາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ປິຕຸ ປຸຕ຺ຕາ ປິຍາ ໂຫນ຺ຕິ ມນາປາ, ເອວເມວ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣຎ຺ໂຎປິ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ປິຍາ ອເຫສຸໍ ມນາປາ.

‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ອຸຍ຺ຍານຠູມິໍ ນິຍ຺ຍາສິ. ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ຣາຊານໍ ມຫາສຸທສ຺ສນໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ອຕຣມາໂນ, ເທວ, ຍາຫິ, ຍຖາ ຕໍ ມຍໍ ຈິຣຕຣໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາມາ’ຕິ. ຣາຊາປິ, ອານນ຺ທ, ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ສາຣຖິໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ອຕຣມາໂນ, ສາຣຖິ, ຣຖໍ ເປເສຫິ, ຍຖາ ອຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກ ຈິຣຕຣໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ຣາຊາ, ອານນ຺ທ, ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ອິມາຍ ຈຕຸຕ຺ຖິຍາ [ຈຕຸຕ຺ຖາຍ (ສ຺ຍາ.)] ອິທ຺ຘິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອໂຫສິ. ຣາຊາ, ອານນ຺ທ, ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ອິມາຫິ ຈຕູຫິ ອິທ຺ຘີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອໂຫສິ.

ຘມ຺ມປາສາທໂປກ຺ຂຣຓີ

໒໕໓. ‘‘ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ອິມາສຸ ຕາລນ຺ຕຣິກາສຸ ຘນຸສເຕ ຘນຸສເຕ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ ມາເປຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ.

‘‘ມາເປສິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ຕາສຸ ຕາລນ຺ຕຣິກາສຸ ຘນຸສເຕ ຘນຸສເຕ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ. ຕາ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານໍ ອິຏ຺ຐກາຫິ ຈິຕາ ອເຫສຸໍ – ເອກາ ອິຏ຺ຐກາ ໂສວຓ຺ຓມຍາ, ເອກາ ຣູປິຍມຍາ, ເອກາ ເວຬຸຣິຍມຍາ, ເອກາ ຜລິກມຍາ.

‘‘ຕາສຸ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ໂປກ຺ຂຣຓີສຸ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕ຺ຕາຣິ ໂສປານານິ ອເຫສຸໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານໍ, ເອກໍ ໂສປານໍ ໂສວຓ຺ຓມຍໍ ເອກໍ ຣູປິຍມຍໍ ເອກໍ ເວຬຸຣິຍມຍໍ ເອກໍ ຜລິກມຍໍ. ໂສວຓ຺ຓມຍສ຺ສ ໂສປານສ຺ສ ໂສວຓ຺ຓມຍາ ຖມ຺ຠາ ອເຫສຸໍ, ຣູປິຍມຍາ ສູຈິໂຍ ຈ ອຸຓ຺ຫີສຎ຺ຈ. ຣູປິຍມຍສ຺ສ ໂສປານສ຺ສ ຣູປິຍມຍາ ຖມ຺ຠາ ອເຫສຸໍ, ໂສວຓ຺ຓມຍາ ສູຈິໂຍ ຈ ອຸຓ຺ຫີສຎ຺ຈ. ເວຬຸຣິຍມຍສ຺ສ ໂສປານສ຺ສ ເວຬຸຣິຍມຍາ ຖມ຺ຠາ ອເຫສຸໍ, ຜລິກມຍາ ສູຈິໂຍ ຈ ອຸຓ຺ຫີສຎ຺ຈ. ຜລິກມຍສ຺ສ ໂສປານສ຺ສ ຜລິກມຍາ ຖມ຺ຠາ ອເຫສຸໍ, ເວຬຸຣິຍມຍາ ສູຈິໂຍ ຈ ອຸຓ຺ຫີສຎ຺ຈ. ຕາ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ ທ຺ວີຫິ ເວທິກາຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ ເອກາ ເວທິກາ ໂສວຓ຺ຓມຍາ, ເອກາ ຣູປິຍມຍາ. ໂສວຓ຺ຓມຍາຍ ເວທິກາຍ ໂສວຓ຺ຓມຍາ ຖມ຺ຠາ ອເຫສຸໍ, ຣູປິຍມຍາ ສູຈິໂຍ ຈ ອຸຓ຺ຫີສຎ຺ຈ. ຣູປິຍມຍາຍ ເວທິກາຍ ຣູປິຍມຍາ ຖມ຺ຠາ ອເຫສຸໍ, ໂສວຓ຺ຓມຍາ ສູຈິໂຍ ຈ ອຸຓ຺ຫີສຎ຺ຈ. ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ອິມາສຸ ໂປກ຺ຂຣຓີສຸ ເອວຣູປໍ ມາລໍ ໂຣປາເປຍ຺ຍໍ ອຸປ຺ປລໍ ປທຸມໍ ກຸມຸທໍ ປຸຓ຺ຑຣີກໍ ສພ຺ໂພຕຸກໍ ສພ຺ພຊນສ຺ສ ອນາວຏ’ນ຺ຕິ. ໂຣປາເປສິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ຕາສຸ ໂປກ຺ຂຣຓີສຸ ເອວຣູປໍ ມາລໍ ອຸປ຺ປລໍ ປທຸມໍ ກຸມຸທໍ ປຸຓ຺ຑຣີກໍ ສພ຺ໂພຕຸກໍ ສພ຺ພຊນສ຺ສ ອນາວຏໍ.

໒໕໔. ‘‘ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ອິມາສໍ ໂປກ຺ຂຣຓີນໍ ຕີເຣ ນ຺ຫາປເກ ປຸຣິເສ ຐເປຍ຺ຍໍ, ເຍ ອາຄຕາຄຕໍ ຊນໍ ນ຺ຫາເປສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ຐເປສິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ຕາສໍ ໂປກ຺ຂຣຓີນໍ ຕີເຣ ນ຺ຫາປເກ ປຸຣິເສ, ເຍ ອາຄຕາຄຕໍ ຊນໍ ນ຺ຫາເປສຸໍ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ອິມາສໍ ໂປກ຺ຂຣຓີນໍ ຕີເຣ ເອວຣູປໍ ທານໍ ປຏ຺ຐເປຍ຺ຍໍ – ອນ຺ນໍ ອນ຺ນຏ຺ຐິກສ຺ສ [ອນ຺ນຕ຺ຖິຕສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປກຠິຣູເປເນວ ທິສ຺ສຕິ], ປານໍ ປານຏ຺ຐິກສ຺ສ, ວຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຖຏ຺ຐິກສ຺ສ, ຍານໍ ຍານຏ຺ຐິກສ຺ສ, ສຍນໍ ສຍນຏ຺ຐິກສ຺ສ, ອິຕ຺ຖິໍ ອິຕ຺ຖິຏ຺ຐິກສ຺ສ, ຫິຣຎ຺ຎໍ ຫິຣຎ຺ຎຏ຺ຐິກສ຺ສ, ສຸວຓ຺ຓໍ ສຸວຓ຺ຓຏ຺ຐິກສ຺ສາ’ຕິ. ປຏ຺ຐເປສິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ຕາສໍ ໂປກ຺ຂຣຓີນໍ ຕີເຣ ເອວຣູປໍ ທານໍ – ອນ຺ນໍ ອນ຺ນຏ຺ຐິກສ຺ສ, ປານໍ ປານຏ຺ຐິກສ຺ສ, ວຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຖຏ຺ຐິກສ຺ສ, ຍານໍ ຍານຏ຺ຐິກສ຺ສ, ສຍນໍ ສຍນຏ຺ຐິກສ຺ສ, ອິຕ຺ຖິໍ ອິຕ຺ຖິຏ຺ຐິກສ຺ສ, ຫິຣຎ຺ຎໍ ຫິຣຎ຺ຎຏ຺ຐິກສ຺ສ, ສຸວຓ຺ຓໍ ສຸວຓ຺ຓຏ຺ຐິກສ຺ສ.

໒໕໕. ‘‘ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ປຫູຕໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ອາທາຍ ຣາຊານໍ ມຫາສຸທສ຺ສນໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ອິທໍ, ເທວ, ປຫູຕໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ເທວຎ຺ເຎວ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອາຠຕໍ, ຕໍ ເທໂວ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຕູ’ຕິ. ‘ອລໍ ໂຠ, ມມປິທໍ ປຫູຕໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ຘມ຺ມິເກນ ພລິນາ ອຠິສງ຺ຂຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂວ ໂຫຕຸ, ອິໂຕ ຈ ຠິຍ຺ໂຍ ຫຣຖາ’ຕິ. ເຕ ຣຎ຺ຎາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ເອກມນ຺ຕໍ ອປກ຺ກມ຺ມ ເອວໍ ສມຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘ນ ໂຂ ເອຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ປຕິຣູປໍ, ຍໍ ມຍໍ ອິມານິ ສາປເຕຍ຺ຍານິ ປຸນເທວ ສການິ ຆຣານິ ປຏິຫເຣຍ຺ຍາມ. ຍໍນູນ ມຍໍ ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ນິເວສນໍ ມາເປຍ຺ຍາມາ’ຕິ. ເຕ ຣາຊານໍ ມຫາສຸທສ຺ສນໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ນິເວສນໍ ເຕ ເທວ, ມາເປສ຺ສາມາ’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

໒໕໖. ‘‘ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ ວິສ຺ສກມ຺ມໍ [ວິສຸກມ຺ມໍ (ກ.)] ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ສມ຺ມ ວິສ຺ສກມ຺ມ, ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ນິເວສນໍ ມາເປຫິ ຘມ຺ມໍ ນາມ ປາສາທ’ນ຺ຕິ. ‘ເອວໍ ຠທ຺ທນ຺ຕວາ’ຕິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ວິສ຺ສກມ຺ໂມ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວ ເທເວສຸ ຕາວຕິໍເສສຸ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ວິສ຺ສກມ຺ໂມ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຣາຊານໍ ມຫາສຸທສ຺ສນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ນິເວສນໍ ເຕ ເທວ, ມາເປສ຺ສາມິ ຘມ຺ມໍ ນາມ ປາສາທ’ນ຺ຕິ. ອຘິວາເສສິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

‘‘ມາເປສິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ວິສ຺ສກມ຺ໂມ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ນິເວສນໍ ຘມ຺ມໍ ນາມ ປາສາທໍ. ຘມ຺ໂມ, ອານນ຺ທ, ປາສາໂທ ປຸຣຕ຺ຖິເມນ ປຈ຺ຉິເມນ ຈ ໂຍຊນໍ ອາຍາເມນ ອໂຫສິ. ອຸຕ຺ຕເຣນ ທກ຺ຂິເຓນ ຈ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ. ຘມ຺ມສ຺ສ, ອານນ຺ທ, ປາສາທສ຺ສ ຕິໂປຣິສໍ ອຸຈ຺ຈຕເຣນ ວຕ຺ຖຸ ຈິຕໍ ອໂຫສິ ຈຕຸນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານໍ ອິຏ຺ຐກາຫິ – ເອກາ ອິຏ຺ຐກາ ໂສວຓ຺ຓມຍາ, ເອກາ ຣູປິຍມຍາ, ເອກາ ເວຬຸຣິຍມຍາ, ເອກາ ຜລິກມຍາ.

‘‘ຘມ຺ມສ຺ສ, ອານນ຺ທ, ປາສາທສ຺ສ ຈຕຸຣາສີຕິ ຖມ຺ຠສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານໍ – ເອໂກ ຖມ຺ໂຠ ໂສວຓ຺ຓມໂຍ, ເອໂກ ຣູປິຍມໂຍ, ເອໂກ ເວຬຸຣິຍມໂຍ, ເອໂກ ຜລິກມໂຍ. ຘມ຺ໂມ, ອານນ຺ທ, ປາສາໂທ ຈຕຸນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານໍ ຜລເກຫິ ສນ຺ຖໂຕ ອໂຫສິ – ເອກໍ ຜລກໍ ໂສວຓ຺ຓມຍໍ, ເອກໍ ຣູປິຍມຍໍ, ເອກໍ ເວຬຸຣິຍມຍໍ, ເອກໍ ຜລິກມຍໍ.

‘‘ຘມ຺ມສ຺ສ, ອານນ຺ທ, ປາສາທສ຺ສ ຈຕຸວີສຕິ ໂສປານານິ ອເຫສຸໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານໍ – ເອກໍ ໂສປານໍ ໂສວຓ຺ຓມຍໍ, ເອກໍ ຣູປິຍມຍໍ, ເອກໍ ເວຬຸຣິຍມຍໍ, ເອກໍ ຜລິກມຍໍ. ໂສວຓ຺ຓມຍສ຺ສ ໂສປານສ຺ສ ໂສວຓ຺ຓມຍາ ຖມ຺ຠາ ອເຫສຸໍ ຣູປິຍມຍາ ສູຈິໂຍ ຈ ອຸຓ຺ຫີສຎ຺ຈ. ຣູປິຍມຍສ຺ສ ໂສປານສ຺ສ ຣູປິຍມຍາ ຖມ຺ຠາ ອເຫສຸໍ ໂສວຓ຺ຓມຍາ ສູຈິໂຍ ຈ ອຸຓ຺ຫີສຎ຺ຈ. ເວຬຸຣິຍມຍສ຺ສ ໂສປານສ຺ສ ເວຬຸຣິຍມຍາ ຖມ຺ຠາ ອເຫສຸໍ ຜລິກມຍາ ສູຈິໂຍ ຈ ອຸຓ຺ຫີສຎ຺ຈ. ຜລິກມຍສ຺ສ ໂສປານສ຺ສ ຜລິກມຍາ ຖມ຺ຠາ ອເຫສຸໍ ເວຬຸຣິຍມຍາ ສູຈິໂຍ ຈ ອຸຓ຺ຫີສຎ຺ຈ.

‘‘ຘມ຺ເມ, ອານນ຺ທ, ປາສາເທ ຈຕຸຣາສີຕິ ກູຏາຄາຣສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານໍ – ເອກໍ ກູຏາຄາຣໍ ໂສວຓ຺ຓມຍໍ, ເອກໍ ຣູປິຍມຍໍ, ເອກໍ ເວຬຸຣິຍມຍໍ, ເອກໍ ຜລິກມຍໍ. ໂສວຓ຺ຓມເຍ ກູຏາຄາເຣ ຣູປິຍມໂຍ ປລ຺ລງ຺ໂກ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ຣູປິຍມເຍ ກູຏາຄາເຣ ໂສວຓ຺ຓມໂຍ ປລ຺ລງ຺ໂກ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ເວຬຸຣິຍມເຍ ກູຏາຄາເຣ ທນ຺ຕມໂຍ ປລ຺ລງ຺ໂກ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ຜລິກມເຍ ກູຏາຄາເຣ ສາຣມໂຍ ປລ຺ລງ຺ໂກ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ໂສວຓ຺ຓມຍສ຺ສ ກູຏາຄາຣສ຺ສ ທ຺ວາເຣ ຣູປິຍມໂຍ ຕາໂລ ຐິໂຕ ອໂຫສິ, ຕສ຺ສ ຣູປິຍມໂຍ ຂນ຺ໂຘ ໂສວຓ຺ຓມຍານິ ປຕ຺ຕານິ ຈ ຜລານິ ຈ. ຣູປິຍມຍສ຺ສ ກູຏາຄາຣສ຺ສ ທ຺ວາເຣ ໂສວຓ຺ຓມໂຍ ຕາໂລ ຐິໂຕ ອໂຫສິ, ຕສ຺ສ ໂສວຓ຺ຓມໂຍ ຂນ຺ໂຘ, ຣູປິຍມຍານິ ປຕ຺ຕານິ ຈ ຜລານິ ຈ. ເວຬຸຣິຍມຍສ຺ສ ກູຏາຄາຣສ຺ສ ທ຺ວາເຣ ຜລິກມໂຍ ຕາໂລ ຐິໂຕ ອໂຫສິ, ຕສ຺ສ ຜລິກມໂຍ ຂນ຺ໂຘ, ເວຬຸຣິຍມຍານິ ປຕ຺ຕານິ ຈ ຜລານິ ຈ. ຜລິກມຍສ຺ສ ກູຏາຄາຣສ຺ສ ທ຺ວາເຣ ເວຬຸຣິຍມໂຍ ຕາໂລ ຐິໂຕ ອໂຫສິ, ຕສ຺ສ ເວຬຸຣິຍມໂຍ ຂນ຺ໂຘ, ຜລິກມຍານິ ປຕ຺ຕານິ ຈ ຜລານິ ຈ.

໒໕໗. ‘‘ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ມຫາວິຍູຫສ຺ສ ກູຏາຄາຣສ຺ສ ທ຺ວາເຣ ສພ຺ພໂສວຓ຺ຓມຍໍ ຕາລວນໍ ມາເປຍ຺ຍໍ, ຍຕ຺ຖ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິສ຺ສາມີ’ຕິ. ມາເປສິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ມຫາວິຍູຫສ຺ສ ກູຏາຄາຣສ຺ສ ທ຺ວາເຣ ສພ຺ພໂສວຓ຺ຓມຍໍ ຕາລວນໍ, ຍຕ຺ຖ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິ. ຘມ຺ໂມ, ອານນ຺ທ, ປາສາໂທ ທ຺ວີຫິ ເວທິກາຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ເອກາ ເວທິກາ ໂສວຓ຺ຓມຍາ, ເອກາ ຣູປິຍມຍາ. ໂສວຓ຺ຓມຍາຍ ເວທິກາຍ ໂສວຓ຺ຓມຍາ ຖມ຺ຠາ ອເຫສຸໍ, ຣູປິຍມຍາ ສູຈິໂຍ ຈ ອຸຓ຺ຫີສຎ຺ຈ. ຣູປິຍມຍາຍ ເວທິກາຍ ຣູປິຍມຍາ ຖມ຺ຠາ ອເຫສຸໍ, ໂສວຓ຺ຓມຍາ ສູຈິໂຍ ຈ ອຸຓ຺ຫີສຎ຺ຈ.

໒໕໘. ‘‘ຘມ຺ໂມ, ອານນ຺ທ, ປາສາໂທ ທ຺ວີຫິ ກິງ຺ກິຓິກຊາເລຫິ [ກິງ຺ກຓິກຊາເລຫິ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ – ເອກໍ ຊາລໍ ໂສວຓ຺ຓມຍໍ ເອກໍ ຣູປິຍມຍໍ. ໂສວຓ຺ຓມຍສ຺ສ ຊາລສ຺ສ ຣູປິຍມຍາ ກິງ຺ກິຓິກາ ອເຫສຸໍ, ຣູປິຍມຍສ຺ສ ຊາລສ຺ສ ໂສວຓ຺ຓມຍາ ກິງ຺ກິຓິກາ ອເຫສຸໍ. ເຕສໍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ກິງ຺ກິຓິກຊາລານໍ ວາເຕຣິຕານໍ ສທ຺ໂທ ອໂຫສິ ວຄ຺ຄຸ ຈ ຣຊນີໂຍ ຈ ຂມນີໂຍ ຈ ມທນີໂຍ ຈ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ປຎ຺ຈງ຺ຄິກສ຺ສ ຕູຣິຍສ຺ສ ສຸວິນີຕສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິຕາຬິຕສ຺ສ ສຸກຸສເລຫິ [ກຸສເລຫິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ສມນ຺ນາຫຕສ຺ສ ສທ຺ໂທ ໂຫຕິ, ວຄ຺ຄຸ ຈ ຣຊນີໂຍ ຈ ຂມນີໂຍ ຈ ມທນີໂຍ ຈ, ເອວເມວ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ເຕສໍ ກິງ຺ກິຓິກຊາລານໍ ວາເຕຣິຕານໍ ສທ຺ໂທ ອໂຫສິ ວຄ຺ຄຸ ຈ ຣຊນີໂຍ ຈ ຂມນີໂຍ ຈ ມທນີໂຍ ຈ. ເຍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ເຕນ ສມເຍນ ກຸສາວຕິຍາ ຣາຊຘານິຍາ ຘຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ ໂສຓ຺ຑາ ປິປາສາ, ເຕ ເຕສໍ ກິງ຺ກິຓິກຊາລານໍ ວາເຕຣິຕານໍ ສທ຺ເທນ ປຣິຈາເຣສຸໍ. ນິຏ຺ຐິໂຕ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ຘມ຺ໂມ ປາສາໂທ ທຸທ຺ທິກ຺ໂຂ ອໂຫສິ ມຸສຕິ ຈກ຺ຂູນິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ວສ຺ສານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ສຣທສມເຍ ວິທ຺ເຘ ວິຄຕວລາຫເກ ເທເວ ອາທິຈ຺ໂຈ ນຠໍ ອພ຺ຠຸສ຺ສກ຺ກມາໂນ [ອພ຺ຠຸຄ຺ຄມມາໂນ (ສີ. ປີ. ກ.)] ທຸທ຺ທິກ຺ໂຂ [ທຸທິກ຺ໂຂ (ປີ.)] ໂຫຕິ ມຸສຕິ ຈກ຺ຂູນິ; ເອວເມວ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຘມ຺ໂມ ປາສາໂທ ທຸທ຺ທິກ຺ໂຂ ອໂຫສິ ມຸສຕິ ຈກ຺ຂູນິ.

໒໕໙. ‘‘ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຘມ຺ມໍ ນາມ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ມາເປຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ມາເປສິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ຘມ຺ມສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຘມ຺ມໍ ນາມ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ. ຘມ຺ມາ, ອານນ຺ທ, ໂປກ຺ຂຣຓີ ປຸຣຕ຺ຖິເມນ ປຈ຺ຉິເມນ ຈ ໂຍຊນໍ ອາຍາເມນ ອໂຫສິ, ອຸຕ຺ຕເຣນ ທກ຺ຂິເຓນ ຈ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ. ຘມ຺ມາ, ອານນ຺ທ, ໂປກ຺ຂຣຓີ ຈຕຸນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານໍ ອິຏ຺ຐກາຫິ ຈິຕາ ອໂຫສິ – ເອກາ ອິຏ຺ຐກາ ໂສວຓ຺ຓມຍາ, ເອກາ ຣູປິຍມຍາ, ເອກາ ເວຬຸຣິຍມຍາ, ເອກາ ຜລິກມຍາ.

‘‘ຘມ຺ມາຍ, ອານນ຺ທ, ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຈຕຸວີສຕິ ໂສປານານິ ອເຫສຸໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານໍ – ເອກໍ ໂສປານໍ ໂສວຓ຺ຓມຍໍ, ເອກໍ ຣູປິຍມຍໍ, ເອກໍ ເວຬຸຣິຍມຍໍ, ເອກໍ ຜລິກມຍໍ. ໂສວຓ຺ຓມຍສ຺ສ ໂສປານສ຺ສ ໂສວຓ຺ຓມຍາ ຖມ຺ຠາ ອເຫສຸໍ ຣູປິຍມຍາ ສູຈິໂຍ ຈ ອຸຓ຺ຫີສຎ຺ຈ. ຣູປິຍມຍສ຺ສ ໂສປານສ຺ສ ຣູປິຍມຍາ ຖມ຺ຠາ ອເຫສຸໍ ໂສວຓ຺ຓມຍາ ສູຈິໂຍ ຈ ອຸຓ຺ຫີສຎ຺ຈ. ເວຬຸຣິຍມຍສ຺ສ ໂສປານສ຺ສ ເວຬຸຣິຍມຍາ ຖມ຺ຠາ ອເຫສຸໍ ຜລິກມຍາ ສູຈິໂຍ ຈ ອຸຓ຺ຫີສຎ຺ຈ. ຜລິກມຍສ຺ສ ໂສປານສ຺ສ ຜລິກມຍາ ຖມ຺ຠາ ອເຫສຸໍ ເວຬຸຣິຍມຍາ ສູຈິໂຍ ຈ ອຸຓ຺ຫີສຎ຺ຈ.

‘‘ຘມ຺ມາ, ອານນ຺ທ, ໂປກ຺ຂຣຓີ ທ຺ວີຫິ ເວທິກາຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ອໂຫສິ – ເອກາ ເວທິກາ ໂສວຓ຺ຓມຍາ, ເອກາ ຣູປິຍມຍາ. ໂສວຓ຺ຓມຍາຍ ເວທິກາຍ ໂສວຓ຺ຓມຍາ ຖມ຺ຠາ ອເຫສຸໍ ຣູປິຍມຍາ ສູຈິໂຍ ຈ ອຸຓ຺ຫີສຎ຺ຈ. ຣູປິຍມຍາຍ ເວທິກາຍ ຣູປິຍມຍາ ຖມ຺ຠາ ອເຫສຸໍ ໂສວຓ຺ຓມຍາ ສູຈິໂຍ ຈ ອຸຓ຺ຫີສຎ຺ຈ.

‘‘ຘມ຺ມາ, ອານນ຺ທ, ໂປກ຺ຂຣຓີ ສຕ຺ຕຫິ ຕາລປນ຺ຕີຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ອໂຫສິ – ເອກາ ຕາລປນ຺ຕິ ໂສວຓ຺ຓມຍາ, ເອກາ ຣູປິຍມຍາ, ເອກາ ເວຬຸຣິຍມຍາ, ເອກາ ຜລິກມຍາ, ເອກາ ໂລຫິຕງ຺ກມຍາ, ເອກາ ມສາຣຄລ຺ລມຍາ, ເອກາ ສພ຺ພຣຕນມຍາ. ໂສວຓ຺ຓມຍສ຺ສ ຕາລສ຺ສ ໂສວຓ຺ຓມໂຍ ຂນ຺ໂຘ ອໂຫສິ ຣູປິຍມຍານິ ປຕ຺ຕານິ ຈ ຜລານິ ຈ. ຣູປິຍມຍສ຺ສ ຕາລສ຺ສ ຣູປິຍມໂຍ ຂນ຺ໂຘ ອໂຫສິ ໂສວຓ຺ຓມຍານິ ປຕ຺ຕານິ ຈ ຜລານິ ຈ. ເວຬຸຣິຍມຍສ຺ສ ຕາລສ຺ສ ເວຬຸຣິຍມໂຍ ຂນ຺ໂຘ ອໂຫສິ ຜລິກມຍານິ ປຕ຺ຕານິ ຈ ຜລານິ ຈ. ຜລິກມຍສ຺ສ ຕາລສ຺ສ ຜລິກມໂຍ ຂນ຺ໂຘ ອໂຫສິ ເວຬຸຣິຍມຍານິ ປຕ຺ຕານິ ຈ ຜລານິ ຈ. ໂລຫິຕງ຺ກມຍສ຺ສ ຕາລສ຺ສ ໂລຫິຕງ຺ກມໂຍ ຂນ຺ໂຘ ອໂຫສິ ມສາຣຄລ຺ລມຍານິ ປຕ຺ຕານິ ຈ ຜລານິ ຈ. ມສາຣຄລ຺ລມຍສ຺ສ ຕາລສ຺ສ ມສາຣຄລ຺ລມໂຍ ຂນ຺ໂຘ ອໂຫສິ ໂລຫິຕງ຺ກມຍານິ ປຕ຺ຕານິ ຈ ຜລານິ ຈ. ສພ຺ພຣຕນມຍສ຺ສ ຕາລສ຺ສ ສພ຺ພຣຕນມໂຍ ຂນ຺ໂຘ ອໂຫສິ, ສພ຺ພຣຕນມຍານິ ປຕ຺ຕານິ ຈ ຜລານິ ຈ. ຕາສໍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ຕາລປນ຺ຕີນໍ ວາເຕຣິຕານໍ ສທ຺ໂທ ອໂຫສິ, ວຄ຺ຄຸ ຈ ຣຊນີໂຍ ຈ ຂມນີໂຍ ຈ ມທນີໂຍ ຈ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ປຎ຺ຈງ຺ຄິກສ຺ສ ຕູຣິຍສ຺ສ ສຸວິນີຕສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິຕາຬິຕສ຺ສ ສຸກຸສເລຫິ ສມນ຺ນາຫຕສ຺ສ ສທ຺ໂທ ໂຫຕິ ວຄ຺ຄຸ ຈ ຣຊນີໂຍ ຈ ຂມນີໂຍ ຈ ມທນີໂຍ ຈ, ເອວເມວ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕາສໍ ຕາລປນ຺ຕີນໍ ວາເຕຣິຕານໍ ສທ຺ໂທ ອໂຫສິ ວຄ຺ຄຸ ຈ ຣຊນີໂຍ ຈ ຂມນີໂຍ ຈ ມທນີໂຍ ຈ. ເຍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ເຕນ ສມເຍນ ກຸສາວຕິຍາ ຣາຊຘານິຍາ ຘຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ ໂສຓ຺ຑາ ປິປາສາ, ເຕ ຕາສໍ ຕາລປນ຺ຕີນໍ ວາເຕຣິຕານໍ ສທ຺ເທນ ປຣິຈາເຣສຸໍ.

‘‘ນິຏ຺ຐິເຕ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ຘມ຺ເມ ປາສາເທ ນິຏ຺ຐິຕາຍ ຘມ຺ມາຍ ຈ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ‘ເຍ [ເຍ ໂກ ປນານນ຺ທ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ເຕນ ສມເຍນ ສມເຓສຸ ວາ ສມຓສມ຺ມຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສມ຺ມຕາ’, ເຕ ສພ຺ພກາເມຫິ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຫິ.

ປຐມຠາຓວາໂຣ.

ຌານສມ຺ປຕ຺ຕິ

໒໖໐. ‘‘ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ກິສ຺ສ ນຸ ໂຂ ເມ ອິທໍ ກມ຺ມສ຺ສ ຜລໍ ກິສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາໂກ, ເຍນາຫໍ ເອຕຣຫິ ເອວໍມຫິທ຺ຘິໂກ ເອວໍມຫານຸຠາໂວ’ຕິ? ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ຕິຓ຺ຓໍ ໂຂ ເມ ອິທໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ຕິຓ຺ຓໍ ກມ຺ມານໍ ວິປາໂກ, ເຍນາຫໍ ເອຕຣຫິ ເອວໍມຫິທ຺ຘິໂກ ເອວໍມຫານຸຠາໂວ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ ທານສ຺ສ ທມສ຺ສ ສໍຍມສ຺ສາ’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ເຍນ ມຫາວິຍູຫໍ ກູຏາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມຫາວິຍູຫສ຺ສ ກູຏາຄາຣສ຺ສ ທ຺ວາເຣ ຐິໂຕ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘ຕິຏ຺ຐ, ກາມວິຕກ຺ກ, ຕິຏ຺ຐ, ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກ, ຕິຏ຺ຐ, ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ກາມວິຕກ຺ກ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກາ’ຕິ.

໒໖໑. ‘‘ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ມຫາວິຍູຫໍ ກູຏາຄາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ໂສວຓ຺ຓມເຍ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫາສິ, ສໂຕ ຈ ສມ຺ປຊາໂນ ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທສິ, ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ.

໒໖໒. ‘‘ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ມຫາວິຍູຫາ ກູຏາຄາຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂສວຓ຺ຓມຍໍ ກູຏາຄາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣູປິຍມເຍ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫາສິ. ຕຖາ ທຸຕິຍໍ ຕຖາ ຕຕິຍໍ ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫາສິ. ກຣຸຓາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ມຸທິຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫາສິ ຕຖາ ທຸຕິຍໍ ຕຖາ ຕຕິຍໍ ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫາສິ.

ຈຕຸຣາສີຕິ ນຄຣສຫສ຺ສາທິ

໒໖໓. ‘‘ຣຎ຺ໂຎ, ອານນ຺ທ, ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ຈຕຸຣາສີຕິ ນຄຣສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ ກຸສາວຕີຣາຊຘານິປ຺ປມຸຂານິ; ຈຕຸຣາສີຕິ ປາສາທສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ ຘມ຺ມປາສາທປ຺ປມຸຂານິ; ຈຕຸຣາສີຕິ ກູຏາຄາຣສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ ມຫາວິຍູຫກູຏາຄາຣປ຺ປມຸຂານິ; ຈຕຸຣາສີຕິ ປລ຺ລງ຺ກສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ ໂສວຓ຺ຓມຍານິ ຣູປິຍມຍານິ ທນ຺ຕມຍານິ ສາຣມຍານິ ໂຄນກຕ຺ຖຕານິ ປຏິກຕ຺ຖຕານິ ປຏລິກຕ຺ຖຕານິ ກທລິມິຄປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓານິ ສອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉທານິ ອຸຠໂຕໂລຫິຕກູປຘານານິ; ຈຕຸຣາສີຕິ ນາຄສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ ໂສວຓ຺ຓາລງ຺ກາຣານິ ໂສວຓ຺ຓຘຊານິ ເຫມຊາລປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ອຸໂປສຖນາຄຣາຊປ຺ປມຸຂານິ; ຈຕຸຣາສີຕິ ອສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ ໂສວຓ຺ຓາລງ຺ກາຣານິ ໂສວຓ຺ຓຘຊານິ ເຫມຊາລປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ວລາຫກອສ຺ສຣາຊປ຺ປມຸຂານິ; ຈຕຸຣາສີຕິ ຣຖສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ ສີຫຈມ຺ມປຣິວາຣານິ ພ຺ຍຄ຺ຆຈມ຺ມປຣິວາຣານິ ທີປິຈມ຺ມປຣິວາຣານິ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລປຣິວາຣານິ ໂສວຓ຺ຓາລງ຺ກາຣານິ ໂສວຓ຺ຓຘຊານິ ເຫມຊາລປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ເວຊຍນ຺ຕຣຖປ຺ປມຸຂານິ; ຈຕຸຣາສີຕິ ມຓິສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ ມຓິຣຕນປ຺ປມຸຂານິ; ຈຕຸຣາສີຕິ ອິຕ຺ຖິສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ ສຸຠທ຺ທາເທວິປ຺ປມຸຂານິ; ຈຕຸຣາສີຕິ ຄຫປຕິສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ ຄຫປຕິຣຕນປ຺ປມຸຂານິ; ຈຕຸຣາສີຕິ ຂຕ຺ຕິຍສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ ອນຸຍນ຺ຕານິ ປຣິຓາຍກຣຕນປ຺ປມຸຂານິ; ຈຕຸຣາສີຕິ ເຘນຸສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ ທຸຫສນ຺ທນານິ [ທຸກູລສນ຺ທນານິ(ປີ.)] ທຸກູລສນ຺ທານານິ [ທຸກູລສນ຺ທນານິ (ປີ.) ທຸກູລສນ຺ທານານິ (ສໍ. ນິ. ໓.໙໖)] ກໍສູປຘາຣຓານິ; ຈຕຸຣາສີຕິ ວຕ຺ຖໂກຏິສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ ໂຂມສຸຂຸມານໍ ກປ຺ປາສິກສຸຂຸມານໍ ໂກເສຍ຺ຍສຸຂຸມານໍ ກມ຺ພລສຸຂຸມານໍ; (ຣຎ຺ໂຎ, ອານນ຺ທ, ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ) [( ) ສີ. ອິໂປຕ຺ຖເກສຸ ນຕ຺ຖິ] ຈຕຸຣາສີຕິ ຖາລິປາກສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ ສາຍໍ ປາຕໍ ຠຕ຺ຕາຠິຫາໂຣ ອຠິຫຣິຍິຕ຺ຖ.

໒໖໔. ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ສມເຍນ ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ຈຕຸຣາສີຕິ ນາຄສຫສ຺ສານິ ສາຍໍ ປາຕໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ອິມານິ ໂຂ ເມ ຈຕຸຣາສີຕິ ນາຄສຫສ຺ສານິ ສາຍໍ ປາຕໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍໍນູນ ວສ຺ສສຕສ຺ສ ວສ຺ສສຕສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ທ຺ເວຈຕ຺ຕາລີສໍ ທ຺ເວຈຕ຺ຕາລີສໍ ນາຄສຫສ຺ສານິ ສກິໍ ສກິໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ປຣິຓາຍກຣຕນໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ອິມານິ ໂຂ ເມ, ສມ຺ມ ປຣິຓາຍກຣຕນ, ຈຕຸຣາສີຕິ ນາຄສຫສ຺ສານິ ສາຍໍ ປາຕໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕນ ຫິ, ສມ຺ມ ປຣິຓາຍກຣຕນ, ວສ຺ສສຕສ຺ສ ວສ຺ສສຕສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ທ຺ເວຈຕ຺ຕາລີສໍ ທ຺ເວຈຕ຺ຕາລີສໍ ນາຄສຫສ຺ສານິ ສກິໍ ສກິໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’ຕິ. ‘ເອວໍ, ເທວາ’ຕິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ປຣິຓາຍກຣຕນໍ ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ອປເຣນ ສມເຍນ ວສ຺ສສຕສ຺ສ ວສ຺ສສຕສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ທ຺ເວຈຕ຺ຕາລີສໍ ທ຺ເວຈຕ຺ຕາລີສໍ ນາຄສຫສ຺ສານິ ສກິໍ ສກິໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄມໍສຸ.

ສຸຠທ຺ທາເທວິອຸປສງ຺ກມນໍ

໒໖໕. ‘‘ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສຸຠທ຺ທາຍ ເທວິຍາ ພຫຸນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ພຫຸນ຺ນໍ ວສ຺ສສຕານໍ ພຫຸນ຺ນໍ ວສ຺ສສຫສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ເອຕທໂຫສິ – ‘ຈິຣໍ ທິຏ຺ໂຐ ໂຂ ເມ ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ. ຍໍນູນາຫໍ ຣາຊານໍ ມຫາສຸທສ຺ສນໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສຸຠທ຺ທາ ເທວີ ອິຕ຺ຖາຄາຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ ສີສານິ ນ຺ຫາຍຖ ປີຕານິ ວຕ຺ຖານິ ປາຣຸປຖ. ຈິຣໍ ທິຏ຺ໂຐ ໂນ ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ, ຣາຊານໍ ມຫາສຸທສ຺ສນໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມາ’ຕິ. ‘ເອວໍ, ອຍ຺ເຍ’ຕິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ອິຕ຺ຖາຄາຣໍ ສຸຠທ຺ທາຍ ເທວິຍາ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ສີສານິ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ປີຕານິ ວຕ຺ຖານິ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ເຍນ ສຸຠທ຺ທາ ເທວີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສຸຠທ຺ທາ ເທວີ ປຣິຓາຍກຣຕນໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ກປ຺ເປຫິ, ສມ຺ມ ປຣິຓາຍກຣຕນ, ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ, ຈິຣໍ ທິຏ຺ໂຐ ໂນ ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ, ຣາຊານໍ ມຫາສຸທສ຺ສນໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມາ’ຕິ. ‘ເອວໍ, ເທວີ’ຕິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ປຣິຓາຍກຣຕນໍ ສຸຠທ຺ທາຍ ເທວິຍາ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ກປ຺ປາເປຕ຺ວາ ສຸຠທ຺ທາຍ ເທວິຍາ ປຏິເວເທສິ – ‘ກປ຺ປິຕາ ໂຂ, ເທວິ, ຈຕຸຣງ຺ຄິນີ ເສນາ, ຍສ຺ສທານິ ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສຸຠທ຺ທາ ເທວີ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ສທ຺ຘິໍ ອິຕ຺ຖາຄາເຣນ ເຍນ ຘມ຺ໂມ ປາສາໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ເຍນ ມຫາວິຍູຫໍ ກູຏາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມຫາວິຍູຫສ຺ສ ກູຏາຄາຣສ຺ສ ທ຺ວາຣພາຫໍ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ – ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຫໂຕ ວິຍ ຊນກາຍສ຺ສ ສທ຺ໂທ’ຕິ ມຫາວິຍູຫາ ກູຏາຄາຣາ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ ສຸຠທ຺ທໍ ເທວິໍ ທ຺ວາຣພາຫໍ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາ ຐິຕໍ, ທິສ຺ວານ ສຸຠທ຺ທໍ ເທວິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ເອຕ຺ເຖວ, ເທວິ, ຕິຏ຺ຐ ມາ ປາວິສີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ມຫາວິຍູຫາ ກູຏາຄາຣາ ໂສວຓ຺ຓມຍໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ສພ຺ພໂສວຓ຺ຓມເຍ ຕາລວເນ ປຎ຺ຎເປຫີ’ຕິ. ‘ເອວໍ, ເທວາ’ຕິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ໂສ ປຸຣິໂສ ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ມຫາວິຍູຫາ ກູຏາຄາຣາ ໂສວຓ຺ຓມຍໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ສພ຺ພໂສວຓ຺ຓມເຍ ຕາລວເນ ປຎ຺ຎເປສິ. ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສິ ປາເທ ປາທໍ ອຈ຺ຈາຘາຍ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ.

໒໖໖. ‘‘ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສຸຠທ຺ທາຍ ເທວິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘ວິປ຺ປສນ຺ນານິ ໂຂ ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ຉວິວຓ຺ໂຓ ປຣິໂຍທາໂຕ, ມາ ເຫວ ໂຂ ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ກາລມກາສີ’ຕິ ຣາຊານໍ ມຫາສຸທສ຺ສນໍ ເອຕທໂວຈ –

‘ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ນຄຣສຫສ຺ສານິ ກຸສາວຕີຣາຊຘານິປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ຊເນຫິ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ກໂຣຫິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ປາສາທສຫສ຺ສານິ ຘມ຺ມປາສາທປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ຊເນຫິ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ກໂຣຫິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ກູຏາຄາຣສຫສ຺ສານິ ມຫາວິຍູຫກູຏາຄາຣປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ຊເນຫິ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ກໂຣຫິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ປລ຺ລງ຺ກສຫສ຺ສານິ ໂສວຓ຺ຓມຍານິ ຣູປິຍມຍານິ ທນ຺ຕມຍານິ ສາຣມຍານິ ໂຄນກຕ຺ຖຕານິ ປຏິກຕ຺ຖຕານິ ປຏລິກຕ຺ຖຕານິ ກທລິມິຄປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓານິ ສອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉທານິ ອຸຠໂຕໂລຫິຕກູປຘານານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ຊເນຫິ, ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ກໂຣຫິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ນາຄສຫສ຺ສານິ ໂສວຓ຺ຓາລງ຺ກາຣານິ ໂສວຓ຺ຓຘຊານິ ເຫມຊາລປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ອຸໂປສຖນາຄຣາຊປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ຊເນຫິ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ກໂຣຫິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ອສ຺ສສຫສ຺ສານິ ໂສວຓ຺ຓາລງ຺ກາຣານິ ໂສວຓ຺ຓຘຊານິ ເຫມຊາລປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ວລາຫກອສ຺ສຣາຊປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ຊເນຫິ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ກໂຣຫິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ ຈຕຸຣາສີຕິ ຣຖສຫສ຺ສານິ ສີຫຈມ຺ມປຣິວາຣານິ ພ຺ຍຄ຺ຆຈມ຺ມປຣິວາຣານິ ທີປິຈມ຺ມປຣິວາຣານິ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລປຣິວາຣານິ ໂສວຓ຺ຓາລງ຺ກາຣານິ ໂສວຓ຺ຓຘຊານິ ເຫມຊາລປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ເວຊຍນ຺ຕຣຖປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ຊເນຫິ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ກໂຣຫິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ມຓິສຫສ຺ສານິ ມຓິຣຕນປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ຊເນຫິ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ກໂຣຫິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ອິຕ຺ຖິສຫສ຺ສານິ ອິຕ຺ຖິຣຕນປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ຊເນຫິ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ກໂຣຫິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ຄຫປຕິສຫສ຺ສານິ ຄຫປຕິຣຕນປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ຊເນຫິ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ກໂຣຫິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ຂຕ຺ຕິຍສຫສ຺ສານິ ອນຸຍນ຺ຕານິ ປຣິຓາຍກຣຕນປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ຊເນຫິ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ກໂຣຫິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ເຘນຸສຫສ຺ສານິ ທຸຫສນ຺ທນານິ ກໍສູປຘາຣຓານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ຊເນຫິ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ກໂຣຫິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ວຕ຺ຖໂກຏິສຫສ຺ສານິ ໂຂມສຸຂຸມານໍ ກປ຺ປາສິກສຸຂຸມານໍ ໂກເສຍ຺ຍສຸຂຸມານໍ ກມ຺ພລສຸຂຸມານໍ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ຊເນຫິ, ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ກໂຣຫິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ຖາລິປາກສຫສ຺ສານິ ສາຍໍ ປາຕໍ ຠຕ຺ຕາຠິຫາໂຣ ອຠິຫຣິຍຕິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ຊເນຫິ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ກໂຣຫີ’ຕິ.

໒໖໗. ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ສຸຠທ຺ທໍ ເທວິໍ ເອຕທໂວຈ –

‘ທີຆຣຕ຺ຕໍ ໂຂ ມໍ ຕ຺ວໍ, ເທວິ, ອິຏ຺ເຐຫິ ກນ຺ເຕຫິ ປິເຍຫິ ມນາເປຫິ ສມຸທາຈຣິຕ຺ຖ; ອຖ ຈ ປນ ມໍ ຕ຺ວໍ ປຈ຺ຉິເມ ກາເລ ອນິຏ຺ເຐຫິ ອກນ຺ເຕຫິ ອປ຺ປິເຍຫິ ອມນາເປຫິ ສມຸທາຈຣສີ’ຕິ. ‘ກຖໍ ຈຣຫິ ຕໍ, ເທວ, ສມຸທາຈຣາມີ’ຕິ? ‘ເອວໍ ໂຂ ມໍ ຕ຺ວໍ, ເທວິ, ສມຸທາຈຣ – ‘‘ສພ຺ເພເຫວ, ເທວ, ປິເຍຫິ ມນາເປຫິ ນານາຠາໂວ ວິນາຠາໂວ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ, ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ເທວ, ສາເປກ຺ໂຂ ກາລມກາສິ, ທຸກ຺ຂາ ສາເປກ຺ຂສ຺ສ ກາລງ຺ກິຣິຍາ, ຄຣຫິຕາ ຈ ສາເປກ຺ຂສ຺ສ ກາລງ຺ກິຣິຍາ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ນຄຣສຫສ຺ສານິ ກຸສາວຕີຣາຊຘານິປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ປາສາທສຫສ຺ສານິ ຘມ຺ມປາສາທປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ກູຏາຄາຣສຫສ຺ສານິ ມຫາວິຍູຫກູຏາຄາຣປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ປລ຺ລງ຺ກສຫສ຺ສານິ ໂສວຓ຺ຓມຍານິ ຣູປິຍມຍານິ ທນ຺ຕມຍານິ ສາຣມຍານິ ໂຄນກຕ຺ຖຕານິ ປຏິກຕ຺ຖຕານິ ປຏລິກຕ຺ຖຕານິ ກທລິມິຄປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓານິ ສອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉທານິ ອຸຠໂຕໂລຫິຕກູປຘານານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ນາຄສຫສ຺ສານິ ໂສວຓ຺ຓາລງ຺ກາຣານິ ໂສວຓ຺ຓຘຊານິ ເຫມຊາລປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ອຸໂປສຖນາຄຣາຊປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ອສ຺ສສຫສ຺ສານິ ໂສວຓ຺ຓາລງ຺ກາຣານິ ໂສວຓ຺ຓຘຊານິ ເຫມຊາລປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ວລາຫກອສ຺ສຣາຊປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ຣຖສຫສ຺ສານິ ສີຫຈມ຺ມປຣິວາຣານິ ພ຺ຍຄ຺ຆຈມ຺ມປຣິວາຣານິ ທີປິຈມ຺ມປຣິວາຣານິ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລປຣິວາຣານິ ໂສວຓ຺ຓາລງ຺ກາຣານິ ໂສວຓ຺ຓຘຊານິ ເຫມຊາລປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ເວຊຍນ຺ຕຣຖປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ມຓິສຫສ຺ສານິ ມຓິຣຕນປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ອິຕ຺ຖິສຫສ຺ສານິ ສຸຠທ຺ທາເທວິປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ຄຫປຕິສຫສ຺ສານິ ຄຫປຕິຣຕນປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ຂຕ຺ຕິຍສຫສ຺ສານິ ອນຸຍນ຺ຕານິ ປຣິຓາຍກຣຕນປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ເຘນຸສຫສ຺ສານິ ທຸຫສນ຺ທນານິ ກໍສູປຘາຣຓານິ. ເອຕ຺ຖ ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ວຕ຺ຖໂກຏິສຫສ຺ສານິ ໂຂມສຸຂຸມານໍ ກປ຺ປາສິກສຸຂຸມານໍ ໂກເສຍ຺ຍສຸຂຸມານໍ ກມ຺ພລສຸຂຸມານໍ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ ເທວ ຈຕຸຣາສີຕິ ຖາລິປາກສຫສ຺ສານິ ສາຍໍ ປາຕໍ ຠຕ຺ຕາຠິຫາໂຣ ອຠິຫຣິຍຕິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສີ’’’ຕິ.

໒໖໘. ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອານນ຺ທ, ສຸຠທ຺ທາ ເທວີ ປໂຣທິ ອສ຺ສູນິ ປວຕ຺ເຕສິ. ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສຸຠທ຺ທາ ເທວີ ອສ຺ສູນິ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ [ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.), ປຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ (ກ.)] ຣາຊານໍ ມຫາສຸທສ຺ສນໍ ເອຕທໂວຈ –

‘ສພ຺ເພເຫວ, ເທວ, ປິເຍຫິ ມນາເປຫິ ນານາຠາໂວ ວິນາຠາໂວ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ, ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ເທວ, ສາເປກ຺ໂຂ ກາລມກາສິ, ທຸກ຺ຂາ ສາເປກ຺ຂສ຺ສ ກາລງ຺ກິຣິຍາ, ຄຣຫິຕາ ຈ ສາເປກ຺ຂສ຺ສ ກາລງ຺ກິຣິຍາ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ນຄຣສຫສ຺ສານິ ກຸສາວຕີຣາຊຘານິປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ປາສາທສຫສ຺ສານິ ຘມ຺ມປາສາທປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ກູຏາຄາຣສຫສ຺ສານິ ມຫາວິຍູຫກູຏາຄາຣປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ປລ຺ລງ຺ກສຫສ຺ສານິ ໂສວຓ຺ຓມຍານິ ຣູປິຍມຍານິ ທນ຺ຕມຍານິ ສາຣມຍານິ ໂຄນກຕ຺ຖຕານິ ປຏິກຕ຺ຖຕານິ ປຏລິກຕ຺ຖຕານິ ກທລິມິຄປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓານິ ສອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉທານິ ອຸຠໂຕໂລຫິຕກູປຘານານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ນາຄສຫສ຺ສານິ ໂສວຓ຺ຓາລງ຺ກາຣານິ ໂສວຓ຺ຓຘຊານິ ເຫມຊາລປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ອຸໂປສຖນາຄຣາຊປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ອສ຺ສສຫສ຺ສານິ ໂສວຓ຺ຓາລງ຺ກາຣານິ ໂສວຓ຺ຓຘຊານິ ເຫມຊາລປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ວລາຫກອສ຺ສຣາຊປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ, ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ຣຖສຫສ຺ສານິ ສີຫຈມ຺ມປຣິວາຣານິ ພ຺ຍຄ຺ຆຈມ຺ມປຣິວາຣານິ ທີປິຈມ຺ມປຣິວາຣານິ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລປຣິວາຣານິ ໂສວຓ຺ຓາລງ຺ກາຣານິ ໂສວຓ຺ຓຘຊານິ ເຫມຊາລປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ເວຊຍນ຺ຕຣຖປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ມຓິສຫສ຺ສານິ ມຓິຣຕນປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ອິຕ຺ຖິສຫສ຺ສານິ ອິຕ຺ຖິຣຕນປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ, ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ຄຫປຕິສຫສ຺ສານິ ຄຫປຕິຣຕນປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ຂຕ຺ຕິຍສຫສ຺ສານິ ອນຸຍນ຺ຕານິ ປຣິຓາຍກຣຕນປ຺ປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ເຘນຸສຫສ຺ສານິ ທຸຫສນ຺ທນານິ ກໍສູປຘາຣຓານິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ວຕ຺ຖໂກຏິສຫສ຺ສານິ ໂຂມສຸຂຸມານໍ ກປ຺ປາສິກສຸຂຸມານໍ ໂກເສຍ຺ຍສຸຂຸມານໍ ກມ຺ພລສຸຂຸມານໍ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສິ. ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ຖາລິປາກສຫສ຺ສານິ ສາຍໍ ປາຕໍ ຠຕ຺ຕາຠິຫາໂຣ ອຠິຫຣິຍຕິ. ເອຕ຺ຖ, ເທວ, ຉນ຺ທໍ ປຊຫ ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ມາກາສີ’ຕິ.

ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປຄມໍ

໒໖໙. ‘‘ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ນຈິຣສ຺ເສວ ກາລມກາສິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ຄຫປຕິສ຺ສ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ມນຸຎ຺ຎໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຕ຺ຕາວິສ຺ສ ຠຕ຺ຕສມ຺ມໂທ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ມາຣຓນ຺ຕິກາ ເວທນາ ອໂຫສິ. ກາລງ຺ກໂຕ ຈ, ອານນ຺ທ, ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ສຸຄຕິໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊິ. ຣາຊາ, ອານນ຺ທ, ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ຈຕຸຣາສີຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ກຸມາຣກີຬໍ [ກີຬິຕໍ (ກ.), ກີຬິກໍ (ສີ. ປີ.)] ກີຬິ. ຈຕຸຣາສີຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ໂອປຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຈຕຸຣາສີຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຈຕຸຣາສີຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ຄິຫິຠູໂຕ [ຄິຫີຠູໂຕ (ສີ. ປີ.)] ຘມ຺ເມ ປາສາເທ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິ [ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍມຈຣິ (ກ.)]. ໂສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ຠາເວຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ອໂຫສິ.

໒໗໐. ‘‘ສິຍາ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ເອວມສ຺ສ – ‘ອຎ຺ໂຎ ນູນ ເຕນ ສມເຍນ ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ອໂຫສີ’ຕິ, ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ອານນ຺ທ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຫໍ ເຕນ ສມເຍນ ຣາຊາ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ອໂຫສິໍ. ມມ ຕານິ ຈຕຸຣາສີຕິ ນຄຣສຫສ຺ສານິ ກຸສາວຕີຣາຊຘານິປ຺ປມຸຂານິ, ມມ ຕານິ ຈຕຸຣາສີຕິ ປາສາທສຫສ຺ສານິ ຘມ຺ມປາສາທປ຺ປມຸຂານິ, ມມ ຕານິ ຈຕຸຣາສີຕິ ກູຏາຄາຣສຫສ຺ສານິ ມຫາວິຍູຫກູຏາຄາຣປ຺ປມຸຂານິ, ມມ ຕານິ ຈຕຸຣາສີຕິ ປລ຺ລງ຺ກສຫສ຺ສານິ ໂສວຓ຺ຓມຍານິ ຣູປິຍມຍານິ ທນ຺ຕມຍານິ ສາຣມຍານິ ໂຄນກຕ຺ຖຕານິ ປຏິກຕ຺ຖຕານິ ປຏລິກຕ຺ຖຕານິ ກທລິມິຄປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓານິ ສອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉທານິ ອຸຠໂຕໂລຫິຕກູປຘານານິ, ມມ ຕານິ ຈຕຸຣາສີຕິ ນາຄສຫສ຺ສານິ ໂສວຓ຺ຓາລງ຺ກາຣານິ ໂສວຓ຺ຓຘຊານິ ເຫມຊາລປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ອຸໂປສຖນາຄຣາຊປ຺ປມຸຂານິ, ມມ ຕານິ ຈຕຸຣາສີຕິ ອສ຺ສສຫສ຺ສານິ ໂສວຓ຺ຓາລງ຺ກາຣານິ ໂສວຓ຺ຓຘຊານິ ເຫມຊາລປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ວລາຫກອສ຺ສຣາຊປ຺ປມຸຂານິ, ມມ ຕານິ ຈຕຸຣາສີຕິ ຣຖສຫສ຺ສານິ ສີຫຈມ຺ມປຣິວາຣານິ ພ຺ຍຄ຺ຆຈມ຺ມປຣິວາຣານິ ທີປິຈມ຺ມປຣິວາຣານິ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລປຣິວາຣານິ ໂສວຓ຺ຓາລງ຺ກາຣານິ ໂສວຓ຺ຓຘຊານິ ເຫມຊາລປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ເວຊຍນ຺ຕຣຖປ຺ປມຸຂານິ, ມມ ຕານິ ຈຕຸຣາສີຕິ ມຓິສຫສ຺ສານິ ມຓິຣຕນປ຺ປມຸຂານິ, ມມ ຕານິ ຈຕຸຣາສີຕິ ອິຕ຺ຖິສຫສ຺ສານິ ສຸຠທ຺ທາເທວິປ຺ປມຸຂານິ, ມມ ຕານິ ຈຕຸຣາສີຕິ ຄຫປຕິສຫສ຺ສານິ ຄຫປຕິຣຕນປ຺ປມຸຂານິ, ມມ ຕານິ ຈຕຸຣາສີຕິ ຂຕ຺ຕິຍສຫສ຺ສານິ ອນຸຍນ຺ຕານິ ປຣິຓາຍກຣຕນປ຺ປມຸຂານິ, ມມ ຕານິ ຈຕຸຣາສີຕິ ເຘນຸສຫສ຺ສານິ ທຸຫສນ຺ທນານິ ກໍສູປຘາຣຓານິ, ມມ ຕານິ ຈຕຸຣາສີຕິ ວຕ຺ຖໂກຏິສຫສ຺ສານິ ໂຂມສຸຂຸມານໍ ກປ຺ປາສິກສຸຂຸມານໍ ໂກເສຍ຺ຍສຸຂຸມານໍ ກມ຺ພລສຸຂຸມານໍ, ມມ ຕານິ ຈຕຸຣາສີຕິ ຖາລິປາກສຫສ຺ສານິ ສາຍໍ ປາຕໍ ຠຕ຺ຕາຠິຫາໂຣ ອຠິຫຣິຍິຕ຺ຖ.

໒໗໑. ‘‘ເຕສໍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ຈຕຸຣາສີຕິນຄຣສຫສ຺ສານໍ ເອກຎ຺ເຎວ ຕໍ ນຄຣໍ ໂຫຕິ, ຍໍ ເຕນ ສມເຍນ ອຊ຺ຌາວສາມິ ຍທິທໍ ກຸສາວຕີ ຣາຊຘານີ. ເຕສໍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ຈຕຸຣາສີຕິປາສາທສຫສ຺ສານໍ ເອໂກເຍວ ໂສ ປາສາໂທ ໂຫຕິ, ຍໍ ເຕນ ສມເຍນ ອຊ຺ຌາວສາມິ ຍທິທໍ ຘມ຺ໂມ ປາສາໂທ. ເຕສໍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ຈຕຸຣາສີຕິກູຏາຄາຣສຫສ຺ສານໍ ເອກຎ຺ເຎວ ຕໍ ກູຏາຄາຣໍ ໂຫຕິ, ຍໍ ເຕນ ສມເຍນ ອຊ຺ຌາວສາມິ ຍທິທໍ ມຫາວິຍູຫໍ ກູຏາຄາຣໍ. ເຕສໍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ຈຕຸຣາສີຕິປລ຺ລງ຺ກສຫສ຺ສານໍ ເອໂກເຍວ ໂສ ປລ຺ລງ຺ໂກ ໂຫຕິ, ຍໍ ເຕນ ສມເຍນ ປຣິຠຸຎ຺ຊາມິ ຍທິທໍ ໂສວຓ຺ຓມໂຍ ວາ ຣູປິຍມໂຍ ວາ ທນ຺ຕມໂຍ ວາ ສາຣມໂຍ ວາ. ເຕສໍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ຈຕຸຣາສີຕິນາຄສຫສ຺ສານໍ ເອໂກເຍວ ໂສ ນາໂຄ ໂຫຕິ, ຍໍ ເຕນ ສມເຍນ ອຠິຣຸຫາມິ ຍທິທໍ ອຸໂປສໂຖ ນາຄຣາຊາ. ເຕສໍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ຈຕຸຣາສີຕິອສ຺ສສຫສ຺ສານໍ ເອໂກເຍວ ໂສ ອສ຺ໂສ ໂຫຕິ, ຍໍ ເຕນ ສມເຍນ ອຠິຣຸຫາມິ ຍທິທໍ ວລາຫໂກ ອສ຺ສຣາຊາ. ເຕສໍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ຈຕຸຣາສີຕິຣຖສຫສ຺ສານໍ ເອໂກເຍວ ໂສ ຣໂຖ ໂຫຕິ, ຍໍ ເຕນ ສມເຍນ ອຠິຣຸຫາມິ ຍທິທໍ ເວຊຍນ຺ຕຣໂຖ. ເຕສໍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ຈຕຸຣາສີຕິອິຕ຺ຖິສຫສ຺ສານໍ ເອກາເຍວ ສາ ອິຕ຺ຖີ ໂຫຕິ, ຍາ ເຕນ ສມເຍນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕິ ຂຕ຺ຕິຍານີ ວາ ເວສ຺ສິນີ [ເວສ຺ສາຍິນີ (ສ຺ຍາ.), ເວລາມິການີ (ກ. ສີ. ປີ.) ເວລາມິກາ (ສໍ. ນິ. ໓.໙໖)] ວາ. ເຕສໍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ວາ. ເຕສໍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ຈຕຸຣາສີຕິວຕ຺ຖໂກຏິສຫສ຺ສານໍ ເອກໍເຍວ ຕໍ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ໂຫຕິ, ຍໍ ເຕນ ສມເຍນ ປຣິທຫາມິ ໂຂມສຸຂຸມໍ ວາ ກປ຺ປາສິກສຸຂຸມໍ ວາ ໂກເສຍ຺ຍສຸຂຸມໍ ວາ ກມ຺ພລສຸຂຸມໍ ວາ. ເຕສໍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ຈຕຸຣາສີຕິຖາລິປາກສຫສ຺ສານໍ ເອໂກເຍວ ໂສ ຖາລິປາໂກ ໂຫຕິ, ຍໂຕ ນາຬິໂກທນປຣມໍ ຠຸຎ຺ຊາມິ ຕທຸປິຍຎ຺ຈ ສູເປຍ຺ຍໍ.

໒໗໒. ‘‘ປສ຺ສານນ຺ທ, ສພ຺ເພເຕ ສງ຺ຂາຣາ ອຕີຕາ ນິຣຸທ຺ຘາ ວິປຣິຓຕາ. ເອວໍ ອນິຈ຺ຈາ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສງ຺ຂາຣາ; ເອວໍ ອທ຺ຘຸວາ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສງ຺ຂາຣາ; ເອວໍ ອນສ຺ສາສິກາ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສງ຺ຂາຣາ! ຍາວຎ຺ຈິທໍ, ອານນ຺ທ, ອລເມວ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕຸໍ, ອລໍ ວິຣຊ຺ຊິຕຸໍ, ອລໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕຸໍ.

‘‘ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຂ ປນາຫໍ, ອານນ຺ທ, ອຠິຊານາມິ ອິມສ຺ມິໍ ປເທເສ ສຣີຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຣາຊາວ ສມາໂນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຈາຕຸຣນ຺ໂຕ ວິຊິຕາວີ ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕຣຕນສມນ຺ນາຄໂຕ, ອຍໍ ສຕ຺ຕໂມ ສຣີຣນິກ຺ເຂໂປ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ, ອານນ຺ທ, ຕໍ ປເທສໍ ສມນຸປສ຺ສາມິ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ຍຕ຺ຖ ຕຖາຄໂຕ ອຏ຺ຐມໍ ສຣີຣໍ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ, ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ອນິຈ຺ຈາ ວຕ ສງ຺ຂາຣາ, ອຸປ຺ປາທວຍຘມ຺ມິໂນ;

ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວູປສໂມ ສຸໂຂ’’ຕິ.

ມຫາສຸທສ຺ສນສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.