ປຎ຺ຈວຄ຺ໂຄ

ກມ຺ມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໔໘໒. ກມ຺ມວຄ຺ເຄ ຈຕຸນ຺ນໍ ກມ຺ມານໍ ນານາກຣຓໍ ສມຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕເມວ. ກິຎ຺ຈາປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ອຍໍ ກມ຺ມວິນິຈ຺ຉໂຍ ນາມ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ປາກໂຏ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາເຍເວຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ວທິສ຺ສາມ. ຈຕ຺ຕາຣີຕິ ກມ຺ມານໍ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉທວຈນເມຕໍ. ກມ຺ມານີຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກມ຺ມນິທສ຺ສນໍ. ອປໂລກນກມ຺ມໍ ນາມ ສີມຏ຺ຐກສງ຺ຆໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ທໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສມຄ຺ຄສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸມຕິຍາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສາເວຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ. ຎຕ຺ຕິກມ຺ມໍ ນາມ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສມຄ຺ຄສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸມຕິຍາ ເອກາຍ ຎຕ຺ຕິຍາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ. ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ ນາມ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສມຄ຺ຄສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸມຕິຍາ ເອກາຍ ຎຕ຺ຕິຍາ ເອກາຍ ຈ ອນຸສ຺ສາວນາຍາຕິ ເອວໍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍາຍ ອນຸສ຺ສາວນາຍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ. ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມໍ ນາມ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສມຄ຺ຄສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸມຕິຍາ ເອກາຍ ຎຕ຺ຕິຍາ ຕີຫິ ຈ ອນຸສ຺ສາວນາຫີຕິ ເອວໍ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖາຫິ ຕີຫິ ອນຸສ຺ສາວນາຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ.

ຕຕ຺ຖ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ອປໂລເກຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພໍ, ຎຕ຺ຕິກມ຺ມາທິວເສນ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ຎຕ຺ຕິກມ຺ມມ຺ປິ ເອກໍ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພໍ, ອປໂລກນກມ຺ມາທິວເສນ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ ປນ ອປໂລເກຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ອກາຕພ຺ພມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ.

ຕຕ຺ຖ ສີມາສມ຺ມຸຕິ, ສີມາສມູຫນນໍ, ກຖິນທານໍ, ກຖິນຸທ຺ຘາໂຣ, ກຸຏິວຕ຺ຖຸເທສນາ, ວິຫາຣວຕ຺ຖຸເທສນາຕິ ອິມານິ ຉ ກມ຺ມານິ ຄຣຸການິ ອປໂລເກຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈໍ ສາເວຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພານິ. ອວເສສາ ເຕຣສ ສມ຺ມຸຕິໂຍ ເສນາສນຄ຺ຄາຫກມຕກຈີວຣທານາທິສມ຺ມຸຕິໂຍ ຈາຕິ ເອຕານິ ລຫຸກກມ຺ມານິ ອປໂລເກຕ຺ວາປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຎຕ຺ຕິກມ຺ມ-ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມວເສນ ປນ ນ ກາຕພ຺ພເມວ. ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມວເສນ ກຍິຣມານໍ ທຬ຺ຫຕຣໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອກຈ຺ເຈ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ປນ ສຕິ ກມ຺ມສງ຺ກໂຣ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ. ສເຈ ປນ ອກ຺ຂຣປຣິຫີນໍ ວາ ປທປຣິຫີນໍ ວາ ທຸຣຸຕ຺ຕປທໍ ວາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ໂສຘນຕ຺ຖໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອິທໍ ອກຸປ຺ປກມ຺ມສ຺ສ ທຬ຺ຫີກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ກຸປ຺ປກມ຺ເມ ກມ຺ມໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມໍ ຎຕ຺ຕິຎ຺ຈ ຕິສ຺ໂສ ຈ ກມ຺ມວາຈາໂຍ ສາເວຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພໍ, ອປໂລກນກມ຺ມາທິວເສນ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ວິປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ວິປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

໔໘໓. ສມ຺ມຸຂາກຣຓີຍໍ ກມ຺ມໍ ອສມ຺ມຸຂາ ກໂຣຕິ, ວຕ຺ຖຸວິປນ຺ນໍ ອຘມ຺ມກມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ສມ຺ມຸຂາກຣຓີຍໍ; ອຕ຺ຖິ ອສມ຺ມຸຂາກຣຓີຍໍ; ຕຕ຺ຖ ອສມ຺ມຸຂາກຣຓີຍໍ ນາມ ທູເຕນຸປສມ຺ປທາ, ປຕ຺ຕນິກ຺ກຸຊ຺ຊນໍ, ປຕ຺ຕຸກ຺ກຸຊ຺ຊນໍ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສມ຺ມຸຕິ, ເສກ຺ຂານໍ ກຸລານໍ ເສກ຺ຂສມ຺ມຸຕິ, ຉນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ໂຑ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ປກາສນີຍກມ຺ມໍ, ອປ຺ປສາທນີຍໍ ທສ຺ເສນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆນ ກາຕພ຺ພໍ ອວນ຺ທນີຍກມ຺ມນ຺ຕິ ອຏ຺ຐວິຘໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ອຏ຺ຐວິຘມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ອສມ຺ມຸຂາ ກຕໍ ສຸກຕໍ ໂຫຕິ ອກຸປ຺ປໍ.

ເສສານິ ສພ຺ພກມ຺ມານິ ສມ຺ມຸຂາ ເອວ ກາຕພ຺ພານິ – ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ, ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ, ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາຕິ ອິມໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສມ຺ມຸຂາວິນຍໍ ອຸປເນຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພານິ. ເອວໍ ກຕານິ ຫິ ສຸກຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ອກຕານິ ປເນຕານິ ອິມໍ ສມ຺ມຸຂາວິນຍສງ຺ຂາຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ວິນາ ກຕຕ຺ຕາ ວຕ຺ຖຸວິປນ຺ນານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສມ຺ມຸຂາກຣຓີຍໍ ກມ຺ມໍ ອສມ຺ມຸຂາ ກໂຣຕິ, ວຕ຺ຖຸວິປນ຺ນໍ ອຘມ຺ມກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ.

ປຏິປຸຈ຺ຉາກຣຓີຍາທີສຸປິ ປຏິປຸຈ຺ຉາທິກຣຓເມວ ວຕ຺ຖຸ, ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ວິນາ ກຕຕ຺ຕາ ເຕສມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸວິປນ຺ນຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ວຈນຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ. ປຏິປຸຈ຺ຉາ ກຣຓີຍໍ ອປ຺ປຏິປຸຈ຺ຉາ ກໂຣຕີຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ໂຈເທຕ຺ວາ ສາເຣຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອໂຈເທຕ຺ວາ ອສາເຣຕ຺ວາ ກໂຣຕິ. ປຏິຎ຺ຎາຍ ກຣຓີຍໍ ອປ຺ປຏິຎ຺ຎາຍ ກໂຣຕີຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຍຖາທິນ຺ນາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ກາຕພ຺ພໍ ອປ຺ປຏິຎ຺ຎາຍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ວິປ຺ປລປນ຺ຕສ຺ສ ພລກ຺ກາເຣນ ກໂຣຕິ. ສຕິວິນຍາຣຫສ຺ສາຕິ ທພ຺ພມລ຺ລປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສທິສສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ. ອມູຬ຺ຫວິນຍາຣຫສ຺ສາຕິ ຄຄ຺ຄຠິກ຺ຂຸສທິສສ຺ສ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ. ຕສ຺ສປາປິຍສິກກມ຺ມາຣຫສ຺ສາຕິ ອຸປວາຬຠິກ຺ຂຸສທິສສ຺ສ ອຸສ຺ສນ຺ນປາປສ຺ສ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

ອນຸໂປສເຖ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣຕີຕິ ອນຸໂປສຖທິວເສ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣຕິ. ອຸໂປສຖທິວໂສ ນາມ ຐເປຕ຺ວາ ກຕ຺ຕິກມາສໍ ອວເສເສສຸ ເອກາທສສຸ ມາເສສຸ ຠິນ຺ນສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ສາມຄ຺ຄິທິວໂສ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕຈາຕຸທ຺ທສປນ຺ນຣສາ ຈ. ເອຕໍ ຕິປ຺ປກາຣມ຺ປິ ອຸໂປສຖທິວສໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທິວເສ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນຸໂປສເຖ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ຍຕ຺ຣ ຫິ ປຕ຺ຕຈີວຣາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນ ກາຣເຓນ ວິວທນ຺ຕາ ອຸໂປສຖໍ ວາ ປວາຣຓໍ ວາ ຐເປນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ ວິນິຈ຺ຉິເຕ ‘‘ສມຄ຺ຄາ ຊາຕາມ຺ຫາ’’ຕິ ອນ຺ຕຣາ ສາມຄ຺ຄິອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ກໂຣນ຺ເຕຫິ ອນຸໂປສເຖ ອຸໂປສໂຖ ກໂຕ ນາມ ໂຫຕິ.

ອປວາຣຓາຍ ປວາເຣຕີຕິ ອປວາຣຓາທິວເສ ປວາເຣຕິ; ປວາຣຓາທິວໂສ ນາມ ເອກສ຺ມິໍ ກຕ຺ຕິກມາເສ ຠິນ຺ນສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ສາມຄ຺ຄິທິວໂສ ຈ ປຈ຺ຈຸກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຐປິຕທິວໂສ ຈ ທ຺ເວ ຈ ປຸຓ຺ຓມາສິໂຍ. ເອວໍ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ປວາຣຓາທິວສໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທິວເສ ປວາເຣນ຺ໂຕ ອປວາຣຓາຍ ປວາເຣຕິ ນາມ. ອິຘາປິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກສ຺ສ ວິວາທສ຺ສ ວູປສເມ ສາມຄ຺ຄິປວາຣຓໍ ກາຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ກໂຣນ຺ເຕຫິ ອປວາຣຓາຍ ປວາຣຓາ ກຕາ ໂຫຕິ. ອປິຈ ອູນວີສຕິວສ຺ສໍ ວາ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນປຸພ຺ພໍ ວາ ເອກາທສສຸ ວາ ອຠພ຺ພປຸຄ຺ຄເລສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສປິ ວຕ຺ຖຸວິປນ຺ນໍ ອຘມ຺ມກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ວຕ຺ຖຸໂຕ ກມ຺ມານິ ວິປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

໔໘໔. ຎຕ຺ຕິໂຕ ວິປຕ຺ຕິຍໍ ປນ ວຕ຺ຖຸໍ ນ ປຣາມສຕີຕິ ຍສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາທິກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕໍ ນ ປຣາມສຕິ, ຕສ຺ສ ນາມໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອາຍສ຺ມໂຕ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິ ວທຕິ; ເອວໍ ວຕ຺ຖຸໍ ນ ປຣາມສຕິ.

ສງ຺ຆໍ ນ ປຣາມສຕີຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ນາມໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ’’ຕິ ວທຕິ; ເອວໍ ສງ຺ຆໍ ນ ປຣາມສຕິ.

ປຸຄ຺ຄລໍ ນ ປຣາມສຕີຕິ ໂຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂສ຺ສ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ຕໍ ນ ປຣາມສຕິ, ຕສ຺ສ ນາມໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິ ວທຕິ; ເອວໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນ ປຣາມສຕິ.

ຎຕ຺ຕິໍ ນ ປຣາມສຕີຕິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ຎຕ຺ຕິໍ ນ ປຣາມສຕິ. ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ເມ ຎຕ຺ຕິໍ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ກມ຺ມວາຈາຍ ເອວ ອນຸສ຺ສາວນກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ເມປິ ຎຕ຺ຕິໍ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ກມ຺ມວາຈາຍ ເອວ ອນຸສ຺ສາວນກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ; ເອວໍ ຎຕ຺ຕິໍ ນ ປຣາມສຕິ.

ປຈ຺ຉາ ວາ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕີຕິ ປຐມໍ ກມ຺ມວາຈາຍ ອນຸສ຺ສາວນກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເອສາ ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ ວທຕິ; ເອວໍ ປຈ຺ຉາ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕິ. ອິຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ຎຕ຺ຕິໂຕ ກມ຺ມານິ ວິປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

໔໘໕. ອນຸສ຺ສາວນໂຕ ວິປຕ຺ຕິຍໍ ປນ ວຕ຺ຖຸອາທີນິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເອວໍ ປນ ເນສໍ ອປຣາມສນໍ ໂຫຕິ – ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ປຐມານຸສ຺ສາວເນ ‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ, ຕຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ, ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ທຸຕິຍຕຕິຍານຸສ຺ສາວນາສຸ ວາ ‘‘ອຍໍ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອາຍສ຺ມໂຕ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສາ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ວຕ຺ຖຸໍ ນ ປຣາມສຕິ ນາມ. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ສງ຺ຆໍ ນ ປຣາມສຕິ ນາມ. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄລໍ ນ ປຣາມສຕິ ນາມ.

ສາວນໍ ຫາເປຕີຕິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ກມ຺ມວາຈາຍ ອນຸສ຺ສາວນໍ ນ ກໂຣຕິ, ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ເມ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຎຕ຺ຕິເມວ ຐເປຕິ, ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ເມ ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຎຕ຺ຕິເມວ ຐເປຕິ; ເອວໍ ອນຸສ຺ສາວນໍ ຫາເປຕິ. ໂຍປິ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ເມ ເອກໍ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ເອກໍ ກມ຺ມວາຈໍ ອນຸສ຺ສາເວນ຺ໂຕ ອກ຺ຂຣໍ ວາ ຉຑ຺ເຑຕິ, ປທໍ ວາ ທຸຣຸຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ອຍມ຺ປິ ອນຸສ຺ສາວນໍ ຫາເປຕິເຍວ. ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ເມ ປນ ເອກໍ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ສກິເມວ ວາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ກມ຺ມວາຈາຍ ອນຸສ຺ສາວນໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ອກ຺ຂຣໍ ວາ ປທໍ ວາ ຉຑ຺ເຑນ຺ໂຕປິ ທຸຣຸຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ອນຸສ຺ສາວນໍ ຫາເປຕິເຍວາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ທຸຣຸຕ຺ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ໂຍ ຫິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອກ຺ຂເຣ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອຎ຺ຎໍ ວທຕິ, ອຍໍ ທຸຣຸຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ຕສ຺ມາ ກມ຺ມວາຈໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຍ຺ວາຍໍ –

‘‘ສິຖິລໍ ຘນິຕຎ຺ຈ ທີຆຣສ຺ສໍ, ຄຣຸກໍ ລຫຸກຎ຺ຈ ນິຄ຺ຄຫິຕໍ;

ສມ຺ພນ຺ຘໍ ວວຕ຺ຖິຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ, ທສຘາ ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິຍາ ປເຠໂທ’’ຕິ.

ວຸຕ຺ໂຕ, ອຍໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປລກ຺ເຂຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ສິຖິລໍ’’ ນາມ ປຎ຺ຈສຸ ວຄ຺ເຄສຸ ປຐມຕຕິຍໍ. ‘‘ຘນິຕໍ’’ ນາມ ເຕສ຺ເວວ ທຸຕິຍຈຕຸຕ຺ຖໍ. ‘‘ທີຆ’’ນ຺ຕິ ທີເຆນ ກາເລນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອາກາຣາທິ. ‘‘ຣສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ຕໂຕ ອຸປຑ຺ຒກາເລນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອກາຣາທິ. ‘‘ຄຣຸກ’’ນ຺ຕິ ທີຆເມວ. ຍໍ ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕີຕິ ເອວໍ ສໍໂຍຄປຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ລຫຸກ’’ນ຺ຕິ ຣສ຺ສເມວ. ຍໍ ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕເຖຣສ຺ສ ຍສ຺ສ ນ ຂມຕີຕິ ເອວໍ ອສໍໂຍຄປຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ນິຄ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ຍໍ ກຣຓານິ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອວິວເຏນ ມຸເຂນ ສານຸນາສິກໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ສມ຺ພນ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ຍໍ ປຣປເທນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸຓ຺ຫິສ຺ສາ’’ຕິ ວາ ‘‘ຕຸຓ຺ຫສ຺ສາ’’ຕິ ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ວວຕ຺ຖິຕ’’ນ຺ຕິ ຍໍ ປຣປເທນ ອສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸຓ຺ຫີ ອສ຺ສາ’’ຕິ ວາ ‘‘ຕຸຓ຺ຫ ອສ຺ສາ’’ຕິ ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ວິມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຍໍ ກຣຓານິ ອນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິວເຏນ ມຸເຂນ ອນຸນາສິກໍ ອກຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຕ-ກາຣສ຺ສ ຖ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຸຓາຖຸ ເມ’’ຕິ ວຈນໍ ສິຖິລສ຺ສ ຘນິຕກຣຓໍ ນາມ. ຕຖາ ‘‘ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ເອສາ ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ປຕ຺ຖກລ຺ລໍ, ເອສາ ຎຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິວຈນຎ຺ຈ. ‘‘ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຠ-ກາຣ ຆ-ກາຣານໍ ພ-ກາຣ ຄ-ກາເຣ ກຕ຺ວາ ‘‘ພນ຺ເຕ ສງ຺ໂຄ’’ຕິ ວຈນໍ ຘນິຕສ຺ສ ສິຖິລກຣຓໍ ນາມ. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ’’ຕິ ວິວເຏນ ມຸເຂນ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ປນ ‘‘ສຸຓໍຕຸ ເມ’’ຕິ ວາ ‘‘ເອສາ ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ເອສໍ ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວາ ອວິວເຏນ ມຸເຂນ ອນຸນາສິກໍ ກຕ຺ວາ ວຈນໍ ວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິຄ຺ຄຫິຕວຈນໍ ນາມ. ‘‘ປຕ຺ຕກລ຺ລ’’ນ຺ຕິ ອວິວເຏນ ມຸເຂນ ອນຸນາສິກໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ປຕ຺ຕກລ຺ລາ’’ຕິ ວິວເຏນ ມຸເຂນ ອນຸນາສິກໍ ອກຕ຺ວາ ວຈນໍ ນິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ວິມຸຕ຺ຕວຈນໍ ນາມ.

ອິຕິ ສິຖິເລ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ຘນິຕໍ, ຘນິເຕ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ສິຖິລໍ, ວິມຸຕ຺ເຕ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ນິຄ຺ຄຫິຕໍ, ນິຄ຺ຄຫິເຕ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ອນ຺ໂຕກມ຺ມວາຈາຍ ກມ຺ມໍ ທູເສນ຺ຕິ. ເອວໍ ວທນ຺ໂຕ ຫິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອກ຺ຂເຣ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອຎ຺ຎໍ ວທຕິ, ທຸຣຸຕ຺ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຕເຣສຸ ປນ ທີຆຣສ຺ສາທີສຸ ຉສຸ ພ຺ຍຎ຺ຊເນສຸ ທີຆຏ຺ຐາເນ ທີຆເມວ, ຣສ຺ສຏ຺ຐາເນ ຈ ຣສ຺ສເມວາຕິ ເອວໍ ຍຖາຐາເນ ຕໍ ຕເທວ ອກ຺ຂຣໍ ຠາສນ຺ເຕນ ອນຸກ຺ກມາຄຕໍ ປເວຓິໍ ອວິນາເສນ຺ເຕນ ກມ຺ມວາຈາ ກາຕພ຺ພາ. ສເຈ ປນ ເອວໍ ອກຕ຺ວາ ທີເຆ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຣສ຺ສໍ, ຣສ຺ເສ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ທີຆໍ ວທຕິ; ຕຖາ ຄຣຸເກ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ລຫຸກໍ, ລຫຸເກ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຄຣຸກໍ ວທຕິ; ສມ຺ພນ຺ເຘ ວາ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວວຕ຺ຖິຕໍ, ວວຕ຺ຖິເຕ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ວທຕິ; ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ກມ຺ມວາຈາ ນ ກຸປ຺ປຕິ. ອິມານິ ຫິ ຉ ພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ກມ຺ມໍ ນ ໂກເປນ຺ຕິ.

ຍໍ ປນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກຕ຺ເຖຣາ ‘‘ທ-ກາໂຣ ຕ-ກາຣມາປຊ຺ຊຕິ, ຕ-ກາໂຣ ທ-ກາຣມາປຊ຺ຊຕິ, ຈ-ກາໂຣ ຊ-ກາຣມາປຊ຺ຊຕິ, ຊ-ກາໂຣ ຈ-ກາຣມາປຊ຺ຊຕິ, ຍ-ກາໂຣ ກ-ກາຣມາປຊ຺ຊຕິ, ກ-ກາໂຣ ຍ-ກາຣມາປຊ຺ຊຕິ; ຕສ຺ມາ ທ-ກາຣາທີສຸ ວຕ຺ຕພ຺ເພສຸ ຕ-ກາຣາທິວຈນໍ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ກມ຺ມວາຈໍ ປຕ຺ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕສ຺ມາ ວິນຍຘເຣນ ເນວ ທ-ກາໂຣ ຕ-ກາໂຣ ກາຕພ຺ໂພ…ເປ… ນ ກ-ກາໂຣ ຍ-ກາໂຣ. ຍຖາປາຬິຍາ ນິຣຸຕ຺ຕິໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ທສວິຘາຍ ພ຺ຍຎ຺ຊນນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ວຸຕ຺ຕໂທເສ ປຣິຫຣນ຺ເຕນ ກມ຺ມວາຈາ ກາຕພ຺ພາ. ອິຕຣຖາ ຫິ ສາວນໍ ຫາເປຕິ ນາມ.

ອກາເລ ວາ ສາເວຕີຕິ ສາວນາຍ ອກາເລ ອໂນກາເສ ຎຕ຺ຕິໍ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປຐມໍເຍວ ອນຸສ຺ສາວນກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕິ. ອິຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ອນຸສ຺ສາວນໂຕ ກມ຺ມານິ ວິປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

໔໘໖. ສີມໂຕ ວິປຕ຺ຕິຍໍ ປນ ອຕິຂຸທ຺ທກສີມາ ນາມ ຍາ ເອກວີສຕິ ຠິກ຺ຂູ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ‘‘ຍຕ຺ຖ ເອກວີສຕິ ຠິກ຺ຂູ ນິສີທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຍາ ເອວຣູປາ ສີມາ, ອຍໍ ສມ຺ມຕາປິ ອສມ຺ມຕາ, ຄາມເຂຕ຺ຕສທິສາວ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ກຸປ຺ປຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສສສີມາສຸປິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ອຕິມຫຕີ ນາມ ຍາ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ເຕນາປິ ຕິໂຍຊນໍ ອຕິກ຺ກາເມຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ ໂຫຕິ. ຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ ນາມ ອຆຏິຕນິມິຕ຺ຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມເນວ ທກ຺ຂິຓາຍ ປຈ຺ຉິມາຍ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ປຸພ຺ພກິຕ຺ຕິຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິກິຕ຺ເຕຕ຺ວາວ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ; ເອວໍ ອຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ອນຸກ຺ກເມນ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຐເປຕິ, ຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ອປຣາປິ ຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ ນາມ ຍາ ອນິມິຕ຺ຕຸປຄໍ ຕຈສາຣຣຸກ຺ຂໍ ວາ ຂາຓຸກໍ ວາ ປໍສຸປຸຎ຺ຊວາລິກາປຸຎ຺ຊານໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອນ຺ຕຣາ ເອກໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ ໂຫຕິ. ຉາຍານິມິຕ຺ຕາ ນາມ ຍາ ປພ຺ພຕຈ຺ຉາຍາທີນໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຉາຍໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ ໂຫຕິ. ອນິມິຕ຺ຕາ ນາມ ຍາ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ນິມິຕ຺ຕານິ ອກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ ໂຫຕິ.

ພຫິສີເມ ຐິໂຕ ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນຕິ ນາມ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕານໍ ພຫິ ຐິໂຕ ສມ຺ມນ຺ນຕິ. ນທິຍາ ສມຸທ຺ເທ ຊາຕສ຺ສເຣ ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນຕີຕິ ເອເຕສຸ ນທິອາທີສຸ ຍໍ ສມ຺ມນ຺ນຕິ, ສາ ເອວໍ ສມ຺ມຕາປິ ‘‘ສພ຺ພາ, ຠິກ຺ຂເວ, ນທີ ອສີມາ, ສພ຺ໂພ ສມຸທ຺ໂທ ອສີໂມ, ສພ຺ໂພ ຊາຕສ຺ສໂຣ ອສີໂມ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໗) ວຈນໂຕ ອສມ຺ມຕາວ ໂຫຕິ. ສີມາຍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ທຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສີມາຍ ປເຣສໍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ທຕິ. ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສີມາຍ ປເຣສໍ ສີມໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ສມ຺ເຠໂທ ຈ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອິຕິ ອິມາ ເອກາທສປິ ສີມາ ອສີມາ ຄາມເຂຕ຺ຕສທິສາ ເອວ, ຕາສຸ ນິສີທິຕ຺ວາ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ກຸປ຺ປຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິເມຫິ ເອກາທສຫິ ອາກາເຣຫິ ສີມໂຕ ກມ຺ມານິ ວິປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ.

໔໘໗-໔໘໘. ປຣິສໂຕ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິຍໍ ປນ ກິຎ຺ຈິ ອນຸຕ຺ຕານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕຉນ຺ທາຣຫລກ຺ຂຓໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕມ຺ປິ ປຣໂຕ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ປກຕຕ຺ຕາ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຕຕ຺ຖ ປກຕຕ຺ຕາ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ຈຕຸວຄ຺ຄກຣເຓ ກມ຺ເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປກຕຕ຺ຕາ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ຕາ ອນິສ຺ສາຣິຕາ ປຣິສຸທ຺ຘສີລາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ ກມ຺ມສ຺ສ ອຣຫາ ອນຸຈ຺ຉວິກາ ສາມິໂນ. ນ ເຕຫິ ວິນາ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຍິຣຕິ, ນ ເຕສໍ ຉນ຺ໂທ ວາ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ວາ ເອຕິ. ອວເສສາ ປນ ສເຈປິ ສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ສເຈ ສມານສໍວາສກາ, ສພ຺ເພ ຉນ຺ທາຣຫາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ທຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ ວາ ມາ ວາ, ກມ຺ມໍ ປນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ສງ຺ໂຆ ປຣິວາສາທິກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ໂສ ເນວ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ໂຕ, ນາປິ ຉນ຺ທາຣໂຫ. ອປິຈ ຍສ຺ມາ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ໂຆ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກມ຺ມາຣໂຫ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເສສກມ຺ເມສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໔໘໙. ປຸນ ຈຕ຺ຕາຣິ ກມ຺ມານີຕິອາທິໂກ ນໂຍ ປຓ຺ຑກາທີນໍ ອວຕ຺ຖຸຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ອປໂລກນກມ຺ມກຖາ

໔໙໕-໔໙໖. ອິທານິ ເຕສໍ ກມ຺ມານໍ ປເຠທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອປໂລກນກມ຺ມໍ ກຕິ ຐານານິ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອປໂລກນກມ຺ມໍ ປຎ຺ຈ ຐານານິ ຄຈ຺ຉຕິ – ໂອສາຣຓໍ, ນິສ຺ສາຣຓໍ, ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມໍ, ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ຑໍ, ກມ຺ມລກ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ປຎ຺ຈມ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ໂອສາຣຓໍ ນິສ຺ສາຣຓ’’ນ຺ຕິ ປທສິລິຏ຺ຐຕາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຐມໍ ປນ ນິສ຺ສາຣຓາ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉາ ໂອສາຣຓາ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ກຓ຺ຏກສາມເຓຣສ຺ສ ທຓ຺ຑກມ຺ມນາສນາ, ສາ ‘‘ນິສ຺ສາຣຓາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕສ຺ມາ ເອຕຣຫິ ສເຈປິ ສາມເຓໂຣ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວາ ຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ອວຓ຺ຓໍ ຠຓຕິ, ‘‘ອກປ຺ປິຍໍ ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ທີເປຕິ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ໂສ ຍາວຕຕິຍໍ ນິວາເຣຕ຺ວາ ຕໍ ລທ຺ຘິໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕພ຺ໂພ. ໂນ ເຈ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ‘‘ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ໂນ ເຈ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ນິສ຺ສາເຣຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ –

‘‘ສງ຺ຆໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຈ຺ຉາມິ – ‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ສາມເຓໂຣ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອວຓ຺ຓວາທີ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ, ຍໍ ອຎ຺ເຎ ສາມເຓຣາ ລຠນ຺ຕິ, ທິຣຕ຺ຕຕິຣຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຫເສຍ຺ຍໍ, ຕສ຺ສ ອລາຠາຍ ນິສ຺ສາຣຓາ ຣຸຈ຺ຈຕິ ສງ຺ຆສ຺ສາ’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ… ຕຕິຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ປຸຈ຺ຉາມິ – ‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ສາມເຓໂຣ ພຸທ຺ຘສ຺ສ…ເປ… ຣຸຈ຺ຈຕິ ສງ຺ຆສ຺ສາ’ຕິ ຈຣ ປິເຣ ວິນສ຺ສາ’’ຕິ.

ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ພາລຕາຍ ອຎ຺ຎາຓຕາຍ ອລກ຺ຂິກຕາຍ ເອວໍ ອກາສິໍ, ສ຺ວາຫໍ ສງ຺ຆໍ ຂມາເປມີ’’ຕິ ຂມາເປນ຺ໂຕ ຍາວຕຕິຍໍ ຍາຈາເປຕ຺ວາ ອປໂລກນກມ຺ເມເນວ ໂອສາເຣຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ປນ ໂອສາເຣຕພ຺ໂພ, ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸມຕິຍາ ສາເວຕພ຺ພໍ –

‘‘ສງ຺ຆໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຈ຺ຉາມິ – ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ສາມເຓໂຣ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອວຓ຺ຓວາທີ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ, ຍໍ ອຎ຺ເຎ ສາມເຓຣາ ລຠນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ທິຣຕ຺ຕຕິຣຕ຺ຕໍ ສຫເສຍ຺ຍໍ, ຕສ຺ສ ອລາຠາຍ ນິສ຺ສາຣິໂຕ, ສ຺ວາຍໍ ອິທານິ ໂສຣໂຕ ນິວາຕວຸຕ຺ຕິ ລຊ຺ຊິຘມ຺ມໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ກຕທຓ຺ຑກມ຺ໂມ ອຈ຺ຈຍໍ ເທເສຕິ, ອິມສ຺ສ ສາມເຓຣສ຺ສ ຍຖາ ປຸເຣ ກາຍສມ຺ໂຠຄສາມຄ຺ຄິທານໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ ສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ.

ເອວໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ໂອສາຣຓຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຣຓຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉຕິ. ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມໍ ມຫາຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ໂຑ ປຎ຺ຈສຕິກກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ນ ເກວລໍ ປເນສ ຉນ຺ນສ຺ເສວ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ, ໂຍ ອຎ຺ໂຎປິ ຠິກ຺ຂຸ ມຸຂໂຣ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂູ ທຸຣຸຕ຺ຕວຈເນຫິ ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ຂຸໍເສນ຺ໂຕ ວມ຺ເຠນ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ຕສ຺ສປິ ທາຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ທາຕພ຺ໂພ, ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸມຕິຍາ ສາເວຕພ຺ພໍ –

‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ມຸຂໂຣ, ຠິກ຺ຂູ ທຸຣຸຕ຺ຕວຈເນຫິ ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຍໍ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຕໍ ວເທຍ຺ຍ. ຠິກ຺ຂູຫິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ເນວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ນ ໂອວທິຕພ຺ໂພ, ນ ອນຸສາສິຕພ຺ໂພ. ສງ຺ຆໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຈ຺ຉາມິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ຑສ຺ສ ທານໍ, ຣຸຈ຺ຈຕິ ສງ຺ຆສ຺ສາ’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉາມິ, ຕຕິຍມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉາມິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ຑສ຺ສ ທານໍ, ຣຸຈ຺ຈຕິ ສງ຺ຆສ຺ສາ’’’ຕິ.

ຕສ຺ສ ອປເຣນ ສມເຍນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຂມາເປນ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ໂຑ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ໂພ, ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ສາເວຕພ຺ພໍ –

‘‘ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອສຸກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ຑໍ ອທາສິ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ໂສຣໂຕ ນິວາຕວຸຕ຺ຕິ ລຊ຺ຊິຘມ຺ມໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ປຏິສງ຺ຂາ ອາຍຕິໍ ສໍວເຣ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສງ຺ຆໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຈ຺ຉາມິ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ຑສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ, ຣຸຈ຺ຈຕິ ສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ.

ເອວໍ ຍາວຕຕິຍໍ ວຕ຺ວາ ອປໂລກນກມ຺ເມເນວ ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ໂຑ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ໂພຕິ.

ກມ຺ມລກ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ປຎ຺ຈມນ຺ຕິ ຍໍ ຕໍ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂຸນິກ຺ຂນ຺ຘເກ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ກທ຺ທໂມທເກນ ໂອສິຎ຺ຈນ຺ຕິ, ‘ອປ຺ເປວ ນາມ ອມ຺ເຫສຸ ສາຣຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ, ກາຍໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ອູຣຸໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ອງ຺ຄຊາຕໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອຠາເສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປໂຍເຊນ຺ຕິ, ‘ອປ຺ເປວ ນາມ ອມ຺ເຫສຸ ສາຣຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ. ອິເມສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ທຸກ຺ກຏໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ‘ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກາຕຸ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘ອວນ຺ທິໂຍ ໂສ ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆນ ກາຕພ຺ໂພ’’’ຕິ ເອວໍ ອວນ຺ທິຍກມ຺ມໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ກມ຺ມລກ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ປຎ຺ຈມໍ ອິມສ຺ສ ອປໂລກນກມ຺ມສ຺ສ ຐານໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ຫິ ກມ຺ມຎ຺ເຎວ ລກ຺ຂຓໍ, ນ ໂອສາຣຓາທີນິ; ຕສ຺ມາ ‘‘ກມ຺ມລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ກຣຓໍ ຕຕ຺ເຖວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປິຈ ນໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ສທ຺ຘິໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິຘາປິ ວທາມ, ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສເຍ ສນ຺ນິປຕິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸມຕິຍາ ພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສາເວຕພ຺ພໍ –

‘‘ອຍ຺ເຍ ອສຸໂກ ນາມ ອຍ຺ໂຍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອປາສາທິກໍ ທສ຺ເສຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຍ຺ຍສ຺ສ ອວນ຺ທິຍກຣຓໍ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ປຸຈ຺ຉາມິ, ທຸຕິຍມ຺ປິ… ຕຕິຍມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ເອວໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສາເວຕ຺ວາ ອປໂລກນກມ຺ເມນ ອວນ຺ທິຍກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ.

ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ນ ວນ຺ທິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອວນ຺ທິຍມາໂນ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕິ, ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຂມາເປຕພ຺ພາ. ຂມາເປນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫາເຣເຍວ ສງ຺ຆໍ ວາ ຄຓໍ ວາ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຠນ຺ເຕ ປຏິສງ຺ຂາ ອາຍຕິໍ ສໍວເຣ ຕິຏ຺ຐາມິ, ນ ປຸນ ອປາສາທິກໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມິ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ມຍ຺ຫໍ ຂມຕູ’’ຕິ ຂມາເປຕພ຺ພໍ. ເຕນ ສງ຺ເຆນ ວາ ຄເຓນ ວາ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເປເສຕ຺ວາ ເອກຠິກ຺ຂຸນາ ວາ ສຍເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ວຕ຺ຕພ຺ພາ – ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ປຏິສງ຺ຂາ ອາຍຕິໍ ສໍວເຣ ຐິໂຕ, ອິມິນາ ອຈ຺ຈຍໍ ເທເສຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ຂມາປິໂຕ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ອິມໍ ວນ຺ທິຍໍ ກໂຣຕູ’’ຕິ. ໂສ ວນ຺ທິໂຍ ກາຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ກາຕພ຺ໂພ, ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສເຍ ສນ຺ນິປຕິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸມຕິຍາ ພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສາເວຕພ຺ພໍ –

‘‘ອຍໍ ອຍ຺ເຍ ອສຸໂກ ນາມ ອຍ຺ໂຍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອປາສາທິກໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆນ ອວນ຺ທິໂຍ ກໂຕ, ໂສ ລຊ຺ຊິຘມ຺ມໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຏິສງ຺ຂາ ອາຍຕິໍ ສໍວເຣ ຐິໂຕ ອຈ຺ຈຍໍ ເທເສຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ຂມາເປສິ, ຕສ຺ສ ອຍ຺ຍສ຺ສ ວນ຺ທິຍກຣຓໍ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິ –

ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ເອວໍ ອປໂລກນກມ຺ເມເນວ ວນ຺ທິໂຍ ກາຕພ຺ໂພ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປາຬິມຸຕ຺ຕໂກປິ ກມ຺ມລກ຺ຂຓວິນິຈ຺ຉໂຍ. ອິທຎ຺ຫິ ກມ຺ມລກ຺ຂຓໍ ນາມ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆມູລກໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສາປິ ປເນຕໍ ລພ຺ຠຕິເຍວ. ຍຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ສລາກຄ຺ຄຍາຄຄ຺ຄຠຕ຺ຕຄ຺ຄອຸໂປສຖຄ຺ເຄສຸ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ເອຕມ຺ປິ ກມ຺ມລກ຺ຂຓເມວ. ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣຊິຓ຺ຓຈີວຣນຏ຺ຐຈີວຣານຎ຺ຫິ ສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຍາວຕຕິຍໍ ສາເວຕ຺ວາ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອປ຺ປມຕ຺ຕກວິສ຺ສຊ຺ຊເກນ ປນ ຈີວຣໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ເສນາສນກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທານິ ສູຈິອາທີນິ ອນປໂລເກຕ຺ວາປິ ທາຕພ຺ພານິ. ເຕສໍ ທາເນ ໂສເຍວ ອິສ຺ສໂຣ, ຕໂຕ ອຕິເຣກໍ ເທນ຺ເຕນ ອປໂລເກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ຫິ ອຕິເຣກທາເນ ສງ຺ໂຆ ສາມີ. ຄິລານເຠສຊ຺ຊມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ສຍເມວ ທາຕພ຺ພໍ. ອຕິເຣກໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອປໂລເກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ໂຍປິ ຈ ທຸພ຺ພໂລ ວາ ຉິນ຺ນິຣິຍາປໂຖ ວາ ປຈ຺ຉິນ຺ນຠິກ຺ຂາຈາຣປໂຖ ວາ ມຫາຄິລາໂນ, ຕສ຺ສ ມຫາວາເສສຸ ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາທໂຕ ເທວສິກໍ ນາຬິ ວາ ອຸປຑ຺ຒນາຬິ ວາ ເອກທິວສໍເຍວ ວາ ປຎ຺ຈ ວາ ທສ ວາ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິໂຍ ເທນ຺ເຕນ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາວ ທາຕພ຺ພາ. ເປສລສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາທໂຕ ອິຓປລິໂພຘມ຺ປິ ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ ສງ຺ຆຠາຣນິຕ຺ຖາຣກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸຏ຺ຐາປນີຍເສນາສນມ຺ປິ ສງ຺ຆກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ກປ຺ປິຍກາຣກາທີນໍ ຠຕ຺ຕເວຕນມ຺ປິ ອປໂລກນກມ຺ເມນ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ຈຕຸປຈ຺ຈຍວເສນ ທິນ຺ນຕຕ຺ຣຸປ຺ປາທໂຕ ສງ຺ຆິກໍ ອາວາສໍ ຊຄ຺ຄາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອິສ຺ສຣວຕາຍ ວິຈາເຣຕີ’’ຕິ ກຖາປຈ຺ຉິນ຺ທນຕ຺ຖໍ ປນ ສລາກຄ຺ຄາທີສຸ ວາ ອນ຺ຕຣສນ຺ນິປາເຕ ວາ ສງ຺ຆໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ຊຄ຺ຄາເປຕພ຺ໂພ. ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕຕ຺ຖາຍ ໂອທິສ຺ສທິນ຺ນຕຕ຺ຣຸປ຺ປາທໂຕປິ ອປໂລເກຕ຺ວາ ອາວາໂສ ຊຄ຺ຄາເປຕພ຺ໂພ. ອນປໂລເກຕ຺ວາປິ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ສູໂຣ ວຕາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນໂຕ ອາວາສໍ ຊຄ຺ຄາເປຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນກຖາປຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ ປນ ອປໂລກນກມ຺ມເມວ ກຕ຺ວາ ຊຄ຺ຄາເປຕພ຺ໂພ.

ເຈຕິເຍ ຉຕ຺ຕໍ ວາ ເວທິກໍ ວາ ໂພຘິຆຣໍ ວາ ອາສນຆຣໍ ວາ ອກຕໍ ວາ ກໂຣນ຺ເຕນ ຊິຓ຺ຓໍ ວາ ປຏິສງ຺ຂໂຣນ຺ເຕນ ສຸຘາກມ຺ມໍ ວາ ກໂຣນ຺ເຕນ ມນຸສ຺ເສ ສມາທເປຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ກາຣໂກ ນຕ຺ຖິ, ເຈຕິຍສ຺ສ ອຸປນິກ຺ເຂປໂຕ ກາເຣຕພ຺ພໍ. ອຸປນິກ຺ເຂເປປິ ອສຕິ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາທໂຕ ກາເຣຕພ຺ພໍ, ສງ຺ຆິເກນປິ. ສງ຺ຆິເກນ ຫິ ອປໂລເກຕ຺ວາ ເຈຕິຍກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຈຕິຍສ຺ສ ສນ຺ຕເກນ ອປໂລເກຕ຺ວາປິ ສງ຺ຆິກກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕາວກາລິກໍ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ປາກຕິກໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ເຈຕິເຍ ສຸຘາກມ຺ມາທີນິ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ປນ ຠິກ຺ຂາຈາຣໂຕ ວາ ສງ຺ຆໂຕ ວາ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ອລຠນ຺ເຕຫິ ເຈຕິຍສນ຺ຕກໂຕ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕຫິ ວຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ວຕ຺ຕໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ມຈ຺ຉມໍສາທີຫິ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຍ ວິຫາເຣ ໂຣປິຕາ ຜລຣຸກ຺ຂາ ສງ຺ເຆນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຊຄ຺ຄນກມ຺ມໍ ລຠນ຺ຕິ, ເຍສໍ ຜລານິ ຆຓ຺ຏິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຠາເຊຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສຸ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ເຍ ປນ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕາ, ເຕສຸ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ຕໍ ປນ ສລາກຄ຺ຄຍາຄຄ຺ຄຠຕ຺ຕຄ຺ຄອນ຺ຕຣສນ຺ນິປາເຕສຸປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອຸໂປສຖຄ຺ເຄ ປນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອນາຄຕານມ຺ປິ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ ອາຫຣິຍຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສຸວິໂສຘິຕໍ ໂຫຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ກາຕພ຺ພໍ, ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸມຕິຍາ ສາເວຕພ຺ພໍ –

‘‘ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອນ຺ໂຕສີມາຍ ສງ຺ຆສນ຺ຕກໍ ມູລຕຈປຕ຺ຕອງ຺ກຸຣປຸປ຺ຜຜລຂາທນີຍາທິ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອາຄຕາຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຍຖາສຸຂໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ ສງ຺ຆໍ ປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ.

ຈຕູຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ກຕໍ ສຸກຕເມວ. ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຊນາ ວສນ຺ຕິ, ເຕຫິ ນິສີທິຕ຺ວາ ກຕມ຺ປິ ສງ຺ເຆນ ກຕສທິສເມວ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ວິຫາເຣ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸໂປສຖທິວເສ ປຸພ຺ພກຣຓປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນນ ກຕມ຺ປິ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ສງ຺ເຆນ ກຕສທິສເມວ ໂຫຕິ.

ກໂຣນ຺ເຕນ ປນ ຜລວາເຣນ ກາຕຸມ຺ປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ຉ ມາເສ ເອກສໍວຈ຺ຉຣນ຺ຕິ ເອວໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາປິ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉທໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ກາຕພ຺ພໍ. ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ຍາວ ຣຸກ຺ຂາ ຘຣນ຺ຕິ ຕາວ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ເຍປິ ເຕສໍ ຣຸກ຺ຂານໍ ພີເຊຫິ ອຎ຺ເຎ ຣຸກ຺ຂາ ໂຣປິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ສາ ເອວ ກຕິກາ.

ສເຈ ປນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ໂຣປິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຍຕ຺ຖ ໂຣປິຕາ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ວິຫາເຣ ສງ຺ໂຆ ສາມີ. ເຍປິ ອຎ຺ຎໂຕ ພີຊານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປຸຣິມວິຫາເຣ ປຈ຺ຉາ ໂຣປິຕາ, ເຕສຸ ອຎ຺ຎາ ກຕິກາ ກາຕພ຺ພາ. ກຕິກາຍ ກຕາຍ ປຸຄ຺ຄລິກຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຍຖາສຸຂໍ ຜລາທີນິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປເນຕ຺ຖ ຕໍ ຕໍ ໂອກາສໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຣິເວຓານິ ກຕ຺ວາ ຊຄ຺ຄນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຄ຺ຄລິກຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ເຕຫິ ປນ ສງ຺ຆສ຺ສ ທສຠາຄໍ ທຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານິ. ໂຍປິ ມຊ຺ເຌວິຫາເຣ ຣຸກ຺ຂໍ ສາຂາຫິ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຣກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ສາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ໂປຣາຓວິຫາຣໍ ຄຕສ຺ສ ສມ຺ຠາວນີຍຠິກ຺ຂຸໂນ ‘‘ເຖໂຣ ອາຄໂຕ’’ຕິ ຜລາຜລໍ ອາຫຣນ຺ຕິ, ສເຈ ຕຕ຺ຖ ມູເລ ສພ຺ພປຣິຍຕ຺ຕິຘໂຣ ພຫຸສ຺ສຸຕຠິກ຺ຂຸ ວິຫາສິ, ‘‘ອທ຺ຘາ ເອຕ຺ຖ ທີຆາ ກຕິກາ ກຕາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນິກ຺ກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ວິຫາເຣ ຜລາຜລໍ ປິຓ຺ຑປາຕິການມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ຘຸຕງ຺ຄໍ ນ ໂກເປຕິ. ສາມເຓຣາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ພຫູນິ ຜລານິ ເທນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ອລຠນ຺ຕາ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ, ຂິຍ຺ຍນມຕ຺ຕເມວ ເຈຕໍ ໂຫຕິ.

ສເຈ ປນ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂໍ ໂຫຕິ, ເອກໍ ປນສຣຸກ຺ຂໍ ນິສ຺ສາຍ ສຏ຺ຐິປິ ຊນາ ຊີວນ຺ຕິ, ຕາທິເສ ກາເລ ສພ຺ເພສໍ ສງ຺ຄຫກຣຓຕ຺ຖາຍ ຠາເຊຕ຺ວາ ຂາທິຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ສາມີຈິ. ຍາວ ປນ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ຕາວ ເຕຫິ ຂາຍິຕໍ ສຸຂາຍິຕເມວ. ກທາ ປນ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ? ຍທາ ສມຄ຺ໂຄ ສງ຺ໂຆ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠາເຊຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕູ’’ຕິ ສາເວຕິ. ເອກຠິກ຺ຂຸເກ ປນ ວິຫາເຣ ເອເກນ ສາວິເຕປິ ປຸຣິມກຕິກາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິເຍວ. ສເຈ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘາຍ ກຕິກາຍ ສາມເຓຣາ ເນວ ຣຸກ຺ຂໂຕ ປາເຕນ຺ຕິ, ນ ຠູມິໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ເທນ຺ຕິ, ປຕິຕຜລານິ ປາເທຫິ ປຫຣນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ເຕສໍ ທສຠາຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຸປຑ຺ຒຜລຠາເຄນ ຜາຕິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ອທ຺ຘາ ຜາຕິກມ຺ມໂລເຠນ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ສນ຺ຕິ. ປຸນ ສຸຠິກ຺ເຂ ຊາເຕ ກປ຺ປິຍກາຣເກສຸ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສາຂາປຣິວາຣາທີນິ ກຕ຺ວາ ຣຸກ຺ເຂ ຣກ຺ຂນ຺ເຕສຸ ສາມເຓຣານໍ ຜາຕິກມ຺ມໍ ນ ທາຕພ຺ພໍ, ຠາເຊຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ວິຫາເຣ ຜລາຜລໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ສາມນ຺ຕຄາເມຫິ ມນຸສ຺ສາ ຄິລານານໍ ວາ ຄພ຺ຠິນີນໍ ວາ ອຕ຺ຖາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເອກໍ ນາຬິເກຣໍ ເທຖ, ອມ຺ພໍ ເທຖ, ລພຸຊໍ ເທຖາ’’ຕິ ຍາຈນ຺ຕິ, ທາຕພ຺ພໍ ນ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ທາຕພ຺ພໍ. ອທີຍມາເນ ຫິ ເຕ ໂທມນສ຺ສິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເທນ຺ເຕນ ປນ ສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ຍາວຕຕິຍໍ ສາເວຕ຺ວາ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາວ ທາຕພ຺ພໍ, ກຕິກວຕ຺ຕໍ ວາ ກຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພໍ, ເອວຎ຺ຈ ປນ ກາຕພ຺ພໍ, ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸມຕິຍາ ສາເວຕພ຺ພໍ –

‘‘ສາມນ຺ຕຄາເມຫິ ມນຸສ຺ສາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄິລານາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຜລາຜລໍ ຍາຈນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ນາຬິເກຣານິ, ທ຺ເວ ຕາລຜລານິ, ທ຺ເວ ປນສານິ, ປຎ຺ຈ ອມ຺ພານິ, ປຎ຺ຈ ກທລິຜລານິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ອນິວາຣຓໍ, ອສຸກຣຸກ຺ຂໂຕ ຈ ອສຸກຣຸກ຺ຂໂຕ ຈ ຜລໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ອນິວາຣຓໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄິລານາທີນໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍາຈນ຺ຕາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ວຕ຺ຕໍ ປນ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘‘ນາຬິເກຣາທີນິ ອິມິນາ ນາມ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ອສຸກຣຸກ຺ຂໂຕ ຈ ອສຸກຣຸກ຺ຂໂຕ ຈ ຜລໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ອນິວາຣຓໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ອນຸວິຈຣິຕ຺ວາ ປນ ‘‘ອຍໍ ມຘຸຣຜໂລ ອມ຺ໂພ, ອິໂຕ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິປິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ຜລຠາຊນກາເລ ປນ ອາຄຕານໍ ສມ຺ມເຕນ ອຸປຑ຺ຒຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ, ອສມ຺ມເຕນ ອປໂລເກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ.

ຂີຓປຣິພ຺ພໂຍ ວາ ມຄ຺ຄຄມິຍສຕ຺ຖວາໂຫ ວາ ອຎ຺ໂຎ ວາ ອິສ຺ສໂຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາຈຕິ, ອປໂລເກຕ຺ວາວ ທາຕພ຺ພໍ. ພລກ຺ກາເຣນ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທນ຺ໂຕ ນ ວາເຣຕພ຺ໂພ. ກຸທ຺ໂຘ ຫິ ໂສ ຣຸກ຺ເຂປິ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອນຕ຺ຖໍ ກເຣຍ຺ຍ. ປຸຄ຺ຄລິກປຣິເວຓໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄິລານສ຺ສ ຄາເມນ ຍາຈນ຺ໂຕ ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ຉາຍາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ໂຣປິຕໍ, ສເຈ ອຕ຺ຖິ, ຕຸມ຺ເຫ ຊານາຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຍທິ ປນ ຜລຠຣິຕາວ ຣຸກ຺ຂາ ໂຫນ຺ຕິ, ກຓ຺ຏເກ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຜລວາເຣນ ຂາທນ຺ຕິ, ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ເຕນ ຫຸຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ພລກ຺ກາເຣນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ນ ວາເຣຕພ຺ໂພ, ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕເມເວຕ຺ຖ ກາຣຓໍ.

ສງ຺ຆສ຺ສ ຜລາຣາໂມ ໂຫຕິ, ປຏິຊຄ຺ຄນໍ ນ ລຠຕິ, ສເຈ ຕໍ ໂກຈິ ວຕ຺ຕສີເສນ ຊຄ຺ຄຕິ, ສງ຺ຆສ຺ເສວ ໂຫຕິ. ອຖາປິ ກສ຺ສຈິ ປຏິພລສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ‘‘ອິມໍ ສປ຺ປຸຣິສ ຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ ສງ຺ໂຆ ຠາຣໍ ກໂຣຕິ, ໂສ ເຈ ວຕ຺ຕສີເສນ ຊຄ຺ຄຕິ, ເອວມ຺ປິ ສງ຺ຆສ຺ເສວ ໂຫຕິ. ຜາຕິກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕສ຺ສ ປນ ຕຕິຍຠາເຄນ ວາ ອຸປຑ຺ຒຠາເຄນ ວາ ຜາຕິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ‘‘ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕເກນ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປນ ສພ຺ພໍ ຕເວວ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ມູລຠາຄໍ ທສຠາຄມຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ຊຄ຺ຄາຫີ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຄຣຸຠຓ຺ຑຕ຺ຕາ ປນ ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊວເສນ ນ ທາຕພ຺ພໍ. ໂສ ມູລຠາຄໍ ທຕ຺ວາ ຂາທນ຺ໂຕ ອກຕາວາສໍ ວາ ກຕ຺ວາ ກຕາວາສໍ ວາ ຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ນິສ຺ສິຕການໍ ອາຣາມໍ ນິຍ຺ຍາເທຕິ, ເຕຫິປິ ມູລຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພວ. ຍທາ ປນ ຠິກ຺ຂູ ສຍໍ ຊຄ຺ຄິຕຸໍ ປໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ເຕສໍ ຊຄ຺ຄິຕຸຎ຺ຈ ນ ທາຕພ຺ພໍ, ຊຄ຺ຄິຕກາເລ ຈ ນ ວາເຣຕພ຺ພາ, ຊຄ຺ຄນກາເລເຍວ ວາເຣຕພ຺ພາ. ‘‘ພຫຸໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຂາຍິຕໍ, ອິທານິ ມາ ຊຄ຺ຄິຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆເຍວ ຊຄ຺ຄິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ສເຈ ປນ ເນວ ວຕ຺ຕສີເສນ ຊຄ຺ຄນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ, ນ ຜາຕິກມ຺ເມນ, ນ ສງ຺ໂຆ ຊຄ຺ຄິຕຸໍ ປໂຫຕິ, ເອໂກ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ຜາຕິກມ຺ມໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາສີສຕິ, ອປໂລກນກມ຺ເມນ ຜາຕິກມ຺ມໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ອິມໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ກມ຺ມລກ຺ຂຓເມວ ໂຫຕິ. ອປໂລກນກມ຺ມໍ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ຐານານິ ຄຈ຺ຉຕິ.

ຎຕ຺ຕິກມ຺ມຏ຺ຐານເຠເທ ປນ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ, ອນຸສິຏ຺ໂຐ ໂສ ມຍາ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ, ອາຄຈ຺ຉາຫີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂສ຺ສ ໂອສາຣຓາ ໂອສາຣຓາ ນາມ.

‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ, ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມກຖິໂກ ອິມສ຺ສ ເນວ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ໂນ ສຸຕ຺ຕວິຠງ຺ໂຄ, ໂສ ອຕ຺ຖໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ພ຺ຍຎ຺ຊນຈ຺ຉາຍາຍ ອຕ຺ຖໍ ປຏິພາຫຕິ. ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ເອວໍ ອຸພ຺ພາຫິກາວິນິຈ຺ຉເຍ ຘມ຺ມກຖິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິສ຺ສາຣຓາ ນິສ຺ສາຣຓາ ນາມ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ ປນ຺ນຣໂສ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມວເສນ ຐປິຕາ ຎຕ຺ຕິ ອຸໂປສໂຖ ນາມ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອຊ຺ຊ ປວາຣຓາ ປນ຺ນຣສີ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວໍ ປວາຣຓາກມ຺ມວເສນ ຐປິຕາ ຎຕ຺ຕິ ປວາຣຓາ ນາມ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອນຸສາເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອນຸສາເສຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອນ຺ຕຣາຍິເກ ຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອນ຺ຕຣາຍິເກ ຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ວິນຍໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ວິນຍໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມນ ວິນຍໍ ປຸຏ຺ໂຐ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມນ ວິນຍໍ ປຸຏ຺ໂຐ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕານໍ ວາ ປຣໍ ວາ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ຐປິຕາ ຎຕ຺ຕິ ສມ຺ມຸຕິ ນາມ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອິທໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທເທຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທເທຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐຈີວຣປຕ຺ຕາທີນໍ ທານໍ ທານໍ ນາມ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ສຣຕິ, ວິວຣຕິ, ອຸຕ຺ຕານິໍ ກໂຣຕິ, ເທເສຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍນ຺ຕິ. ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ປສ຺ສສີ’’ຕິ. ‘‘ອາມ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາສີຕິ ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິປຏິຄ຺ຄໂຫ ປຏິຄ຺ຄໂຫ ນາມ.

‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ ອາວາສິກາ. ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອິທານິ ອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍາມ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາມ, ອາຄເມ ກາເຬ ປວາເຣຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ເຕ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນກາຣກາ ກລຫກາຣກາ ວິວາທກາຣກາ ຠສ຺ສກາຣກາ ສງ຺ເຆ ອຘິກຣຓກາຣກາ ຕໍ ກາຬໍ ອນຸວເສຍ຺ຍຸໍ, ອາວາສິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ປຏິພເລນ ອາວາສິກາ ຠິກ຺ຂູ ຎາເປຕພ຺ພາ – ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ ອາວາສິກາ. ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອິທານິ ອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍາມ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາມ, ອາຄເມ ຊຸຓ຺ເຫ ປວາເຣຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ເອວໍ ກຕາ ປວາຣຓາປຈ຺ຈຸກ຺ກຑ຺ຒນາ ປຈ຺ຈຸກ຺ກຑ຺ຒນາ ນາມ.

ສພ຺ເພເຫວ ເອກຊ຺ຌໍ ສນ຺ນິປຕິຕພ຺ພໍ, ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ – ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ ອມ຺ຫາກໍ ຠຓ຺ຑນຊາຕານໍ ກລຫຊາຕານໍ ວິວາທາປນ຺ນານໍ ວິຫຣຕໍ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ສເຈ ມຍໍ ອິມາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກາເຣສ຺ສາມ, ສິຍາປິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາຍ ວາຬຕ຺ຕາຍ ເຠທາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ວູປສເມຍ຺ຍ ຐເປຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິຫິປຏິສຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕິຓວຕ຺ຖາຣກສມເຖນ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພປຐມາ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກຎຕ຺ຕິ ກມ຺ມລກ຺ຂຓໍ ນາມ.

ຕຖາ ຕໂຕ ປຣາ ເອເກກສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ເອເກກໍ ກຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຎຕ຺ຕິໂຍ ອິຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທໍ ໂອສາຣຓໍ ນິສ຺ສາຣຓໍ…ເປ… ກມ຺ມລກ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ນວມນ຺ຕິ ຎຕ຺ຕິກມ຺ມໍ ອິມານິ ນວ ຐານານິ ຄຈ຺ຉຕິ.

ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມຏ຺ຐານເຠເທ ປນ ວຑ຺ຒສ຺ສ ລິຈ຺ຉວິໂນ ປຕ຺ຕນິກ຺ກຸຊ຺ຊນວເສນ ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕາ ນິສ຺ສາຣຓາ. ຕສ຺ເສວ ປຕ຺ຕຸກ຺ກຸຊ຺ຊນວເສນ ວຸຕ຺ຕາ ໂອສາຣຓາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສີມາສມ຺ມຸຕິ ຕິຈີວເຣນ ອວິປ຺ປວາສສມ຺ມຸຕິ, ສນ຺ຖຕສມ຺ມຸຕິ, ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສກ-ເສນາສນຄ຺ຄາຫາປກ-ຠຓ຺ຑາຄາຣິກ-ຈີວຣປຏິຄ຺ຄາຫກ-ຈີວຣຠາຊກ-ຍາຄຸຠາຊກຜລຠາຊກ-ຂຊ຺ຊຠາຊກ-ອປ຺ປມຕ຺ຕກວິສ຺ສຊ຺ຊກ-ສາຏິຍຄ຺ຄາຫາປກ-ປຕ຺ຕຄ຺ຄາຫາປກ-ອາຣາມິກເປສກສາມເຓຣເປສກສມ຺ມຸຕີຕິ ເອຕາສໍ ສມ຺ມຸຕີນໍ ວເສນ ສມ຺ມຸຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ກຖິນຈີວຣທານມຕກຈີວຣທານວເສນ ທານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກຖິນຸທ຺ຘາຣວເສນ ອຸທ຺ຘາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຸຏິວຕ຺ຖຸວິຫາຣວຕ຺ຖຸເທສນາວເສນ ເທສນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍາ ປນ ຕິຓວຕ຺ຖາຣກສມເຖ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກຎຕ຺ຕິຎ຺ຈ ເອເກກສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ເອເກກໍ ຎຕ຺ຕິຎ຺ຈາຕິ ຕິສ຺ໂສ ຎຕ຺ຕິໂຍ ຐເປຕ຺ວາ ປຸນ ເອກສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ເອກາ, ເອກສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ເອກາຕິ ທ຺ເວ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕາສໍ ວເສນ ກມ຺ມລກ຺ຂຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ ອິມານິ ສຕ຺ຕ ຐານານິ ຄຈ຺ຉຕິ.

ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມຏ຺ຐານເຠເທ ປນ ຕຊ຺ຊນີຍກມ຺ມາທີນໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ກມ຺ມານໍ ວເສນ ນິສ຺ສາຣຓາ, ເຕສໍເຍວ ຈ ກມ຺ມານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນວເສນ ໂອສາຣຓາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກສມ຺ມຸຕິວເສນ ສມ຺ມຸຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຣິວາສທານມານຕ຺ຕທານວເສນ ທານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມູລາຍປຏິກສ຺ສນກມ຺ມວເສນ ນິຄ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕິກາ ອຏ຺ຐ, ຍາວຕຕິຍກາ ອຣິຏ຺ໂຐ ຈຓ຺ຑກາຬີ ຈ ອິເມ ເຕ ຍາວຕຕິຍກາ’’ຕິ ອິມາສໍ ເອກາທສນ຺ນໍ ສມນຸຠາສນານໍ ວເສນ ສມນຸຠາສນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມອພ຺ຠານກມ຺ມວເສນ ປນ ກມ຺ມລກ຺ຂຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມໍ ອິມານິ ສຕ຺ຕ ຐານານິ ຄຈ຺ຉຕິ.

໔໙໗. ອິຕິ ກມ຺ມານິ ຈ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ວິປຕ຺ຕິວິຣຫິຕານໍ ກມ຺ມານໍ ຐານປເຠທຄມນຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕສໍ ກມ຺ມານໍ ກາຣກສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປຸນ ‘‘ຈຕຸວຄ຺ຄກຣເຓ ກມ຺ເມ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ປຣິສໂຕ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

ກມ຺ມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຕ຺ຖວສວຄ຺ຄາທິວຓ຺ຓນາ

໔໙໘. ອິທານິ ຍານິ ຕານິ ເຕສໍ ກມ຺ມານໍ ວຕ຺ຖຸຠູຕານິ ສິກ຺ຂາປທານິ, ເຕສໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທ຺ເວ ອຕ຺ຖວເສ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ເວຣານໍ ສໍວຣາຍາຕິ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກເວຣານໍ ສໍວຣຕ຺ຖາຍ ປິທຫນຕ຺ຖາຍ. ສມ຺ປຣາຍິການໍ ເວຣານໍ ປຏິຆາຕາຍາຕິ ວິປາກທຸກ຺ຂສງ຺ຂາຕານໍ ສມ຺ປຣາຍິກເວຣານໍ ປຏິຆາຕຕ຺ຖາຍ, ສມຸຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ວຊ຺ຊານໍ ສໍວຣາຍາຕິ ເຕສໍເຍວ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ເວຣານໍ ສໍວຣຕ຺ຖາຍ. ສມ຺ປຣາຍິການໍ ວຊ຺ຊານນ຺ຕິ ເຕສໍເຍວ ວິປາກທຸກ຺ຂານໍ. ວິປາກທຸກ຺ຂາເນວ ຫິ ອິຘ ວຊ຺ຊນີຍຠາວໂຕ ວຊ຺ຊານີຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ຠຍານນ຺ຕິ ຄຣຫາ ອຸປວາໂທ ຕຊ຺ຊນີຍາທີນິ ກມ຺ມານິ ອຸໂປສຖປວາຣຓານໍ ຐປນໍ ອກິຕ຺ຕິປກາສນີຍກມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕານິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຠຍານິ ນາມ, ເອເຕສໍ ສໍວຣຕ຺ຖາຍ. ສມ຺ປຣາຍິກຠຍານິ ປນ ວິປາກທຸກ຺ຂານິເຍວ, ເຕສໍ ປຏິຆາຕຕ຺ຖາຍ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ອກຸສລານນ຺ຕິ ປຎ຺ຈເວຣທສອກຸສລກມ຺ມປຖປ຺ປເຠທານໍ ອກຸສລານໍ ສໍວຣຕ຺ຖາຍ. ວິປາກທຸກ຺ຂາເນວ ປນ ອກ຺ຂມຏ຺ເຐນ ສມ຺ປຣາຍິກອກຸສລານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປຏິຆາຕຕ຺ຖາຍ. ຄິຫີນໍ ອນຸກມ຺ປາຍາຕິ ອຄາຣິການໍ ສທ຺ຘາຣກ຺ຂຓວເສນ ອນຸກມ຺ປນຕ຺ຖາຍ. ປາປິຈ຺ຉານໍ ປກ຺ຂຸປຈ຺ເຉທາຍາຕິ ປາປິຈ຺ຉປຸຄ຺ຄລານໍ ຄຓພນ຺ຘເຠທນຕ຺ຖາຍ ຄຓໂຠຊນສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາຍເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ສິກ຺ຂາປເທສຸ ອຕ຺ຖວເສນ ວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔໙໙. ປາຕິໂມກ຺ຂາທີສຸ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຎ຺ຈວິໂຘ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ. ປຣິວາສທານາທີສຸ ໂອສາຣຓີຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ວາ ເຕຈຕ຺ຕາລີສາຍ ວາ ວຕ຺ເຕສຸ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ ໂອສາຣຓີຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ເຍນ ກມ຺ເມນ ໂອສາຣີຍຕິ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິສ຺ສາຣຓີຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠຓ຺ຑນກາຣກາທໂຍ ເຍນ ກມ຺ເມນ ນິສ຺ສາຣີຍນ຺ຕິ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໐໐. ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕຕິອາທີສຸ ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ກກຸສນ຺ຘຎ຺ຈ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ໂກຓາຄມນຎ຺ຈ ກສ຺ສປຎ຺ຈ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ຐເປຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ເກນຈິ ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ສິກ຺ຂາປເທ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນາມ. ມກ຺ກຏິວຕ຺ຖຸອາທິວິນີຕກຖາ ສິກ຺ຂາປເທ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນາມ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ອານິສໍສວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕໐໑. ອິທານິ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທານໍ ເອເກເກນ ອາກາເຣນ ນວຘາ ສງ຺ຄຫໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນວ ສງ຺ຄຫາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸສງ຺ຄໂຫຕິ ວຕ຺ຖຸນາ ສງ຺ຄໂຫ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ ປທຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ – ຍສ຺ມາ ຫິ ເອກສິກ຺ຂາປທມ຺ປິ ອວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພານິ ວຕ຺ຖຸນາ ສງ຺ຄຫິຕານີຕິ ເອວໍ ຕາວ ວຕ຺ຖຸສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍສ຺ມາ ປນ ທ຺ເວ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ສງ຺ຄຫິຕາ, ປຎ຺ຈາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິຍາ, ຉ ສິກ຺ຂາປທານິ ອາຊີວວິປຕ຺ຕິຍາ ສງ຺ຄຫິຕານິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພານິປິ ວິປຕ຺ຕິຍາ ສງ຺ຄຫິຕານີຕິ ເອວໍ ວິປຕ຺ຕິສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍສ຺ມາ ປນ ສຕ຺ຕຫາປຕ຺ຕີຫິ ມຸຕ຺ຕໍ ເອກສິກ຺ຂາປທມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພານິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສງ຺ຄຫິຕານີຕິ ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສພ຺ພານິ ຈ ສຕ຺ຕສຸ ນຄເຣສຸ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານີຕິ ນິທາເນນ ສງ຺ຄຫິຕານີຕິ ເອວໍ ນິທານສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍສ຺ມາ ປນ ເອກສິກ຺ຂາປທມ຺ປິ ອຊ຺ຌາຈາຣິກປຸຄ຺ຄເລ ອສຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພານິ ປຸຄ຺ຄເລນ ສງ຺ຄຫິຕານີຕິ ເອວໍ ປຸຄ຺ຄລສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສພ຺ພານິ ປນ ປຎ຺ຈຫິ ເຈວ ສຕ຺ຕຫິ ຈ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ສງ຺ຄຫິຕານິ, ສພ຺ພານິ ນ ວິນາ ຉຫິ ສມຸຏ຺ຐາເນຫິ ສມຸຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ສມຸຏ຺ຐາເນນ ສງ຺ຄຫິຕານິ. ສພ຺ພານິ ຈ ຈຕູສຸ ອຘິກຣເຓສຸ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣເຓນ ສງ຺ຄຫິຕານິ. ສພ຺ພານິ ສຕ຺ຕຫິ ສມເຖຫິ ສມຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ສມເຖຫິ ສງ຺ຄຫິຕານິ. ເອວເມຕ຺ຖ ຂນ຺ຘສມຸຏ຺ຐານອຘິກຣຓສມຖສງ຺ຄຫາປິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເສສໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ.

ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍສໍວຓ຺ຓນາຍ

ນວສງ຺ຄຫິຕວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ປຣິວາຣສ຺ສ ອນຸຕ຺ຕານຕ຺ຖປທວຓ຺ຓນາຕິ.

ນິຄມນກຖາ

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ –

ອຸຠໂຕ ວິຠງ຺ຄຂນ຺ຘກ-ປຣິວາຣວິຠຕ຺ຕິເທສນໍ ນາໂຖ;

ວິນຍປິຏກໍ ວິເນນ຺ໂຕ, ເວເນຍ຺ຍໍ ຍໍ ຊິໂນ ອາຫ.

ສມຘິກສຕ຺ຕວີສຕິ-ສຫສ຺ສມຕ຺ເຕນ ຕສ຺ສ ຄນ຺ເຖນ;

ສໍວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ, ສມນ຺ຕປາສາທິກາ ນາມ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ສມນ຺ຕປາສາທິກຕ຺ຕສ຺ມິໍ –

ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣໂຕ, ນິທານວຕ຺ຖຸປ຺ປເຠທທີປນໂຕ;

ປຣສມຍວິວຊ຺ຊນໂຕ, ສກສມຍວິສຸທ຺ຘິໂຕ ເຈວ.

ພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິໂສຘນໂຕ, ປທຕ຺ຖໂຕ ປາຬິໂຍຊນກ຺ກມໂຕ;

ສິກ຺ຂາປທນິຈ຺ຉຍໂຕ, ວິຠງ຺ຄນຍເຠທທສ຺ສນໂຕ.

ສມ຺ປສ຺ສຕໍ ນ ທິສ຺ສຕິ, ກິຎ຺ຈິ ອປາສາທິກໍ ຍໂຕ ເອຕ຺ຖ;

ວິຎ຺ຎູນມຍໍ ຕສ຺ມາ, ສມນ຺ຕປາສາທິກາຕ຺ເວວ.

ສໍວຓ຺ຓນາ ປວຕ຺ຕາ, ວິນຍສ຺ສ ວິເນຍ຺ຍທມນກຸສເລນ;

ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂລກນາເຖນ, ໂລກມນຸກມ຺ປມາເນນາຕິ.

ມຫາອຏ຺ຐກຖຎ຺ເຈວ, ມຫາປຈ຺ຈຣິເມວຈ;

ກຸຣຸນ຺ທິຎ຺ຈາຕິ ຕິສ຺ໂສປິ, ສີຫຬຏ຺ຐກຖາ ອິມາ.

ພຸທ຺ຘມິຕ຺ໂຕຕິ ນາເມນ, ວິສ຺ສຸຕສ຺ສ ຍສສ຺ສິໂນ;

ວິນຍຎ຺ຎຸສ຺ສ ຘີຣສ຺ສ, ສຸຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ.

ມຫາເມຆວນຸຍ຺ຍາເນ, ຠູມິຠາເຄ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ;

ມຫາວິຫາໂຣ ໂຍ ສຕ຺ຖຸ, ມຫາໂພຘິວິຠູສິໂຕ.

ຍໍ ຕສ຺ສ ທກ຺ຂິເຓ ຠາເຄ, ປຘານຆຣມຸຕ຺ຕມໍ;

ສຸຈິຈາຣິຕ຺ຕສີເລນ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ເສວິຕໍ.

ອຸຬາຣກຸລສມ຺ຠູໂຕ, ສງ຺ຆຸປຏ຺ຐາຍໂກ ສທາ;

ອນາກຸລາຍ ສທ຺ຘາຍ, ປສນ຺ໂນ ຣຕນຕ຺ຕເຍ.

ມຫານິຄມສາມີຕິ, ວິສ຺ສຸໂຕ ຕຕ຺ຖ ກາຣຍິ;

ຈາຣຸປາກາຣສຎ຺ຈິຕໍ, ຍໍ ປາສາທໍ ມໂນຣມໍ.

ສີຕຈ຺ຉາຍຕຣູເປຕໍ, ສມ຺ປນ຺ນສລິລາສຍໍ;

ວສຕາ ຕຕ຺ຣ ປາສາເທ, ມຫານິຄມສາມິໂນ.

ສຸຈິສີລສມາຈາຣໍ, ເຖຣໍ ພຸທ຺ຘສິຣິວ຺ຫຍໍ;

ຍາ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອາຣທ຺ຘາ, ອິທ຺ຘາ ວິນຍວຓ຺ຓນາ.

ປາລຍນ຺ຕສ຺ສ ສກລໍ, ລງ຺ກາທີປໍ ນິຣພ຺ພຸທໍ;

ຣຎ຺ໂຎ ສິຣິນິວາສສ຺ສ, ສິຣິປາລຍສສ຺ສິໂນ.

ສມວີສຕິເມ ເຂເມ, ຊຍສໍວຈ຺ຉເຣ ອຍໍ;

ອາຣທ຺ຘາ ເອກວີສມ຺ຫິ, ສມ຺ປຕ຺ເຕ ປຣິນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸປທ຺ທວາ ກຸເລ ໂລເກ, ນິຣຸປທ຺ທວໂຕ ອຍໍ;

ເອກສໍວຈ຺ຉເຣເນວ, ຍຖາ ນິຏ຺ຐໍ ອຸປາຄຕາ.

ເອວໍ ສພ຺ພສ຺ສ ໂລກສ຺ສ, ນິຏ຺ຐໍ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕາ;

ສີຆໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ ອາຣມ຺ຠາ, ສພ຺ເພປິ ນິຣຸປທ຺ທວາ.

ຈິຣຏ຺ຐິຕຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມສ຺ສ, ກໂຣນ຺ເຕນ ມຍາ ອິມໍ;

ສທ຺ຘມ຺ມພຫຸມາເນນ, ຍຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎໍ ສມາຈິຕໍ.

ສພ຺ພສ຺ສ ອານຸຠາເວນ, ຕສ຺ສ ສພ຺ເພປິ ປາຓິໂນ;

ຠວນ຺ຕຸ ຘມ຺ມຣາຊສ຺ສ, ສທ຺ຘມ຺ມຣສເສວິໂນ.

ຈິຣໍ ຕິຏ຺ຐຕຸ ສທ຺ຘມ຺ໂມ, ກາເລ ວສ຺ສໍ ຈິຣໍ ປຊໍ;

ຕປ຺ເປຕຸ ເທໂວ ຘມ຺ເມນ, ຣາຊາ ຣກ຺ຂຕຸ ເມທິນິນ຺ຕິ.

ປຣມວິສຸທ຺ຘສທ຺ຘາພຸທ຺ຘິວີຣິຍປຏິມຓ຺ຑິເຕນ ສີລາຈາຣຊ຺ຊວມທ຺ທວາທິຄຸຓສມຸທຍສມຸທິເຕນ ສກສມຍສມຍນ຺ຕຣຄຫນຊ຺ໂຌຄາຫຓສມຕ຺ເຖນ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍສມນ຺ນາຄເຕນ ຕິປິຏກປຣິຍຕ຺ຕິປ຺ປເຠເທ ສາຏ຺ຐກເຖ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ອປ຺ປຏິຫຕຎ຺ຎາຓປ຺ປຠາເວນ ມຫາເວຍ຺ຍາກຣເຓນ ກຣຓສມ຺ປຕ຺ຕິຊນິຕສຸຂວິນິຄ຺ຄຕມຘຸໂຣທາຣວຈນລາວຓ຺ຓຍຸຕ຺ເຕນ ຍຸຕ຺ຕມຸຕ຺ຕວາທິນາ ວາທິວເຣນ ມຫາກວິນາ ປຠິນ຺ນປອສມ຺ຠິທາປຣິວາເຣ ຉຬຠິຎ຺ຎາທິປເຠທຄຸຓປຏິມຓ຺ຑິເຕ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕພຸທ຺ຘີນໍ ເຖຣວໍສປ຺ປທີປານໍ ເຖຣານໍ ມຫາວິຫາຣວາສີນໍ ວໍສາລງ຺ກາຣຠູເຕນ ວິປຸລວິສຸທ຺ຘພຸທ຺ຘິນາ ພຸທ຺ຘໂຆໂສຕິ ຄຣູຫິ ຄຫິຕນາມເຘຍ຺ເຍນ ເຖເຣນ ກຕາ ອຍໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາ ນາມ ວິນຍສໍວຓ຺ຓນາ –

ຕາວ ຕິຏ຺ຐຕຸ ໂລກສ຺ມິໍ, ໂລກນິຕ຺ຖຣເຓສິນໍ;

ທສ຺ເສນ຺ຕີ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ, ນຍໍ ສີລວິສຸທ຺ຘິຍາ.

ຍາວ ພຸທ຺ໂຘຕິ ນາມມ຺ປິ, ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕາທິໂນ;

ໂລກມ຺ຫິ ໂລກເຊຏ຺ຐສ຺ສ, ປວຕ຺ຕຕິ ມເຫສິໂນຕິ.

ສມນ຺ຕປາສາທິກາ ນາມ

ວິນຍ-ອຏ຺ຐກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.