໗. ສປ຺ປາຓກວຄ຺ໂຄ

໑. ສຎ຺ຈິຈ຺ຈປາຓສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໓໘໒. ສປ຺ປາຓກວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ – ອິສ຺ສາໂສ ໂຫຕີຕິ ຄິຫິກາເລ ຘນຸຄ຺ຄຫາຈຣິໂຍ ໂຫຕິ. ຊີວິຕາ ໂວໂຣປິຕາຕິ ຊີວິຕາ ວິໂຍຊິຕາ.

ສິກ຺ຂາປເທປິ ໂວໂຣເປຍ຺ຍາຕິ ວິໂຍເຊຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂວຫາຣມຕ຺ຕເມເວຕໍ; ນ ເຫຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ວິໂຍຊິເຕ ສີສາລງ຺ກາເຣ ສີສໍ ວິຍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປິເຕ ປາເຓປິ ຊີວິຕໍ ນາມ ວິສຸໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ອນ຺ຕຣຘານເມວ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປທຠາຊເນ ‘‘ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປເທ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕເຍວ ‘‘ປາໂຓ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕໍ ຂຸທ຺ທກມ຺ປິ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ມາເຣນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິນານາກຣຓໍ ນຕ຺ຖິ. ມຫນ຺ເຕ ປນ ອຸປກ຺ກມມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ ອກຸສລມຫຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປາເຓ ປາຓສຎ຺ຎີຕິ ອນ຺ຕມໂສ ມຎ຺ຈປີຐໍ ໂສເຘນ຺ໂຕ ມງ຺ຄຸລພີຊເກປິ ປາຓສຎ຺ຎີ ນິກ຺ກາຣຸຓິກຕາຍ ຕໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ອປເນຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຕສ຺ມາ ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ວຕ຺ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ. ເສສໍ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄເຫ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ ສທ຺ຘິໍ ສມຸຏ຺ຐານາທີຫີຕິ.

ສຎ຺ຈິຈ຺ຈປາຓສິກ຺ຂາປທໍ ປຐມໍ.

໒. ສປ຺ປາຓກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໓໘໗. ທຸຕິເຍ – ສປ຺ປາຓກນ຺ຕິ ເຍ ປາຓກາ ປຣິໂຠເຄນ ມຣນ຺ຕິ, ເຕຫິ ປາຓເກຫິ ສປ຺ປາຓກໍ, ຕາທິສຎ຺ຫິ ຊານໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊໂຕ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ປຕ຺ຕປູຣມ຺ປິ ອວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກປໂຍເຄນ ປິວໂຕ ເອກາ ອາປຕ຺ຕິ. ຕາທິເສນ ອຸທເກນ ສາມິສໍ ປຕ຺ຕໍ ອາວິຎ຺ຉິຕ຺ວາ ໂຘວໂຕປິ ຕາທິເສ ອຸທເກ ອຸຓ຺ຫຍາຄຸປຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພາປຍໂຕປິ ຕໍ ອຸທກໍ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ອຸຬຸງ຺ເກນ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍໂຕປິ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອຸທກໂສຓ຺ຑິໍ ວາ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ວາ ປວິສິຕ຺ວາ ພຫິນິກ຺ຂມນຕ຺ຖາຍ ວີຈິໍ ອຸຏ຺ຐາປຍໂຕປິ. ໂສຓ຺ຑິໍ ວາ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ວາ ໂສເຘນ຺ເຕຫິ ຕໂຕ ຄຫິຕອຸທກໍ ອຸທເກເຍວ ອາສິຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ. ສມີປມ຺ຫິ ອຸທເກ ອສຕິ ກປ຺ປິຍອຸທກສ຺ສ ອຏ຺ຐ ວາ ທສ ວາ ຆເຏ ອຸທກສຓ຺ຐານກປ຺ປເທເສ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອາສິຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ. ‘‘ປວຏ຺ຏິຕ຺ວາ ອຸທເກ ປຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸຓ຺ຫປາສາເຓ ອຸທກໍ ນາສິຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ. ກປ຺ປິຍອຸທເກນ ປນ ປາສາຓໍ ນິພ຺ພາເປຕ຺ວາ ອາສິຎ຺ຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ – ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ,

ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຏງ຺ຄປາຓການໍ ປຕນໍ ຎຕ຺ວາປິ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕາຍ ທີປຊາລເນ ວິຍ ສປ຺ປາຓກຠາວໍ ຎຕ຺ວາປິ ອຸທກສຎ຺ຎາຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊຕາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ.

ສປ຺ປາຓກສິກ຺ຂາປທໍ ທຸຕິຍໍ.

໓. ອຸກ຺ໂກຏນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໓໙໒. ຕຕິຍສິກ຺ຂາປເທ – ອຸກ຺ໂກເຏນ຺ຕີຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອກຕໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕາ ອຸຈ຺ຈາເລນ຺ຕິ; ຍຖາປຕິຏ຺ຐິຕຠາເວນ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ເທນ຺ຕິ.

໓໙໓. ຍຖາຘມ຺ມນ຺ຕິ ໂຍ ຍສ຺ສ ອຘິກຣຓສ຺ສ ວູປສມນາຍ ຘມ຺ໂມ ວຸຕ຺ໂຕ, ເຕເນວ ຘມ຺ເມນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຫຕາຘິກຣຓນ຺ຕິ ນິຫຕໍ ອຘິກຣຓໍ; ສຕ຺ຖາຣາ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ເມເນວ ວູປສມິຕໍ ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໙໕. ຘມ຺ມກມ຺ເມ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີຕິ ເຍນ ກມ຺ເມນ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມິຕໍ, ຕຎ຺ເຈ ຘມ຺ມກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມກມ຺ເມ ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ຍທິ ອຸກ຺ໂກເຏຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ນເຍນ ເສສປທານິປິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ‘‘ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຘິກຣຓານໍ ກຕິ ອຸກ຺ໂກຏນາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຣິວາເຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຕໍ ສພ຺ພໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວຕ຺ໂຖ ວຓ຺ຓິໂຕ. ມຍໍ ປນ ຕໍ ຕຕ຺ເຖວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ອິຘ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວຓ຺ຓິຍມາເນ ຫິ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ສມ຺ໂມໂຫ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ນ ວຓ຺ຓຍິມ຺ຫ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ – ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂເວທນນ຺ຕິ.

ອຸກ຺ໂກຏນສິກ຺ຂາປທໍ ຕຕິຍໍ.

໔. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໓໙໙. ຈຕຸຕ຺ເຖ – ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ນາມ ອາປຕ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ທສ຺ສິຕານິ, ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິ ປນ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕໍ ຉາເທນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ເຕຕິ ຘຸເຣ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ເຕ. ສເຈປິ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອາໂຣເຈຕິ, ນ ຣກ຺ຂຕິ; ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ເຕເຍວ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ເອວໍ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖເມວ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອາໂຣເຈຕິ, ໂສປິ ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ເອເຕນຸປາເຍນ ສມຓສຕມ຺ປິ ສມຓສຫສ຺ສມ຺ປິ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິເຍວ ຕາວ, ຍາວ ໂກຏິ ນ ຉິຊ຺ຊຕິ. ກທາ ປນ ໂກຏິ ຉິຊ຺ຊຕີຕິ? ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ຕາວ ວທຕິ – ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ເອກສ຺ສ ອາໂຣເຈຕິ, ໂສ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ອາໂຣເຈຕິ; ເອວໍ ໂກຏິ ຉິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ອຍຎ຺ຫິ ວຕ຺ຖຸປຸຄ຺ຄໂລເຍວ. ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ປນ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາໂຣເຈຕິ, ອຍໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອາໂຣເຈຕິ, ໂສ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເຍນສ຺ສ ອາໂຣຈິຕໍ, ຕສ຺ເສວ ອາໂຣເຈຕິ; ເອວໍ ຕຕິເຍນ ປຸຄ຺ຄເລນ ທຸຕິຍສ຺ສ ອາໂຣຈິເຕ ໂກຏິ ຉິນ຺ນາ ໂຫຕີ’’ຕິ.

໔໐໐. ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອວເສເສ ປຎ຺ຈາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ວາ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ວາ ອຊ຺ຌາຈາຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ ຈ ກາຍສໍສຄ຺ໂຄ ຈາຕິ ອຍໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລອຊ຺ຌາຈາໂຣ ນາມ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ. ຘຸຣນິກ຺ເຂປສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂເວທນນ຺ຕິ.

ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສິກ຺ຂາປທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ອູນວີສຕິວສ຺ສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໐໒. ປຎ຺ຈມສິກ຺ຂາປເທ – ອງ຺ຄຸລິໂຍ ທຸກ຺ຂາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອກ຺ຂຣານິ ລິຂນ຺ຕສ຺ສ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ທຸກ຺ຂາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຈິນ຺ເຕສຸໍ. ອຸຣສ຺ສ ທຸກ຺ໂຂຕິ ຄຓນໍ ສິກ຺ຂນ຺ເຕນ ພຫຸໍ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ເຕນສ຺ສ ອຸໂຣ ທຸກ຺ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ມຎ຺ຎິໍສຸ. ອກ຺ຂີນິ ທຸກ຺ຂາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຣູປສຸຕ຺ຕໍ ສິກ຺ຂນ຺ເຕນ ກຫາປຓາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປສ຺ສິຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນສ຺ສ ອກ຺ຂີນິ ທຸກ຺ຂານິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ມຎ຺ຎິໍສຸ. ຑໍສາທີສຸ ຑໍສາຕິ ປິງ຺ຄລມກ຺ຂິກາໂຍ. ທຸກ຺ຂານນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂມານໍ. ຕິພ຺ພານນ຺ຕິ ພຫລານໍ. ຂຣານນ຺ຕິ ຕິຂິຓານໍ. ກຏຸການນ຺ຕິ ຜຣຸສານໍ; ອມນາປຕາຍ ວາ ກຏຸກຣສສທິສານໍ. ອສາຕານນ຺ຕິ ອມຘຸຣານໍ. ປາຓຫຣານນ຺ຕິ ຊີວິຕຫຣານໍ.

໔໐໔. ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນຕີຕິ ນວໍ ສີມໍ ພນ຺ຘຕິ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ອຸທກຸກ຺ເຂປປຣິຈ຺ຉິນ຺ທເນປິ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ໂສຕິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ໂສ; ຄພ຺ຠວີໂສປິ ຫິ ປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ໂສຕ຺ເວວ ສງ຺ຂ຺ເຍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ຄພ຺ຠວີໂສ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ກຸມາຣກສ຺ສປສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ນ ອູນວີສຕິວສ຺ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພຕິ. ອຫຎ຺ຈມ຺ຫິ ຄພ຺ຠວີໂສ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ. ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນຸໂຂມ຺ຫິ, ນນຸ ໂຂ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຍໍ ຠິກ຺ຂເວ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຐມໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ປຐມໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປາຕຸຠູຕໍ ຕທຸປາທາຍ ສາວສ຺ສ ຊາຕິ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄພ຺ຠວີສໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໒໔).

ຕຕ຺ຖ ໂຍ ທ຺ວາທສມາເສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ວສິຕ຺ວາ ມຫາປວາຣຓາຍ ຊາໂຕ, ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເອກູນວີສຕິເມ ວສ຺ເສ ມຫາປວາຣຓາ, ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປາຏິປເທ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ. ເອເຕນຸປາເຍນ ຫາຍນວຑ຺ຒນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ໂປຣາຓກຕ຺ເຖຣາ ປນ ເອກູນວີສຕິວສ຺ສໍ ສາມເຓຣໍ ນິກ຺ຂມນີຍປຸຓ຺ຓມາສິໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ປາຏິປທທິວເສ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ, ຕໍ ກສ຺ມາຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ເອກສ຺ມິໍ ວສ຺ເສ ຉ ຈາຕຸທ຺ທສິກອຸໂປສຖາ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ວີສຕິຍາ ວສ຺ເສສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ. ຣາຊາໂນ ຕຕິເຍ ຕຕິເຍ ວສ຺ເສ ວສ຺ສໍ ອຸກ຺ກຑ຺ຒນ຺ຕິ. ອິຕິ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ວສ຺ເສສຸ ຉ ມາສາ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຸໂປສຖວເສນ ປຣິຫີເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ອປເນຕ຺ວາ ທ຺ເວ ມາສາ ອວເສສາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ທ຺ເວ ມາເສ ຄເຫຕ຺ວາ ວີສຕິວສ຺ສານິ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ນິກ຺ກງ຺ຂາ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນີຍປຸຓ຺ຓມາສິໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ປາຏິປເທ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ໂຍ ປວາເຣຕ຺ວາ ວີສຕິວສ຺ໂສ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອກູນວີສຕິວສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ທ຺ວາທສມາເສ ວສິ, ໂສ ເອກວີສຕິວສ຺ໂສ ໂຫຕິ. ໂຍ ສຕ຺ຕມາເສ ວສິ, ໂສ ສຕ຺ຕມາສາຘິກວີສຕິວສ຺ໂສ. ຉມາສຊາໂຕ ປນ ນ ຊີວຕິ.

໔໐໖. ອນາປຕ຺ຕິ ອູນວີສຕິວສ຺ສໍ ປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ສສຎ຺ຎີຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ໂສ ທສວສ຺ສຈ຺ຈເຍນ ອຎ຺ຎໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ, ຕຎ຺ເຈ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຄໂຓ ປູຣຕິ, ສູປສມ຺ປນ຺ໂນ. ໂສປິ ຈ ຍາວ ນ ຊານາຕິ, ຕາວສ຺ສ ເນວ ສຄ຺ຄນ຺ຕຣາໂຍ ນ ໂມກ຺ຂນ຺ຕຣາໂຍ, ຎຕ຺ວາ ປນ ປຸນ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ – ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ,

ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ອູນວີສຕິວສ຺ສສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ເຖຍ຺ຍສຕ຺ຖສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໐໗. ຉຏ຺ເຐ – ປຏິຍາໂລກນ຺ຕິ ສູຣິຍາໂລກສ຺ສ ປຏິມຸຂໍ; ປຈ຺ຉິມທິສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກມ຺ມິຍາຕິ ສຸງ຺ກຏ຺ຐາເນ ກມ຺ມິກາ.

໔໐໙. ຣາຊານໍ ວາ ເຖຍ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຣາຊານໍ ວາ ເຖເນຕ຺ວາ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕກໍ ກິຎ຺ຈິ ຄເຫຕ຺ວາ ອິທານິ ນ ຕສ຺ສ ທສ຺ສາມາຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

໔໑໑. ວິສງ຺ເກເຕນາຕິ ກາລວິສງ຺ເກເຕນ ທິວສວິສງ຺ເກເຕນ ຈ ຄຈ຺ຉໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ມຄ຺ຄວິສງ຺ເກເຕນ ປນ ອຏວິວິສງ຺ເກເຕນ ວາ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ເສສເມຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນິວຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ເຖຍ຺ຍສຕ຺ຖສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ເຖຍ຺ຍສຕ຺ຖສິກ຺ຂາປທໍ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ສໍວິຘານສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໑໒. ສຕ຺ຕເມ – ປຘູເປນ຺ໂຕ ນິສີທີຕິ ປຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍເຍວ ປຣິຠາສນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ນາຍ຺ໂຍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ມໍ ນິປ຺ປາເຕສີຕິ ອຍ຺ໂຍ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ມໍ ນ ນິກ຺ຂາເມສິ; ນ ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄມາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສເມຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘານສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ ສທ຺ຘິໍ ສມຸຏ຺ຐານາທີຫີຕິ.

ສໍວິຘານສິກ຺ຂາປທໍ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ອຣິຏ຺ຐສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໑໗. ອຏ຺ຐເມ – ຄທ຺ເຘ ພາຘຍິໍສູຕິ ຄທ຺ຘພາຘິໂນ; ຄທ຺ຘພາຘິໂນ ປຸພ຺ພປຸຣິສາ ອສ຺ສາຕິ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ໂພ, ຕສ຺ສ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ພສ຺ສ ຄິຊ຺ຌຆາຕກກຸລປ຺ປສຸຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂານໍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອນ຺ຕຣາຍິກາ. ເຕ ກມ຺ມກິເລສວິປາກອຸປວາທອາຓາວີຕິກ຺ກມວເສນ ປຎ຺ຈວິຘາ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມາ ກມ຺ມນ຺ຕຣາຍິກາ ນາມ. ຕຖາ ຠິກ຺ຂຸນີທູສກກມ຺ມໍ, ຕໍ ປນ ໂມກ຺ຂສ຺ເສວ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣຕິ, ນ ສຄ຺ຄສ຺ສ. ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຘມ຺ມາ ກິເລສນ຺ຕຣາຍິກາ ນາມ. ປຓ຺ຑກຕິຣຈ຺ຉານຄຕອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນການໍ ປຏິສນ຺ຘິຘມ຺ມາ ວິປາກນ຺ຕຣາຍິກາ ນາມ. ອຣິຍູປວາທາ ອຸປວາທນ຺ຕຣາຍິກາ ນາມ, ເຕ ປນ ຍາວ ອຣິເຍ ນ ຂມາເປນ຺ຕິ ຕາວເທວ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ. ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປນ຺ນາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາຓາວີຕິກ຺ກມນ຺ຕຣາຍິກາ ນາມ, ຕາປິ ຍາວ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ວາ ປຏິຊານາຕິ, ນ ວຸຏ຺ຐາຕິ ວາ ນ ເທເສຕິ ວາ ຕາວເທວ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຘມ຺ມກຖິໂກ ເສສນ຺ຕຣາຍິເກ ຊານາຕິ, ວິນເຍ ປນ ອໂກວິທຕ຺ຕາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກມນ຺ຕຣາຍິເກ ນ ຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ ຣໂຫຄໂຕ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມ ອາຄາຣິກາ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕາ ໂສຕາປນ຺ນາປິ ສກທາຄາມິໂນປິ ອນາຄາມິໂນປິ ໂຫນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູປິ ມນາປິການິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານິ ຣູປານິ ປສ຺ສນ຺ຕິ…ເປ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ຜຸສນ຺ຕິ, ມຸທຸການິ ອຕ຺ຖຣຓປາວຸຣຓາທີນິ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ເອຕໍ ສພ຺ພໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກສ຺ມາ ອິຕ຺ຖິຣູປາ…ເປ… ອິຕ຺ຖິໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ເອວ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ເອເຕປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ຣເສນ ຣສໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ສຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠຄຎ຺ຈ ນິຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠຄຎ຺ຈ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ຖູລວາເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຕິສຸຂຸມສຸຕ຺ຕໍ ຆເຏນ຺ໂຕ ວິຍ ສາສເປນ ສທ຺ຘິໍ ສິເນຣຸໍ ອຸປສໍຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ຠຄວຕາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ພນ຺ຘນ຺ເຕນ ວິຍ ມຫຕາ ອຸສ຺ສາເຫນ ປຐມປາຣາຊິກໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ໂທໂສ’’ຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິວິຣຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ ຠພ຺ພປຸຄ຺ຄລານໍ ອາສໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ຊິນສ຺ສ ອາຓາຈກ຺ເກ ປຫາຣມທາສິ. ເຕນາຫ – ‘‘ຕຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມີ’’ຕິອາທິ.

ອຏ຺ຐິກງ຺ກລູປມາຕິອາທິມ຺ຫິ ອຏ຺ຐິກງ຺ກລູປມາ ອປ຺ປສ຺ສາທຏ຺ເຐນ. ມໍສເປສູປມາ ພຫຸສາຘາຣຓຏ຺ເຐນ. ຕິຓຸກ຺ກູປມາ ອນຸທຫນຏ຺ເຐນ. ອງ຺ຄາຣກາສູປມາ ມຫາຠິຕາປນຏ຺ເຐນ. ສຸປິນກູປມາ ອິຕ຺ຕຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ. ຍາຈິຕກູປມາ ຕາວກາລິກຏ຺ເຐນ. ຣຸກ຺ຂຜລູປມາ ສພ຺ພງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄປລິຠຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ. ອສິສູນູປມາ ອຘິກຸຏ຺ຏນຏ຺ເຐນ. ສຕ຺ຕິສູລູປມາ ວິນິວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ. ສປ຺ປສິຣູປມາ ສາສງ຺ກສປ຺ປຏິຠຍຏ຺ເຐນາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ປປຎ຺ຈສູທນິຍໍ ມຊ຺ຌິມຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມ. ນິ. ໑.໒໓໔ ອາທໂຍ; ໒.໔໒ ອາທໂຍ) ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ພ຺ຍາໂຂຕິ ເອວໍ ວິຍ ໂຂ. ເສສເມຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ສມນຸຠາສນສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂເວທນນ຺ຕິ.

ອຣິຏ຺ຐສິກ຺ຂາປທໍ ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕສມ຺ໂຠຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໒໔-໕. ນວເມ – ອກຏານຸຘມ຺ເມນາຕິ ອນຸຘມ຺ໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສເນ ວາ ອປ຺ປຏິກມ຺ເມ ວາ ປາປິກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ເຄ ວາ ຘມ຺ເມນ ວິນເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກສ຺ສ ອນຸໂລມວຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ກຕາ ໂອສາຣຓາ; ໂສ ໂອສາຣຓສງ຺ຂາໂຕ ອນຸຘມ຺ໂມ ຍສ຺ສ ນ ກໂຕ, ອຍໍ ອກຏານຸຘມ຺ໂມ ນາມ, ຕາທິເສນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ອກຏານຸຘມ຺ໂມ ນາມ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອໂນສາຣິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເທຕິ ວາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ວາຕິ ເອກປໂຍເຄນ ພຫຸມ຺ປິ ທທໂຕ ວາ ຄຓ຺ຫໂຕ ວາ ເອກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕສ຺ສ ຈ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຈ ປໂຍຄຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ – ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕສມ຺ໂຠຄສິກ຺ຂາປທໍ ນວມໍ.

໑໐. ກຓ຺ຏກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໒໘. ທສເມ – ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອຣິຏ຺ຐສ຺ສ ວິຍ ເອຕສ຺ສາປິ ອໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ນາເສຕູຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິວິຘາ ນາສນາ – ສໍວາສນາສນາ, ລິງ຺ຄນາສນາ, ທຓ຺ຑກມ຺ມນາສນາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສນາທີສຸ ອຸກ຺ເຂປນາ ສໍວາສນາສນາ ນາມ. ‘‘ທູສໂກ ນາເສຕພ຺ໂພ (ປາຣາ. ໖໖) ເມຕ຺ຕິຍໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ນາເສຖາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໘໔) ອຍໍ ລິງ຺ຄນາສນາ ນາມ. ‘‘ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ເຕ ອາວຸໂສ ສມຓຸທ຺ເທສ ນ ເຈວ ໂສ ຠຄວາ ສຕ຺ຖາ ອປທິສິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອຍໍ ທຓ຺ຑກມ຺ມນາສນາ ນາມ. ອຍໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕນາຫ – ‘‘ເອວຎ຺ຈ ປນ ຠິກ຺ຂເວ ນາເສຕພ຺ໂພ…ເປ… ວິນສ຺ສາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈຣາຕິ ຄຈ຺ຉ. ປິເຣຕິ ປຣ ອມາມກ. ວິນສ຺ສາຕິ ນສ຺ສ; ຍຕ຺ຖ ເຕ ນ ປສ຺ສາມ, ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາຕິ.

໔໒໙. ອຸປລາເປຍ຺ຍາຕິ ສງ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍາຕິ ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐານໍ ກາຣາເປຍ຺ຍ. ເສສໍ ອຣິຏ຺ຐສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ ສທ຺ຘິໍ ສມຸຏ຺ຐານາທີຫີຕິ.

ກຓ຺ຏກສິກ຺ຂາປທໍ ທສມໍ.

ສມຕ຺ໂຕ ວຓ຺ຓນາກ຺ກເມນ ສປ຺ປາຓກວຄ຺ໂຄ ສຕ຺ຕໂມ.