ຕຕິຍສງ຺ຄີຕິກຖາ

ຕິສ຺ໂສປິ ໂຂ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ໂມຄ຺ຄລິພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ສິຄ຺ຄວຕ຺ເຖໂຣປິ ຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຠຸຕິ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ເອກທິວສມ຺ປິ ອຸຬຸງ຺ກມຕ຺ຕໍ ວາ ຍາຄຸໍ ກຏຈ຺ຉຸມຕ຺ຕໍ ວາ ຠຕ຺ຕໍ ນາລຕ຺ຖ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ປນ ວສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ເອກທິວສໍ ‘‘ອຕິຈ຺ຉຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຈນມຕ຺ຕໍ ອລຕ຺ຖ. ຕໍທິວສເມວ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ພຫິທ຺ຘາ ກິຎ຺ຈິ ກຣຓີຍໍ ກຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຏິປເຖ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ໂຠ ປພ຺ພຊິຕ, ອມ຺ຫາກໍ ເຄຫໍ ອຄມິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອາມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຄມິມ຺ຫາ’’ຕິ. ‘‘ອປິ ກິຎ຺ຈິ ລຠິຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ລຠິມ຺ຫາ’’ຕິ. ໂສ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ອທຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ນ ກິຎ຺ຈິ ອທມ຺ຫາ’’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທຸຕິຍທິວເສ ຆຣທ຺ວາເຣເຍວ ນິສີທິ ‘‘ອຊ຺ຊ ປພ຺ພຊິຕໍ ມຸສາວາເທນ ນິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ທຸຕິຍທິວເສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຆຣທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາວ ເອວມາຫ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຫິຍ຺ໂຍ ອມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ກິຎ຺ຈິ ອລທ຺ຘາເຍວ ‘ລຠິມ຺ຫາ’ຕິ ອໂວຈຸຕ຺ຖ. ວຏ຺ຏຕິ ນຸ ໂຂ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມຸສາວາໂທ’’ຕິ! ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ມຍໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ‘ອຕິຈ຺ຉຖາ’ຕິ ວຈນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອລຠິຕ຺ວາ ຫິຍ຺ໂຍ ‘ອຕິຈ຺ຉຖາ’ຕິ ວຈນມຕ຺ຕໍ ລຠິມ຺ຫ; ອເຖຕໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ອຸປາທາຍ ເອວມໂວຈຸມ຺ຫາ’’ຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມ ປຏິສນ຺ຖາຣມຕ຺ຕມ຺ປິ ລຠິຕ຺ວາ ‘ລຠິມ຺ຫາ’ຕິ ປສໍສນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ນ ປສໍສນ຺ຕີ’’ຕິ ປສີທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ປຏິຍາທິຕຠຕ຺ຕໂຕ ກຏຈ຺ຉຸມຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂໍ ຕທຸປິຍຎ຺ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ທາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຠິກ຺ຂໍ ສພ຺ພກາລໍ ຕຸມ຺ເຫ ລຠິສ຺ສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ປຸນທິວສໂຕ ປຠຸຕິ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ອຸປສມໍ ທິສ຺ວາ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ປສີທິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ນິຈ຺ຈກາລໍ ອຕ຺ຕໂນ ຆເຣ ຠຕ຺ຕວິສ຺ສຄ຺ຄກຣຓຕ຺ຖາຍ ຍາຈິ. ເຖໂຣ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ທິວເສ ທິວເສ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ກເຖຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂສປິ ໂຂ ມາຓວໂກ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິໂກເຍວ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ອໂຫສິ. ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂຕ ອາຄຕສຸທ຺ຘສຕ຺ຕສ຺ສ ອາສເນ ວາ ສຍເນ ວາ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ນິສຊ຺ຊິຕາ ວາ ນິປຊ຺ຊິຕາ ວາ ນຕ຺ຖິ. ໂສ ຍທາ ອາຈຣິຍຆຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕທາສ຺ສ ມຎ຺ຈປີຐໍ ເສເຕນ ວຕ຺ເຖນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສມໂຍ ທານິ ມາຓວກໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ, ຈິຣຎ຺ຈ ເມ ອິຘາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ, ນ ຈ ກາຈິ ມາຓວເກນ ສທ຺ຘິໍ ກຖາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຫນ຺ທ ທານິ ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ປລ຺ລງ຺ກໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຖາ ຕສ຺ມິໍ ເຄເຫ ຐເປຕ຺ວາ ມາຓວກສ຺ສ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອຎ຺ຎໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ອາສນໍ ທິສ຺ສຕິ ຕຖາ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເຄຫຊໂນ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ອາສນໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ມາຓວກສ຺ສ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ອທາສິ. ນິສີທິ ເຖໂຣ ປລ຺ລງ຺ເກ. ມາຓວໂກປິ ໂຂ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ອາຈຣິຍຆຣາ ອາຄມ຺ມ ເຖຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ກຸປິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ‘‘ໂກ ມມ ປລ຺ລງ຺ກໍ ສມຓສ຺ສ ປຎ຺ຎເປສີ’’ຕິ ອາຫ.

ເຖໂຣ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ວູປສນ຺ເຕ ມາຓວກສ຺ສ ຈຓ຺ຑິກ຺ກຠາເວ ເອວມາຫ – ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ມາຓວກ, ກິຎ຺ຈິ ມນ຺ຕໍ ຊານາສີ’’ຕິ? ມາຓວໂກ ‘‘ໂຠ ປພ຺ພຊິຕ, ມຍິ ທານິ ມນ຺ເຕ ອຊານນ຺ເຕ ອຎ຺ເຎ ເກ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປນ ມນ຺ຕໍ ຊານາຖາ’’ຕິ? ‘‘ປຸຈ຺ຉ, ມາຓວກ, ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ມາຓວໂກ ຕີສຸ ເວເທສຸ ສນິຆຓ຺ຑຸເກຏຸເຠສຸ ສາກ຺ຂຣປ຺ປເຠເທສຸ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈເມສຸ ຍານິ ຍານິ ຄຓ຺ຐິຏ຺ຐານານິ, ເຍສໍ ເຍສໍ ນຍໍ ເນວ ອຕ຺ຕນາ ປສ຺ສຕິ ນາປິສ຺ສ ອາຈຣິໂຍ ອທ຺ທສ, ເຕສຸ ເຕສຸ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ‘‘ປກຕິຍາປິ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ, ອິທານິ ປນ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ໂຕ, ເຕນສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ເຕສໍ ປຎ຺ຫານໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ຠາໂຣ’’ຕິ ຕາວເທວ ເຕ ປຎ຺ເຫ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ມາຓວກໍ ອາຫ – ‘‘ມາຓວກ, ອຫໍ ຕຍາ ພຫຸໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕ; ອຫມ຺ປິ ທານິ ຕໍ ເອກໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉາມິ, ພ຺ຍາກຣິສ຺ສສິ ເມ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ໂຠ ປພ຺ພຊິຕ, ປຸຈ຺ຉ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຈິຕ຺ຕຍມເກ ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ –

‘‘ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ; ຍສ຺ສ ວາ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ?

ມາຓໂວ ອຸທ຺ຘໍ ວາ ອໂຘ ວາ ຫຣິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ນາມ, ໂຠ ປພ຺ພຊິຕ, ອິທ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ພຸທ຺ຘມນ຺ໂຕ ນາມາຍໍ, ມາຓວາ’’ຕິ. ‘‘ສກ຺ກາ ປນາຍໍ, ໂຠ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສກ຺ກາ ມາຓວ, ອມ຺ເຫຫິ ຄຫິຕປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ມາຓໂວ ມາຕາປິຕໂຣ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ພຸທ຺ຘມນ຺ຕໍ ນາມ ຊານາຕິ, ນ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ອປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ເທຕິ, ອຫໍ ເອຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ມນ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຖສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ‘‘ປພ຺ພຊິຕ຺ວາປິ ໂນ ປຸຕ຺ໂຕ ມນ຺ເຕ ຄຓ຺ຫຕຸ, ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ‘‘ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫ, ປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອນຸຊານິໍສຸ. ເຖໂຣ ທາຣກໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຕາວ ອາຈິກ຺ຂິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ຕໂຕ ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສາມເຓໂຣ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ອຠພ຺ໂພ ທານິ ສາສນໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ. ສເຈ ປນສ຺ສາຫໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ກເຖຍ຺ຍໍ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍ, ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ຠເວຍ຺ຍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ຄເຫຕຸໍ, ສມໂຍ ທານິ ນໍ ຈຓ຺ຑວຊ຺ຊິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ອາຫ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ສາມເຓຣ, ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫ. ມມ ວຈເນນ ຕຎ຺ຈ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຸຈ຺ຉ; ເອວຎ຺ຈ ວເທຫິ – ‘ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ປຫິຓີ’ຕິ. ‘ໂກ ນາມ ເຕ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘ສິຄ຺ຄວຕ຺ເຖໂຣ ນາມ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວເທຍ຺ຍາສິ. ‘ອຫໍ ໂກ ນາມາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍາສິ – ‘ມມ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ນາມໍ ຊານາຕີ’’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ຕິສ຺ໂສ ສາມເຓໂຣ ເຖຣໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈຓ຺ຑວຊ຺ຊິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເຖໂຣ ສາມເຓຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກຸໂຕ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ປຫິຓີ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ນາມ ເຕ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ’’ຕິ? ‘‘ສິຄ຺ຄວຕ຺ເຖໂຣ ນາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ໂກ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ມມ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ນາມໍ ຊານາຕີ’’ຕິ. ‘‘ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ທານິ ປຏິສາເມຫີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ສາມເຓໂຣ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ປຣິເວຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸທກທນ຺ຕໂປນໍ ອຸປຏ຺ຐາເປສິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕຏ຺ຐານໍ ປຸນ ສມ຺ມຊ຺ຊິ. ຕໍ ອຸທກໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອຸທກໍ ອາຫຣິ. ຕຎ຺ຈ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ອປເນຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຄຓ຺ຫິ. ເອວໍ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ປຸນ ປຸຈ຺ຉິ. ສາມເຓໂຣ ປຸນປິ ປຸພ຺ເພ ກຖິຕສທິສເມວ ກເຖສິ. ເຖໂຣ ‘‘ໂສ ວຕາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫຕ຺ຖາຍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫ ທານິ, ສາມເຓຣາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ທິວສໂຕ ປຠຸຕິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ຕິສ຺ໂສ ສາມເຓໂຣວ ຫຸຕ຺ວາ, ຐເປຕ຺ວາ ວິນຍປິຏກໍ ສພ຺ພໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ. ອຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ປນ ອວສ຺ສິໂກວ ສມາໂນ ຕິປິຏກຘໂຣ ອໂຫສິ. ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ສກລໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິໍສຸ. ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣປິ ອປເຣນ ສມເຍນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ໂຕ ພຫູນໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ວາເຈສິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ພິນ຺ທຸສາຣສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ເອກສຕປຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ເຕ ສພ຺ເພ ອໂສໂກ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກມາຕິກໍ ຕິສ຺ສກຸມາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ຆາເຕສິ. ຆາເຕນ຺ໂຕ ຈ ຈຕ຺ຕາຣິ ວສ຺ສານິ ອນຠິສິຕ຺ໂຕວ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວສ຺ສສຕານໍ ອຸປຣິ ອຏ຺ຐາຣສເມ ວສ຺ເສ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ເອກຣຊ຺ຊາຠິເສກໍ ປາປຸຓິ. ອຠິເສການຸຠາເວນ ຈສ຺ສ ອິມາ ຣາຊິທ຺ຘິໂຍ ອາຄຕາ – ມຫາປຖວິຍາ ເຫຏ຺ຐາ ໂຍຊນປ຺ປມາເຓ ອາຓາ ປວຕ຺ຕຕິ; ຕຖາ ອຸປຣິ ອາກາເສ ອໂນຕຕ຺ຕທຫໂຕ ອຏ຺ຐຫິ ກາເຊຫິ ໂສຬສ ປານີຍຆເຏ ທິວເສ ທິວເສ ເທວຕາ ອາຫຣນ຺ຕິ, ຍໂຕ ສາສເນ ອຸປ຺ປນ຺ນສທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ຆເຏ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອທາສິ, ທ຺ເວ ຆເຏ ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕານໍ ຕິປິຏກຘຣຠິກ຺ຂູນໍ, ທ຺ເວ ຆເຏ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ອສນ຺ຘິມິຕ຺ຕາຍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຆເຏ ອຕ຺ຕນາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ; ເທວຕາເອວ ຫິມວນ຺ເຕ ນາຄລຕາທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ ສິນິທ຺ຘໍ ມຸທຸກໍ ຣສວນ຺ຕໍ ຕໍ ທິວເສ ທິວເສ ອາຫຣນ຺ຕິ, ເຍນ ຣຎ຺ໂຎ ຈ ມເຫສິຍາ ຈ ໂສຬສນ຺ນຎ຺ຈ ນາຏກິຕ຺ຖິສຫສ຺ສານໍ ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕານຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານໍ ເທວສິກໍ ທນ຺ຕໂປນກິຈ຺ຈໍ ນິປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເທວສິກເມວ ຈສ຺ສ ເທວຕາ ອຄທາມລກໍ ອຄທຫຣີຕກໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓຎ຺ຈ ຄນ຺ຘຣສສມ຺ປນ຺ນໍ ອມ຺ພປກ຺ກໍ ອາຫຣນ຺ຕິ. ຕຖາ ຉທ຺ທນ຺ຕທຫໂຕ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓນິວາສນປາວຸຣຓໍ ປີຕກວຓ຺ຓຫຕ຺ຖປຸຈ຺ຉນປຏກໍ ທິພ຺ພຎ຺ຈ ປານກໍ ອາຫຣນ຺ຕິ. ເທວສິກເມວ ປນສ຺ສ ນ຺ຫານຄນ຺ຘໍ ອນຸວິເລປນຄນ຺ຘໍ ປາຣຸປນຕ຺ຖາຍ ອສຸຕ຺ຕມຍິກໍ ສຸມນປຸປ຺ຜປຏໍ ມຫາຣຫຎ຺ຈ ອຎ຺ຊນໍ ນາຄຠວນໂຕ ນາຄຣາຊາໂນ ອາຫຣນ຺ຕິ. ຉທ຺ທນ຺ຕທເຫວ ອຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ສາລິໂນ ນວ ວາຫສຫສ຺ສານິ ທິວເສ ທິວເສ ສຸກາ ອາຫຣນ຺ຕິ. ມູສິກາ ນິຕ຺ຖຸສກເຓ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອໂກປິ ຂຓ຺ຑຕຓ຺ຑຸໂລ ນ ໂຫຕິ, ຣຎ຺ໂຎ ສພ຺ພຏ຺ຐາເນສຸ ອຍເມວ ຕຓ຺ຑຸໂລ ປຣິໂຠຄໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ມຘຸມກ຺ຂິກາ ມຘຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ກມ຺ມາຣສາລາສຸ ອຈ຺ຉາ ກູຏໍ ປຫຣນ຺ຕິ. ກຣວີກສກຸຓາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຘຸຣສ຺ສຣໍ ວິກູຊນ຺ຕາ ຣຎ຺ໂຎ ພລິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ອິມາຫິ ອິທ຺ຘີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣາຊາ ເອກທິວສໍ ສຸວຓ຺ຓສງ຺ຂລິກພນ຺ຘນໍ ເປເສຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອຘິຄຕຣູປທສ຺ສນໍ ກປ຺ປາຍຸກໍ ກາຬໍ ນາມ ນາຄຣາຊານໍ ອານຍິຕ຺ວາ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ມຫາຣເຫ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອເນກສຕວຓ຺ເຓຫິ ຊລຊ ຖລຊປຸປ຺ເຜຫິ ສຸວຓ຺ຓປຸປ຺ເຜຫິ ຈ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິເຕຫິ ໂສຬສຫິ ນາຏກິຕ຺ຖິສຫສ຺ເສຫິ ສມນ຺ຕໂຕ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ອນນ຺ຕຎາຓສ຺ສ ຕາວ ເມ ສທ຺ຘມ຺ມວຣຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຣູປໍ ອິເມສໍ ອກ຺ຂີນໍ ອາປາຖໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ນິມ຺ມິຕໍ ສກລສຣີຣວິປ຺ປກິຓ຺ຓປຸຎ຺ຎປ຺ປຠາວນິພ຺ພຕ຺ຕາສີຕານຸພ຺ຍຎ຺ຊນປຏິມຓ຺ຑິຕທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓສສ຺ສິຣີກຕາຍ ວິກສິຕກມລຸປ຺ປລປຸຓ຺ຑຣີກປຏິມຓ຺ຑິຕມິວ ສລິລຕລໍ ຕາຣາຄຓຣສ຺ມິຊາລວິສທວິປ຺ຜຸຣິຕໂສຠາສມຸຊ຺ຊລິຕມິວ ຄຄນຕລໍ ນີລປີຕໂລຫິຕາທິເຠທວິຈິຕ຺ຣວຓ຺ຓຣໍສິວິນທ຺ຘພ຺ຍາມປ຺ປຠາປຣິກ຺ເຂປວິລາສິຕາຍ ສຎ຺ຈາປ຺ປຠານຸຣາຄອິນ຺ທຘນຸວິຊ຺ຊຸລຕາປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕມິວ ກນກຄິຣິສິຂຣໍ ນານາວິຣາຄວິມລເກຕຸມາລາສມຸຊ຺ຊລິຕຈາຣຸມຕ຺ຖກໂສຠໍ ນຍນຣສາຍຕນມິວ ພ຺ຣຫ຺ມເທວມນຸຊນາຄຍກ຺ຂຄຓານໍ ພຸທ຺ຘຣູປໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ອກ຺ຂິປູຊໍ ນາມ ອກາສິ.

ຣາຊາ ກິຣ ອຠິເສກໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ຕີຓິເຍວ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ພາຫິຣກປາສຓ຺ຑໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ຈຕຸຕ຺ເຖ ສໍວຈ຺ຉເຣ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປສີທິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ປິຕາ ພິນ຺ທຸສາໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຠຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານຎ຺ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຊາຕິຍປາສຓ຺ຑານຎ຺ຈ ປຓ຺ຑຣງ຺ຄປຣິພ຺ພາຊກາທີນໍ ສຏ຺ຐິສຫສ຺ສມຕ຺ຕານໍ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ອໂສໂກປິ ປິຕຣາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ທານໍ ອຕ຺ຕໂນ ອນ຺ເຕປຸເຣ ຕເຖວ ທທມາໂນ ເອກທິວສໍ ສີຫປຎ຺ຊເຣ ຐິໂຕ ເຕ ອຸປສມປຣິພາຫິເຣນ ອາຈາເຣນ ຠຸຎ຺ຊມາເນ ອສໍຍຕິນ຺ທ຺ຣິເຍ ອວິນີຕອິຣິຍາປເຖ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອີທິສໍ ທານໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອມຈ຺ເຈ ອາຫ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠເຓ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສາຘຸສມ຺ມເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ອຕິຫຣຖ, ທານໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອມຈ຺ຈາ ‘‘ສາຘຸ, ເທວາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ເຕ ເຕ ປຓ຺ຑຣງ຺ຄປຣິພ຺ພາຊກາຊີວກນິຄຓ຺ຐາທໂຍ ອາເນຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ, ມຫາຣາຊ, ອມ຺ຫາກໍ ອຣຫນ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫໍສຸ.

ອຖ ຣາຊາ ອນ຺ເຕປຸເຣ ອຸຈ຺ຈາວຈານິ ອາສນານິ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ‘‘ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຄຕາຄເຕ ອາຫ – ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຣູເປ ອາສເນ ນິສີທຖາ’’ຕິ. ເຕສຸ ເອກຈ຺ເຈ ຠທ຺ທປີຐເກສຸ, ເອກຈ຺ເຈ ຜລກປີຐເກສຸ ນິສີທິໍສຸ. ເຕ ທິສ຺ວາ ຣາຊາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ເນສໍ ອນ຺ໂຕ ສາໂຣ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ເຕສໍ ອນຸຣູປໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ທຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ເອກທິວສໍ ຣາຊາ ສີຫປຎ຺ຊເຣ ຐິໂຕ ອທ຺ທສ ນິຄ຺ໂຣຘສາມເຓຣໍ ຣາຊງ຺ຄເຓນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທນ຺ຕໍ ຄຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອິຣິຍາປຖສມ຺ປນ຺ນໍ. ໂກ ປນາຍໍ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ນາມ? ພິນ຺ທຸສາຣຣຎ຺ໂຎ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຸມນຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ –

ພິນ຺ທຸສາຣຣຎ຺ໂຎ ກິຣ ທຸພ຺ພລກາເລເຍວ ອໂສກກຸມາໂຣ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘໍ ອຸຊ຺ເຊນີຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພນຄຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ກຕ຺ວາ ສຸມນຣາຊກຸມາຣໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຕໍທິວສເມວ ສຸມນສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ສຸມນາ ນາມ ເທວີ ປຣິປຸຓ຺ຓຄພ຺ຠາ ອໂຫສິ. ສາ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຈຓ຺ຑາລຄາມໍ ສນ຺ຘາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ເຊຏ຺ຐກຈຓ຺ຑາລສ຺ສ ເຄຫໂຕ ອວິທູເຣ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາຍ ເທວຕາຍ ‘‘ອິໂຕ ເອຫິ, ສຸມເນ’’ຕິ ວທນ຺ຕິຍາ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ສມີປໍ ຄຕາ. ເທວຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ເອກໍ ສາລໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຖ ວສາຫີ’’ຕິ ອທາສິ. ສາ ຕໍ ສາລໍ ປາວິສິ. ຄຕທິວເສເຍວ ຈ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ສາ ຕສ຺ສ ນິຄ຺ໂຣຘເທວຕາຍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ນິຄ຺ໂຣໂຘ’’ ຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກາສິ. ເຊຏ຺ຐກຈຓ຺ຑາໂລ ທິຏ຺ຐທິວສໂຕ ປຠຸຕິ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິຘີຕຣໍ ວິຍ ມຎ຺ຎມາໂນ ນິພທ຺ຘວຕ຺ຕໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ຣາຊຘີຕາ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ວສິ. ນິຄ຺ໂຣຘກຸມາໂຣປິ ສຕ຺ຕວສ຺ສິໂກ ຊາໂຕ. ຕທາ ມຫາວຣຸຓຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ເອໂກ ອຣຫາ ທາຣກສ຺ສ ເຫຕຸສມ຺ປທໍ ທິສ຺ວາ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວິຫຣມາໂນ ‘‘ສຕ຺ຕວສ຺ສິໂກ ທານິ ທາຣໂກ, ກາໂລ ນໍ ປພ຺ພາເຊຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຣາຊຘີຕາຍ ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ ນິຄ຺ໂຣຘກຸມາຣໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ກຸມາໂຣ ຂຸຣຄ຺ເຄເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ປາໂຕວ ສຣີຣໍ ຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ‘‘ມາຕຸອຸປາສິກາຍ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິ. ມາຕຸນິວາສນຏ຺ຐານຎ຺ຈສ຺ສ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣນ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນຄຣມຊ຺ເຌນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາຈີນທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ອໂສໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ປາຈີນທິສາຠິມຸໂຂ ສີຫປຎ຺ຊເຣ ຈງ຺ກມຕິ. ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ຣາຊງ຺ຄຓໍ ສມ຺ປາປຸຓິ ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ສນ຺ຕມານໂສ ຍຸຄມຕ຺ຕໍ ເປກ຺ຂມາໂນ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອກທິວສໍ ຣາຊາ ສີຫປຎ຺ຊເຣ ຐິໂຕ ອທ຺ທສ ນິຄ຺ໂຣຘສາມເຓຣໍ ຣາຊງ຺ຄເຓນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທນ຺ຕໍ ຄຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອິຣິຍາປຖສມ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ທິສ຺ວາ ປນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ຊໂນ ສພ຺ໂພປິ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຠນ຺ຕມິຄປ຺ປຏິຠາໂຄ. ອຍໍ ປນ ທາຣໂກ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ອຕິວິຍ ຈສ຺ສ ອາໂລກິຕວິໂລກິຕໍ ສມິຎ຺ຊນປສາຣຓຎ຺ຈ ໂສຠຕິ. ອທ຺ຘາ ເອຕສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ສຫ ທສ຺ສເນເນວ ສາມເຓເຣ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທິ, ເປມໍ ສຓ຺ຐຫິ. ກສ຺ມາ? ປຸພ຺ເພ ຫິ ກິຣ ປຸຎ຺ຎກຣຓກາເລ ເອສ ຣຎ຺ໂຎ ເຊຏ຺ຐຠາຕາ ວາຓິຊໂກ ອໂຫສິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຫຕໍ –

‘‘ປຸພ຺ເພ ວ ສນ຺ນິວາເສນ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຫິເຕນ ວາ;

ເອວໍ ຕໍ ຊາຍເຕ ເປມໍ, ອຸປ຺ປລໍ ວ ຍໂຖທເກ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໒.໑໗໔);

ອຖ ຣາຊາ ສຎ຺ຊາຕເປໂມ ສພຫຸມາໂນ ‘‘ເອຕໍ ສາມເຓຣໍ ປກ຺ໂກສຖາ’’ຕິ ອມຈ຺ເຈ ເປເສສິ. ‘‘ເຕ ອຕິຈິຣາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸນ ທ຺ເວ ຕໂຍ ເປເສສິ – ‘‘ຕຸຣິຕໍ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ. ສາມເຓໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ປກຕິຍາ ເອວ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ປຕິຣູປມາສນໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ນິສີທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທານິ ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ສມຸສ຺ສິຕເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ຣາຊປລ຺ລງ຺ກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ຣຎ຺ໂຎ ອາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ຣາຊາ ຕໍ ປລ຺ລງ຺ກສມີປໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕໍເຍວ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຊ຺ເຊວ ທານິ ອຍໍ ສາມເຓໂຣ ອິມສ຺ສ ເຄຫສ຺ສ ສາມິໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສາມເຓໂຣ ຣຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ເຖ ປຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປາທິຕໍ ສພ຺ພໍ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກຠຕ຺ຕວິກຕິໍ ອຸປນາເມສິ. ສາມເຓໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ຍາປນີຍມຕ຺ຕກເມວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ຣາຊາ ອາຫ – ‘‘ສຕ຺ຖາຣາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທິນ຺ໂນວາທໍ ຊານາຖາ’’ຕິ? ‘‘ຊານາມິ, ມຫາຣາຊ, ເອກເທເສນາ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ນໍ ກເຖຫີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອນຸຣູປໍ ຘມ຺ມປເທ ອປ຺ປມາທວຄ຺ຄໍ ອນຸໂມທນຕ຺ຖາຍ ອຠາສິ.

ຣາຊາ ປນ ‘‘ອປ຺ປມາໂທ ອມຕປທໍ, ປມາໂທ ມຈ຺ຈຸໂນ ປທ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາວ ‘‘ອຎ຺ຎາຕໍ, ຕາຕ, ປຣິໂຍສາເປຫີ’’ຕິ ອາຫ. ອນຸໂມທນາວສາເນ ຈ ‘‘ອຏ຺ຐ ເຕ, ຕາຕ, ຘຸວຠຕ຺ຕານິ ທມ຺ມີ’’ຕິ ອາຫ. ສາມເຓໂຣ ອາຫ – ‘‘ເອຕານິ ອຫໍ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ທມ຺ມິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ອຍໍ, ຕາຕ, ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ວຊ຺ຊາວຊ຺ຊໍ ທິສ຺ວາ ໂຈເທຕາ ສາເຣຕາ ຈ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎານິປິ ເຕ, ຕາຕ, ອຏ຺ຐ ທມ຺ມີ’’ຕິ. ‘‘ເອຕານິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ທມ຺ມິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ອຍໍ, ຕາຕ, ອາຈຣິໂຍ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພກຘມ຺ເມສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕາ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕ, ອຎ຺ຎານິປິ ເຕ ອຏ຺ຐ ທມ຺ມີ’’ຕິ. ‘‘ເອຕານິປິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ອຍໍ, ຕາຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ຍໍ ນິສ຺ສາຍ, ມຫາຣາຊ, ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານຎ຺ຈ ມມ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ອຸປສມ຺ປທາ ຈາ’’ຕິ. ຣາຊາ ຠິຍ຺ໂຍໂສ ມຕ຺ຕາຍ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ອຎ຺ຎານິປິ ເຕ, ຕາຕ, ອຏ຺ຐ ທມ຺ມີ’’ຕິ. ສາມເຓໂຣ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊນ຺ເຕປຸຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈມກາສິ. ຣາຊາ ‘‘ອຎ຺ເຎປິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ຠິກ຺ຂູ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ສ຺ເວ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ທິວເສ ທິວເສ ວຑ຺ຒາເປນ຺ໂຕ ສຏ຺ຐິສຫສ຺ສານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິພ຺ພາຊກາທີນໍ ຠຕ຺ຕໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕນິເວສເນ ສຏ຺ຐິສຫສ຺ສານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕໍ ປຏ຺ຐເປສິ ນິຄ຺ໂຣຘຕ຺ເຖເຣ ຄເຕເນວ ປສາເທນ. ນິຄ຺ໂຣຘຕ຺ເຖໂຣປິ ຣາຊານໍ ສປຣິສໍ ຕີສຸ ສຣເຓສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຈ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘສາສເນ ໂປຖຸຊ຺ຊນິເກນ ປສາເທນ ອຈລປ຺ປສາທໍ ກຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ປຸນ ຣາຊາ ອໂສກາຣາມໍ ນາມ ມຫາວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິສຫສ຺ສານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ນຄຣສຫສ຺ເສສຸ ຈຕຸຣາສີຕິວິຫາຣສຫສ຺ສານິ ກາຣາເປສິ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສເຈຕິຍປຏິມຓ຺ຑິຕານິ ຘມ຺ເມເນວ, ໂນ ອຘມ຺ເມນ.

ເອກທິວສໍ ກິຣ ຣາຊາ ອໂສກາຣາເມ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິສຫສ຺ສຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ນິສຊ຺ຊ ສງ຺ຆໍ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປວາເຣຕ຺ວາ ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ເທສິຕຘມ຺ໂມ ນາມ ກິຕ຺ຕໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ອງ຺ຄໂຕ, ມຫາຣາຊ, ນວງ຺ຄານິ, ຂນ຺ຘໂຕ ຈຕຸຣາສີຕິຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຫສ຺ສານີ’’ຕິ. ຣາຊາ ຘມ຺ເມ ປສີທິຕ຺ວາ ‘‘ເອເກກໍ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘໍ ເອເກກວິຫາເຣນ ປູເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກທິວສເມວ ຉນ຺ນວຸຕິໂກຏິຘນໍ ວິສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອມຈ຺ເຈ ອາຓາເປສິ – ‘‘ເອຖ, ຠເຓ, ເອກເມກສ຺ມິໍ ນຄເຣ ເອກເມກໍ ວິຫາຣໍ ກາຣາເປນ຺ຕາ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ນຄຣສຫສ຺ເສສຸ ຈຕຸຣາສີຕິວິຫາຣສຫສ຺ສານິ ກາຣາເປຖາ’’ຕິ. ສຍຎ຺ຈ ອໂສກາຣາເມ ອໂສກມຫາວິຫາຣຕ຺ຖາຍ ກມ຺ມໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ສງ຺ໂຆ ອິນ຺ທຄຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ນາມ ມຫິທ຺ຘິກໍ ມຫານຸຠາວໍ ຂີຓາສວໍ ນວກມ຺ມາຘິຏ຺ຐາຍກໍ ອທາສິ. ເຖໂຣ ຍໍ ຍໍ ນ ນິຏ຺ຐາຕິ ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ເອວມ຺ປິ ຕີຫິ ສໍວຈ຺ຉເຣຫິ ວິຫາຣກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ເອກທິວສເມວ ສພ຺ພນຄເຣຫິ ປຓ຺ຓານິ ອາຄມິໍສຸ.

ອມຈ຺ຈາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘‘ນິຏ຺ຐິຕານິ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິວິຫາຣສຫສ຺ສານີ’’ຕິ. ຣາຊາ ນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ – ‘‘ອິໂຕ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ທິວສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ວິຫາຣມໂຫ ຠວິສ຺ສຕິ. ສພ຺ເພ ອຏ຺ຐ ສີລງ຺ຄານິ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ຈ ພຫິນຄເຣ ຈ ວິຫາຣມຫໍ ປຏິຍາເທນ຺ຕູ’’ຕິ. ຕໂຕ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ທິວສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣວິຠູສິຕາຍ ອເນກສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂ຺ຍາຍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ປຣິວຸໂຕ ເທວໂລເກ ອມຣວຕິຍາ ຣາຊຘານິຍາ ສິຣິໂຕ ອຘິກຕຣສສ຺ສິຣີກໍ ວິຍ ນຄຣໍ ກາຕຸກາເມນ ອຸສ຺ສາຫຊາເຕນ ມຫາຊເນນ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ນຄຣໍ ອນຸວິຈຣນ຺ໂຕ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ອຏ຺ຐາສິ.

ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ຂເຓ ສນ຺ນິປຕິຕາ ອສີຕິ ຠິກ຺ຂຸໂກຏິໂຍ ອເຫສຸໍ, ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ຉນ຺ນວຸຕິສຕສຫສ຺ສານິ. ຕຕ຺ຖ ຂີຓາສວຠິກ຺ຂູເຍວ ສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂ຺ຍາ ອເຫສຸໍ. ເຕສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສເຈ ຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິກາຣໍ ອນວເສສໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ອຕິວິຍ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປສີເທຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຕໂຕ ໂລກວິວຣຓໍ ນາມ ປາຏິຫາຣິຍໍ ອກໍສຸ. ຣາຊາ ອໂສກາຣາເມ ຐິໂຕວ ຈຕຸທ຺ທິສາ ອນຸວິໂລເກນ຺ໂຕ ສມນ຺ຕໂຕ ສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕໍ ຊມ຺ພຸທີປໍ ປສ຺ສຕິ ຈຕຸຣາສີຕິຎ຺ຈ ວິຫາຣສຫສ຺ສານິ ອຸຬາຣາຍ ວິຫາຣມຫປູຊາຍ ວິໂຣຈມານານິ. ໂສ ຕໍ ວິຠູຕິໍ ປສ຺ສມາໂນ ອຸຬາເຣນ ປີຕິປາໂມຊ຺ເຊນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ອຎ຺ຎສ຺ສປິ ກສ຺ສຈິ ເອວຣູປໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ໂລກນາຖສ຺ສ ທສພລສ຺ສ ສາສເນ ໂກ ມຫາປຣິຈ຺ຈາຄໍ ປຣິຈ຺ຈຊິ. ກສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈາໂຄ ມຫນ຺ໂຕຕິ? ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຠາຣໍ ອກາສິ. ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ທສພລສ຺ສ ສາສເນ ປຈ຺ຈຍທາຍໂກ ນາມ ຕຍາ ສທິໂສ ຘຣມາເນປິ ຕຖາຄເຕ ນ ໂກຈິ ອໂຫສິ, ຕເວວ ປຣິຈ຺ຈາໂຄ ມຫາ’’ຕິ. ຣາຊາ ເຖຣສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸຬາເຣນ ປີຕິປາໂມຊ຺ເຊນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຜຸຏ຺ຐສຣີໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ນຕ຺ຖິ ກິຣ ມຍາ ສທິໂສ ປຈ຺ຈຍທາຍໂກ, ມຍ຺ຫໍ ກິຣ ປຣິຈ຺ຈາໂຄ ມຫາ, ອຫໍ ກິຣ ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມນ ສາສນໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາມິ. ກິໍ ປນາຫໍ ເອວໍ ສຕິ ສາສນສ຺ສ ທາຍາໂທ ໂຫມິ, ນ ໂຫມີ’’ຕິ. ຕໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠວາມິ ນຸ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສາສນສ຺ສ ທາຍາໂທ’’ຕິ?

ຕໂຕ ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ຣຎ຺ໂຎ ອິທໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມຫິນ຺ທສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ‘‘ສເຈ ອຍໍ ກຸມາໂຣ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ ສາສນສ຺ສ ອຕິວິຍ ວຸຑ຺ຒິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ສາສນສ຺ສ ທາຍາໂທ ໂຫຕິ; ອປິຈ ໂຂ ປຈ຺ຈຍທາຍໂກຕິ ວາ ອຸປຏ຺ຐາໂກຕິ ວາ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂຍປິ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ປຖວິໂຕ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣິມາຓໍ ປຈ຺ຈຍຣາສິໍ ທເທຍ຺ຍ ໂສປິ ‘ສາສເນ ທາຍາໂທ’ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກຖໍ ຈຣຫິ, ຠນ຺ເຕ, ສາສນສ຺ສ ທາຍາໂທ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ມຫາຣາຊ, ອຑ຺ໂຒ ວາ ທລິທ຺ໂທ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂອຣສໍ ປຸຕ຺ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕິ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫາຣາຊ, ທາຍາໂທ ສາສນສ຺ສາ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອໂສໂກ ຣາຊາ ‘‘ອຫໍ ກິຣ ເອວຣູປໍ ປຣິຈ຺ຈາຄໍ ກຕ຺ວາປິ ເນວ ສາສນສ຺ສ ທາຍາທຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ສາສເນ ທາຍາທຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິໂລເກຕ຺ວາ ອທ຺ທສ ມຫິນ຺ທກຸມາຣໍ ອວິທູເຣ ຐິຕໍ. ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ອຫໍ ອິມໍ ກຸມາຣໍ ຕິສ຺ສກຸມາຣສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຠຸຕິ ໂອປຣຊ຺ເຊ ຐເປຕຸກາໂມ, ອຖ ໂຂ ໂອປຣຊ຺ຊໂຕປິ ປພ຺ພຊ຺ຊາວ ອຸຕ຺ຕມາ’’ຕິ. ຕໂຕ ກຸມາຣໍ ອາຫ – ‘‘ສກ຺ຂສິ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ, ປພ຺ພຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ກຸມາໂຣ ປກຕິຍາປິ ຕິສ຺ສກຸມາຣສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຠຸຕິ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມວ ຣຎ຺ໂຎ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕິວິຍ ປາໂມຊ຺ຊຊາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ປພ຺ພຊາມິ, ເທວ, ມໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ສາສນທາຍາທາ ໂຫຖາ’’ຕິ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຣາຊຘີຕາ ສງ຺ຆມິຕ຺ຕາປິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ຐິຕາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສາ ຈ ສາມິໂກ ອຄ຺ຄິພ຺ຣຫ຺ມາ ນາມ ກຸມາໂຣ ຍຸວຣາເຊນ ຕິສ຺ສກຸມາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂຫຕິ. ຣາຊາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຕ຺ວມ຺ປິ, ອມ຺ມ, ປພ຺ພຊິຕຸໍ ສກ຺ຂສີ’’ຕິ? ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕ, ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ. ຣາຊາ ປຸຕ຺ຕານໍ ມນໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຫຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິເມ ທາຣເກ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ມໍ ສາສເນ ທາຍາທໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ສງ຺ໂຆ ຣຎ຺ໂຎ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກຸມາຣໍ ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖເຣນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ມຫາເທວຕ຺ເຖເຣນ ຈ ອາຈຣິເຍນ ປພ຺ພາເຊສິ. ມຊ຺ຌນ຺ຕິກຕ຺ເຖເຣນ ອາຈຣິເຍນ ອຸປສມ຺ປາເທສິ. ຕທາ ກິຣ ກຸມາໂຣ ປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ໂສວ ໂຫຕິ. ໂສ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຸປສມ຺ປທສີມມຓ຺ຑເລ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ສງ຺ຆມິຕ຺ຕາຍປິ ຣາຊຘີຕາຍ ອາຈຣິຍາ ອາຍຸປາລິຕ຺ເຖຣີ ນາມ, ອຸປຊ຺ຌາຍາ ປນ ຘມ຺ມປາລິຕ຺ເຖຣີ ນາມ ອໂຫສິ. ຕທາ ສງ຺ຆມິຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐາຣສວສ຺ສາ ໂຫຕິ. ຕໍ ປພ຺ພຊິຕມຕ຺ຕໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ສີມມຓ຺ຑເລ ສິກ຺ຂາຍ ປຕິຏ຺ຐາເປສຸໍ. ອຸຠິນ຺ນໍ ປພ຺ພຊິຕກາເລ ຣາຊາ ຉພ຺ພສ຺ສາຠິເສໂກ ໂຫຕິ.

ອຖ ມຫິນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ອຸປສມ຺ປນ຺ນກາລໂຕ ປຠຸຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ປຣິຍາປຸຓນ຺ໂຕ ທ຺ເວປິ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອາຣູຬ຺ຫໍ ຕິປິຏກສງ຺ຄຫິຕໍ ສາຏ຺ຐກຖໍ ສພ຺ພໍ ເຖຣວາທໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວສ຺ສານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິການໍ ສຫສ຺ສມຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາໂມກ຺ໂຂ ອໂຫສິ. ຕທາ ອໂສໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ນວວສ຺ສາຠິເສໂກ ໂຫຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ປນ ອຏ຺ຐວສ຺ສາຠິເສກກາເລເຍວ ໂກນ຺ຕປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ພ຺ຍາຘິປຏິກມ຺ມຕ຺ຖໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ ປສຕມຕ຺ຕໍ ສປ຺ປິໍ ອລຠິຕ຺ວາ ພ຺ຍາຘິພເລນ ປຣິກ຺ຂີຓາຍຸສງ຺ຂາໂຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອປ຺ປມາເທນ ໂອວທິຕ຺ວາ ອາກາເສ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິຕ຺ວາ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ຣາຊາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ມຍິ ນາມ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ເອວໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຈ຺ຈຍາ ທຸລ຺ລຠາ’’ຕິ ນຄຣສ຺ສ ຈຕູສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ເຠສຊ຺ຊສ຺ສ ປູຣາເປຕ຺ວາ ທາເປສິ.

ເຕນ ກິຣ ສມເຍນ ປາຏລິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈຕູສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕສຫສ຺ສານິ, ສຠາຍໍ ສຕສຫສ຺ສນ຺ຕິ ທິວເສ ທິວເສ ປຎ຺ຈສຕສຫສ຺ສານິ ຣຎ຺ໂຎ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕໂຕ ຣາຊາ ນິຄ຺ໂຣຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ເທວສິກໍ ສຕສຫສ຺ສໍ ວິສຊ຺ເຊສິ. ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຈຕິເຍ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູຊນຕ຺ຖາຍ ສຕສຫສ຺ສໍ. ຘມ຺ມສ຺ສ ສຕສຫສ຺ສໍ, ຕໍ ຘມ຺ມຘຣານໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ຈຕຸປຈ຺ຈຍຕ຺ຖາຍ ອຸປນີຍຕິ. ສງ຺ຆສ຺ສ ສຕສຫສ຺ສໍ, ຈຕູສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ສຕສຫສ຺ສໍ. ເອວໍ ສາສເນ ອຸຬາໂຣ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິຫີນລາຠສກ຺ກາຣາ ອນ຺ຕມໂສ ຆາສຈ຺ຉາທນມ຺ປິ ອລຠນ຺ຕາ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ປຕ຺ຖຍມານາ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສການິ ສການິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ‘‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ’’ຕິ ທີເປນ຺ຕິ. ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອລຠມານາປິ ສຍເມວ ມຸຓ຺ເຑຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ວິຫາເຣສຸ ວິຈຣນ຺ຕາ ອຸໂປສຖມ຺ປິ ປວາຣຓມ຺ປິ ສງ຺ຆກມ຺ມມ຺ປິ ຄຓກມ຺ມມ຺ປິ ປວິສນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕທາ ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ທານິ ອິທໍ ອຘິກຣຓໍ, ຕໍ ນຈິຣສ຺ເສວ ກກ຺ຂຬໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ ສກ຺ກາ ອິເມສໍ ມຊ຺ເຌ ວສນ຺ເຕນ ວູປສເມຕຸ’’ນ຺ຕິ ມຫິນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄຓໍ ນີຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ຜາສຸວິຫາເຣນ ວິຫຣິຕຸກາໂມ ອໂຫຄງ຺ຄປພ຺ພຕໍ ອຄມາສິ. ເຕປິ ໂຂ ຕິຕ຺ຖິຍາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ຘມ຺ເມນ ວິນເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫມານາປິ ຘມ຺ມວິນຍານຸໂລມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອສຓ຺ຐຫນ຺ຕາ ອເນກຣູປໍ ສາສນສ຺ສ ອພ຺ພຸທຎ຺ຈ ມລຎ຺ຈ ກຓ຺ຏກຎ຺ຈ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ. ເກຈິ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈຣນ຺ຕິ, ເກຈິ ປຎ຺ຈາຕເປນ ຕາເປນ຺ຕິ, ເກຈິ ອາທິຈ຺ຈໍ ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເກຈິ ‘‘ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ໂວຠິນ຺ທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ຕທາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ນ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖໍ ວາ ປວາຣຓໍ ວາ ອກາສິ. ອໂສກາຣາເມ ສຕ຺ຕວສ຺ສານິ ອຸໂປສໂຖ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊິ. ຣຎ຺ໂຎປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ເອກໍ ອມຈ຺ຈໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຣາເປຫີ’’ຕິ. ອມຈ຺ໂຈ ຣາຊານໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ອວິສຫນ຺ໂຕ ອຎ຺ເຎ ອມຈ຺ເຈ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຣາຊາ ມໍ ‘ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຣາເປຫີ’ຕິ ປຫິຓິ. ກຖໍ ນຸ ໂຂ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕີ’’ຕິ? ເຕ ອາຫໍສຸ – ‘‘ມຍໍ ເອວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂມ – ‘ຍຖາ ນາມ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມນ຺ຕາ ໂຈເຣ ຆາເຕນ຺ຕິ, ເອວເມວ ເຍ ອຸໂປສຖໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕ ມາເຣຕຸກາໂມ ຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕີ’’’ຕິ. ອຖ ໂສ ອມຈ຺ໂຈ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອຫໍ ຣຎ຺ຎາ ‘ອຸໂປສຖໍ ກາຣາເປຫີ’ຕິ ເປສິໂຕ. ກໂຣຖ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ອຸໂປສຖ’’ນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ນ ມຍໍ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອຖ ອມຈ຺ໂຈ ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອສິນາ ສີສານິ ປາເຕຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ.

ອທ຺ທສາ ໂຂ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ຕໍ ອມຈ຺ຈໍ ຕຖາ ວິປ຺ປຏິປນ຺ນໍ. ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ນ ໂຍ ວາ ໂສ ວາ, ຣຎ຺ໂຎ ເອກມາຕິໂກ ຠາຕາ ຕິສ຺ສກຸມາໂຣ ນາມ, ຕໍ ກິຣ ຣາຊາ ປຕ຺ຕາຠິເສໂກ ໂອປຣຊ຺ເຊ ຐເປສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ວນຈາຣໍ ຄໂຕ ອທ຺ທສ ມຫນ຺ຕໍ ມິຄສງ຺ຆໍ ຈິຕ຺ຕກີຬາຍ ກີຬນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິເມ ຕາວ ຕິຓຠກ຺ຂາ ມິຄາ ເອວໍ ກີຬນ຺ຕິ, ອິເມ ປນ ສມຓາ ຣາຊກຸເລ ປຓີຕານິ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ມຸທຸກາສຸ ເສຍ຺ຍາສຸ ສຍມານາ ກິໍ ນາມ ກີຬິຕໍ ນ ກີຬິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ໂສ ຕໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອິມໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິຕກ຺ກໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ‘‘ອຏ຺ຐາເນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍິຕໍ ກຸມາເຣນ! ຫນ຺ທ, ນໍ ເອວໍ ສຎ຺ຎາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກທິວສໍ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ກຸທ຺ໂຘ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ ສຕ຺ຕທິວເສນ ຣຊ຺ຊໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉ, ຕໂຕ ຕໍ ຆາເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຣຓຠເຍນ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ສຎ຺ຎາເປສິ. ໂສ ກິຣ ກຸມາໂຣ ‘‘ສຕ຺ຕເມ ມໍ ທິວເສ ມາເຣສ຺ສຕີ’’ຕິ ນ ຈິຕ຺ຕຣູປໍ ນ຺ຫາຍິ, ນ ຠຸຎ຺ຊິ, ນ ສຸປິ, ອຕິວິຍ ລູຂສຣີໂຣ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ນໍ ຣາຊາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິສ຺ສ ຕ຺ວໍ ເອວຣູໂປ ຊາໂຕ’’ຕິ? ‘‘ມຣຓຠເຍນ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ອເຣ, ຕ຺ວໍ ນາມ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນມຣຓໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ວິສ຺ສຕ຺ໂຖ ນ ກີຬສິ? ຠິກ຺ຂູ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສນິພທ຺ຘໍ ມຣຓໍ ເປກ຺ຂມານາ ກຖໍ ກີຬິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ຕໂຕ ປຠຸຕິ ກຸມາໂຣ ສາສເນ ປສີທິ.

ໂສ ປຸນ ເອກທິວສໍ ມິຄວໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ອນຸວິຈຣມາໂນ ອທ຺ທສ ໂຍນກມຫາຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຫຕ຺ຖິນາເຄນ ສາລສາຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພີຊິຍມານໍ ນິສິນ຺ນໍ. ທິສ຺ວາ ປາໂມຊ຺ຊຊາໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ກທາ ນຸ ໂຂ ອຫມ຺ປິ ອຍໍ ມຫາເຖໂຣ ວິຍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍໍ! ສິຍາ ນຸ ໂຂ ໂສ ທິວໂສ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສາສຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອໂສກາຣາເມ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ອຸທກຕເລ ຐຕ຺ວາ ຈີວຣຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄຎ຺ຈ ອາກາເສ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ.

ກຸມາໂຣ ເຖຣສ຺ສານຸຠາວໍ ທິສ຺ວາ ອຕິວິຍ ປສນ຺ໂນ ‘‘ອຊ຺ເຊວ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ປພ຺ພຊິສ຺ສາມຫໍ, ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ອເນກປ຺ປກາຣໍ ຍາຈິຕ຺ວາປິ ຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອໂສກາຣາມຄມນີຍມຄ຺ຄໍ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ກຸມາຣໍ ຉຓເວສໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕາຍ ເສນາຍ ປຣິວາຣາເປຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ເນສິ. ‘‘ຍຸວຣາຊາ ກິຣ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ປຏິຍາເທສຸໍ. ກຸມາໂຣ ປຘານຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິ ສທ຺ຘິໍ ປຸຣິສສຕສຫສ຺ເສນ. ກຸມາຣສ຺ສ ປນ ອນຸປພ຺ພຊິຕານໍ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ. ກຸມາໂຣ ຣຎ຺ໂຎ ຈຕຸວສ຺ສາຠິເສກກາເລ ປພ຺ພຊິໂຕ. ອຖຎ຺ໂຎປິ ຣຎ຺ໂຎ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ສງ຺ຆມິຕ຺ຕາຍ ສາມິໂກ ອຄ຺ຄິພ຺ຣຫ຺ມາ ນາມ ກຸມາໂຣ ອຕ຺ຖິ. ສງ຺ຆມິຕ຺ຕາ ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ເອກເມວ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ໂສປິ ‘‘ຍຸວຣາຊາ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ – ‘‘ອຫມ຺ປິ, ເທວ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຍາຈິ. ‘‘ປພ຺ພຊ, ຕາຕາ’’ຕິ ຈ ຣຎ຺ຎາ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ຕໍທິວສເມວ ປພ຺ພຊິ.

ເອວໍ ອນຸປພ຺ພຊິໂຕ, ອຸຬາຣວິຠເວນ ຂຕ຺ຕິຍຊເນນ;

ຣຎ຺ໂຎ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ, ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣຕິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ.

ໂສ ຕໍ ອມຈ຺ຈໍ ຕຖາ ວິປ຺ປຏິປນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ ຣາຊາ ເຖເຣ ມາຣາເປຕຸໍ ປຫິເຓຍ຺ຍ; ອທ຺ຘາ ອິມສ຺ເສເວຕໍ ອມຈ຺ຈສ຺ສ ທຸຄ຺ຄຫິຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຍໍ ຕສ຺ສ ອາສນ຺ເນ ອາສເນ ນິສີທິ. ໂສ ເຖຣໍ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖໍ ນິປາເຕຕຸໍ ອວິສຫນ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ອຫໍ, ເທວ, ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ເອຕ຺ຕການໍ ນາມ ຠິກ຺ຂູນໍ ສີສານິ ປາເຕສິໍ; ອຖ ອຍ຺ຍສ຺ສ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຏິປາຏິ ສມ຺ປຕ຺ຕາ, ກິນ຺ຕິ ກໂຣມີ’’ຕິ? ຣາຊາ ສຸຕ຺ວາວ – ‘‘ອເຣ! ກິໍ ປນ, ຕ຺ວໍ, ມຍາ ຠິກ຺ຂູ ຆາເຕຕຸໍ ເປສິໂຕ’’ຕິ ຕາວເທວ ສຣີເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນທາໂຫ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອມຈ຺ໂຈ ມຍາ ອນາຓຕ຺ໂຕວ ເອວໍ ອກາສິ, ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອິມິນາ ປາເປນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ, ‘‘ອຍໍ ຕວ ວຈເນນ ອກາສິ, ຕຸຍ຺ເຫຕໍ ປາປ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ເອກຈ຺ເຈ ‘‘ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ໂວ ເອຕໍ ປາປ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ກິໍ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຖິ ຈິຕ຺ຕໍ ‘ອຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຆາເຕຕູ’’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ກຸສລາຘິປ຺ປາໂຍ ອຫໍ ເປເສສິໍ – ‘ສມຄ຺ໂຄ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣຕູ’’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ຕ຺ວໍ ກຸສລາຘິປ຺ປາໂຍ, ນຕ຺ຖິ ຕຸຍ຺ຫໍ ປາປໍ, ອມຈ຺ຈສ຺ເສເວຕໍ ປາປ’’ນ຺ຕິ. ຣາຊາ ທ຺ເວຬ຺ຫກຊາໂຕ ອາຫ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ມເມຕໍ ທ຺ເວຬ຺ຫກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສາສນໍ ປຄ຺ຄເຫຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ນາມ, ໂສ ເຕ ອິມໍ ທ຺ເວຬ຺ຫກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສາສນໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕທເຫວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມກຖິເກ ເອເກກຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສປຣິວາເຣ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ອມຈ຺ເຈ ເອເກກປຸຣິສສຫສ຺ສປຣິວາເຣ ‘‘ເຖຣໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ເປເສສິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຣາຊາ ປກ຺ໂກສຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຖໂຣ ນາຄຈ຺ຉິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຣາຊາ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມກຖິເກ, ອຏ຺ຐ ຈ ອມຈ຺ເຈ ສຫສ຺ສສຫສ຺ສປຣິວາເຣເຍວ ເປເສສິ – ‘‘‘ຣາຊາ, ຠນ຺ເຕ, ປກ຺ໂກສຕີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາວ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ເຕ ຕເຖວ ອາຫໍສຸ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ເຖໂຣ ນາຄຈ຺ຉິ. ຣາຊາ ເຖເຣ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຫິຓິໍ; ກສ຺ມາ ເຖໂຣ ນາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ? ‘‘‘ຣາຊາ ປກ຺ໂກສຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ມຫາຣາຊ, ນາຄຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ‘ສາສນໍ, ຠນ຺ເຕ, ໂອສີທຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ສາສນໍ ປຄ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ສຫາຍກາ ໂຫຖາ’’’ຕິ. ອຖ ຣາຊາ ຕຖາ ວຕ຺ວາ ໂສຬສ ຘມ຺ມກຖິເກ, ໂສຬສ ຈ ອມຈ຺ເຈ ສຫສ຺ສສຫສ຺ສປຣິວາເຣ ເປເສສິ. ຠິກ຺ຂູ ຈ ປຏິປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ມຫລ຺ລໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ ທຫໂຣ ນຸ ໂຂ’’ຕິ? ‘‘ມຫລ຺ລໂກ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ວຍ຺ຫໍ ວາ ສິວິກໍ ວາ ອຠິຣຸຫິສ຺ສຕິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ນາຠິຣຸຫິສ຺ສຕິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກຸຫິໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ ວສຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຸປຣິ ຄງ຺ຄາຍ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ຣາຊາ ອາຫ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠເຓ, ນາວາສງ຺ຆາຏໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ເຖຣໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ທ຺ວີສຸປິ ຕີເຣສຸ ອາຣກ຺ຂໍ ສໍວິຘາຍ ເຖຣໍ ອາເນຖາ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຈ ອມຈ຺ຈາ ຈ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສາສນໍ ອາໂຣເຈສຸໍ.

ເຖໂຣ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາສນໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີຕິ ປພ຺ພຊິໂຕມ຺ຫິ. ອຍໍ ທານິ ເມ ໂສ ກາໂລ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຈມ຺ມຂຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາວ ອຸຏ຺ຐຫິ. ອຖ ‘‘ເຖໂຣ ສ຺ເວ ປາຏລິປຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາປຸຓິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຣາຊາ ສຸປິນໍ ອທ຺ທສ. ເອວຣູໂປ ສຸປິໂນ ອໂຫສິ – ‘‘ສພ຺ພເສໂຕ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ສີສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣາມສິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ເຖ ອຄ຺ຄເຫສີ’’ຕິ. ປຸນທິວເສ ຣາຊາ ສຸປິນຊ຺ຌາຍເກ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ມຍາ ເອວຣູໂປ ສຸປິໂນ ທິຏ຺ໂຐ, ກິໍ ເມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ເອໂກ ຕໍ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ສມຓນາໂຄ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ເຖ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ຣາຊາ ຕາວເທວ ‘‘ເຖໂຣ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນທິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຊາຓຸມຕ຺ເຕ ອຸທເກ ເຖຣໍ ສມ຺ປາປຸຓິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ນາວາໂຕ ໂອຕຣນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໍ ອທາສິ. ເຖໂຣ ຣາຊານໍ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ເຖ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ອສິຄ຺ຄາຫາ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ສີສໍ ປາເຕສ຺ສາມາ’’ຕິ ໂກສໂຕ ອສິໍ ອພ຺ພາຫິໍສຸ. ກສ຺ມາ? ເອຕໍ ກິຣ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ຣາຊກຸເລສຸ – ‘‘ໂຍ ຣາຊານໍ ຫຕ຺ເຖ ຄຓ຺ຫຕິ ຕສ຺ສ ອສິນາ ສີສໍ ປາເຕຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຣາຊາ ຉາຍໍເຍວ ທິສ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ປຸພ຺ເພປິ ອຫໍ ຠິກ຺ຂູສຸ ວິຣທ຺ຘກາຣຓາ ອສ຺ສາທໍ ນ ວິນ຺ທາມິ, ມາ ໂຂ ເຖເຣ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ປນ ກສ຺ມາ ຣາຊານໍ ຫຕ຺ເຖ ອຄ຺ຄເຫສີຕິ? ຍສ຺ມາ ຣຎ຺ຎາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນຕ຺ຖາຍ ປກ຺ໂກສາປິໂຕ ຕສ຺ມາ ‘‘ອນ຺ເຕວາສິໂກ ເມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ອຄ຺ຄເຫສິ.

ຣາຊາ ເຖຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຍ຺ຍານໍ ເນຕ຺ວາ ພາຫິຣໂຕ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຣິວາຣາເປຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປຕ຺ວາ ສຍເມວ ເຖຣສ຺ສ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ເຕເລນ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ປຏິພໂລ ນຸ ໂຂ ເຖໂຣ ມມ ກງ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ສາສນໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວີມໍສນຕ຺ຖາຍ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກຕຣໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມສິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ປຖວີກມ຺ປນໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ສກລປຖວີກມ຺ປນໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມສິ, ມຫາຣາຊ, ປເທສປຖວີກມ຺ປນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ກຕຣໍ ປເນຕ຺ຖ, ຠນ຺ເຕ, ທຸກ຺ກຣ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ກໍສປາຕິຍາ ອຸທກປຸຓ຺ຓາຍ ສພ຺ພໍ ອຸທກໍ ກມ຺ເປຕຸໍ ທຸກ຺ກຣໍ; ອຸທາຫຸ ອຸປຑ຺ຒ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຸປຑ຺ຒໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປເທສປຖວີກມ຺ປນໍ ທຸກ຺ກຣ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ປເທສປຖວີກມ຺ປນໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ສມນ຺ຕໂຕ ໂຍຊເນ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ເອເກນ ຈກ຺ເກນ ສີມໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຣໂຖ ຕິຏ຺ຐຕຸ; ທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ທ຺ວີຫິ ປາເທຫິ ສີມໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ອສ຺ໂສ ຕິຏ຺ຐຕຸ; ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ ເອເກນ ປາເທນ ສີມໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຣິໂສ ຕິຏ຺ຐຕຸ; ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ອຸປຑ຺ຒຠາເຄນ ສີມໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກາ ອຸທກປາຕິ ຕິຏ຺ຐຕູ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕຖາ ກາຣາເປສິ. ເຖໂຣ ອຠິຎ຺ຎາປາທກໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ຣາຊາ ປສ຺ສຕູ’’ຕິ ໂຍຊນປ຺ປມາຓປຖວີຈລນໍ ອຘິຏ຺ຐຫິ. ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ຣຖສ຺ສ ອນ຺ໂຕສີມາຍ ຐິໂຕ ປາໂທວ ຈລິ, ອິຕໂຣ ນ ຈລິ. ເອວໍ ທກ຺ຂິຓປຈ຺ຉິມທິສາສຸ ອສ຺ສປຸຣິສານໍ ອນ຺ໂຕສີມາຍ ຐິຕປາທາເຍວ ຈລິໍສຸ, ອຸປຑ຺ຒຸປຑ຺ຒໍ ສຣີຣຎ຺ຈ. ອຸຕ຺ຕຣທິສາຍ ອຸທກປາຕິຍາປິ ອນ຺ໂຕສີມາຍ ຐິຕໍ ອຸປຑ຺ຒຠາຄຄຕເມວ ອຸທກໍ ຈລິ, ອວເສສໍ ນິຈ຺ຈລມໂຫສີຕິ. ຣາຊາ ຕໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສກ຺ຂຕິ ທານິ ເຖໂຣ ສາສນໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸ’’ນ຺ຕິ ນິຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ອມຈ຺ຈໍ ‘ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຣາເປຫີ’ຕິ ປຫິຓິໍ, ໂສ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂູ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິ, ເອຕໍ ປາປໍ ກສ຺ສ ໂຫຕີ’’ຕິ?

‘‘ກິໍ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຖິ ຈິຕ຺ຕໍ ‘ອຍໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຆາເຕຕູ’’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ນຕ຺ຖິ ເອວຣູປໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ນຕ຺ຖິ ຕຸຍ຺ຫໍ ປາປ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ເຖໂຣ ຣາຊານໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອິມິນາ ສຸຕ຺ເຕນ ສຎ຺ຎາເປສິ – ‘‘ເຈຕນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມໍ ວທາມິ. ເຈຕຍິຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ – ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໖.໖໓).

ຕເມວຕ຺ຖໍ ປຣິທີເປຕຸໍ ຕິຕ຺ຕິຣຊາຕກໍ (ຊາ. ໑.໔.໗໕) ອາຫຣິ – ‘‘ອຕີເຕ, ມຫາຣາຊ, ທີປກຕິຕ຺ຕິໂຣ ຕາປສໍ ປຸຈ຺ຉິ –

‘ຎາຕໂກ ໂນ ນິສິນ຺ໂນຕິ, ພຫຸ ອາຄຈ຺ຉຕີ ຊໂນ;

ປຏິຈ຺ຈ ກມ຺ມໍ ຜຸສຕິ, ຕສ຺ມິໍ ເມ ສງ຺ກເຕ ມໂນ’ຕິ.

ຕາປໂສ ອາຫ – ‘ອຕ຺ຖິ ປນ ເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ມມ ສທ຺ເທນ ຈ ຣູປທສ຺ສເນນ ຈ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອເຕ ປກ຺ຂິໂນ ພຊ຺ຌນ຺ຕຸ ວາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ ວາ’ຕິ? ‘ນຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ຕິຕ຺ຕິໂຣ ອາຫ. ຕໂຕ ນໍ ຕາປໂສ ສຎ຺ຎາເປສິ – ‘ສເຈ ເຕ ນຕ຺ຖິ ຈິຕ຺ຕໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປໍ; ເຈຕຍນ຺ຕເມວ ຫິ ປາປໍ ຜຸສຕິ, ນາເຈຕຍນ຺ຕໍ.

‘ນ ປຏິຈ຺ຈ ກມ຺ມໍ ຜຸສຕິ, ມໂນ ເຈ ນປ຺ປທຸສ຺ສຕິ;

ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກສ຺ສ ຠທ຺ຣສ຺ສ, ນ ປາປມຸປລິມ຺ປຕີ’’’ຕິ.

ເອວໍ ເຖໂຣ ຣາຊານໍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ວສນ຺ໂຕ ຣາຊານໍ ສມຍໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສິ. ຣາຊາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອໂສກາຣາເມ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ສາຓິປາກາຣໍ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ສາຓິປາກາຣນ຺ຕເຣ ນິສິນ຺ໂນ ເອກລທ຺ຘິເກ ເອກລທ຺ຘິເກ ຠິກ຺ຂູ ເອກໂຕ ເອກໂຕ ກາຣາເປຕ຺ວາ ເອກເມກໍ ຠິກ຺ຂຸສມູຫໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍວາທີ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ? ຕໂຕສສ຺ສຕວາທິໂນ ‘‘ສສ຺ສຕວາທີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕິກາ…ເປ… ອນ຺ຕານນ຺ຕິກາ… ອມຣາວິກ຺ເຂປິກາ… ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນິກາ… ສຎ຺ຎີວາທາ… ອສຎ຺ຎີວາທາ… ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີວາທາ … ອຸຈ຺ເຉທວາທາ… ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາທາ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາທີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ປຐມເມວ ສມຍສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ນຍິເມ ຠິກ຺ຂູ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ອິເມ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ເຕສໍ ເສຕການິ ວຕ຺ຖານິ ທຕ຺ວາ ອຸປ຺ປພ຺ພາເຊສິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ສຏ຺ຐິສຫສ຺ສາ ອເຫສຸໍ.

ອຖຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍວາທີ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ? ‘‘ວິຠຊ຺ຊວາທີ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຣາຊາ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ວິຠຊ຺ຊວາທີ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ຕໂຕ ຣາຊາ ‘‘ສຸທ຺ຘໍ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ສາສນໍ; ກໂຣຕຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອຸໂປສຖ’’ນ຺ຕິ ອາຣກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປາວິສິ.

ສມຄ຺ໂຄ ສງ຺ໂຆ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ອກາສິ. ຕສ຺ມິໍ ສນ຺ນິປາເຕ ສຏ຺ຐິ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ. ຕສ຺ມິໍ ສມາຄເມ ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ປຣປ຺ປວາທໍ ມທ຺ທມາໂນ ກຖາວຕ຺ຖຸປ຺ປກຣຓໍ ອຠາສິ. ຕໂຕ ສຏ຺ຐິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂ຺ເຍສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ຕິປິຏກປຣິຍຕ຺ຕິຘຣານໍ ປຠິນ຺ນປຏິສມ຺ຠິທານໍ ເຕວິຊ຺ຊາທິເຠທານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຫສ຺ສເມກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍຖາ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ຈ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ຍສຕ຺ເຖໂຣ ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄາຍິໍສຸ; ເອວເມວ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄາຍນ຺ໂຕ ສພ຺ພໍ ສາສນມລໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ຕຕິຍສງ຺ຄີຕິໍ ອກາສິ. ສງ຺ຄີຕິປຣິໂຍສາເນ ອເນກປ຺ປກາຣໍ ປຖວີ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ອຍໍ ສງ຺ຄີຕິ ນວຫິ ມາເສຫິ ນິຏ຺ຐິຕາ. ຍາ ໂລເກ –

ກຕາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ເສນ, ຕສ຺ມາ ສຫສ຺ສິກາຕິ ຈ;

ປຸຣິມາ ທ຺ເວ ອຸປາທາຍ, ຕຕິຍາຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ອຍໍ ຕຕິຍສງ຺ຄີຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ‘‘ເກນາຠຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ຍໍ ອໂວຈຸມ຺ຫ – ‘‘ຊມ຺ພຸທີເປ ຕາວ ອຸປາລິຕ຺ເຖຣມາທິໍ ກຕ຺ວາ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາຍ ຍາວ ຕຕິຍສງ຺ຄີຕິ ຕາວ ອາຠຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາ –

‘‘ອຸປາລິ ທາສໂກ ເຈວ, ໂສຓໂກ ສິຄ຺ຄໂວ ຕຖາ;

ຕິສ຺ໂສ ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ໂຕ ຈ, ປຎ຺ເຈເຕ ວິຊິຕາວິໂນ.

‘‘ປຣມ຺ປຣາຍ ວິນຍໍ, ທີເປ ຊມ຺ພຸສິຣິວ຺ຫເຍ;

ອຈ຺ຉິຊ຺ຊມານມາເນສຸໍ, ຕຕິໂຍ ຍາວ ສງ຺ຄໂຫ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ປກາສິໂຕວ ໂຫຕິ.

ຕຕິຍສງ຺ຄຫໂຕ ປນ ອຸທ຺ຘໍ ອິມໍ ທີປໍ ມຫິນ຺ທາທີຫິ ອາຠຕໍ. ມຫິນ຺ທໂຕ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກຎ຺ຈິ ກາລໍ ອຣິຏ຺ຐຕ຺ເຖຣາທີຫິ ອາຠຕໍ. ຕໂຕ ຍາວຊ຺ຊຕນາ ເຕສໍເຍວ ອນ຺ເຕວາສິກປຣມ຺ປຣຠູຕາຍ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາຍ ອາຠຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ຕໂຕ ມຫິນ຺ໂທ ອິຏ຺ຏິໂຍ, ອຸຕ຺ຕິໂຍ ສມ຺ພໂລ ຕຖາ;

ຠທ຺ທນາໂມ ຈ ປຓ຺ຑິໂຕ.

‘‘ເອເຕ ນາຄາ ມຫາປຎ຺ຎາ, ຊມ຺ພຸທີປາ ອິຘາຄຕາ;

ວິນຍໍ ເຕ ວາຈຍິໍສຸ, ປິຏກໍ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິຍາ.

‘‘ນິກາເຍ ປຎ຺ຈ ວາເຈສຸໍ, ສຕ຺ຕ ເຈວ ປກຣເຓ;

ຕໂຕ ອຣິຏ຺ໂຐ ເມຘາວີ, ຕິສ຺ສທຕ຺ໂຕ ຈ ປຓ຺ຑິໂຕ.

‘‘ວິສາຣໂທ ກາຬສຸມໂນ, ເຖໂຣ ຈ ທີຆນາມໂກ;

ທີຆສຸມໂນ ຈ ປຓ຺ຑິໂຕ.

‘‘ປຸນເທວ ກາຬສຸມໂນ, ນາຄຕ຺ເຖໂຣ ຈ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິໂຕ;

ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ຈ ເມຘາວີ, ເທວຕ຺ເຖໂຣ ຈ ປຓ຺ຑິໂຕ.

‘‘ປຸນເທວ ສຸມໂນ ເມຘາວີ, ວິນເຍ ຈ ວິສາຣໂທ;

ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຈູຬນາໂຄ, ຄໂຊວ ທຸປ຺ປຘໍສິໂຍ.

‘‘ຘມ຺ມປາລິຕນາໂມ ຈ, ໂຣຫເຓ ສາຘຸປູຊິໂຕ;

ຕສ຺ສ ສິສ຺ໂສ ມຫາປຎ຺ໂຎ, ເຂມນາໂມ ຕິເປຏໂກ.

‘‘ທີເປ ຕາຣກຣາຊາວ, ປຎ຺ຎາຍ ອຕິໂຣຈຖ;

ອຸປຕິສ຺ໂສ ຈ ເມຘາວີ, ຜຸສ຺ສເທໂວ ມຫາກຖີ.

‘‘ປຸນເທວ ສຸມໂນ ເມຘາວີ, ປຸປ຺ຜນາໂມ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ;

ມຫາກຖີ ມຫາສິໂວ, ປິຏເກ ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂກວິໂທ.

‘‘ປຸນເທວ ອຸປາລິ ເມຘາວີ, ວິນເຍ ຈ ວິສາຣໂທ;

ມຫານາໂຄ ມຫາປຎ຺ໂຎ, ສທ຺ຘມ຺ມວໍສໂກວິໂທ.

‘‘ປຸນເທວ ອຠໂຍ ເມຘາວີ, ປິຏເກ ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂກວິໂທ;

ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ຈ ເມຘາວີ, ວິນເຍ ຈ ວິສາຣໂທ.

‘‘ຕສ຺ສ ສິສ຺ໂສ ມຫາປຎ຺ໂຎ, ປຸປ຺ຜນາໂມ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ;

ສາສນໍ ອນຸຣກ຺ຂນ຺ໂຕ, ຊມ຺ພຸທີເປ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ.

‘‘ຈູຬາຠໂຍ ຈ ເມຘາວີ, ວິນເຍ ຈ ວິສາຣໂທ;

ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ຈ ເມຘາວີ, ສທ຺ຘມ຺ມວໍສໂກວິໂທ.

‘‘ຈູຬເທໂວ ຈ ເມຘາວີ, ວິນເຍ ຈ ວິສາຣໂທ;

ສິວຕ຺ເຖໂຣ ຈ ເມຘາວີ, ວິນເຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂກວິໂທ.

‘‘ເອເຕ ນາຄາ ມຫາປຎ຺ຎາ, ວິນຍຎ຺ຎູ ມຄ຺ຄໂກວິທາ;

ວິນຍໍ ທີເປ ປກາເສສຸໍ, ປິຏກໍ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ອິມໍ ຕຕິຍຘມ຺ມສງ຺ຄີຕິໍ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ກຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ ອນາຄເຕ ສາສນໍ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ? ອຖສ຺ສ ອຸປປຣິກ຺ຂໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມສຸ ໂຂ ຊນປເທສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ເຕສໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ເຕ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ເປເສສິ. ມຊ຺ຌນ຺ຕິກຕ຺ເຖຣໍ ກສ຺ມີຣຄນ຺ຘາຣຣຏ຺ຐໍ ເປເສສິ – ‘‘ຕ຺ວໍ ເອຕໍ ຣຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອຕ຺ຖ ສາສນໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຫີ’’ຕິ. ມຫາເທວຕ຺ເຖຣໍ ຕເຖວ ວຕ຺ວາ ມຫິໍສກມຓ຺ຑລໍ ເປເສສິ. ຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣໍ ວນວາສິໍ. ໂຍນກຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣໍ ອປຣນ຺ຕກໍ. ມຫາຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣໍ ມຫາຣຏ຺ຐໍ. ມຫາຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣໍ ໂຍນກໂລກໍ. ມຊ຺ຌິມຕ຺ເຖຣໍ ຫິມວນ຺ຕເທສຠາຄໍ. ໂສຓຕ຺ເຖຣຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕຣຕ຺ເຖຣຎ຺ຈ ສຸວຓ຺ຓຠູມິໍ. ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ມຫິນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອິຏ຺ຏິຍຕ຺ເຖເຣນ ອຸຕ຺ຕິຍຕ຺ເຖເຣນ ສມ຺ພລຕ຺ເຖເຣນ ຠທ຺ທສາລຕ຺ເຖເຣນ ຈ ສທ຺ຘິໍ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປໍ ເປເສສິ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອຕ຺ຖ ສາສນໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຖາ’’ຕິ. ສພ຺ເພປິ ຕໍ ຕໍ ທິສາຠາຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອຕ຺ຕປຎ຺ຈມາ ອຄມໍສຸ ‘‘ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມສຸ ຊນປເທສຸ ປຎ຺ຈວຄ຺ໂຄ ຄໂຓ ອລໍ ອຸປສມ຺ປທກມ຺ມາຍາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ກສ຺ມີຣຄນ຺ຘາຣຣຏ຺ເຐ ສສ຺ສປາກສມເຍ ອຣວາໂຬ ນາມ ນາຄຣາຊາ ກຣກວສ຺ສໍ ນາມ ວສ຺ສາເປຕ຺ວາ ສສ຺ສໍ ຫຣາເປຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປາເປຕິ. ມຊ຺ຌນ຺ຕິກຕ຺ເຖໂຣ ປນ ປາຏລິປຸຕ຺ຕໂຕ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫິມວຕິ ອຣວາຬທຫສ຺ສ ອຸປຣິ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອຣວາຬທຫປິຏ຺ຐິຍໍ ຈງ຺ກມຕິປິ ຕິຏ຺ຐຕິປິ ນິສີທຕິປິ ເສຍ຺ຍມ຺ປິ ກປ຺ເປຕິ. ນາຄມາຓວກາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຣວາຬສ຺ສ ນາຄຣາຊສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ເອໂກ ຉິນ຺ນຠິນ຺ນປຏຘໂຣ ຠຓ຺ຑຸ ກາສາວວສໂນ ອມ຺ຫາກໍ ອຸທກໍ ທູເສຕີ’’ຕິ. ນາຄຣາຊາ ຕາວເທວ ໂກຘາຠິຠູໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ມກ຺ຂໍ ອສຫມາໂນ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ອເນການິ ຠິໍສນການິ ນິມ຺ມິນິ. ຕໂຕ ຕໂຕ ຠຸສາ ວາຕາ ວາຍນ຺ຕິ, ຣຸກ຺ຂາ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປພ຺ພຕກູຏານິ ປຕນ຺ຕິ, ເມຆາ ຄຊ຺ຊນ຺ຕິ, ວິຊ຺ຊຸລຕາ ນິຈ຺ຉຣນ຺ຕິ, ອສນິໂຍ ຜລນ຺ຕິ, ຠິນ຺ນໍ ວິຍ ຄຄນຕລໍ ອຸທກໍ ປຄ຺ຆຣຕິ. ຠຍານກຣູປາ ນາຄກຸມາຣາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ. ສຍມ຺ປິ ຘູມາຍຕິ, ປຊ຺ຊລຕິ, ປຫຣຓວຸຏ຺ຐິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ‘‘ໂກ ອຍໍ ມຸຓ຺ຑໂກ ຉິນ຺ນຠິນ຺ນປຏຘໂຣ’’ຕິອາທີຫິ ຜຣຸສວຈເນຫິ ເຖຣໍ ສນ຺ຕຊ຺ເຊສິ. ‘‘ເອຖ ຄຓ຺ຫຖ ຫນຖ ນິທ຺ຘມຖ ອິມໍ ສມຓ’’ນ຺ຕິ ນາຄພລໍ ອາຓາເປສິ. ເຖໂຣ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຠິໍສນກໍ ອຕ຺ຕໂນ ອິທ຺ຘິພເລນ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ນາຄຣາຊານໍ ອາຫ –

‘‘ສເທວໂກປິ ເຈ ໂລໂກ, ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕາສເຍຍ຺ຍ ມໍ;

ນ ເມ ປຏິພໂລ ອສ຺ສ, ຊເນຕຸໍ ຠຍເຠຣວໍ.

‘‘ສເຈປິ ຕ຺ວໍ ມຫິໍ ສພ຺ພໍ, ສສມຸທ຺ທໍ ສປພ຺ພຕໍ;

ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຫານາຄ, ຂິເປຍ຺ຍາສິ ມມູປຣິ.

‘‘ເນວ ເມ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາສິ, ຊເນຕຸໍ ຠຍເຠຣວໍ;

ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ຕເວວສ຺ສ, ວິຆາໂຕ ອຸຣຄາຘິປາ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ນາຄຣາຊາ ວິຫຕານຸຠາໂວ ນິປ຺ຜລວາຍາໂມ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ອໂຫສິ. ຕໍ ເຖໂຣ ຕງ຺ຂຓານຸຣູປາຍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ຕີສຸ ສຣເຓສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຈ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ນາຄສຫສ຺ເສຫິ. ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ຫິມວນ຺ຕວາສິໂນ ຍກ຺ຂາ ຈ ຄນ຺ຘພ຺ພາ ຈ ກຸມ຺ຠຓ຺ຑາ ຈ ເຖຣສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສຣເຓສຸ ຈ ສີເລສຸ ຈ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ປຎ຺ຈໂກປິ ຍກ຺ໂຂ ສທ຺ຘິໍ ຠຣິຍາຍ ຍກ຺ຂິນິຍາ ປຎ຺ຈຫິ ຈ ປຸຕ຺ຕສເຕຫິ ປຐເມ ຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ອຖາຍສ຺ມາ ມຊ຺ຌນ຺ຕິກຕ຺ເຖໂຣ ສພ຺ເພປິ ນາຄຍກ຺ຂຣກ຺ຂເສ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອວມາຫ –

‘‘ມາ ທານິ ໂກຘໍ ຊນຍິຕ຺ຖ, ອິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຍຖາ ປຸເຣ;

ສສ຺ສຆາຕຎ຺ຈ ມາ ກຕ຺ຖ, ສຸຂກາມາ ຫິ ປາຓິໂນ;

ກໂຣຖ ເມຕ຺ຕໍ ສຕ຺ເຕສຸ, ວສນ຺ຕຸ ມນຸຊາ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ.

ເຕ ສພ຺ເພປິ ‘‘ສາຘຸ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊິໍສຸ. ຕໍທິວສເມວ ຈ ນາຄຣາຊສ຺ສ ປູຊາສມໂຍ ໂຫຕິ. ອຖ ນາຄຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຕນມຍໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປຎ຺ຎເປສິ. ນິສີທິ ເຖໂຣ ປລ຺ລງ຺ເກ. ນາຄຣາຊາປິ ເຖຣໍ ພີຊຍມາໂນ ສມີເປ ອຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ກສ຺ມີຣຄນ຺ຘາຣຣຏ຺ຐວາສິໂນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ນາຄຣາຊໂຕປິ ເຖໂຣ ມຫິທ຺ຘິກຕໂຣ’’ຕິ ເຖຣເມວ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ. ເຖໂຣ ເຕສໍ ອາສີວິໂສປມສຸຕ຺ຕໍ ກເຖສິ. ສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນ ອສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ, ກຸລສຕສຫສ຺ສໍ ປພ຺ພຊິ. ຕໂຕ ປຠຸຕິ ຈ ກສ຺ມີຣຄນ຺ຘາຣາ ຍາວຊ຺ຊຕນາ ກາສາວປຊ຺ໂຊຕາ ອິສິວາຕປຏິວາຕາ ເອວ.

ຄນ຺ຕ຺ວາ ກສ຺ມີຣຄນ຺ຘາຣໍ, ອິສິ ມຊ຺ຌນ຺ຕິໂກ ຕທາ;

ທຸຏ຺ຐໍ ນາຄໍ ປສາເທຕ຺ວາ, ໂມເຈສິ ພນ຺ຘນາ ພຫູຕິ.

ມຫາເທວຕ຺ເຖໂຣປິ ມຫິໍສກມຓ຺ຑລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເທວທູຕສຸຕ຺ຕໍ ກເຖສິ. ສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນ ຈຕ຺ຕາລີສ ປາຓສຫສ຺ສານິ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ປຏິລຠິໍສຸ, ຈຕ຺ຕາລີສໍເຍວ ປາຓສຫສ຺ສານິ ປພ຺ພຊິໍສຸ.

ຄນ຺ຕ຺ວານ ຣຏ຺ຐໍ ມຫິໍສໍ, ມຫາເທໂວ ມຫິທ຺ຘິໂກ;

ໂຈເທຕ຺ວາ ເທວທູເຕຫິ, ໂມເຈສິ ພນ຺ຘນາ ພຫູຕິ.

ຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖໂຣ ປນ ວນວາສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ອນມຕຄ຺ຄປຣິຍາຍກຖາຍ ວນວາສິເກ ປສາເທສິ. ກຖາປຣິໂຍສາເນ ປນສ຺ສ ສຏ຺ຐິສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຕຕິສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ປພ຺ພຊິໍສຸ, ປຎ຺ຈວິຫາຣສຕານິ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເອວໍ ໂສ ຕຕ຺ຖ ສາສນໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ.

ຄນ຺ຕ຺ວານ ຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖໂຣ, ວນວາສິໍ ມຫິທ຺ຘິໂກ;

ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຐິໂຕ ຕຕ຺ຖ, ເທເສສິ ອນມຕຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ.

ໂຍນກຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖໂຣປິ ອປຣນ຺ຕກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘປມສຸຕ຺ຕນ຺ຕກຖາຍ ອປຣນ຺ຕເກ ປສາເທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຕິ ປາຓສຫສ຺ສານິ ຘມ຺ມາມຕໍ ປາເຍສິ. ຂຕ຺ຕິຍກຸລໂຕ ເອວ ປຸຣິສສຫສ຺ສານິ ປພ຺ພຊິໍສຸ, ສມຘິການິ ຈ ຉ ອິຕ຺ຖິສຫສ຺ສານິ. ເອວໍ ໂສ ຕຕ຺ຖ ສາສນໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ.

ອປຣນ຺ຕໍ ວິຄາຫິຕ຺ວາ, ໂຍນໂກ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ;

ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘປເມເນຕ຺ຖ, ປສາເທສິ ຊເນ ພຫູຕິ.

ມຫາຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖໂຣ ປນ ມຫາຣຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫານາຣທກສ຺ສປຊາຕກກຖາຍ ມຫາຣຏ຺ຐເກ ປສາເທຕ຺ວາ ຈຕຸຣາສີຕິ ປາຓສຫສ຺ສານິ ມຄ຺ຄຜເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ເຕຣສສຫສ຺ສານິ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ເອວໍ ໂສ ຕຕ຺ຖ ສາສນໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ.

ມຫາຣຏ຺ຐໍ ອິສິ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ໂສ ມຫາຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ;

ຊາຕກໍ ກຖຍິຕ຺ວານ, ປສາເທສິ ມຫາຊນນ຺ຕິ.

ມຫາຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖໂຣປິ ໂຍນກຣຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາຬກາຣາມສຸຕ຺ຕນ຺ຕກຖາຍ ໂຍນກໂລກໍ ປສາເທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຕິສຫສ຺ສາຘິກສ຺ສ ປາຓສຕສຫສ຺ສສ຺ສ ມຄ຺ຄຜລາລງ຺ກາຣໍ ອທາສິ. ສນ຺ຕິເກ ຈສ຺ສ ທສສຫສ຺ສານິ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ເອວໍ ໂສປິ ຕຕ຺ຖ ສາສນໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ.

ໂຍນຣຏ຺ຐໍ ຕທາ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ໂສ ມຫາຣກ຺ຂິໂຕ ອິສິ;

ກາຬກາຣາມສຸຕ຺ເຕນ ເຕ ປສາເທສິ ໂຍນເກຕິ.

ມຊ຺ຌິມຕ຺ເຖໂຣ ປນ ກສ຺ສປໂຄຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນ ອຬກເທວຕ຺ເຖເຣນ ທຸນ຺ທຸຠິສ຺ສຣຕ຺ເຖເຣນ ມຫາເທວຕ຺ເຖເຣນ ຈ ສທ຺ຘິໍ ຫິມວນ຺ຕເທສຠາຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕກຖາຍ ຕໍ ເທສໍ ປສາເທຕ຺ວາ ອສີຕິປາຓໂກຏິໂຍ ມຄ຺ຄຜລຣຕນານິ ປຏິລາເຠສິ. ປຎ຺ຈປິ ຈ ເຖຣາ ປຎ຺ຈ ຣຏ຺ຐານິ ປສາເທສຸໍ. ເອກເມກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ເອວໍ ເຕ ຕຕ຺ຖ ສາສນໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສຸໍ.

ຄນ຺ຕ຺ວານ ມຊ຺ຌິມຕ຺ເຖໂຣ, ຫິມວນ຺ຕໍ ປສາທຍິ;

ຍກ຺ຂເສນໍ ປກາເສນ຺ໂຕ, ຘມ຺ມຈກ຺ກປວຕ຺ຕນນ຺ຕິ.

ໂສຓຕ຺ເຖໂຣປິ ສທ຺ຘິໍ ອຸຕ຺ຕຣຕ຺ເຖເຣນ ສຸວຓ຺ຓຠູມິໍ ອຄມາສິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຕຕ຺ຖ ເອກາ ຣກ຺ຂສີ ສມຸທ຺ທໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຣາຊກຸເລ ຊາເຕ ຊາເຕ ທາຣເກ ຂາທຕິ. ຕໍທິວສເມວ ຈ ຣາຊກຸເລ ເອໂກ ທາຣໂກ ຊາໂຕ ໂຫຕິ. ມນຸສ຺ສາ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຣກ຺ຂສານໍ ສຫາຍໂກ ເອໂສ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ອາວຸຘານິ ຄເຫຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປຫຣິຕຸກາມາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ກິໍ ຕຸມ຺ເຫ ອາວຸຘຫຕ຺ຖາ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຣາຊກຸເລ ຊາເຕ ຊາເຕ ທາຣເກ ຣກ຺ຂສາ ຂາທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕຸມ຺ເຫ ສຫາຍກາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ນ ມຍໍ ຣກ຺ຂສານໍ ສຫາຍກາ, ສມຓາ ນາມ ມຍໍ ວິຣຕາ ປາຓາຕິປາຕາ…ເປ… ວິຣຕາ ມຊ຺ຊປານາ ເອກຠຕ຺ຕິກາ ສີລວນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ຈ ຂເຓ ສາ ຣກ຺ຂສີ ສປຣິວາຣາ ສມຸທ຺ທໂຕ ນິກ຺ຂມິ ‘‘ຣາຊກຸເລ ທາຣໂກ ຊາໂຕ ຕໍ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອສາ, ຠນ຺ເຕ, ຣກ຺ຂສີ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ຠີຕາ ວິຣວິໍສຸ. ເຖໂຣ ຣກ຺ຂເສຫິ ທິຄຸເຓ ອຕ຺ຕຠາເວ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ເຕຫິ ອຕ຺ຕຠາເວຫິ ຕໍ ຣກ຺ຂສິໍ ສປຣິສໍ ມຊ຺ເຌ ກຕ຺ວາ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ປຣິກ຺ຂິປິ. ຕສ຺ສາ ສປຣິສາຍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອທ຺ຘາ ອິເມຫິ ອິທໍ ຐານໍ ລທ຺ຘໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ມຍໍ ປນ ອິເມສໍ ຠກ຺ຂາ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ສພ຺ເພ ຣກ຺ຂສາ ຠີຕາ ເວຄສາ ປລາຍິໍສຸ. ເຖໂຣປິ ເຕ ຍາວ ອທສ຺ສນໍ ຕາວ ປລາເປຕ຺ວາ ທີປສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ຣກ຺ຂໍ ຐເປສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ສນ຺ນິປຕິຕໍ ມຫາຊນກາຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສຸຕ຺ຕນ຺ຕກຖາຍ ປສາເທຕ຺ວາ ສຣເຓສຸ ຈ ສີເລສຸ ຈ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ສຏ຺ຐິສຫສ຺ສານໍ ປເນຕ຺ຖ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ກຸລທາຣການໍ ອຑ຺ຒຸຑ຺ຒານິ ສຫສ຺ສານິ ປພ຺ພຊິໍສຸ, ກຸລຘີຕານໍ ທິຍຑ຺ຒສຫສ຺ສໍ. ເອວໍ ໂສ ຕຕ຺ຖ ສາສນໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ຕໂຕ ປຠຸຕິ ຣາຊກຸເລ ຊາຕທາຣການໍ ໂສຓຸຕ຺ຕຣນາມເມວ ກໂຣນ຺ຕິ.

ສຸວຓ຺ຓຠູມິໍ ຄນ຺ຕ຺ວານ, ໂສຓຸຕ຺ຕຣາ ມຫິທ຺ຘິກາ;

ປິສາເຈ ນິທ຺ຘເມຕ຺ວານ, ພ຺ຣຫ຺ມຊາລໍ ອເທສິສຸນ຺ຕິ.

ມຫິນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາສນໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຫີ’’ຕິ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ຈ ອຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ກາໂລ ນຸ ໂຂ ເມ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປໍ ຄນ຺ຕຸໍ ໂນ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ວີມໍສໂຕ ‘‘ນ ຕາວ ກາໂລ’’ຕິ ອໂຫສິ. ກິໍ ປນສ຺ສ ທິສ຺ວາ ເອຕທໂຫສິ? ມຸຏສິວຣຎ຺ໂຎ ມຫລ຺ລກຠາວໍ. ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ຣາຊາ ມຫລ຺ລໂກ, ນ ສກ຺ກາ ອິມໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສາສນໍ ປຄ຺ຄເຫຕຸໍ. ອິທານິ ປນສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ເທວານໍປິຍຕິສ຺ໂສ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສ຺ສຕິ. ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ຠວິສ຺ສຕິ ສາສນໍ ປຄ຺ຄເຫຕຸໍ. ຫນ຺ທ ຍາວ ໂສ ສມໂຍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ຎາຕເກ ໂອໂລເກມ. ປຸນ ທານິ ມຍໍ ອິມໍ ຊນປທໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ ວາ ນ ວາ’’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອໂສກາຣາມໂຕ ນິກ຺ຂມ຺ມ ເຕຫິ ອິຏ຺ຏິຍາທີຫິ ຈຕູຫິ ເຖເຣຫິ ສງ຺ຆມິຕ຺ຕາຍ ປຸຕ຺ເຕນ ສຸມນສາມເຓເຣນ ຠຓ຺ຑຸເກນ ຈ ອຸປາສເກນ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊຄຫນຄຣປຣິວຕ຺ຕເກນ ທກ຺ຂິຓາຄິຣິຊນປເທ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ຎາຕເກ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຉ ມາເສ ອຕິກ຺ກາເມສິ. ອຖານຸປຸພ຺ເພນ ມາຕຸ ນິເວສນຏ຺ຐານໍ ເວທິສນຄຣໍ ນາມ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ. ອໂສໂກ ກິຣ ກຸມາຣກາເລ ຊນປທໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸຊ຺ເຊນິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເວທິສນຄຣໍ ປຕ຺ວາ ເວທິສເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຘີຕຣໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ສາ ຕໍທິວສເມວ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຸຊ຺ເຊນິຍໍ ມຫິນ຺ທກຸມາຣໍ ວິຊາຍິ. ກຸມາຣສ຺ສ ຈຸທ຺ທສວສ຺ສກາເລ ຣາຊາ ອຠິເສກໍ ປາປຸຓິ. ສາ ຕສ຺ສ ມາຕາ ເຕນ ສມເຍນ ຎາຕິຆເຣ ວສຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖານຸປຸພ຺ເພນ ມາຕຸ ນິເວສນຏ຺ຐານໍ ເວຏິສນຄຣໍ ນາມ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ສມ຺ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ປນ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ເຖຣມາຕາ ເທວີ ປາເທສຸ ສິຣສາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ເວທິສຄິຣິມຫາວິຫາຣໍ ນາມ ອາໂຣເປສິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ນິສິນ຺ໂນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອິຘ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ, ສມໂຍ ນຸ ໂຂ ອິທານິ ລງ຺ກາທີປໍ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຠວຕຸ ຕາວ ເມ ປິຕຣາ ເປສິຕໍ ອຠິເສກໍ ເທວານໍປິຍຕິສ຺ໂສ, ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓຎ຺ຈ ສຸຓາຕຸ, ຉຓຕ຺ຖຎ຺ຈ ນຄຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມິສ຺ສກປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫຕຸ, ຕທາ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ທກ຺ຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອຖາປຣໍ ເອກມາສໍ ຕຕ຺ເຖວ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ມາສາຕິກ຺ກເມນ ຈ ເຊຏ຺ຐມູລມາສປຸຓ຺ຓມາຍໍ ອຸໂປສຖທິວເສ ສນ຺ນິປຕິຕາ ສພ຺ເພປິ – ‘‘ກາໂລ ນຸ ໂຂ ອມ຺ຫາກໍ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປໍ ຄມນາຍ, ອຸທາຫຸ ໂນ’’ຕິ ມນ຺ຕຍິໍສຸ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ມຫິນ຺ໂທ ນາມ ນາເມນ, ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ຕທາ ອຫຸ;

ອິຏ຺ຏິໂຍ ອຸຕ຺ຕິໂຍ ເຖໂຣ, ຠທ຺ທສາໂລ ຈ ສມ຺ພໂລ.

‘‘ສາມເຓໂຣ ຈ ສຸມໂນ, ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ມຫິທ຺ຘິໂກ;

ຠຓ຺ຑຸໂກ ສຕ຺ຕໂມ ເຕສໍ, ທິຏ຺ຐສຈ຺ໂຈ ອຸປາສໂກ;

ອິຕິ ເຫເຕ ມຫານາຄາ, ມນ຺ຕຍິໍສຸ ຣໂຫຄຕາ’’ຕິ.

ຕທາ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ມຫິນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກາລງ຺ກໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ມຸຏສິວຣາຊາ; ອິທານິ ເທວານໍປິຍຕິສ຺ສມຫາຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈ ຕຸມ຺ເຫ ພ຺ຍາກຕາ – ‘ອນາຄເຕ ມຫິນ຺ໂທ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປໍ ປສາເທສ຺ສຕີ’ຕິ. ຕສ຺ມາຕິຫ ໂວ, ຠນ຺ເຕ, ກາໂລ ທີປວຣໍ ຄມນາຍ; ອຫມ຺ປິ ໂວ ສຫາໂຍ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ສກ຺ໂກ ເອວມາຫ? ຠຄວາ ກິຣສ຺ສ ໂພຘິມູເລເຍວ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກຕ຺ວາ ອນາຄເຕ ອິມສ຺ສ ທີປສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ຕທາ ຕ຺ວມ຺ປິ ສຫາໂຍ ຠເວຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ຈ ອາຓາເປສິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕສຕ຺ຕໂມ ເວຏິສກປພ຺ພຕາ ເວຫາສໍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອນຸຣາຘປຸຣສ຺ສ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຍ ມິສ຺ສກປພ຺ພເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ຍໍ ປເນຕຣຫິ ‘‘ເຈຕິຍປພ຺ພໂຕ’’ຕິປິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ເວຏິສຄິຣິມ຺ຫິ ຣາຊຄເຫ, ວສິຕ຺ວາ ຕິໍສຣຕ຺ຕິໂຍ;

ກາໂລວ ຄມນສ຺ສາຕິ, ຄຈ຺ຉາມ ທີປມຸຕ຺ຕມໍ.

‘‘ປຬີນາ ຊມ຺ພຸທີປາ ເຕ, ຫໍສຣາຊາວ ອມ຺ພເຣ;

ເອວມຸປ຺ປຕິຕາ ເຖຣາ, ນິປຕິໍສຸ ນຄຸຕ຺ຕເມ.

‘‘ປຸຣໂຕ ປຸຣເສຏ຺ຐສ຺ສ, ປພ຺ພເຕ ເມຆສນ຺ນິເຠ;

ປຕິໍສຸ ສີລກູຏມ຺ຫິ, ຫໍສາວ ນຄມຸທ຺ຘນີ’’ຕິ.

ເອວໍ ອິຏ຺ຏິຍາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ຈ ອາຍສ຺ມາ ມຫິນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວສ຺ສສຕານໍ ອຸປຣິ ຉຕ຺ຕິໍສຕິເມ ວສ຺ເສ ອິມສ຺ມິໍ ທີເປ ປຕິຏ຺ຐຫີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຊາຕສຕ຺ຕຸສ຺ສ ຫິ ອຏ຺ຐເມ ວສ຺ເສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ວສ຺ເສ ສີຫກຸມາຣສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປສ຺ສ ອາທິຣາຊາ ວິຊຍກຸມາໂຣ ອິມໍ ທີປມາຄນ຺ຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສາວາສໍ ອກາສິ. ຊມ຺ພຸທີເປ ອຸທຍຠທ຺ທສ຺ສ ຈຸທ຺ທສເມ ວສ຺ເສ ອິຘ ວິຊໂຍ ກາລມກາສິ. ອຸທຍຠທ຺ທສ຺ສ ປຎ຺ຈທສເມ ວສ຺ເສ ປຓ຺ຑຸວາສຸເທໂວ ນາມ ອິມສ຺ມິໍ ທີເປ ຣຊ຺ຊໍ ປາປຸຓິ. ຕຕ຺ຖ ນາຄທາສກຣຎ຺ໂຎ ວີສຕິເມ ວສ຺ເສ ອິຘ ປຓ຺ຑຸວາສຸເທໂວ ກາລມກາສິ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ຈ ວສ຺ເສ ອຠໂຍ ນາມ ຣາຊກຸມາໂຣ ອິມສ຺ມິໍ ທີເປ ຣຊ຺ຊໍ ປາປຸຓິ. ຕຕ຺ຖ ສຸສຸນາຄຣຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຕຣສເມ ວສ຺ເສ ອິຘ ອຠຍຣຎ຺ໂຎ ວີສຕິວສ຺ສານິ ປຣິປູຣິໍສຸ. ອຖ ອຠຍສ຺ສ ວີສຕິເມ ວສ຺ເສ ປຓ຺ຑຸກາຠໂຍ ນາມ ທາມຣິໂກ ຣຊ຺ຊໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຕຕ຺ຖ ກາຬາໂສກສ຺ສ ໂສຬສເມ ວສ຺ເສ ອິຘ ປຓ຺ຑຸກສ຺ສ ສຕ຺ຕຣສວສ຺ສານິ ປຣິປູຣິໍສຸ. ຕານິ ເຫຏ຺ຐາ ເອເກນ ວສ຺ເສນ ສຫ ອຏ຺ຐາຣສ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈນ຺ທຄຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈຸທ຺ທສເມ ວສ຺ເສ ອິຘ ປຓ຺ຑຸກາຠໂຍ ກາລມກາສິ. ມຸຏສິວຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ປາປຸຓິ. ຕຕ຺ຖ ອໂສກຘມ຺ມຣາຊສ຺ສ ສຕ຺ຕຣສເມ ວສ຺ເສ ອິຘ ມຸຏສິວຣາຊາ ກາລມກາສິ. ເທວານມ຺ປິຍຕິສ຺ໂສ ຣຊ຺ຊໍ ປາປຸຓິ. ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຈ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ຈຕຸວີສຕິ ວສ຺ສານິ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ອຸທຍຠທ຺ໂທ ໂສຬສ, ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຈ ມຸຓ຺ໂຑ ຈ ອຏ຺ຐ, ນາຄທາສໂກ ຈຕຸວີສຕິ, ສຸສຸນາໂຄ ອຏ຺ຐາຣສ, ຕສ຺ເສວ ປຸຕ຺ໂຕ ກາຬາໂສໂກ ອຏ຺ຐວີສຕິ, ຕໂຕ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕກາ ທສ ຠາຕຸກຣາຊາໂນ ທ຺ເວວີສຕິ ວສ຺ສານິ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສຸໍ. ເຕສໍ ປຈ຺ຉໂຕ ນວ ນນ຺ທາ ທ຺ເວວີສຕິເມວ, ຈນ຺ທຄຸຕ຺ໂຕ ຈຕຸວີສຕິ, ພິນ຺ທຸສາໂຣ ອຏ຺ຐວີສຕິ. ຕສ຺ສາວສາເນ ອໂສໂກ ຣຊ຺ຊໍ ປາປຸຓິ. ຕສ຺ສ ປຸເຣ ອຠິເສກາ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຠິເສກໂຕ ອຏ຺ຐາຣສເມ ວສ຺ເສ ອິມສ຺ມິໍ ທີເປ ມຫິນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ເອວເມເຕນ ຣາຊວໍສານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພເມຕໍ – ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວສ຺ສສຕານໍ ອຸປຣິ ຉຕ຺ຕິໍສຕິເມ ວສ຺ເສ ອິມສ຺ມິໍ ທີເປ ປຕິຏ຺ຐຫີ’’ຕິ.

ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ທິວເສ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີເປ ເຊຏ຺ຐມູລນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຣາຊາ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ໂຆສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຉຓໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອມຈ຺ເຈ ຈ ອາຓາເປຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາລີສປຸຣິສສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ນຄຣມ຺ຫາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຍນ ມິສ຺ສກປພ຺ພໂຕ ເຕນ ປາຍາສິ ມິຄວໍ ກີຬິຕຸກາໂມ. ອຖ ຕສ຺ມິໍ ປພ຺ພເຕ ອຘິວຕ຺ຖາ ເອກາ ເທວຕາ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ເຖເຣ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂຣຫິຕມິຄຣູປໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ຕິຓປຓ຺ຓານິ ຂາທມານາ ວິຍ ຈຣຕິ. ຣາຊາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍຸຕ຺ຕໍ ທານິ ປມຕ຺ຕໍ ວິຊ຺ຌິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຊິຍໍ ໂຜເຏສິ. ມິໂຄ ອມ຺ພຕ຺ຖລມຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປລາຍິຕຸໍ ອາຣຠິ. ຣາຊາ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕ ອມ຺ພຕ຺ຖລເມວ ອຠິຣຸຫິ. ມິໂຄປິ ເຖຣານໍ ອວິທູເຣ ອນ຺ຕຣຘາຍິ. ມຫິນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ຣາຊານໍ ອວິທູເຣ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມມໍເຍວ ຣາຊາ ປສ຺ສຕຸ, ມາ ອິຕເຣ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ‘‘ຕິສ຺ສ, ຕິສ຺ສ, ອິໂຕ ເອຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ທີເປ ຊາໂຕ ມໍ ‘ຕິສ຺ສາ’ຕິ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາລປິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອຍໍ ປນ ຉິນ຺ນຠິນ຺ນປຏຘໂຣ ຠຓ຺ຑຸ ກາສາວວສໂນ ມໍ ນາເມນ ອາລປຕິ, ໂກ ນຸ ໂຂ ອຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ ມນຸສ຺ໂສ ວາ ອມນຸສ຺ໂສ ວາ’’ຕິ? ເຖໂຣ ອາຫ –

‘‘ສມຓາ ມຍໍ ມຫາຣາຊ, ຘມ຺ມຣາຊສ຺ສ ສາວກາ;

ຕເວວ ອນຸກມ຺ປາຍ, ຊມ຺ພຸທີປາ ອິຘາຄຕາ’’ຕິ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ເທວານມ຺ປິຍຕິສ຺ສມຫາຣາຊາ ຈ ອໂສກຘມ຺ມຣາຊາ ຈ ອທິຏ຺ຐສຫາຍກາ ໂຫນ຺ຕິ. ເທວານມ຺ປິຍຕິສ຺ສມຫາຣາຊສ຺ສ ຈ ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ ຉາຕປພ຺ພຕປາເທ ເອກມ຺ຫິ ເວຬຸຄຸມ຺ເພ ຕິສ຺ໂສ ເວຬຸຍຏ຺ຐິໂຍ ຣຖຍຏ຺ຐິປ຺ປມາຓາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ – ເອກາ ລຕາຍຏ຺ຐິ ນາມ, ເອກາ ປຸປ຺ຜຍຏ຺ຐິ ນາມ, ເອກາ ສກຸຓຍຏ຺ຐິ ນາມ. ຕາສຸ ລຕາຍຏ຺ຐິ ຣຊຕວຓ຺ຓາ ໂຫຕິ, ຕໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນລຕາ ກຎ຺ຈນວຓ຺ຓາ ຂາຍຕິ. ປຸປ຺ຜຍຏ຺ຐິຍໍ ປນ ນີລປີຕໂລຫິໂຕທາຕກາຬວຓ຺ຓານິ ປຸປ຺ຜານິ ສຸວິຠຕ຺ຕວຓ຺ຏປຕ຺ຕກິຎ຺ຊກ຺ຂານິ ຫຸຕ຺ວາ ຂາຍນ຺ຕິ. ສກຸຓຍຏ຺ຐິຍໍ ຫໍສກຸກ຺ກຸຏຊີວຊີວກາທໂຍ ສກຸຓາ ນານປ຺ປກາຣານິ ຈ ຈຕຸປ຺ປທານິ ສຊີວານິ ວິຍ ຂາຍນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ທີປວໍເສ –

‘‘ຉາຕປພ຺ພຕປາທມ຺ຫິ, ເວຬຸຍຏ຺ຐີ ຕໂຍ ອຫຸ;

ເສຕາ ຣຊຕຍຏ຺ຐີວ, ລຕາ ກຎ຺ຈນສນ຺ນິຠາ.

‘‘ນີລາທິ ຍາທິສໍ ປຸປ຺ຜໍ, ປຸປ຺ຜຍຏ຺ຐິມ຺ຫິ ຕາທິສໍ;

ສກຸຓາ ສກຸຓຍຏ຺ຐິມ຺ຫິ, ສຣູເປເນວ ສຓ຺ຐິຕາ’’ຕິ.

ສມຸທ຺ທໂຕປິສ຺ສ ມຸຕ຺ຕາມຓິເວຬຸຣິຍາທິ ອເນກວິຫິຕໍ ຣຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຕມ຺ພປຓ຺ຓິຍໍ ປນ ອຏ຺ຐ ມຸຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ – ຫຍມຸຕ຺ຕາ, ຄຊມຸຕ຺ຕາ, ຣຖມຸຕ຺ຕາ, ອາມລກມຸຕ຺ຕາ, ວລຍມຸຕ຺ຕາ, ອງ຺ຄຸລິເວຐກມຸຕ຺ຕາ, ກກຸຘຜລມຸຕ຺ຕາ, ປາກຕິກມຸຕ຺ຕາຕິ. ໂສ ຕາ ຈ ຍຏ຺ຐິໂຍ ຕາ ຈ ມຸຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ພຫຸໍ ຣຕນໍ ອໂສກສ຺ສ ຘມ຺ມຣຎ຺ໂຎ ປຓ຺ຓາກາຣຕ຺ຖາຍ ເປເສສິ. ອໂສໂກ ປສີທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈ ຣາຊກກຸຘຠຓ຺ຑານິ ປຫິຓິ – ຉຕ຺ຕໍ, ຈາມຣໍ, ຂຄ຺ຄໍ, ໂມຬິໍ, ຣຕນປາທຸກໍ, ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ອຠິເສກຕ຺ຖາຍ ພຫຸວິຘໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ; ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສງ຺ຂໍ, ຄງ຺ໂຄທກໍ, ວຑ຺ຒມານໍ, ວຏໍສກໍ, ຠິງ຺ຄາຣໍ, ນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏໍ, ສິວິກໍ, ກຎ຺ຎໍ, ກຏຈ຺ຉຸໍ, ອໂຘວິມໍ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ, ຫຕ຺ຖປຸຎ຺ຉນໍ, ຫຣິຈນ຺ທນໍ, ອຣຸຓວຓ຺ຓມຕ຺ຕິກໍ, ອຎ຺ຊນໍ, ຫຣີຕກໍ, ອາມລກນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ທີປວໍເສ –

‘‘ວາລພີຊນິມຸຓ຺ຫີສໍ, ຉຕ຺ຕໍ ຂຄ຺ຄຎ຺ຈ ປາທຸກໍ;

ເວຐນໍ ສາຣປາມງ຺ຄໍ, ຠິງ຺ຄາຣໍ ນນ຺ທິວຏ຺ຏກໍ.

‘‘ສິວິກໍ ສງ຺ຂໍ ວຏໍສຎ຺ຈ, ອໂຘວິມໍ ວຕ຺ຖໂກຏິກໍ;