ສມຸຏ຺ຐານສີສວຓ຺ຓນາ

໒໕໗. ຕທນນ຺ຕຣາຍ ປນ ສມຸຏ຺ຐານກຖາຍ ອນຕ຺ຕາ ອິຕິ ນິຈ຺ຉຍາຕິ ອນຕ຺ຕາ ອິຕິ ນິຈ຺ຉິຕາ. ສຠາຄຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈາກາຣາທີຫິ ສຠາຄານໍ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ. ນາມມຕ຺ຕໍ ນ ນາຍຕີຕິ ນາມມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ທຸກ຺ຂຫານິນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂຆາຕນໍ. ຂນ຺ຘກາ ຍາ ຈ ມາຕິກາຕິ ຂນ຺ຘກາ ຍາ ຈ ມາຕິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ສມຸຏ຺ຐານໍ ນິຍໂຕ ກຕນ຺ຕິ ສມຸຏ຺ຐານໍ ນິຍໂຕກຕໍ ນິຍຕກຕໍ; ນິຍຕສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ຠູຕາໂຣຈນໂຈຣິວຸຏ຺ຐາປນອນນຸຎ຺ຎາຕສິກ຺ຂາປທຕ຺ຕຍສ຺ສ ສງ຺ຄໂຫ ປຈ຺ເຈຕພ຺ໂພ. ເອຕາເນວ ຫິ ຕີຓິ ສິກ຺ຂາປທານິ ນິຍຕສມຸຏ຺ຐານານິ, ອຎ຺ເຎຫິ ສທ຺ຘິໍ ອສມ຺ຠິນ຺ນສມຸຏ຺ຐານານິ.

ສມ຺ເຠທໍ ນິທານຎ຺ຈຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ສມ຺ເຠທຎ຺ຈ ນິທານຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ເຠທວຈເນນ ສມຸຏ຺ຐານສມ຺ເຠທສ຺ສ ຄຫຓໍ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພໍ, ຕານິ ຫິ ຕີຓິ ສິກ຺ຂາປທານິ ຐເປຕ຺ວາ ເສສານິ ສມ຺ຠິນ຺ນສມຸຏ຺ຐານານິ. ນິທານວຈເນນ ສິກ຺ຂາປທານໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິເທສສງ຺ຂາຕໍ ນິທານໍ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພໍ. ສຸຕ຺ເຕ ທິສ຺ສນ຺ຕິ ອຸປຣີຕິ ສິກ຺ຂາປທານໍ ສມຸຏ຺ຐານນິຍໂມ ສມ຺ເຠໂທ ນິທານນ຺ຕິ ອິມານິ ຕີຓິ ສຸຕ຺ຕມ຺ຫິ ເອວ ທິສ຺ສນ຺ຕິ; ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເອເກນ ສມຸຏ຺ຐາເນນ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກາຍໂຕ ຈ ຈິຕ຺ຕໂຕ ຈາ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ຕາວ ປຸຣິມນເຍ ສມຸຏ຺ຐານນິຍໂມ ຈ ສມ຺ເຠໂທ ຈ ທິສ຺ສນ຺ຕິ. ອິຕຣໍ ປນ ນິທານໍ ນາມ –

‘‘ເວສາລິຍາ ຣາຊຄເຫ, ສາວຕ຺ຖິຍາ ຈ ອາຬວີ;

ໂກສມ຺ພິຍາ ຈ ສກ຺ເກສຸ, ຠຄ຺ເຄສຸ ເຈວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ເອວໍ ອຸປຣິ ທິສ຺ສຕິ, ປຣໂຕ ອາຄເຕ ສຸຕ຺ເຕ ທິສ຺ສຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

‘‘ວິຠງ຺ເຄ ທ຺ວີສູ’’ຕິ ຄາຖາຍ ອຍມຕ຺ໂຖ – ຍໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ທ຺ວີສຸ ວິຠງ຺ເຄສຸ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອຸໂປສຖທິວເສ ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຍຖາຎາຍໍ ສມຸຏ຺ຐານໍ ປວກ຺ຂາມິ, ຕໍ ເມ ສຸຓາຖາຕິ.

ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕານຸຠາສນຎ຺ຈາຕິ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕຎ຺ຈ ສມນຸຠາສນຎ຺ຈ. ອຕິເຣກຎ຺ຈ ຈີວຣນ຺ຕິ ອຕິເຣກຈີວຣໍ; ກຖິນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລມານິ ປທໂສຘມ຺ໂມຕິ ເອຬກໂລມານິ ຈ ປທໂສຘມ຺ໂມ ຈ. ຠູຕໍ ສໍວິຘາເນນ ຈາຕິ ຠູຕາໂຣຈນຎ຺ຈ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ອທ຺ຘານປ຺ປຏິປຊ຺ຊນຎ຺ຈ. ເຖຍ຺ຍເທສນາ ໂຈຣິໍ ຈາຕິ ເຖຍ຺ຍສຕ຺ໂຖ ຈ ຉຕ຺ຕປາຓິສ຺ສ ອຄິລານສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາ ຈ ໂຈຣິວຸຏ຺ຐາປນຎ຺ຈ. ອນນຸຎ຺ຎາຕາຍ ເຕຣສາຕິ ມາຕາປິຕຸສາມິເກຫິ ອນນຸຎ຺ຎາຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ອິມານິ ເຕຣສ ສມຸຏ຺ຐານານິ ໂຫນ຺ຕິ. ສທິສາ ອິຘ ທິສ຺ສເຣຕິ ອິຘ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ເຄ ເອເຕສຸ ເຕຣສສຸ ສມຸຏ຺ຐານສີເສສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ອຎ຺ຎານິປິ ສທິສານິ ສມຸຏ຺ຐານານິ ທິສ຺ສນ຺ຕິ.

ປຐມປາຣາຊິກສມຸຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາ

໒໕໘. ອິທານິ ຕານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເມຖຸນໍ ສຸກ຺ກສໍສຄ຺ໂຄ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເມຖຸນນ຺ຕິ ອິທໍ ຕາວ ປຐມປາຣາຊິກໍ ນາມ ເອກໍ ສມຸຏ຺ຐານສີສໍ, ເສສານິ ເຕນ ສທິສານິ. ຕຕ຺ຖ ສຸກ຺ກສໍສຄ຺ໂຄຕິ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ ເຈວ ກາຍສໍສຄ຺ໂຄ ຈ. ອນິຍຕາ ປຐມິກາຕິ ປຐມໍ ອນິຍຕສິກ຺ຂາປທໍ. ປຸພ຺ພູປປຣິປາຈິຕາຕິ ‘‘ຊານໍ ປຸພ຺ພູປຄຕໍ ຠິກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິ ສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນິປຣິປາຈິຕປິຓ຺ຑປາຕສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ. ຣໂຫ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສຫາຕິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຣໂຫ ນິສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ.

ສໂຠຊເນ ຣໂຫ ທ຺ເວ ຈາຕິ ສໂຠຊເນ ກຸເລ ອນຸປຂຊ຺ຊນິສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ ທ຺ເວ ຣໂຫນິສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທານິ ຈ. ອງ຺ຄຸລິ ອຸທເກ ຫສນ຺ຕິ ອງ຺ຄຸລິປໂຕທກຎ຺ຈ ອຸທເກ ຫສຘມ຺ມສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ. ປຫາເຣ ອຸຄ຺ຄິເຣ ເຈວາຕິ ປຫາຣທານສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ ຕລສຕ຺ຕິກອຸຄ຺ຄິຣຓສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ. ເຕປຎ຺ຎາສາ ຈ ເສຂິຍາຕິ ປຣິມຓ຺ຑລນິວາສນາທີນິ ຂຸທ຺ທກວຓ຺ຓນາວສາເນ ວຸຕ຺ຕານິ ເຕປຎ຺ຎາສ ເສຂິຍສິກ຺ຂາປທານິ ຈ.

ອຘກ຺ຂຄາມາວສ຺ສຸຕາຕິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຘກ຺ຂກສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ ຄາມນ຺ຕຣຄມນໍ ອວສ຺ສຸຕາ ອວສ຺ສຸຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍຄ຺ຄຫຓສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ. ຕລມຏ຺ຐຎ຺ຈ ສຸທ຺ຘິກາຕິ ຕລຆາຕກໍ ຊຕຸມຏ຺ຐໍ ອຸທກສຸທ຺ຘິກາທິຍນຎ຺ຈ. ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐາ ຈ ໂອວາທນ຺ຕິ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐາ ຉປ຺ປຎ຺ຈໂຍຊນານິ ສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ ໂອວາທາຍ ອຄມນສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ. ນານຸພນ຺ເຘ ປວຕ຺ຕິນິນ຺ຕິ ຍາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີ ວຸຏ຺ຐາປິຕໍ ປວຕ຺ຕິນິໍ ທ຺ເວ ວສ຺ສານິ ນານຸພນ຺ເຘຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທໍ.

ອິເມ ສິກ຺ຂາຕິ ອິມາ ສິກ຺ຂາໂຍ; ລິງ຺ຄວິປຣິຍາໂຍ ກໂຕ. ກາຍມານສິກາ ກຕາຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ກຕາ.

ທຸຕິຍປາຣາຊິກສມຸຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາ

໒໕໙. ອທິນ຺ນນ຺ຕິ ອິທໍ ຕາວ ອທິນ຺ນາທານນ຺ຕິ ວາ ທຸຕິຍປາຣາຊິກນ຺ຕິ ວາ ເອກໍ ສມຸຏ຺ຐານສີສໍ, ເສສານິ ເຕນ ສທິສານິ. ຕຕ຺ຖ ວິຄ຺ຄຫຸຕ຺ຕຣີຕິ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສິກ຺ຂາປທານິ. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອຕ຺ຕກາມິນນ຺ຕິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍສິກ຺ຂາປທານິ. ອມູລາ ອຎ຺ຎຠາຄິຍາຕິ ທ຺ເວ ທຸຏ຺ຐໂທສສິກ຺ຂາປທານິ. ອນິຍຕາ ທຸຕິຍິກາຕິ ທຸຕິຍໍ ອນິຍຕສິກ຺ຂາປທໍ.

ອຈ຺ຉິນ຺ເທ ປຣິຓາມເນຕິ ສາມໍ ຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ອຈ຺ຉິນ຺ທນຎ຺ຈ ສງ຺ຆິກລາຠສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາມນຎ຺ຈ. ມຸສາ ໂອມສເປສຸຓາຕິ ມຸສາວາໂທ ຈ ໂອມສວາໂທ ຈ ຠິກ຺ຂຸເປສຸຎ຺ຎຎ຺ຈ. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ປຖວີຂເຓຕິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາປຕ຺ຕິອາໂຣຈນຎ຺ຈ ປຖວີຂຓຎ຺ຈ. ຠູຕໍ ອຎ຺ຎາຍ ອຸຊ຺ຌາເປຕິ ຠູຕຄາມອຎ຺ຎວາທກອຸຊ຺ຌາປນກສິກ຺ຂາປທານິ.

ນິກ຺ກຑ຺ຒນໍ ສິຎ຺ຈນຎ຺ຈາຕິ ວິຫາຣໂຕ ນິກ຺ກຑ຺ຒນຎ຺ຈ ອຸທເກນ ຕິຓາທິສິຎ຺ຈນຎ຺ຈ. ອາມິສເຫຕຸ ຠຸຕ຺ຕາວີຕິ ‘‘ອາມິສເຫຕຸ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທນ຺ຕີ’’ຕິ ສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ, ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ອນຕິຣິຕ຺ເຕນ ຂາທນີຍາທິນາ ປວາຣຓາສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ. ເອຫິ ອນາທຣິ ຠິໍສາຕິ ‘‘ເອຫາວຸໂສ ຄາມໍ ວາ’’ຕິ ສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ, ອນາທຣິຍຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸຠິໍສາປນກຎ຺ຈ. ອປນິເຘ ຈ ຊີວິຕນ຺ຕິ ປຕ຺ຕາທີນໍ ອປນິຘານສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ, ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປາຓໍ ຊີວິຕາໂວໂຣປນຎ຺ຈ.

ຊານໍ ສປ຺ປາຓກໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ຊານໍ ສປ຺ປາຓກອຸທກສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ ປຸນກມ຺ມາຍ ອຸກ຺ໂກຏນຎ຺ຈ. ອູນສໍວາສນາສນາຕິ ອູນວີສຕິວສ຺ສສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕເກນ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ ນາສິຕກສາມເຓຣສມ຺ໂຠຄສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ. ສຫຘມ຺ມິກໍ ວິເລຂາຕິ ສຫຘມ຺ມິກໍ ວຸຈ຺ຈມານສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ, ວິເລຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອາຄຕສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ. ໂມໂຫ ອມູລເກນ ຈາຕິ ໂມຫນເກ ປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ, ອມູລເກນ ສງ຺ຆາທິເສເສນ ອນຸທ຺ຘໍສນສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ.

ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມິກໍ ຈີວຣໍ ທຕ຺ວາຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈອຸປທຫນຎ຺ຈ, ຘມ຺ມິການໍ ກມ຺ມານໍ ຉນ຺ທໍ ທຕ຺ວາ ຂີຍນຎ຺ຈ, ຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ຂີຍນຎ຺ຈ. ປຣິຓາເມຍ຺ຍ ປຸຄ຺ຄເລຕິ ສງ຺ຆິກໍ ລາຠໍ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຣິຓາມນສິກ຺ຂາປທໍ. ກິໍ ເຕ ອກາລໍ ອຈ຺ຉິນ຺ເທຕິ ‘‘ກິໍ ເຕ ອຍ຺ເຍ ເອໂສ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຄຕສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ, ‘‘ອກາລຈີວຣໍ ກາລຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຠາຊນສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຈີວຣໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຈ຺ຉິນ຺ທນສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ. ທຸຄ຺ຄຫີ ນິຣເຍນ ຈາຕິ ທຸຄ຺ຄຫິເຕນ ທຸປ຺ປຘາຣິເຕນ ປຣໍ ອຸຊ຺ຌາປນສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ, ນິຣເຍນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ ວາ ອຠິສປນສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ.

ຄຓໍ ວິຠງ຺ຄ ທຸພ຺ພລນ຺ຕິ ‘‘ຄຓສ຺ສ ຈີວຣລາຠໍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ‘‘ຘມ຺ມິກໍ ຈີວຣວິຠງ຺ຄໍ ປຏິພາເຫຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ‘‘ທຸພ຺ພລຈີວຣປຈ຺ຈາສາຍ ຈີວຣກາລສມຍໍ ອຕິກ຺ກາເມຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທານິ. ກຖິນາ ຜາສຸ ປສ຺ສຍນ຺ຕິ ‘‘ຘມ຺ມິກໍ ກຖິນຸທ຺ຘາຣໍ ປຏິພາເຫຍ຺ຍ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອຜາສຸໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຸປສ຺ສຍໍ ທຕ຺ວາ ກຸປິຕາ ອນຕ຺ຕມນາ ນິກ຺ກຑ຺ເຒຍ຺ຍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທານິ. ອກ຺ໂກສຈຓ຺ຑີ ມຈ຺ຉຣີຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸໍ ອກ຺ໂກເສຍ຺ຍ ວາ ປຣິຠາເສຍ຺ຍ ວາ, ຈຓ຺ຑິກຕາ ຄຓໍ ປຣິຠາເສຍ຺ຍ, ກຸເລ ມຈ຺ຉຣິນີ ອສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທານິ. ຄພ຺ຠິນິຎ຺ຈ ປາຍນ຺ຕິຍາຕິ ‘‘ຄພ຺ຠິນິໍ ວຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ, ປາຍນ຺ຕິໍ ວຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທານິ.

ທ຺ເວວສ຺ສໍ ສິກ຺ຂາ ສງ຺ເຆນາຕິ ‘‘ທ຺ເວ ວສ຺ສານິ ຉສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອສິກ຺ຂິຕສິກ຺ຂໍ ສິກ຺ຂມານໍ ວຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ, ສິກ຺ຂິຕສິກ຺ຂໍ ສິກ຺ຂມານໍ ສງ຺ເຆນ ອສມ຺ມຕໍ ວຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທານິ. ຕໂຍ ເຈວ ຄິຫີຄຕາຕິ ອູນທ຺ວາທສວສ຺ສໍ ຄິຫິຄຕໍ, ປຣິປຸຓ຺ຓທ຺ວາທສວສ຺ສໍ ຄິຫິຄຕໍ ‘‘ທ຺ເວ ວສ຺ສານິ ຉສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອສິກ຺ຂິຕສິກ຺ຂໍ ທ຺ເວ ວສ຺ສານິ ສິກ຺ຂິຕສິກ຺ຂໍ ສງ຺ເຆນ ອສມ຺ມຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທານິ. ກຸມາຣິຠູຕາ ຕິສ຺ໂສຕິ ‘‘ອູນວີສຕິວສ຺ສໍ ກຸມາຣິຠູຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາ ຕິສ຺ໂສ. ອູນທ຺ວາທສສມ຺ມຕາຕິ ‘‘ອູນທ຺ວາທສວສ຺ສາ ວຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ, ປຣິປຸຓ຺ຓທ຺ວາທສວສ຺ສາ ສງ຺ເຆນ ອສມ຺ມຕາ ວຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທທ຺ວຍໍ.

ອລໍ ຕາວ ໂສກາວາສນ຺ຕິ ‘‘ອລໍ ຕາວ ເຕ ອຍ຺ເຍ ວຸຏ຺ຐາປິເຕນາ’’ຕິ ຈ, ‘‘ຈຓ຺ຑິໍ ໂສກາວາສໍ ສິກ຺ຂມານໍ ວຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທທ຺ວຍໍ. ຉນ຺ທາ ອນຸວສ຺ສາ ຈ ທ຺ເວຕິ ‘‘ປາຣິວາສິກຉນ຺ທທາເນນ ສິກ຺ຂມານໍ ວຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ, ອນຸວສ຺ສໍ ວຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ, ເອກໍ ວສ຺ສໍ ທ຺ເວ ວຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທຕ຺ຕຍໍ. ສມຸຏ຺ຐານາ ຕິກາ ກຕາຕິ ຕິກສມຸຏ຺ຐານາ ກຕາ.

ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາ

໒໖໐. ສຎ຺ຈຣີ ກຸຏິ ວິຫາໂຣຕິ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ ສຎ຺ຎາຈິກາຍ ກຸຏິກຣຓໍ ມຫລ຺ລກວິຫາຣກຣຓຎ຺ຈ. ໂຘວນຎ຺ຈ ປຏິຄ຺ຄໂຫຕິ ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຸຣາຓຈີວຣໂຘວາປນຎ຺ຈ ຈີວຣປຏິຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕຸຕ຺ຕຣິ ອຠິຫຏ຺ຐຸນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຕກໍ ຄຫປຕິໍ ຈີວຣວິຎ຺ຎາປນໍ ຕຕຸຕ຺ຕຣິສາທິຍນສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ. ອຸຠິນ຺ນໍ ທູຕເກນ ຈາຕິ ‘‘ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ ອຸປກ຺ຂຏໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຄຕສິກ຺ຂາປທທ຺ວຍຎ຺ຈ ທູເຕນ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນປຫິຕສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ.

ໂກສິຍາ ສຸທ຺ຘທ຺ເວຠາຄາ, ຉພ຺ພສ຺ສານິ ນິສີທນນ຺ຕິ ‘‘ໂກສິຍມິສ຺ສກໍ ສນ຺ຖຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ປຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທານິ. ຣິຎ຺ຈນ຺ຕິ ຣູປິກາ ເຈວາຕິ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ຣິຎ຺ຈນ຺ຕິ ອຸທ຺ເທສ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕໍ ເອຬກໂລມໂຘວາປນໍ ຣູປິຍປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ. ອຸໂຠ ນານປ຺ປກາຣກາຕິ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປທທ຺ວຍໍ.

ອູນພນ຺ຘນວສ຺ສິກາຕິ ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘນປຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ ວສ຺ສິກສາຏິກສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ. ສຸຕ຺ຕໍ ວິກປ຺ປເນນ ຈາຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຈີວຣວາຍາປນຎ຺ຈ ຕນ຺ຕວາເຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຈີວເຣ ວິກປ຺ປາປຊ຺ຊນຎ຺ຈ. ທ຺ວາຣທານສິພ຺ພານິ ຈາຕິ ຍາວ ທ຺ວາຣໂກສາ ອຄ຺ຄຬຏ຺ຐປນາຍ, ‘‘ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈີວຣໍ ທເທຍ຺ຍ, ຈີວຣໍ ສິພ຺ເພຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທຕ຺ຕຍໍ. ປູວປຈ຺ຈຍໂຊຕິ ຈາຕິ ປູເວຫິ ວາ ມນ຺ເຖຫິ ວາ ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາຣຓາສິກ຺ຂາປທໍ ຈາຕຸມາສປຈ຺ຈຍປ຺ປວາຣຓາໂຊຕິສມາທຫນສິກ຺ຂາປທານິ ຈ.

ຣຕນໍ ສູຈິ ມຎ຺ໂຈ ຈ, ຕູລໍ ນິສີທນກຓ຺ຑຸ ຈ, ວສ຺ສິກາ ຈ ສຸຄເຕນາຕິ ຣຕນສິກ຺ຂາປທຎ຺ເຈວ ສູຈິຆຣສິກ຺ຂາປທາທີນິ ຈ ສຕ຺ຕ ສິກ຺ຂາປທານິ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອຎ຺ຎໍ ເຈຕາປນາ, ທ຺ເວ ສງ຺ຆິກາ ມຫາຊນິກາ, ທ຺ເວ ປຸຄ຺ຄລລຫຸກາ ຄຣູຕິ ‘‘ຍາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີ ອຎ຺ຎໍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ວິຎ຺ຎາເປຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີນິ ນວ ສິກ຺ຂາປທານິ. ທ຺ເວ ວິຆາສາ ສາຏິກາ ຈາຕິ ‘‘ອຸຈ຺ຈາຣໍ ວາ ປສ຺ສາວໍ ວາ ສງ຺ກາຣໍ ວາ ວິຆາສໍ ວາ ຕິໂຣກຸຏ຺ເຏ ວາ ຕິໂຣປາກາເຣ ວາ ຉຑ຺ເຑຍ຺ຍ ວາ ຉຑ຺ຑາເປຍ຺ຍ ວາ, ຫຣິເຕ ຉຑ຺ເຑຍ຺ຍ ວາ ຉຑ຺ຑາເປຍ຺ຍ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານິ ທ຺ເວ ວິຆາສສິກ຺ຂາປທານິ ຈ ອຸທກສາຏິກາສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ. ສມຓຈີວເຣນ ຈາຕິ ‘‘ສມຓຈີວຣໍ ທເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິທເມຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສມນຸຠາສນາສມຸຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາ

໒໖໑. ເຠທານຸວຕ຺ຕທຸພ຺ພຈທູສທຸຏ຺ຐຸລ຺ລທິຏ຺ຐິ ຈາຕິ ສງ຺ຆເຠທານຸວຕ຺ຕກທຸພ຺ພຈກຸລທູສກທຸຏ຺ຐຸລ຺ລປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນທິຏ຺ຐິອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນສິກ຺ຂາປທານິ. ຉນ຺ທໍ ອຸຊ຺ຊຄ຺ຆິກາ ທ຺ເວ ຈາຕິ ຉນ຺ທໍ ອທຕ຺ວາ ຄມນສິກ຺ຂາປທໍ ອຸຊ຺ຊຄ຺ຆິກາຍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄມນນິສີທນສິກ຺ຂາປທທ຺ວຍຎ຺ຈ. ທ຺ເວ ຈ ສທ຺ທາຕິ ‘‘ອປ຺ປສທ຺ໂທ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄມິສ຺ສາມິ, ນິສີທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສິກ຺ຂາປທທ຺ວຍຎ຺ຈ. ນ ພ຺ຍາຫເຣຕິ ‘‘ນ ສກພເຬນ ມຸເຂນ ພ຺ຍາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສິກ຺ຂາປທໍ.

ຉມາ ນີຈາສເນ ຐານໍ, ປຈ຺ຉໂຕ ອຸປ຺ປເຖນ ຈາຕິ ຉມາຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ, ນີເຈ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ; ຐິເຕນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ, ປຈ຺ຉໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ, ອຸປ຺ປເຖນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ປເຖນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາສິກ຺ຂາປທານິ. ວຊ຺ຊານຸວຕ຺ຕິຄຫຓາຕິ ວຊ຺ຊປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນ, ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕກ, ຫຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓາທິສງ຺ຂາຕານິ ຕີຓິ ປາຣາຊິການິ. ໂອສາເຣ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ຂນາຕິ ‘‘ອນປໂລເກຕ຺ວາ ກາຣກສງ຺ຆໍ ອນຎ຺ຎາຍ ຄຓສ຺ສ ຉນ຺ທໍ ໂອສາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທທ຺ວຍໍ.

ກິສ຺ມິໍ ສໍສຏ຺ຐາ ທ຺ເວ ວຘີຕິ ‘‘ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ອຘິກຣເຓ ປຈ຺ຈາກຕາ’’ຕິ ຈ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ປເນວ ສໍສຏ຺ຐາ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ຍາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ສໍສຏ຺ຐາວ ອຍ຺ເຍ ຕຸມ຺ເຫ ວິຫຣຖາ’’ຕິ ຈ ‘‘ອຕ຺ຕານໍ ວຘິຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ໂຣເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທານິ. ວິສິພ຺ເພ ທຸກ຺ຂິຕາຍ ຈາຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈີວຣໍ ວິສິພ຺ເພຕ຺ວາ ວາ ວິສິພ຺ພາເປຕ຺ວາ ວາ’’ຕິ ຈ ‘‘ທຸກ຺ຂິຕໍ ສຫຊີວິນິ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທທ຺ວຍໍ. ປຸນ ສໍສຏ຺ຐາ ນ ວູປສເມຕິ ‘‘ສໍສຏ຺ຐາ ວິຫເຣຍ຺ຍ ຄຫປຕິນາ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ເຕນ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ປຸນ ວຸຕ຺ຕສໍສຏ຺ຐສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ ‘‘ເອຫຍ຺ເຍ, ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຫີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານາ, ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ‘‘ສາ ປຈ຺ຉາ ອນນ຺ຕຣາຍິກິນີ ເນວ ວູປສມ຺ເມຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ. ອາຣາມຎ຺ຈ ປວາຣຓາຕິ ‘‘ຊານໍ ສຠິກ຺ຂຸກໍ ອາຣາມໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ປວິເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ຕີຫິ ຐາເນຫິ ນ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທທ຺ວຍໍ.

ອນ຺ວທ຺ຘໍ ສຫຊີວິນິໍ ທ຺ເວຕິ ‘‘ອນ຺ວທ຺ຘມາສໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໂຕ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ປຈ຺ຈາສີສິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ, ‘‘ສຫຊີວິນິໍ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ ວສ຺ສານິ ເນວ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ສຫຊີວິນິໍ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເນວ ວູປກາເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທທ຺ວຍຎ຺ຈ. ຈີວຣໍ ອນຸພນ຺ຘນາຕິ ‘‘ສເຈ ເມ ຕ຺ວໍ, ອຍ຺ເຍ, ຈີວຣໍ ທສ຺ສສິ, ເອວາຫໍ ຕໍ ວຸຏ຺ຐາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈ ‘‘ສເຈ ມໍ ຕ຺ວໍ, ອຍ຺ເຍ, ທ຺ເວ ວສ຺ສານິ ອນຸພນ຺ຘິສ຺ສສິ, ເອວາຫໍ ຕໍ ວຸຏ຺ຐາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທທ຺ວຍໍ.

ກຖິນສມຸຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາ

໒໖໒. ອຸພ຺ຠຕໍ ກຖິນໍ ຕີຓີຕິ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ ອາທິໂຕວ ຕີຓິ ສິກ຺ຂາປທານິ. ປຐມໍ ປຕ຺ຕເຠສຊ຺ຊນ຺ຕິ ‘‘ທສາຫປຣມໍ ອຕິເຣກປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຐມປຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ ‘‘ປຏິສາຍນີຍານິ ເຠສຊ຺ຊານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ. ອຈ຺ເຈກຎ຺ຈາປິ ສາສງ຺ກນ຺ຕິ ອຈ຺ເຈກຈີວຣສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ ຕທນນ຺ຕຣເມວ ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ. ປກ຺ກມນ຺ເຕນ ວາ ທຸເວຕິ ‘‘ຕໍ ປກ຺ກມນ຺ໂຕ ເນວ ອຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠູຕຄາມວຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທທ຺ວຍໍ.

ອຸປສ຺ສຍໍ ປຣມ຺ປຣາຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ‘‘ປຣມ຺ປຣໂຠຊເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທທ຺ວຍໍ. ອນຕິຣິຕ຺ຕໍ ນິມນ຺ຕນາຕິ ‘‘ອນຕິຣິຕ຺ຕໍ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ’’ຕິ ຈ ‘‘ນິມນ຺ຕິໂຕ ສຠຕ຺ໂຕ ສມາໂນ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທທ຺ວຍໍ. ວິກປ຺ປໍ ຣຎ຺ໂຎ ວິກາເລຕິ ‘‘ສາມໍ ຈີວຣໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ ຈ ‘‘ວິກາເລ ຄາມໍ ປວິເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທຕ຺ຕຍໍ. ໂວສາສາຣຎ຺ຎເກນ ຈາຕິ ‘‘ໂວສາສມານຣູປາ ຐິຕາ’’ຕິ ຈ ‘‘ຕຖາຣູເປສຸ ອາຣຎ຺ຎເກສຸ ເສນາສເນສຸ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປຏິສໍວິທິຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທທ຺ວຍໍ.

ອຸສ຺ສຍາ ສນ຺ນິຈຍຎ຺ຈາຕິ ‘‘ອຸສ຺ສຍວາທິກາ’’ຕິ ຈ ‘‘ປຕ຺ຕສນ຺ນິຈຍໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທທ຺ວຍໍ. ປຸເຣ ປຈ຺ຉາ ວິກາເລ ຈາຕິ ‘‘ຍາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ, ‘‘ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ, ‘‘ວິກາເລ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທຕ຺ຕຍໍ. ປຎ຺ຈາຫິກາ ສງ຺ກມນີຕິ ‘‘ປຎ຺ຈາຫິກາ ສງ຺ຆາຏິຈາຣໍ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ‘‘ຈີວຣສງ຺ກມນີຍໍ ຘາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທທ຺ວຍໍ. ທ຺ເວປິ ອາວສເຖນ ຈາຕິ ‘‘ອາວສຖຈີວຣໍ ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາວສຖໍ ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ເອວໍ ອາວສເຖນ ສທ຺ຘິໍ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທານິ ຈ ທ຺ເວ.

ປສາເຂ ອາສເນ ເຈວາຕິ ‘‘ປສາເຂ ຊາຕໍ ຄຓ຺ຑໍ ວາ’’ຕິ ຈ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປຸຣໂຕ ອນາປຸຈ຺ຉາ ອາສເນ ນິສີເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທທ຺ວຍໍ.

ເອຬກໂລມສມຸຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາ

໒໖໓. ເອຬກໂລມາ ທ຺ເວ ເສຍ຺ຍາຕິ ເອຬກໂລມສິກ຺ຂາປທຎ຺ເຈວ ທ຺ເວ ຈ ສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປທານິ. ອາຫຈ຺ຈ ປິຓ຺ຑໂຠຊນນ຺ຕິ ອາຫຈ຺ຈປາທກສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ ອາວສຖປິຓ຺ຑໂຠຊນສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ. ຄຓວິກາລສນ຺ນິຘີຕິ ຄຓໂຠຊນວິກາລໂຠຊນສນ຺ນິຘິກາຣກສິກ຺ຂາປທຕ຺ຕຍໍ. ທນ຺ຕໂປເນນ ເຈລກາຕິ ທນ຺ຕໂປນສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ ອເຈລກສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ. ອຸຍ຺ຍຸຕ຺ຕໍ ເສນໍ ອຸຍ຺ໂຍຘີຕິ ‘‘ອຸຍ຺ຍຸຕ຺ຕໍ ເສນໍ ທສ຺ສນາຍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເສນາຍ ວເສຍ຺ຍ, ອຸຍ຺ໂຍຘິກໍ ວາ…ເປ… ອນີກທສ຺ສນໍ ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທຕ຺ຕຍໍ. ສຸຣາ ໂອເຣນ ນ຺ຫາຍນາຕິ ສຸຣາປານສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ ໂອເຣນທ຺ຘມາສນຫານສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ. ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ທ຺ເວ ເທສນິກາຕິ ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ທຸພ຺ພຓ຺ຓກຣຓານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕາວເສສປາຏິເທສນີຍທ຺ວຍຎ຺ຈ. ລສຸຓຸປຕິຏ຺ເຐ ນຈ຺ຈນາຕິ ລສຸຓສິກ຺ຂາປທໍ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປານີເຍນ ວາ ວິຘູປເນນ ວາ ອຸປຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທໍ, ‘‘ນຈ຺ຈໍ ວາ ຄີຕໍ ວາ ວາທິຕໍ ວາ ທສ຺ສນາຍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ. ອິໂຕ ປຣໍ ປາຬິໍ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ລິຂນ຺ຕິ. ຍຖາ ປນ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ; ເອວເມຕ຺ຖ ອນຸກ຺ກໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ນ຺ຫານມຕ຺ຖຣຓໍ ເສຍ຺ຍາຕິ ‘‘ນຄ຺ຄາ ນຫາເຍຍ຺ຍ, ເອກຕ຺ຖຣຓປາວຸຣຓາ ຕຸວຏ຺ເຏຍ຺ຍຸໍ, ເອກມຎ຺ເຈ ຕຸວຏ຺ເຏຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທຕ຺ຕຍໍ. ອນ຺ໂຕຣຏ຺ເຐ ຕຖາ ພຫີຕິ ‘‘ອນ຺ໂຕຣຏ຺ເຐ ສາສງ຺ກສມ຺ມເຕ, ຕິໂຣຣຏ຺ເຐ ສາສງ຺ກສມ຺ມເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທທ຺ວຍໍ. ອນ຺ໂຕວສ຺ສໍ ຈິຕ຺ຕາຄາຣນ຺ຕິ ‘‘ອນ຺ໂຕວສ຺ສໍ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ, ຣາຊາຄາຣໍ ວາ ຈິຕ຺ຕາຄາຣໍ ວາ…ເປ… ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ວາ ທສ຺ສນາຍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທທ຺ວຍໍ. ອາສນ຺ທິໍ ສຸຕ຺ຕກນ຺ຕນາຕິ ‘‘ອາສນ຺ທິໍ ວາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ວາ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ສຸຕ຺ຕໍ ກນ຺ເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທທ຺ວຍໍ.

ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ສຫຕ຺ຖາ ຈາຕິ ‘‘ຄິຫິເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກເຣຍ຺ຍ, ອຄາຣິກສ຺ສ ວາ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ວາ ປຣິພ຺ພາຊິກາຍ ວາ ສຫຕ຺ຖາ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ທເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທທ຺ວຍໍ. ອຠິກ຺ຂຸກາວາເສນ ຈາຕິ ‘‘ອຠິກ຺ຂຸເກ ອາວາເສ ວສ຺ສໍ ວເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິທເມຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຉຕ຺ຕໍ ຍານຎ຺ຈ ສງ຺ຆາຓິນ຺ຕິ ‘‘ຉຕ຺ຕຸປາຫນໍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ຍາເນນ ຍາເຍຍ຺ຍ, ສງ຺ຆາຓິໍ ຘາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທຕ຺ຕຍໍ. ອລງ຺ກາຣຄນ຺ຘວາສິຕນ຺ຕິ ‘‘ອິຕ຺ຖາລງ຺ກາຣໍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ຄນ຺ຘຈຸຓ຺ຓເກນ ນຫາເຍຍ຺ຍ, ວາສິຕເກນ ປິຎ຺ຎາເກນ ນຫາເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທຕ຺ຕຍໍ. ຠິກ຺ຂຸນີຕິອາທິນາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຸມ຺ມທ຺ທາເປຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສິກ຺ຂາປທານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອສງ຺ກຈ຺ຈິກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ‘‘ອສງ຺ກຈ຺ຈິກາ ຄາມໍ ປວິເສຍ຺ຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕອາປຕ຺ຕິ ຈ. ຈຕ຺ຕາຣີສາ ຈຕຸຕ຺ຕຣີຕິ ເອຕານິ ສພ຺ພານິປິ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສ ສິກ຺ຂາປທານິ ວຸຕ຺ຕານິ.

ກາເຍນ ນ ວາຈາຈິຕ຺ເຕນ, ກາຍຈິຕ຺ເຕນ ນ ວາຈໂຕຕິ ກາເຍນ ເຈວ ກາຍຈິຕ຺ເຕນ ຈ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ; ນ ວາຈາຈິຕ຺ເຕນ ນ ວາຈໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ວິສມຸຏ຺ຐານິກາ ສພ຺ເພ, ສມາ ເອຬກໂລມິກາຕິ ອິທໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ປທໂສຘມ຺ມສມຸຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາ

໒໖໔. ປທຎ຺ຎຕ຺ຣ ອສມ຺ມຕາຕິ ‘‘ປທໂສ ຘມ຺ມໍ, ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິຉປ຺ປຎ຺ຈວາຈາຫິ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວິຎ຺ຎຸນາ ປຸຣິສວິຄ຺ຄເຫນ, ອສມ຺ມໂຕ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທຕ຺ຕຍໍ. ຕຖາ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕນ ຈາຕິ ‘‘ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ໂອວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິທເມຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິຣຈ຺ຉານວິຊ຺ຊາ ທ຺ເວຕິ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານວິຊ຺ຊໍ ປຣິຍາປຸເຓຍ຺ຍ, ວາເຈຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທທ຺ວຍໍ. ອໂນກາໂສ ຈ ປຸຈ຺ຉນາຕິ ‘‘ອໂນກາສກຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິທເມຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອທ຺ຘານສມຸຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາ

໒໖໕. ອທ຺ຘານນາວໍ ປຓີຕນ຺ຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘາຍ ເອກທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອກໍ ນາວໍ ອຠິຣຸເຫຍ຺ຍ, ປຓີຕໂຠຊນານິ ອຄິລາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທຕ຺ຕຍໍ. ມາຕຸຄາເມນ ສໍຫເຣຕິ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘາຍ ຄມນຎ຺ຈ ‘‘ສມ຺ພາເຘ ໂລມໍ ສໍຫຣາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ. ຘຎ຺ຎໍ ນິມນ຺ຕິຕາ ເຈວາຕິ ‘‘ຘຎ຺ຎໍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ວາ’’ຕິ ຈ ‘‘ນິມນ຺ຕິຕາ ວາ ປວາຣິຕາ ວາ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ຂາເທຍ຺ຍ ວາ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ. ອຏ຺ຐ ຈາຕິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ວຸຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐ ປາຏິເທສນີຍາ ວາ.

ເຖຍ຺ຍສຕ຺ຖສມຸຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາ

໒໖໖. ເຖຍ຺ຍສຕ຺ຖໍ ອຸປສ຺ສຸຕີຕິ ເຖຍ຺ຍສຕ຺ເຖນ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘາຍ ເອກທ຺ຘານມຄ຺ຄຄມນຎ຺ຈ ອຸປສ຺ສຸຕິຕິຏ຺ຐນຎ຺ຈ. ສູປວິຎ຺ຎາປເນນ ຈາຕິ ອິທໍ ສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣຕ຺ຕິຉນ຺ນຎ຺ຈ ໂອກາສນ຺ຕິ ‘‘ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາເຣ ອປ຺ປທີເປ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ໂອກາເສ, ອຊ຺ໂຌກາເສ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທຕ຺ຕຍໍ. ພ຺ຍູເຫນ ສຕ຺ຕມາຕິ ອິທໍ ຕທນນ຺ຕຣເມວ ‘‘ຣຖິກາຍ ວາ ພ຺ຍູເຫ ວາ ສິງ຺ຆາຏເກ ວາ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕສິກ຺ຂາປທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຘມ຺ມເທສນາສມຸຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາ

໒໖໗. ຘມ຺ມເທສນາສມຸຏ຺ຐານານິ ເອກາທສ ອຸຕ຺ຕານາເນວ. ເອວໍ ຕາວ ສມ຺ຠິນ຺ນສມຸຏ຺ຐານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນິຍຕສມຸຏ຺ຐານໍ ປນ ຕິວິຘໍ, ຕໍ ເອເກກສ຺ເສວ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ໂຫຕິ, ຕໍ ວິສຸໍເຍວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠູຕໍ ກາເຍນ ຊາຍຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ເນຕ຺ຕິຘມ຺ມານຸໂລມິກນ຺ຕິ ວິນຍປາຬິຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸໂລມນ຺ຕິ.

ສມຸຏ຺ຐານສີສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.