໓. ອມ຺ພຏ຺ຐສຸຕ຺ຕໍ

໒໕໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ເຍນ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລໍ ນາມ ໂກສລານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄເລ ວິຫຣຕິ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລວນສຓ຺ເຑ.

ໂປກ຺ຂຣສາຕິວຕ຺ຖຸ

໒໕໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂປກ຺ຂຣສາຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໍ [ໂປກ຺ຂຣສາຕີ (ສີ.), ໂປກ຺ຂຣສາທິ (ປີ.)] ອຊ຺ຌາວສຕິ ສຕ຺ຕຸສ຺ສທໍ ສຕິຓກຏ຺ໂຐທກໍ ສຘຎ຺ຎໍ ຣາຊໂຠຄ຺ຄໍ ຣຎ຺ຎາ ປເສນທິນາ ໂກສເລນ ທິນ຺ນໍ ຣາຊທາຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມເທຍ຺ຍໍ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂປກ຺ຂຣສາຕິ – ‘‘ສມໂຓ ຂລຸ, ໂຠ, ໂຄຕໂມ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄເລ ວິຫຣຕິ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລວນສຓ຺ເຑ. ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ [ຠຄວາຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ອຸປຣິໂສຓທຓ຺ຑສຸຕ຺ຕາທີສຸປິ ພຸທ຺ຘຄຸຓກຖາຍໍ ເອວເມວ ທິສ຺ສຕິ]. ໂສ ອິມໍ ໂລກໍ ສເທວກໍ ສມາຣກໍ ສພ຺ຣຫ຺ມກໍ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຊໍ ສເທວມນຸສ຺ສໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທຕິ. ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ, ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ສາຘຸ ໂຂ ປນ ຕຖາຣູປານໍ ອຣຫຕໍ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອມ຺ພຏ຺ຐມາຓໂວ

໒໕໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂປກ຺ຂຣສາຕິສ຺ສ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ນາມ ມາຓໂວ ອນ຺ເຕວາສີ ໂຫຕິ ອຊ຺ຌາຍໂກ ມນ຺ຕຘໂຣ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ [ເພທານໍ (ກ.)] ປາຣຄູ ສນິຆຓ຺ຑຸເກຏຸຠານໍ ສາກ຺ຂຣປ຺ປເຠທານໍ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມານໍ ປທໂກ ເວຍ຺ຍາກຣໂຓ ໂລກາຍຕມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ອນວໂຍ ອນຸຎ຺ຎາຕປຏິຎ຺ຎາໂຕ ສເກ ອາຈຣິຍເກ ເຕວິຊ຺ຊເກ ປາວຈເນ – ‘‘ຍມຫໍ ຊານາມິ, ຕໍ ຕ຺ວໍ ຊານາສິ; ຍໍ ຕ຺ວໍ ຊານາສິ ຕມຫໍ ຊານາມີ’’ຕິ.

໒໕໗. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂປກ຺ຂຣສາຕິ ອມ຺ພຏ຺ຐໍ ມາຓວໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ, ຕາຕ ອມ຺ພຏ຺ຐ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄເລ ວິຫຣຕິ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລວນສຓ຺ເຑ. ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ, ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’. ໂສ ອິມໍ ໂລກໍ ສເທວກໍ ສມາຣກໍ ສພ຺ຣຫ຺ມກໍ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຊໍ ສເທວມນຸສ຺ສໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທຕິ. ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ, ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ສາຘຸ ໂຂ ປນ ຕຖາຣູປານໍ ອຣຫຕໍ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີຕິ. ເອຫິ ຕ຺ວໍ ຕາຕ ອມ຺ພຏ຺ຐ, ເຍນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ຊານາຫິ, ຍທິ ວາ ຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ຕຖາສນ຺ຕໍເຍວ ສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ, ຍທິ ວາ ໂນ ຕຖາ. ຍທິ ວາ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຕາທິໂສ, ຍທິ ວາ ນ ຕາທິໂສ, ຕຖາ ມຍໍ ຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ເວທິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

໒໕໘. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນາຫໍ, ໂຠ, ຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ຊານິສ຺ສາມິ – ‘ຍທິ ວາ ຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ຕຖາສນ຺ຕໍເຍວ ສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ, ຍທິ ວາ ໂນ ຕຖາ. ຍທິ ວາ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຕາທິໂສ, ຍທິ ວາ ນ ຕາທິໂສ’’’ຕິ?

‘‘ອາຄຕານິ ໂຂ, ຕາຕ ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອມ຺ຫາກໍ ມນ຺ເຕສຸ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ, ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ທ຺ເວເຍວ ຄຕິໂຍ ຠວນ຺ຕິ ອນຎ຺ຎາ. ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ, ຣາຊາ ໂຫຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຈາຕຸຣນ຺ໂຕ ວິຊິຕາວີ ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕຣຕນສມນ຺ນາຄໂຕ. ຕສ຺ສິມານິ ສຕ຺ຕ ຣຕນານິ ຠວນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຈກ຺ກຣຕນໍ, ຫຕ຺ຖິຣຕນໍ, ອສ຺ສຣຕນໍ, ມຓິຣຕນໍ, ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ, ຄຫປຕິຣຕນໍ, ປຣິຓາຍກຣຕນເມວ ສຕ຺ຕມໍ. ປໂຣສຫສ຺ສໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ ຠວນ຺ຕິ ສູຣາ ວີຣງ຺ຄຣູປາ ປຣເສນປ຺ປມທ຺ທນາ. ໂສ ອິມໍ ປຖວິໍ ສາຄຣປຣິຍນ຺ຕໍ ອທຓ຺ເຑນ ອສຕ຺ເຖນ ຘມ຺ເມນ ອຠິວິຊິຍ ອຊ຺ຌາວສຕິ. ສເຈ ໂຂ ປນ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ, ອຣຫໍ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທ. ອຫໍ ໂຂ ປນ, ຕາຕ ອມ຺ພຏ຺ຐ, ມນ຺ຕານໍ ທາຕາ; ຕ຺ວໍ ມນ຺ຕານໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕາ’’ຕິ.

໒໕໙. ‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂປກ຺ຂຣສາຕິສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ໂປກ຺ຂຣສາຕິໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ວຬວາຣຖມາຣຸຍ຺ຫ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ມາຓວເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລວນສຓ຺ໂຑ ເຕນ ປາຍາສິ. ຍາວຕິກາ ຍານສ຺ສ ຠູມິ ຍາເນນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍານາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕິໂກວ ອາຣາມໍ ປາວິສິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ອພ຺ໂຠກາເສ ຈງ຺ກມນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ, ເອຕຣຫິ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ວິຫຣຕິ? ຕຎ຺ຫິ ມຍໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ທສ຺ສນາຍ ອິຘູປສງ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ.

໒໖໐. ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ອຠິຎ຺ຎາຕໂກລຎ຺ໂຎ ເຈວ ອຠິຎ຺ຎາຕສ຺ສ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂປກ຺ຂຣສາຕິສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສີ. ອຄຣຸ ໂຂ ປນ ຠຄວໂຕ ເອວຣູເປຫິ ກຸລປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ກຖາສລ຺ລາໂປ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເຕ ອມ຺ພຏ຺ຐໍ ມາຓວໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ເອໂສ ອມ຺ພຏ຺ຐ ວິຫາໂຣ ສໍວຸຕທ຺ວາໂຣ, ເຕນ ອປ຺ປສທ຺ໂທ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕຣມາໂນ ອາຬິນ຺ທໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກາສິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຬໍ ອາໂກເຏຫິ, ວິວຣິສ຺ສຕິ ເຕ ຠຄວາ ທ຺ວາຣ’’ນ຺ຕິ.

໒໖໑. ອຖ ໂຂ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ເຍນ ໂສ ວິຫາໂຣ ສໍວຸຕທ຺ວາໂຣ, ເຕນ ອປ຺ປສທ຺ໂທ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕຣມາໂນ ອາຬິນ຺ທໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກາສິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຬໍ ອາໂກເຏສິ. ວິວຣິ ຠຄວາ ທ຺ວາຣໍ. ປາວິສິ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ. ມາຓວກາປິ ປວິສິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ, ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ປນ ມາຓໂວ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕປິ ນິສິນ຺ເນນ ຠຄວຕາ ກຎ຺ຈິ ກຎ຺ຈິ [ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ (ກ.)] ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕິ, ຐິໂຕປິ ນິສິນ຺ເນນ ຠຄວຕາ ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕິ.

໒໖໒. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອມ຺ພຏ຺ຐໍ ມາຓວໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອວໍ ນຸ ເຕ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວຸທ຺ເຘຫິ ມຫລ຺ລເກຫິ ອາຈຣິຍປາຈຣິເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ກຖາສລ຺ລາໂປ ໂຫຕິ, ຍຖຍິທໍ ຈຣໍ ຕິຏ຺ຐໍ ນິສິນ຺ເນນ ມຍາ ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕີ’’ຕິ?

ປຐມອິພ຺ຠວາໂທ

໒໖໓. ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ. ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວາ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິຕຸມຣຫຕິ, ຐິໂຕ ວາ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຐິເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິຕຸມຣຫຕິ, ນິສິນ຺ໂນ ວາ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິສິນ຺ເນນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິຕຸມຣຫຕິ, ສຍາໂນ ວາ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສຍາເນນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິຕຸມຣຫຕິ. ເຍ ຈ ໂຂ ເຕ, ໂຠ ໂຄຕມ, ມຸຓ຺ຑກາ ສມຓກາ ອິພ຺ຠາ ກຓ຺ຫາ [ກິຓ຺ຫາ (ກ. ສີ. ປີ.)] ພນ຺ຘຸປາທາປຈ຺ຈາ, ເຕຫິປິ ເມ ສທ຺ຘິໍ ເອວໍ ກຖາສລ຺ລາໂປ ໂຫຕິ, ຍຖຣິວ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນາ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິກວໂຕ ໂຂ ປນ ເຕ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອິຘາຄມນໍ ອໂຫສິ, ຍາເຍວ ໂຂ ປນຕ຺ຖາຍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖ [ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາໂຖ (ສີ. ປີ.)], ຕເມວ ອຕ຺ຖໍ ສາຘຸກໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍາຖ [ມນສິກເຣຍ຺ຍາໂຖ (ສີ. ປີ.)]. ອວຸສິຕວາເຍວ ໂຂ ປນ ໂຠ ອຍໍ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ວຸສິຕມານີ ກິມຎ຺ຎຕ຺ຣ ອວຸສິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ.

໒໖໔. ອຖ ໂຂ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ຠຄວຕາ ອວຸສິຕວາເທນ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ກຸປິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ຂຸໍເສນ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ວມ຺ເຠນ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ອຸປວທມາໂນ – ‘‘ສມໂຓ ຈ ເມ, ໂຠ, ໂຄຕໂມ ປາປິໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຈຓ຺ຑາ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສກ຺ຍຊາຕິ; ຜຣຸສາ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສກ຺ຍຊາຕິ; ລຫຸສາ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສກ຺ຍຊາຕິ; ຠສ຺ສາ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສກ຺ຍຊາຕິ; ອິພ຺ຠາ ສນ຺ຕາ ອິພ຺ຠາ ສມານາ ນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ [ຄຣຸກໂຣນ຺ຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ມາເນນ຺ຕິ, ນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປູເຊນ຺ຕິ, ນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອປຈາຍນ຺ຕິ. ຕຍິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນຈ຺ຉນ຺ນໍ, ຕຍິທໍ ນປ຺ປຕິຣູປໍ, ຍທິເມ ສກ຺ຍາ ອິພ຺ຠາ ສນ຺ຕາ ອິພ຺ຠາ ສມານາ ນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ມາເນນ຺ຕິ, ນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປູເຊນ຺ຕິ, ນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອປຈາຍນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິຕິຫ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ອິທໍ ປຐມໍ ສກ຺ເຍສຸ ອິພ຺ຠວາທໍ ນິປາເຕສິ.

ທຸຕິຍອິພ຺ຠວາໂທ

໒໖໕. ‘‘ກິໍ ປນ ເຕ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ສກ຺ຍາ ອປຣທ຺ຘຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອກມິທາຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສມຍໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂປກ຺ຂຣສາຕິສ຺ສ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ອຄມາສິໍ. ເຍນ ສກ຺ຍານໍ ສນ຺ຘາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ສກ຺ຍາ ເຈວ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ຈ ສນ຺ຘາຄາເຣ [ສນ຺ຖາຄາເຣ (ສີ. ປີ.)] ອຸຈ຺ເຈສຸ ອາສເນສຸ ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອງ຺ຄຸລິປໂຕທເກຫິ [ອງ຺ຄຸລິປໂຕທເກນ (ປີ.)] ສຎ຺ຊຄ຺ຆນ຺ຕາ ສໍກີຬນ຺ຕາ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ມມຎ຺ເຎວ ມຎ຺ເຎ ອນຸຊຄ຺ຆນ຺ຕາ, ນ ມໍ ໂກຈິ ອາສເນນປິ ນິມນ຺ເຕສິ. ຕຍິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນຈ຺ຉນ຺ນໍ, ຕຍິທໍ ນປ຺ປຕິຣູປໍ, ຍທິເມ ສກ຺ຍາ ອິພ຺ຠາ ສນ຺ຕາ ອິພ຺ຠາ ສມານາ ນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ມາເນນ຺ຕິ, ນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປູເຊນ຺ຕິ, ນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອປຈາຍນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິຕິຫ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ອິທໍ ທຸຕິຍໍ ສກ຺ເຍສຸ ອິພ຺ຠວາທໍ ນິປາເຕສິ.

ຕຕິຍອິພ຺ຠວາໂທ

໒໖໖. ‘‘ລຏຸກິກາປິ ໂຂ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ສກຸຓິກາ ສເກ ກຸລາວເກ ກາມລາປິນີ ໂຫຕິ. ສກໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ສກ຺ຍານໍ ຍທິທໍ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ, ນາຣຫຕາຍສ຺ມາ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ອິມາຍ ອປ຺ປມຕ຺ຕາຍ ອຠິສຊ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ວຓ຺ຓາ – ຂຕ຺ຕິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເວສ຺ສາ ສຸທ຺ທາ. ອິເມສຎ຺ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຈຕຸນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານໍ ຕໂຍ ວຓ຺ຓາ – ຂຕ຺ຕິຍາ ຈ ເວສ຺ສາ ຈ ສຸທ຺ທາ ຈ – ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ເສວ ປຣິຈາຣກາ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕຍິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນຈ຺ຉນ຺ນໍ, ຕຍິທໍ ນປ຺ປຕິຣູປໍ, ຍທິເມ ສກ຺ຍາ ອິພ຺ຠາ ສນ຺ຕາ ອິພ຺ຠາ ສມານາ ນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ມາເນນ຺ຕິ, ນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປູເຊນ຺ຕິ, ນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອປຈາຍນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິຕິຫ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ອິທໍ ຕຕິຍໍ ສກ຺ເຍສຸ ອິພ຺ຠວາທໍ ນິປາເຕສິ.

ທາສິປຸຕ຺ຕວາໂທ

໒໖໗. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຕິພາຬ຺ຫໍ ໂຂ ອຍໍ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ສກ຺ເຍສຸ ອິພ຺ຠວາເທນ ນິມ຺ມາເທຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ໂຄຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອມ຺ພຏ຺ຐໍ ມາຓວໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຖໍ ໂຄຕ຺ໂຕສິ, ອມ຺ພຏ຺ຐາ’’ຕິ? ‘‘ກຓ຺ຫາຍໂນຫມສ຺ມິ, ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິ. ໂປຣາຓໍ ໂຂ ປນ ເຕ ອມ຺ພຏ຺ຐ ມາຕາເປຕ຺ຕິກໍ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ອນຸສ຺ສຣໂຕ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕາ ສກ຺ຍາ ຠວນ຺ຕິ; ທາສິປຸຕ຺ໂຕ ຕ຺ວມສິ ສກ຺ຍານໍ. ສກ຺ຍາ ໂຂ ປນ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ຣາຊານໍ ໂອກ຺ກາກໍ ປິຕາມຫໍ ທຫນ຺ຕິ.

‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ຣາຊາ ໂອກ຺ກາໂກ ຍາ ສາ ມເຫສີ ປິຍາ ມນາປາ, ຕສ຺ສາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ປຣິຓາເມຕຸກາໂມ ເຊຏ຺ຐກຸມາເຣ ຣຏ຺ຐສ຺ມາ ປພ຺ພາເຊສິ – ໂອກ຺ກາມຸຂໍ ກຣກຓ຺ຑໍ [ອຸກ຺ກາມຸຂໍ ກຣກຓ຺ຑຸໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ຫຕ຺ຖິນິກໍ ສິນິສູຣໍ [ສິນິປຸຣໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)]. ເຕ ຣຏ຺ຐສ຺ມາ ປພ຺ພາຊິຕາ ຫິມວນ຺ຕປສ຺ເສ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຕີເຣ ມຫາສາກສຓ຺ໂຑ, ຕຕ຺ຖ ວາສໍ ກປ຺ເປສຸໍ. ເຕ ຊາຕິສມ຺ເຠທຠຍາ ສກາຫິ ຠຄິນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປສຸໍ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ຣາຊາ ໂອກ຺ກາໂກ ອມຈ຺ເຈ ປາຣິສຊ຺ເຊ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ, ເອຕຣຫິ ກຸມາຣາ ສມ຺ມນ຺ຕີ’ຕິ? ‘ອຕ຺ຖິ, ເທວ, ຫິມວນ຺ຕປສ຺ເສ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຕີເຣ ມຫາສາກສຓ຺ໂຑ, ຕຕ຺ເຖຕຣຫິ ກຸມາຣາ ສມ຺ມນ຺ຕິ. ເຕ ຊາຕິສມ຺ເຠທຠຍາ ສກາຫິ ຠຄິນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປນ຺ຕີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ຣາຊາ ໂອກ຺ກາໂກ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘ສກ຺ຍາ ວຕ, ໂຠ, ກຸມາຣາ, ປຣມສກ຺ຍາ ວຕ, ໂຠ, ກຸມາຣາ’ຕິ. ຕທຄ຺ເຄ ໂຂ ປນ ອມ຺ພຏ຺ຐ ສກ຺ຍາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ; ໂສ ຈ ເນສໍ ປຸພ຺ພປຸຣິໂສ.

‘‘ຣຎ຺ໂຎ ໂຂ ປນ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ໂອກ຺ກາກສ຺ສ ທິສາ ນາມ ທາສີ ອໂຫສິ. ສາ ກຓ຺ຫໍ ນາມ [ສາ ກຓ຺ຫໍ (ປີ.)] ຊເນສິ. ຊາໂຕ ກຓ຺ໂຫ ປພ຺ຍາຫາສິ – ‘ໂຘວຖ ມໍ, ອມ຺ມ, ນຫາເປຖ ມໍ ອມ຺ມ, ອິມສ຺ມາ ມໍ ອສຸຈິສ຺ມາ ປຣິໂມເຈຖ, ອຕ຺ຖາຍ ໂວ ຠວິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຍຖາ ໂຂ ປນ ອມ຺ພຏ຺ຐ ເອຕຣຫິ ມນຸສ຺ສາ ປິສາເຈ ທິສ຺ວາ ‘ປິສາຈາ’ຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມນຸສ຺ສາ ປິສາເຈ ‘ກຓ຺ຫາ’ຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ. ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ອຍໍ ຊາໂຕ ປພ຺ຍາຫາສິ, ກຓ຺ໂຫ ຊາໂຕ, ປິສາໂຈ ຊາໂຕ’ຕິ. ຕທຄ຺ເຄ ໂຂ ປນ, ອມ຺ພຏ຺ຐ ກຓ຺ຫາຍນາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ໂສ ຈ ກຓ຺ຫາຍນານໍ ປຸພ຺ພປຸຣິໂສ. ອິຕິ ໂຂ ເຕ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ໂປຣາຓໍ ມາຕາເປຕ຺ຕິກໍ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ອນຸສ຺ສຣໂຕ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕາ ສກ຺ຍາ ຠວນ຺ຕິ, ທາສິປຸຕ຺ໂຕ ຕ຺ວມສິ ສກ຺ຍານ’’ນ຺ຕິ.

໒໖໘. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ເຕ ມາຓວກາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ມາ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອມ຺ພຏ຺ຐໍ ອຕິພາຬ຺ຫໍ ທາສິປຸຕ຺ຕວາເທນ ນິມ຺ມາເທສິ. ສຸຊາໂຕ ຈ, ໂຠ ໂຄຕມ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຈ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຈ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ, ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣໂຓ ຈ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ຈ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ, ປໂຫຕິ ຈ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ອສ຺ມິໍ ວຈເນ ປຏິມນ຺ເຕຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໒໖໙. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ມາຓວເກ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສເຈ ໂຂ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມາຓວການໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ທຸຊ຺ຊາໂຕ ຈ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ, ອກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຈ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ, ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕ ຈ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ, ອກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣໂຓ ຈ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ, ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ຈ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ, ນ ຈ ປໂຫຕິ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ອສ຺ມິໍ ວຈເນ ປຏິມນ຺ເຕຕຸ’ນ຺ຕິ, ຕິຏ຺ຐຕຸ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ, ຕຸມ຺ເຫ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕວ຺ໂຫ ອສ຺ມິໍ ວຈເນ. ສເຈ ປນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມາຓວການໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ສຸຊາໂຕ ຈ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຈ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຈ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ, ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣໂຓ ຈ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ຈ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ, ປໂຫຕິ ຈ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ອສ຺ມິໍ ວຈເນ ປຏິມນ຺ເຕຕຸ’ນ຺ຕິ, ຕິຏ຺ຐຖ ຕຸມ຺ເຫ; ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ປຏິມນ຺ເຕຕູ’’ຕິ.

‘‘ສຸຊາໂຕ ຈ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຈ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຈ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ, ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣໂຓ ຈ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ຈ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ, ປໂຫຕິ ຈ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ອສ຺ມິໍ ວຈເນ ປຏິມນ຺ເຕຕຸໍ, ຕຸຓ຺ຫີ ມຍໍ ຠວິສ຺ສາມ, ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ອສ຺ມິໍ ວຈເນ ປຏິມນ຺ເຕຕູ’’ຕິ.

໒໗໐. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອມ຺ພຏ຺ຐໍ ມາຓວໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ປນ ເຕ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ສຫຘມ຺ມິໂກ ປຎ຺ໂຫ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອກາມາ ພ຺ຍາກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ຕ຺ວໍ ນ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສສິ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣິສ຺ສສິ, ຕຸຓ຺ຫີ ວາ ຠວິສ຺ສສິ, ປກ຺ກມິສ຺ສສິ ວາ ເອຕ຺ເຖວ ເຕ ສຕ຺ຕຘາ ມຸທ຺ຘາ ຜລິສ຺ສຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ກິນ຺ຕິ ເຕ ສຸຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວຸທ຺ຘານໍ ມຫລ຺ລການໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານໍ ຠາສມານານໍ ກຸໂຕປຠຸຕິກາ ກຓ຺ຫາຍນາ, ໂກ ຈ ກຓ຺ຫາຍນານໍ ປຸພ຺ພປຸຣິໂສ’’ຕິ?

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ອມ຺ພຏ຺ຐໍ ມາຓວໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ກິນ຺ຕິ ເຕ ສຸຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວຸທ຺ຘານໍ ມຫລ຺ລການໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານໍ ຠາສມານານໍ ກຸໂຕປຠຸຕິກາ ກຓ຺ຫາຍນາ, ໂກ ຈ ກຓ຺ຫາຍນານໍ ປຸພ຺ພປຸຣິໂສ’’ຕິ? ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອມ຺ພຏ຺ຐໍ ມາຓວໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ພ຺ຍາກໂຣຫິ ທານິ ອມ຺ພຏ຺ຐ, ນ ທານິ, ເຕ ຕຸຓ຺ຫີຠາວສ຺ສ ກາໂລ. ໂຍ ໂຂ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ຕຖາຄເຕນ ຍາວຕຕິຍກໍ ສຫຘມ຺ມິກໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ນ ພ຺ຍາກໂຣຕິ, ເອຕ຺ເຖວສ຺ສ ສຕ຺ຕຘາ ມຸທ຺ຘາ ຜລິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

໒໗໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ວຊິຣປາຓີ ຍກ຺ໂຂ ມຫນ຺ຕໍ ອໂຍກູຏໍ ອາທາຍ ອາທິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕໍ ສໂຊຕິຠູຕໍ [ສຎ຺ໂຊຕິຠູຕໍ (ສ຺ຍາ.)] ອມ຺ພຏ຺ຐສ຺ສ ມາຓວສ຺ສ ອຸປຣິ ເວຫາສໍ ຐິໂຕ ໂຫຕິ – ‘‘ສຈາຍໍ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ຠຄວຕາ ຍາວຕຕິຍກໍ ສຫຘມ຺ມິກໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ນ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ເຖວສ຺ສ ສຕ຺ຕຘາ ມຸທ຺ຘໍ ຜາເລສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕໍ ໂຂ ປນ ວຊິຣປາຓິໍ ຍກ຺ຂໍ ຠຄວາ ເຈວ ປສ຺ສຕິ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ຈ ມາຓໂວ.

໒໗໒. ອຖ ໂຂ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ຠີໂຕ ສໍວິຄ຺ໂຄ ໂລມຫຏ຺ຐຊາໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ຕາຓໍ ຄເວສີ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ເລຓໍ ຄເວສີ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ສຣຓໍ ຄເວສີ – ອຸປນິສີທິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິເມຕໍ [ກິໍ ເມ ຕໍ (ກ.)] ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອາຫ? ປຸນຠວໍ ໂຄຕໂມ ພ຺ຣວິຕູ’’ຕິ [ພ຺ຣູຕຸ (ສ຺ຍາ.)].

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ກິນ຺ຕິ ເຕ ສຸຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວຸທ຺ຘານໍ ມຫລ຺ລການໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານໍ ຠາສມານານໍ ກຸໂຕປຠຸຕິກາ ກຓ຺ຫາຍນາ, ໂກ ຈ ກຓ຺ຫາຍນານໍ ປຸພ຺ພປຸຣິໂສ’’ຕິ? ‘‘ເອວເມວ ເມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສຸຕໍ ຍເຖວ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອາຫ. ຕໂຕປຠຸຕິກາ ກຓ຺ຫາຍນາ; ໂສ ຈ ກຓ຺ຫາຍນານໍ ປຸພ຺ພປຸຣິໂສ’’ຕິ.

ອມ຺ພຏ຺ຐວໍສກຖາ

໒໗໓. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ເຕ ມາຓວກາ ອຸນ຺ນາທິໂນ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາ ອເຫສຸໍ – ‘‘ທຸຊ຺ຊາໂຕ ກິຣ, ໂຠ, ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ; ອກຸລປຸຕ຺ໂຕ ກິຣ, ໂຠ, ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ; ທາສິປຸຕ຺ໂຕ ກິຣ, ໂຠ, ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ສກ຺ຍານໍ. ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕາ ກິຣ, ໂຠ, ອມ຺ພຏ຺ຐສ຺ສ ມາຓວສ຺ສ ສກ຺ຍາ ຠວນ຺ຕິ. ຘມ຺ມວາທິໍເຍວ ກິຣ ມຍໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອປສາເທຕພ຺ພໍ ອມຎ຺ຎິມ຺ຫາ’’ຕິ.

໒໗໔. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຕິພາຬ຺ຫໍ ໂຂ ອິເມ ມາຓວກາ ອມ຺ພຏ຺ຐໍ ມາຓວໍ ທາສິປຸຕ຺ຕວາເທນ ນິມ຺ມາເທນ຺ຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ປຣິໂມເຈຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ມາຓວເກ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ, ມາຓວກາ, ອມ຺ພຏ຺ຐໍ ມາຓວໍ ອຕິພາຬ຺ຫໍ ທາສິປຸຕ຺ຕວາເທນ ນິມ຺ມາເທຖ. ອຸຬາໂຣ ໂສ ກຓ຺ໂຫ ອິສິ ອໂຫສິ. ໂສ ທກ຺ຂິຓຊນປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມມນ຺ເຕ ອຘີຍິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ໂອກ຺ກາກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມທ຺ທຣູປິໍ ຘີຕຣໍ ຍາຈິ. ຕສ຺ສ ຣາຊາ ໂອກ຺ກາໂກ – ‘ໂກ ເນວໍ ເຣ ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ທາສິປຸຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ມທ຺ທຣູປິໍ ຘີຕຣໍ ຍາຈຕີ’’’ ຕິ, ກຸປິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ຂຸຣປ຺ປໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິ [ສນ຺ນຫິ (ກ.)]. ໂສ ຕໍ ຂຸຣປ຺ປໍ ເນວ ອສກ຺ຂິ ມຸຎ຺ຈິຕຸໍ, ໂນ ປຏິສໍຫຣິຕຸໍ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ມາຓວກາ, ອມຈ຺ຈາ ປາຣິສຊ຺ຊາ ກຓ຺ຫໍ ອິສິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ໂສຕ຺ຖິ, ຠທ຺ທນ຺ເຕ [ຠທນ຺ເຕ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ໂຫຕຸ ຣຎ຺ໂຎ; ໂສຕ຺ຖິ, ຠທ຺ທນ຺ເຕ, ໂຫຕຸ ຣຎ຺ໂຎ’ຕິ. ‘ໂສຕ຺ຖິ ຠວິສ຺ສຕິ ຣຎ຺ໂຎ, ອປິ ຈ ຣາຊາ ຍທິ ອໂຘ ຂຸຣປ຺ປໍ ມຸຎ຺ຈິສ຺ສຕິ, ຍາວຕາ ຣຎ຺ໂຎ ວິຊິຕໍ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຖວີ ອຸນ຺ທ຺ຣິຍິສ຺ສຕີ’ຕິ. ‘ໂສຕ຺ຖິ, ຠທ຺ທນ຺ເຕ, ໂຫຕຸ ຣຎ຺ໂຎ, ໂສຕ຺ຖິ ຊນປທສ຺ສາ’ຕິ. ‘ໂສຕ຺ຖິ ຠວິສ຺ສຕິ ຣຎ຺ໂຎ, ໂສຕ຺ຖິ ຊນປທສ຺ສ, ອປິ ຈ ຣາຊາ ຍທິ ອຸທ຺ຘໍ ຂຸຣປ຺ປໍ ມຸຎ຺ຈິສ຺ສຕິ, ຍາວຕາ ຣຎ຺ໂຎ ວິຊິຕໍ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ເທໂວ ນ ວສ຺ສິສ຺ສຕີ’ຕິ. ‘ໂສຕ຺ຖິ, ຠທ຺ທນ຺ເຕ, ໂຫຕຸ ຣຎ຺ໂຎ ໂສຕ຺ຖິ ຊນປທສ຺ສ ເທໂວ ຈ ວສ຺ສຕູ’ຕິ. ‘ໂສຕ຺ຖິ ຠວິສ຺ສຕິ ຣຎ຺ໂຎ ໂສຕ຺ຖິ ຊນປທສ຺ສ ເທໂວ ຈ ວສ຺ສິສ຺ສຕິ, ອປິ ຈ ຣາຊາ ເຊຏ຺ຐກຸມາເຣ ຂຸຣປ຺ປໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸ, ໂສຕ຺ຖິ ກຸມາໂຣ ປລ຺ໂລໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ມາຓວກາ, ອມຈ຺ຈາ ໂອກ຺ກາກສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘ໂອກ຺ກາໂກ ເຊຏ຺ຐກຸມາເຣ ຂຸຣປ຺ປໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸ. ໂສຕ຺ຖິ ກຸມາໂຣ ປລ຺ໂລໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ໂອກ຺ກາໂກ ເຊຏ຺ຐກຸມາເຣ ຂຸຣປ຺ປໍ ປຕິຏ຺ຐເປສິ, ໂສຕ຺ຖິ ກຸມາໂຣ ປລ຺ໂລໂມ ສມຠວິ. ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ຣາຊາ ໂອກ຺ກາໂກ ຠີໂຕ ສໍວິຄ຺ໂຄ ໂລມຫຏ຺ຐຊາໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ເຑນ ຕຊ຺ຊິໂຕ ມທ຺ທຣູປິໍ ຘີຕຣໍ ອທາສິ. ມາ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ, ມາຓວກາ, ອມ຺ພຏ຺ຐໍ ມາຓວໍ ອຕິພາຬ຺ຫໍ ທາສິປຸຕ຺ຕວາເທນ ນິມ຺ມາເທຖ, ອຸຬາໂຣ ໂສ ກຓ຺ໂຫ ອິສິ ອໂຫສີ’’ຕິ.

ຂຕ຺ຕິຍເສຏ຺ຐຠາໂວ

໒໗໕. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອມ຺ພຏ຺ຐໍ ມາຓວໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອິຘ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຎ຺ຎາຍ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍ, ເຕສໍ ສໍວາສມນ຺ວາຍ ປຸຕ຺ໂຕ ຊາເຍຖ. ໂຍ ໂສ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາເຣນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຎ຺ຎາຍ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ອປິ ນຸ ໂສ ລເຠຖ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ອາສນໍ ວາ ອຸທກໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ລເຠຖ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ອປິນຸ ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂຠເຊຍ຺ຍຸໍ ສທ຺ເຘ ວາ ຖາລິປາເກ ວາ ຍຎ຺ເຎ ວາ ປາຫຸເນ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂຠເຊຍ຺ຍຸໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ອປິນຸ ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ມນ຺ເຕ ວາເຈຍ຺ຍຸໍ ວາ ໂນ ວາ’’ຕິ? ‘‘ວາເຈຍ຺ຍຸໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ອປິນຸສ຺ສ ອິຕ຺ຖີສຸ ອາວຏໍ ວາ ອສ຺ສ ອນາວຏໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນາວຏໍ ຫິສ຺ສ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ອປິນຸ ນໍ ຂຕ຺ຕິຍາ ຂຕ຺ຕິຍາຠິເສເກນ ອຠິສິຎ຺ເຈຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ມາຕິໂຕ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອນຸປປນ຺ໂນ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອິຘ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸມາໂຣ ຂຕ຺ຕິຍກຎ຺ຎາຍ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍ, ເຕສໍ ສໍວາສມນ຺ວາຍ ປຸຕ຺ໂຕ ຊາເຍຖ. ໂຍ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸມາເຣນ ຂຕ຺ຕິຍກຎ຺ຎາຍ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ອປິນຸ ໂສ ລເຠຖ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ອາສນໍ ວາ ອຸທກໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ລເຠຖ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ອປິນຸ ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂຠເຊຍ຺ຍຸໍ ສທ຺ເຘ ວາ ຖາລິປາເກ ວາ ຍຎ຺ເຎ ວາ ປາຫຸເນ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂຠເຊຍ຺ຍຸໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ອປິນຸ ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ມນ຺ເຕ ວາເຈຍ຺ຍຸໍ ວາ ໂນ ວາ’’ຕິ? ‘‘ວາເຈຍ຺ຍຸໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ອປິນຸສ຺ສ ອິຕ຺ຖີສຸ ອາວຏໍ ວາ ອສ຺ສ ອນາວຏໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນາວຏໍ ຫິສ຺ສ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ອປິນຸ ນໍ ຂຕ຺ຕິຍາ ຂຕ຺ຕິຍາຠິເສເກນ ອຠິສິຎ຺ເຈຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ປິຕິໂຕ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອນຸປປນ຺ໂນ’’ຕິ.

໒໗໖. ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ອິຕ຺ຖິໍ ກຣິຕ຺ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ປຸຣິສໍ ກຣິຕ຺ວາ ຂຕ຺ຕິຍາວ ເສຏ຺ຐາ, ຫີນາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອິຘ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ປກຣເຓ ຂຸຣມຸຓ຺ຑໍ ກຣິຕ຺ວາ ຠສ຺ສປຸເຏນ ວຘິຕ຺ວາ ຣຏ຺ຐາ ວາ ນຄຣາ ວາ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍຸໍ. ອປິນຸ ໂສ ລເຠຖ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ອາສນໍ ວາ ອຸທກໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ອປິນຸ ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂຠເຊຍ຺ຍຸໍ ສທ຺ເຘ ວາ ຖາລິປາເກ ວາ ຍຎ຺ເຎ ວາ ປາຫຸເນ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ອປິນຸ ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ມນ຺ເຕ ວາເຈຍ຺ຍຸໍ ວາ ໂນ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ອປິນຸສ຺ສ ອິຕ຺ຖີສຸ ອາວຏໍ ວາ ອສ຺ສ ອນາວຏໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອາວຏໍ ຫິສ຺ສ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອິຘ ຂຕ຺ຕິຍາ ຂຕ຺ຕິຍໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ປກຣເຓ ຂຸຣມຸຓ຺ຑໍ ກຣິຕ຺ວາ ຠສ຺ສປຸເຏນ ວຘິຕ຺ວາ ຣຏ຺ຐາ ວາ ນຄຣາ ວາ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍຸໍ. ອປິນຸ ໂສ ລເຠຖ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ອາສນໍ ວາ ອຸທກໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ລເຠຖ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ອປິນຸ ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂຠເຊຍ຺ຍຸໍ ສທ຺ເຘ ວາ ຖາລິປາເກ ວາ ຍຎ຺ເຎ ວາ ປາຫຸເນ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂຠເຊຍ຺ຍຸໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ອປິນຸ ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ມນ຺ເຕ ວາເຈຍ຺ຍຸໍ ວາ ໂນ ວາ’’ຕິ? ‘‘ວາເຈຍ຺ຍຸໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ອປິນຸສ຺ສ ອິຕ຺ຖີສຸ ອາວຏໍ ວາ ອສ຺ສ ອນາວຏໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນາວຏໍ ຫິສ຺ສ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

໒໗໗. ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ຂຕ຺ຕິໂຍ ປຣມນິຫີນຕໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຍເທວ ນໍ ຂຕ຺ຕິຍາ ຂຸຣມຸຓ຺ຑໍ ກຣິຕ຺ວາ ຠສ຺ສປຸເຏນ ວຘິຕ຺ວາ ຣຏ຺ຐາ ວາ ນຄຣາ ວາ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕິ. ອິຕິ ໂຂ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ຍທາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ປຣມນິຫີນຕໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕທາປິ ຂຕ຺ຕິຍາວ ເສຏ຺ຐາ, ຫີນາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ. ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ເປສາ, ອມ຺ພຏ຺ຐ [ພ຺ຣຫ຺ມຸນາປິ ອມ຺ພຏ຺ຐ (ກ.), ພ຺ຣຫ຺ມຸນາປິ ເອໂສ ອມ຺ພຏ຺ຐ (ປີ.)], ສນງ຺ກຸມາເຣນ ຄາຖາ ຠາສິຕາ –

‘ຂຕ຺ຕິໂຍ ເສຏ຺ໂຐ ຊເນຕສ຺ມິໍ,

ເຍ ໂຄຕ຺ຕປຏິສາຣິໂນ;

ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ,

ໂສ ເສຏ຺ໂຐ ເທວມານຸເສ’ຕິ.

‘‘ສາ ໂຂ ປເນສາ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສນງ຺ກຸມາເຣນ ຄາຖາ ສຸຄີຕາ ໂນ ທຸຄ຺ຄີຕາ, ສຸຠາສິຕາ ໂນ ທຸພ຺ຠາສິຕາ, ອຕ຺ຖສໍຫິຕາ ໂນ ອນຕ຺ຖສໍຫິຕາ, ອນຸມຕາ ມຍາ. ອຫມ຺ປິ ຫິ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ເອວໍ ວທາມິ –

‘ຂຕ຺ຕິໂຍ ເສຏ຺ໂຐ ຊເນຕສ຺ມິໍ,

ເຍ ໂຄຕ຺ຕປຏິສາຣິໂນ;

ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ,

ໂສ ເສຏ຺ໂຐ ເທວມານຸເສ’ຕິ.

ຠາຓວາໂຣ ປຐໂມ.

ວິຊ຺ຊາຈຣຓກຖາ

໒໗໘. ‘‘ກຕມໍ ປນ ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຈຣຓໍ, ກຕມາ ຈ ປນ ສາ ວິຊ຺ຊາ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທາຍ ຊາຕິວາໂທ ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂຄຕ຺ຕວາໂທ ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມານວາໂທ ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘ອຣຫສິ ວາ ມໍ ຕ຺ວໍ, ນ ວາ ມໍ ຕ຺ວໍ ອຣຫສີ’ຕິ. ຍຕ຺ຖ ໂຂ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອາວາໂຫ ວາ ໂຫຕິ, ວິວາໂຫ ວາ ໂຫຕິ, ອາວາຫວິວາໂຫ ວາ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ເຖຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຊາຕິວາໂທ ວາ ອິຕິປິ ໂຄຕ຺ຕວາໂທ ວາ ອິຕິປິ ມານວາໂທ ວາ ອິຕິປິ – ‘ອຣຫສິ ວາ ມໍ ຕ຺ວໍ, ນ ວາ ມໍ ຕ຺ວໍ ອຣຫສີ’ຕິ. ເຍ ຫິ ເກຈິ ອມ຺ພຏ຺ຐ ຊາຕິວາທວິນິພທ຺ຘາ ວາ ໂຄຕ຺ຕວາທວິນິພທ຺ຘາ ວາ ມານວາທວິນິພທ຺ຘາ ວາ ອາວາຫວິວາຫວິນິພທ຺ຘາ ວາ, ອາຣກາ ເຕ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທາຍ. ປຫາຍ ໂຂ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ຊາຕິວາທວິນິພທ຺ຘຎ຺ຈ ໂຄຕ຺ຕວາທວິນິພທ຺ຘຎ຺ຈ ມານວາທວິນິພທ຺ຘຎ຺ຈ ອາວາຫວິວາຫວິນິພທ຺ຘຎ຺ຈ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທາຍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ໂຫຕີ’’ຕິ.

໒໗໙. ‘‘ກຕມໍ ປນ ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຈຣຓໍ, ກຕມາ ຈ ສາ ວິຊ຺ຊາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ. ໂສ ອິມໍ ໂລກໍ ສເທວກໍ ສມາຣກໍ ສພ຺ຣຫ຺ມກໍ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຊໍ ສເທວມນຸສ຺ສໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທຕິ. ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວາ ກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ. ໂສ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຖາຄເຕ ສທ຺ຘໍ ປຏິລຠຕິ. ໂສ ເຕນ ສທ຺ຘາປຏິລາເຠນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ…ເປ… (ຍຖາ ໑໙໑ ອາທໂຍ ອນຸຈ຺ເຉທາ, ເອວໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ).…

‘‘ໂສ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ, ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ…ເປ… ອິທມ຺ປິສ຺ສ ໂຫຕິ ຈຣຓສ຺ມິໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ…ເປ… ອິທມ຺ປິສ຺ສ ໂຫຕິ ຈຣຓສ຺ມິໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ຠິກ຺ຂຸ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ຈ ສມ຺ປຊາໂນ, ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທຕິ, ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ, ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ…ເປ… ອິທມ຺ປິສ຺ສ ໂຫຕິ ຈຣຓສ຺ມິໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ຠິກ຺ຂຸ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ, ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ…ເປ… ອິທມ຺ປິສ຺ສ ໂຫຕິ ຈຣຓສ຺ມິໍ. ອິທໍ ໂຂ ຕໍ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ຈຣຓໍ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ຎາຓທສ຺ສນາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນີຫຣຕິ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ…ເປ… ອິທມ຺ປິສ຺ສ ໂຫຕິ ວິຊ຺ຊາຍ…ເປ… ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາຕິ, ອິທມ຺ປິສ຺ສ ໂຫຕິ ວິຊ຺ຊາຍ. ອຍໍ ໂຂ ສາ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ວິຊ຺ຊາ.

‘‘ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ວິຊ຺ຊາສມ຺ປນ຺ໂນ’ ອິຕິປິ, ‘ຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ’ ອິຕິປິ, ‘ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ’ ອິຕິປິ. ອິມາຍ ຈ ອມ຺ພຏ຺ຐ ວິຊ຺ຊາສມ຺ປທາຍ ຈຣຓສມ຺ປທາຍ ຈ ອຎ຺ຎາ ວິຊ຺ຊາສມ຺ປທາ ຈ ຈຣຓສມ຺ປທາ ຈ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣາ ວາ ປຓີຕຕຣາ ວາ ນຕ຺ຖິ.

ຈຕຸອປາຍມຸຂໍ

໒໘໐. ‘‘ອິມາຍ ໂຂ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທາຍ ຈຕ຺ຕາຣິ ອປາຍມຸຂານິ ຠວນ຺ຕິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອິຘ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ເອກຈ຺ໂຈ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ອິມຎ຺ເຎວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທໍ ອນຠິສມ຺ຠຸຓມາໂນ ຂາຣິວິຘມາທາຍ [ຂາຣິວິວິຘມາທາຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ອຣຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຊ຺ໂຌຄາຫຕິ – ‘ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊໂນ ຠວິສ຺ສາມີ’ຕິ. ໂສ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ນສ຺ເສວ ປຣິຈາຣໂກ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິມາຍ ໂຂ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທາຍ ອິທໍ ປຐມໍ ອປາຍມຸຂໍ ຠວຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ອິມຎ຺ເຈວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທໍ ອນຠິສມ຺ຠຸຓມາໂນ ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊນຕຎ຺ຈ ອນຠິສມ຺ຠຸຓມາໂນ ກຸທາລປິຏກໍ [ກຸທ຺ທາລປິຏກໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ອາທາຍ ອຣຎ຺ຎວນໍ ອຊ຺ໂຌຄາຫຕິ – ‘ກນ຺ທມູລຜລໂຠຊໂນ ຠວິສ຺ສາມີ’ຕິ. ໂສ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ນສ຺ເສວ ປຣິຈາຣໂກ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິມາຍ ໂຂ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທາຍ ອິທໍ ທຸຕິຍໍ ອປາຍມຸຂໍ ຠວຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ອິມຎ຺ເຈວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທໍ ອນຠິສມ຺ຠຸຓມາໂນ ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊນຕຎ຺ຈ ອນຠິສມ຺ຠຸຓມາໂນ ກນ຺ທມູລຜລໂຠຊນຕຎ຺ຈ ອນຠິສມ຺ຠຸຓມາໂນ ຄາມສາມນ຺ຕໍ ວາ ນິຄມສາມນ຺ຕໍ ວາ ອຄ຺ຍາຄາຣໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈຣນ຺ໂຕ ອຈ຺ຉຕິ. ໂສ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ນສ຺ເສວ ປຣິຈາຣໂກ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິມາຍ ໂຂ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທາຍ ອິທໍ ຕຕິຍໍ ອປາຍມຸຂໍ ຠວຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ອິມໍ ເຈວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທໍ ອນຠິສມ຺ຠຸຓມາໂນ ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊນຕຎ຺ຈ ອນຠິສມ຺ຠຸຓມາໂນ ກນ຺ທມູລຜລໂຠຊນຕຎ຺ຈ ອນຠິສມ຺ຠຸຓມາໂນ ອຄ຺ຄິປາຣິຈຣິຍຎ຺ຈ ອນຠິສມ຺ຠຸຓມາໂນ ຈາຕຸມຫາປເຖ ຈຕຸທ຺ວາຣໍ ອຄາຣໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຈ຺ຉຕິ – ‘ໂຍ ອິມາຫິ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ອາຄມິສ຺ສຕິ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ, ຕມຫໍ ຍຖາສຕ຺ຕິ ຍຖາພລໍ ປຏິປູເຊສ຺ສາມີ’ຕິ. ໂສ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ນສ຺ເສວ ປຣິຈາຣໂກ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິມາຍ ໂຂ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທາຍ ອິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອປາຍມຸຂໍ ຠວຕິ. ອິມາຍ ໂຂ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທາຍ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອປາຍມຸຂານິ ຠວນ຺ຕິ.

໒໘໑. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອປິນຸ ຕ຺ວໍ ອິມາຍ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທາຍ ສນ຺ທິສ຺ສສິ ສາຈຣິຍໂກ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘ໂກຈາຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສາຈຣິຍໂກ, ກາ ຈ ອນຸຕ຺ຕຣາ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທາ? ອາຣກາຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທາຍ ສາຈຣິຍໂກ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອປິນຸ ຕ຺ວໍ ອິມຎ຺ເຈວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທໍ ອນຠິສມ຺ຠຸຓມາໂນ ຂາຣິວິຘມາທາຍ ອຣຎ຺ຎວນມຊ຺ໂຌຄາຫສິ ສາຈຣິຍໂກ – ‘ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊໂນ ຠວິສ຺ສາມີ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອປິນຸ ຕ຺ວໍ ອິມຎ຺ເຈວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທໍ ອນຠິສມ຺ຠຸຓມາໂນ ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊນຕຎ຺ຈ ອນຠິສມ຺ຠຸຓມາໂນ ກຸທາລປິຏກໍ ອາທາຍ ອຣຎ຺ຎວນມຊ຺ໂຌຄາຫສິ ສາຈຣິຍໂກ – ‘ກນ຺ທມູລຜລໂຠຊໂນ ຠວິສ຺ສາມີ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອປິນຸ ຕ຺ວໍ ອິມຎ຺ເຈວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທໍ ອນຠິສມ຺ຠຸຓມາໂນ ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊນຕຎ຺ຈ ອນຠິສມ຺ຠຸຓມາໂນ ກນ຺ທມູລຜລໂຠຊນຕຎ຺ຈ ອນຠິສມ຺ຠຸຓມາໂນ ຄາມສາມນ຺ຕໍ ວາ ນິຄມສາມນ຺ຕໍ ວາ ອຄ຺ຍາຄາຣໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈຣນ຺ໂຕ ອຈ຺ຉສິ ສາຈຣິຍໂກ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອປິນຸ ຕ຺ວໍ ອິມຎ຺ເຈວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທໍ ອນຠິສມ຺ຠຸຓມາໂນ ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊນຕຎ຺ຈ ອນຠິສມ຺ຠຸຓມາໂນ ກນ຺ທມູລຜລໂຠຊນຕຎ຺ຈ ອນຠິສມ຺ຠຸຓມາໂນ ອຄ຺ຄິປາຣິຈຣິຍຎ຺ຈ ອນຠິສມ຺ຠຸຓມາໂນ ຈາຕຸມຫາປເຖ ຈຕຸທ຺ວາຣໍ ອຄາຣໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຈ຺ຉສິ ສາຈຣິຍໂກ – ‘ໂຍ ອິມາຫິ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ອາຄມິສ຺ສຕິ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ, ຕໍ ມຍໍ ຍຖາສຕ຺ຕິ ຍຖາພລໍ ປຏິປູເຊສ຺ສາມາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

໒໘໒. ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອິມາຍ ເຈວ ຕ຺ວໍ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທາຍ ປຣິຫີໂນ ສາຈຣິຍໂກ. ເຍ ຈິເມ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທາຍ ຈຕ຺ຕາຣິ ອປາຍມຸຂານິ ຠວນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຈ ຕ຺ວໍ ປຣິຫີໂນ ສາຈຣິຍໂກ. ຠາສິຕາ ໂຂ ປນ ເຕ ເອສາ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອາຈຣິເຍນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ໂປກ຺ຂຣສາຕິນາ ວາຈາ – ‘ເກ ຈ ມຸຓ຺ຑກາ ສມຓກາ ອິພ຺ຠາ ກຓ຺ຫາ ພນ຺ຘຸປາທາປຈ຺ຈາ, ກາ ຈ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສາກຈ຺ຉາ’ຕິ ອຕ຺ຕນາ ອາປາຍິໂກປິ ອປຣິປູຣມາໂນ. ປສ຺ສ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ຍາວ ອປຣທ຺ຘຎ຺ຈ ເຕ ອິທໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂປກ຺ຂຣສາຕິສ຺ສ.

ປຸພ຺ພກອິສິຠາວານຸໂຍໂຄ

໒໘໓. ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຂ ປນ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ໂປກ຺ຂຣສາຕິ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ທຕ຺ຕິກໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ສມ຺ມຸຂີຠາວມ຺ປິ ນ ທທາຕິ. ຍທາປິ ເຕນ ມນ຺ເຕຕິ, ຕິໂຣທຸສ຺ສນ຺ເຕນ ມນ຺ເຕຕິ. ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ຘມ຺ມິກໍ ປຍາຕໍ ຠິກ຺ຂໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ກຖໍ ຕສ຺ສ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ສມ຺ມຸຂີຠາວມ຺ປິ ນ ທເທຍ຺ຍ. ປສ຺ສ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ຍາວ ອປຣທ຺ຘຎ຺ຈ ເຕ ອິທໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂປກ຺ຂຣສາຕິສ຺ສ.

໒໘໔. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອິຘ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຫຕ຺ຖິຄີວາຍ ວາ ນິສິນ຺ໂນ ອສ຺ສປິຏ຺ເຐ ວາ ນິສິນ຺ໂນ ຣຖູປຕ຺ຖເຣ ວາ ຐິໂຕ ອຸຄ຺ເຄຫິ ວາ ຣາຊຎ຺ເຎຫິ ວາ ກິຎ຺ຈິເທວ ມນ຺ຕນໍ ມນ຺ເຕຍ຺ຍ. ໂສ ຕມ຺ຫາ ປເທສາ ອປກ຺ກມ຺ມ ເອກມນ຺ຕໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ອຖ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ສຸທ຺ໂທ ວາ ສຸທ຺ທທາໂສ ວາ, ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ຐິໂຕ ຕເທວ ມນ຺ຕນໍ ມນ຺ເຕຍ຺ຍ – ‘ເອວມ຺ປິ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ອາຫ, ເອວມ຺ປິ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ອາຫາ’ຕິ. ອປິນຸ ໂສ ຣາຊຠຓິຕໍ ວາ ຠຓຕິ ຣາຊມນ຺ຕນໍ ວາ ມນ຺ເຕຕິ? ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂສ ອສ຺ສ ຣາຊາ ວາ ຣາຊມຕ຺ໂຕ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

໒໘໕. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ເຍ ເຕ ອເຫສຸໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຸພ຺ພກາ ອິສໂຍ ມນ຺ຕານໍ ກຕ຺ຕາໂຣ ມນ຺ຕານໍ ປວຕ຺ຕາໂຣ, ເຍສມິທໍ ເອຕຣຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂປຣາຓໍ ມນ຺ຕປທໍ ຄີຕໍ ປວຸຕ຺ຕໍ ສມິຫິຕໍ, ຕທນຸຄາຍນ຺ຕິ ຕທນຸຠາສນ຺ຕິ ຠາສິຕມນຸຠາສນ຺ຕິ ວາຈິຕມນຸວາເຈນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອຏ຺ຐໂກ ວາມໂກ ວາມເທໂວ ເວສ຺ສາມິຕ຺ໂຕ ຍມຕຄ຺ຄິ [ຍມທຄ຺ຄິ (ກ.)] ອງ຺ຄີຣໂສ ຠາຣທ຺ວາໂຊ ວາເສຏ຺ໂຐ ກສ຺ສໂປ ຠຄຸ – ‘ຕ຺ຍາຫໍ ມນ຺ເຕ ອຘິຍາມິ ສາຈຣິຍໂກ’ຕິ, ຕາວຕາ ຕ຺ວໍ ຠວິສ຺ສສິ ອິສິ ວາ ອິສິຕ຺ຖາຍ ວາ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

໒໘໖. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ກິນ຺ຕິ ເຕ ສຸຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວຸທ຺ຘານໍ ມຫລ຺ລການໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານໍ ຠາສມານານໍ – ເຍ ເຕ ອເຫສຸໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຸພ຺ພກາ ອິສໂຍ ມນ຺ຕານໍ ກຕ຺ຕາໂຣ ມນ຺ຕານໍ ປວຕ຺ຕາໂຣ, ເຍສມິທໍ ເອຕຣຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂປຣາຓໍ ມນ຺ຕປທໍ ຄີຕໍ ປວຸຕ຺ຕໍ ສມິຫິຕໍ, ຕທນຸຄາຍນ຺ຕິ ຕທນຸຠາສນ຺ຕິ ຠາສິຕມນຸຠາສນ຺ຕິ ວາຈິຕມນຸວາເຈນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອຏ຺ຐໂກ ວາມໂກ ວາມເທໂວ ເວສ຺ສາມິຕ຺ໂຕ ຍມຕຄ຺ຄິ ອງ຺ຄີຣໂສ ຠາຣທ຺ວາໂຊ ວາເສຏ຺ໂຐ ກສ຺ສໂປ ຠຄຸ, ເອວໍ ສຸ ເຕ ສຸນ຺ຫາຕາ ສຸວິລິຕ຺ຕາ ກປ຺ປິຕເກສມສ຺ສູ ອາມຸກ຺ກມຓິກຸຓ຺ຑລາຠຣຓາ [ອາມຸຕ຺ຕມາລາຠຣຓາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ໂອທາຕວຕ຺ຖວສນາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕາ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ປຣິຈາເຣນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕ຺ວໍ ເອຕຣຫິ ສາຈຣິຍໂກ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

‘‘…ເປ… ເອວໍ ສຸ ເຕ ສາລີນໍ ໂອທນໍ ສຸຈິມໍສູປເສຈນໍ ວິຈິຕກາຬກໍ ອເນກສູປໍ ອເນກພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕ຺ວໍ ເອຕຣຫິ ສາຈຣິຍໂກ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

‘‘…ເປ… ເອວໍ ສຸ ເຕ ເວຐກນຕປສ຺ສາຫິ ນາຣີຫິ ປຣິຈາເຣນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕ຺ວໍ ເອຕຣຫິ ສາຈຣິຍໂກ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

‘‘…ເປ… ເອວໍ ສຸ ເຕ ກຸຕ຺ຕວາເລຫິ ວຬວາຣເຖຫິ ທີຆາຫິ ປໂຕທລຏ຺ຐີຫິ ວາຫເນ ວິຕຸເທນ຺ຕາ ວິປຣິຍາຍນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕ຺ວໍ ເອຕຣຫິ ສາຈຣິຍໂກ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

‘‘…ເປ… ເອວໍ ສຸ ເຕ ອຸກ຺ກິຓ຺ຓປຣິຂາສຸ ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕປລິຆາສຸ ນຄຣູປກາຣິກາສຸ ທີຆາສິວຸເຘຫິ [ທີຆາສິພທ຺ເຘຫິ (ສ຺ຍາ. ປີ.)] ປຸຣິເສຫິ ຣກ຺ຂາເປນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕ຺ວໍ ເອຕຣຫິ ສາຈຣິຍໂກ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

‘‘ອິຕິ ໂຂ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ເນວ ຕ຺ວໍ ອິສິ ນ ອິສິຕ຺ຖາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ສາຈຣິຍໂກ. ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ມຍິ ກງ຺ຂາ ວາ ວິມຕິ ວາ ໂສ ມໍ ປຎ຺ເຫນ, ອຫໍ ເວຍ຺ຍາກຣເຓນ ໂສຘິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ທ຺ເວລກ຺ຂຓາທສ຺ສນໍ

໒໘໗. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ວິຫາຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ຈງ຺ກມໍ ອພ຺ຠຸຏ຺ຐາສິ. ອມ຺ພຏ຺ໂຐປິ ມາຓໂວ ວິຫາຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ຈງ຺ກມໍ ອພ຺ຠຸຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ຠຄວນ຺ຕໍ ຈງ຺ກມນ຺ຕໍ ອນຸຈງ຺ກມມາໂນ ຠຄວໂຕ ກາເຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ສມນ຺ເນສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ຠຄວໂຕ ກາເຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ. ທ຺ວີສຸ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ກງ຺ຂຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ ນ ສມ຺ປສີທຕິ – ໂກໂສຫິເຕ ຈ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ເຫ ປຫູຕຊິວ຺ຫຕາຍ ຈ.

໒໘໘. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ປສ຺ສຕິ ໂຂ ເມ ອຍໍ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ. ທ຺ວີສຸ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ກງ຺ຂຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ ນ ສມ຺ປສີທຕິ – ໂກໂສຫິເຕ ຈ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ເຫ ປຫູຕຊິວ຺ຫຕາຍ ຈາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕຖາຣູປໍ ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂາສິ ຍຖາ ອທ຺ທສ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ຠຄວໂຕ ໂກໂສຫິຕໍ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ຫໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຊິວ຺ຫໍ ນິນ຺ນາເມຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ກຓ຺ຓໂສຕານິ ອນຸມສິ ປຏິມສິ, ອຸໂຠປິ ນາສິກໂສຕານິ ອນຸມສິ ປຏິມສິ, ເກວລມ຺ປິ ນລາຏມຓ຺ຑລໍ ຊິວ຺ຫາຍ ຉາເທສິ. ອຖ ໂຂ ອມ຺ພຏ຺ຐສ຺ສ ມາຓວສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຂ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓຫິ ປຣິປຸຓ຺ເຓຫິ, ໂນ ອປຣິປຸຓ຺ເຓຫີ’’ຕິ. ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຫນ຺ທ ຈ ທານິ ມຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຄຈ຺ຉາມ, ພຫຸກິຈ຺ຈາ ມຍໍ ພຫຸກຣຓີຍາ’’ຕິ. ‘‘ຍສ຺ສທານິ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ວຬວາຣຖມາຣຸຍ຺ຫ ປກ຺ກາມິ.

໒໘໙. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂປກ຺ຂຣສາຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມຫຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສເກ ອາຣາເມ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອມ຺ພຏ຺ຐໍເຍວ ມາຓວໍ ປຏິມາເນນ຺ໂຕ. ອຖ ໂຂ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ເຍນ ສໂກ ອາຣາໂມ ເຕນ ປາຍາສິ. ຍາວຕິກາ ຍານສ຺ສ ຠູມິ, ຍາເນນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍານາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕິໂກວ ເຍນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂປກ຺ຂຣສາຕິ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ໂປກ຺ຂຣສາຕິໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

໒໙໐. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອມ຺ພຏ຺ຐໍ ມາຓວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂປກ຺ຂຣສາຕິ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ, ຕາຕ ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອທ຺ທສ ຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອທ຺ທສາມ ໂຂ ມຍໍ, ໂຠ, ຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກຈ຺ຈິ, ຕາຕ ອມ຺ພຏ຺ຐ, ຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ຕຖາ ສນ຺ຕໍເຍວ ສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ ໂນ ອຎ຺ຎຖາ; ກຈ຺ຈິ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຕາທິໂສ ໂນ ອຎ຺ຎາທິໂສ’’ຕິ? ‘‘ຕຖາ ສນ຺ຕໍເຍວ, ໂຠ, ຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ ໂນ ອຎ຺ຎຖາ, ຕາທິໂສວ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ໂນ ອຎ຺ຎາທິໂສ. ສມນ຺ນາຄໂຕ ຈ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓຫິ ປຣິປຸຓ຺ເຓຫິ ໂນ ອປຣິປຸຓ຺ເຓຫີ’’ຕິ. ‘‘ອຫຸ ປນ ເຕ, ຕາຕ ອມ຺ພຏ຺ຐ, ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ໂກຈິເທວ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ? ‘‘ອຫຸ ໂຂ ເມ, ໂຠ, ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ໂກຈິເທວ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ເຕ, ຕາຕ ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອຫຸ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ໂກຈິເທວ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ຍາວຕໂກ [ຍາວຕິໂກ (ກ. ປີ.)] ອໂຫສິ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ກຖາສລ຺ລາໂປ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂປກ຺ຂຣສາຕິສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ.

໒໙໑. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂປກ຺ຂຣສາຕິ ອມ຺ພຏ຺ຐໍ ມາຓວໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອໂຫ ວຕ ເຣ ອມ຺ຫາກໍ ປຓ຺ຑິຕກ [ປຓ຺ຑິຕກາ], ອໂຫ ວຕ ເຣ ອມ຺ຫາກໍ ພຫຸສ຺ສຸຕກ [ພຫຸສ຺ສຸຕກາ], ອໂຫ ວຕ ເຣ ອມ຺ຫາກໍ ເຕວິຊ຺ຊກ [ເຕວິຊ຺ຊກາ], ເອວຣູເປນ ກິຣ, ໂຠ, ປຸຣິໂສ ອຕ຺ຖຈຣເກນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຍເທວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ເອວໍ ອາສຊ຺ຊ ອາສຊ຺ຊ ອວຈາສິ, ອຖ ໂຂ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອມ຺ເຫປິ ເອວໍ ອຸປເນຍ຺ຍ ອຸປເນຍ຺ຍ ອວຈ. ອໂຫ ວຕ ເຣ ອມ຺ຫາກໍ ປຓ຺ຑິຕກ, ອໂຫ ວຕ ເຣ ອມ຺ຫາກໍ ພຫຸສ຺ສຸຕກ, ອໂຫ ວຕ ເຣ ອມ຺ຫາກໍ ເຕວິຊ຺ຊກ, ເອວຣູເປນ ກິຣ, ໂຠ, ປຸຣິໂສ ອຕ຺ຖຈຣເກນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ, ກຸປິໂຕ [ໂສ ກຸປິໂຕ (ປີ.)] ອນຕ຺ຕມໂນ ອມ຺ພຏ຺ຐໍ ມາຓວໍ ປທສາເຍວ ປວຕ຺ເຕສິ. ອິຈ຺ຉຕິ ຈ ຕາວເທວ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ.

ໂປກ຺ຂຣສາຕິພຸທ຺ຘຸປສງ຺ກມນໍ

໒໙໒. ອຖ ໂຂ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ໂປກ຺ຂຣສາຕິໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຕິວິກາໂລ ໂຂ, ໂຠ, ອຊ຺ຊ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ. ສ຺ເວທານິ [ທານິ ສ຺ເວ (ສີ. ກ.)] ຠວໍ ໂປກ຺ຂຣສາຕິ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂປກ຺ຂຣສາຕິ ສເກ ນິເວສເນ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ຍາເນ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຸກ຺ກາສຸ ຘາຣິຍມານາສຸ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາຍ ນິຍ຺ຍາສິ, ເຍນ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລວນສຓ຺ໂຑ ເຕນ ປາຍາສິ. ຍາວຕິກາ ຍານສ຺ສ ຠູມິ ຍາເນນ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຍານາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕິໂກວ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ, ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

໒໙໓. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂປກ຺ຂຣສາຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຄມາ ນຸ ໂຂ ອິຘ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອມ຺ຫາກໍ ອນ຺ເຕວາສີ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ’’ຕິ? ‘‘ອາຄມາ ໂຂ ເຕ [ເຕຘ (ສ຺ຍາ.), ເຕ ອິຘ (ປີ.)], ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອນ຺ເຕວາສີ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ’’ຕິ. ‘‘ອຫຸ ປນ ເຕ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອມ຺ພຏ຺ເຐນ ມາຓເວນ ສທ຺ຘິໍ ໂກຈິເທວ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ? ‘‘ອຫຸ ໂຂ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອມ຺ພຏ຺ເຐນ ມາຓເວນ ສທ຺ຘິໍ ໂກຈິເທວ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາກຖໍ ປນ ເຕ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຫຸ ອມ຺ພຏ຺ເຐນ ມາຓເວນ ສທ຺ຘິໍ ໂກຈິເທວ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຍາວຕໂກ ອໂຫສິ ອມ຺ພຏ຺ເຐນ ມາຓເວນ ສທ຺ຘິໍ ກຖາສລ຺ລາໂປ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂປກ຺ຂຣສາຕິສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂປກ຺ຂຣສາຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ພາໂລ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ, ຂມຕຸ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອມ຺ພຏ຺ຐສ຺ສ ມາຓວສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ສຸຂີ ໂຫຕຸ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ’’ຕິ.

໒໙໔. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂປກ຺ຂຣສາຕິ ຠຄວໂຕ ກາເຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ສມນ຺ເນສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂປກ຺ຂຣສາຕິ ຠຄວໂຕ ກາເຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ. ທ຺ວີສຸ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ກງ຺ຂຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ ນ ສມ຺ປສີທຕິ – ໂກໂສຫິເຕ ຈ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ເຫ ປຫູຕຊິວ຺ຫຕາຍ ຈ.

໒໙໕. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ປສ຺ສຕິ ໂຂ ເມ ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂປກ຺ຂຣສາຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ. ທ຺ວີສຸ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ກງ຺ຂຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ ນ ສມ຺ປສີທຕິ – ໂກໂສຫິເຕ ຈ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ເຫ, ປຫູຕຊິວ຺ຫຕາຍ ຈາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕຖາຣູປໍ ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂາສິ ຍຖາ ອທ຺ທສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂປກ຺ຂຣສາຕິ ຠຄວໂຕ ໂກໂສຫິຕໍ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ຫໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຊິວ຺ຫໍ ນິນ຺ນາເມຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ກຓ຺ຓໂສຕານິ ອນຸມສິ ປຏິມສິ, ອຸໂຠປິ ນາສິກໂສຕານິ ອນຸມສິ ປຏິມສິ, ເກວລມ຺ປິ ນລາຏມຓ຺ຑລໍ ຊິວ຺ຫາຍ ຉາເທສິ.

໒໙໖. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂປກ຺ຂຣສາຕິສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຂ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓຫິ ປຣິປຸຓ຺ເຓຫິ ໂນ ອປຣິປຸຓ຺ເຓຫີ’’ຕິ. ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຘິວາເສຕຸ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອຊ຺ຊຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

໒໙໗. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂປກ຺ຂຣສາຕິ ຠຄວໂຕ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກາລໍ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ກາໂລ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ເຍນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂປກ຺ຂຣສາຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂປກ຺ຂຣສາຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ ສມ຺ປວາເຣສິ, ມາຓວກາປິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂປກ຺ຂຣສາຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນີຈໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

໒໙໘. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂປກ຺ຂຣສາຕິສ຺ສ ຠຄວາ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ທານກຖໍ ສີລກຖໍ ສຄ຺ຄກຖໍ; ກາມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ, ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ປກາເສສິ. ຍທາ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາສິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ໂປກ຺ຂຣສາຕິໍ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕໍ ມຸທຸຈິຕ຺ຕໍ ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕໍ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ, ອຖ ຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສາມຸກ຺ກໍສິກາ ຘມ຺ມເທສນາ, ຕໍ ປກາເສສິ – ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທຍໍ ນິໂຣຘໍ ມຄ຺ຄໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສຸທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖໍ ອປຄຕກາຬກໍ ສມ຺ມເທວ ຣຊນໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ; ເອວເມວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂປກ຺ຂຣສາຕິສ຺ສ ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ອາສເນ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ – ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ.

ໂປກ຺ຂຣສາຕິອຸປາສກຕ຺ຕປຏິເວທນາ

໒໙໙. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂປກ຺ຂຣສາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ປຕ຺ຕຘມ຺ໂມ ວິທິຕຘມ຺ໂມ ປຣິໂຍຄາຬ຺ຫຘມ຺ໂມ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ວິຄຕກຖໍກໂຖ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ‘ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີ’ຕິ; ເອວເມວໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສປຸຕ຺ໂຕ ສຠຣິໂຍ ສປຣິໂສ ສາມຈ຺ໂຈ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕໍ. ຍຖາ ຈ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາຍ ອຎ຺ຎານິ ອຸປາສກກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ເອວເມວ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ໂປກ຺ຂຣສາຕິກຸລໍ ອຸປສງ຺ກມຕຸ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ເຕ ມາຓວກາ ວາ ມາຓວິກາ ວາ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ອຠິວາເທສ຺ສນ຺ຕິ ວາ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐິສ຺ສນ຺ຕິ [ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐສ຺ສນ຺ຕິ (ປີ.)] ວາ ອາສນໍ ວາ ອຸທກໍ ວາ ທສ຺ສນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ວາ ປສາເທສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ. ‘‘ກລ຺ຍາຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ.

ອມ຺ພຏ຺ຐສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕິຍໍ.