໒. ນາລນ຺ທວຄ຺ໂຄ

໒. ນາລນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗໘. ທຸຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ທຸຕິເຍ ນາລນ຺ທາຍນ຺ຕິ ນາລນ຺ທາຕິ ເອວໍນາມເກ ນຄເຣ, ຕໍ ນຄຣໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ກຕ຺ວາ. ປາວາຣິກມ຺ພວເນຕິ ທຸສ຺ສປາວາຣິກເສຏ຺ຐິໂນ ອມ຺ພວເນ. ຕໍ ກິຣ ຕສ຺ສ ອຸຍ຺ຍານໍ ອໂຫສິ. ໂສ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວຕິ ປສນ຺ໂນ ຕສ຺ມິໍ ອຸຍ຺ຍາເນ ກຸຏິເລຓມຓ຺ຑປາທິປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ຠຄວໂຕ ວິຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍາເຕສິ. ໂສ ວິຫາໂຣ ຊີວກມ຺ພວນໍ ວິຍ ປາວາຣິກມ຺ພວນນ຺ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ປາວາຣິກມ຺ພວເນ ວິຫຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍປສນ຺ໂນຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນສທ຺ໂຘ, ເອວໍ ສທ຺ທຫາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິຍ຺ໂຍຠິຎ຺ຎຕໂຣຕິ ຠິຍ຺ຍຕໂຣ ອຠິຎ຺ຎາໂຕ ຠິຍ຺ຍຕຣາຠິຍ຺ໂຍ ວາ, ອຸຕ຺ຕຣິຕຣຎາໂຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ໂພຘິຍນ຺ຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາເຓ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄເນວ ຫິ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ນິປ຺ປເທສາ ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ທ຺ເວປິ ອຄ຺ຄສາວກາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄເນວ ສາວກປາຣມີຎາຓໍ ປຏິລຠນ຺ຕິ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓໍ, ພຸທ຺ຘາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຎ຺ເຈວ ສກເລ ຈ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ. ສພ຺ພມ຺ປິ ເນສໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄເນວ ອິຊ຺ຌຕິ. ຕສ຺ມາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓໍ ສມ຺ໂພຘິ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ຈ ຠຄວຕາ ນຕ຺ຖິ. ເຕນາຫ ‘‘ຠຄວຕາ ຠິຍ຺ໂຍຠິຎ຺ຎຕໂຣ, ຍທິທໍ ສມ຺ໂພຘິຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຸຬາຣາຕິ ເສຏ຺ຐາ. ອຍຎ຺ຫິ ອຸຬາຣສທ຺ໂທ ‘‘ອຸຬາຣານິ ຂາທນີຍານິ ຂາທນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໖໖) ມຘຸເຣ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ‘‘ອຸຬາຣາຍ ຂລຸ ຠວໍ ວຈ຺ຉາຍໂນ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ປສໍສາຍ ປສໍສຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໘) ເສຏ຺ເຐ. ‘‘ອປ຺ປມາໂຓ ອຸຬາໂຣ ໂອຠາໂສ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໒; ມ. ນິ. ໓.໒໐໑) ວິປຸເລ. ສ຺ວາຍມິຘ ເສຏ຺ເຐ ອາຄໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຬາຣາຕິ ເສຏ຺ຐາ’’ຕິ. ອາສຠີຕິ ອຸສຠສ຺ສ ວາຈາສທິສີ ອຈລາ ອສມ຺ປເວຘີ. ເອກໍໂສ ຄຫິໂຕຕິ ອນຸສ຺ສເວນ ວາ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາຍ ວາ ອິຕິກິຣາຍ ວາ ປິຏກສມ຺ປທາເນນ ວາ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ເກນ ວາ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ວາ ຕກ຺ກເຫຕຸ ວາ ນຍເຫຕຸ ວາ ອກເຖຕ຺ວາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຎາເຓນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ວິຍ ເອກໍໂສ ຄຫິໂຕ, ສນ຺ນິຏ຺ຐານກຖາວ ກຖິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີຫນາໂທຕິ ເສຏ຺ຐນາໂທ, ວເນ ອຸນ຺ນາທຍນ຺ເຕນ ສີເຫນ ວິຍ ອຸຕ຺ຕມນາໂທ ນທິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກິໍ ນຸ ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕາຕິ ອິມໍ ເທສນໍ ກສ຺ມາ ອາຣຠິ? ອນຸໂຍຄທາປນຕ຺ຖໍ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ສີຫນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສີຫນາເທ ອນຸໂຍຄໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ນິຆໍສນໍ ນ ຂມຕິ, ສິເລເສ ປຕິຕມກ຺ກໂຏ ວິຍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຘມມານໍ ອປຣິສຸທ຺ຘໍ ໂລຫໍ ຌາຍິຕ຺ວາ ອງ຺ຄາໂຣ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຌາມງ຺ຄາໂຣ ວິຍ ໂຫຕິ. ເອໂກ ສີຫນາເທ ອນຸໂຍຄໍ ທາປິຍມາໂນ ທາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ນິຆໍສນໍ ຂມຕິ, ຘມມານໍ ນິທ຺ໂທສຊາຕຣູປໍ ວິຍ ອຘິກຕຣໍ ໂສຠຕິ, ຕາທິໂສ ເຖໂຣ. ເຕນ ນໍ ຠຄວາ ‘‘ອນຸໂຍຄກ຺ຂໂມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ສີຫນາເທ ອນຸໂຍຄທາປນຕ຺ຖໍ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ.

ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພ ເຕຕິ ສພ຺ເພ ເຕ ຕຍາ. ເອວໍສີລາຕິ ມຄ຺ຄສີເລນ ຜລສີເລນ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສີເລນ ເອວໍສີລາ. ເອວໍຘມ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖ ສມາຘິປກ຺ຂາ ຘມ຺ມາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ມຄ຺ຄສມາຘິນາ ຜລສມາຘິນາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕເຣນ ສມາຘິນາ ເອວໍສມາຘີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍປຎ຺ຎາຕິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາທິວເສເນວ ເອວໍປຎ຺ຎາ. ເອວໍວິຫາຣິໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ເຫຏ຺ຐາ ສມາຘິປກ຺ຂານໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫາໂຣ ຄຫິໂຕປິ ປຸນ ກສ຺ມາ ຄຫິຕເມວ ຄຓ຺ຫຕີຕິ ເຈ. ເຖເຣນ ອິທໍ ຄຫິຕເມວ. ອິທຎ຺ຫິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິວິຫາຣິໂນ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ເອວໍວິມຸຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິມຸຕ຺ຕິ, ຕທງ຺ຄວິມຸຕ຺ຕິ, ສມຸຈ຺ເຉທວິມຸຕ຺ຕິ, ປຏິປສ຺ສທ຺ຘິວິມຸຕ຺ຕິ, ນິສ຺ສຣຓວິມຸຕ຺ຕີຕິ ປຎ຺ຈວິຘາ ວິມຸຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສຍໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠິເຕຫິ ນີວຣຓາທີຫິ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິມຸຕ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທິກາ ສຕ຺ຕ ອນຸປສ຺ສນາ ສຍໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈນີກວເສນ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕາຫິ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທີຫິ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕທງ຺ຄວິມຸຕ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍມຄ຺ຄາ ສຍໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ເນຫິ ກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສມຸຈ຺ເຉທວິມຸຕ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ມຄ຺ຄານຸຠາເວນ ກິເລສານໍ ປຏິປສ຺ສທ຺ຘນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ປຏິປສ຺ສທ຺ຘິວິມຸຕ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ນິພ຺ພານໍ ສພ຺ພກິເລເສຫິ ນິສ຺ສຏຕ຺ຕາ ອປຄຕຕ຺ຕາ ທູເຣ ຐິຕຕ຺ຕາ ນິສ຺ສຣຓວິມຸຕ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ. ອິຕິ ອິມາສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວິມຸຕ຺ຕີນໍ ວເສນ ເອວໍ ວິມຸຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ກິໍ ປນ ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ ເຍ ເຕ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕີຕາ ຕາວ ນິຣຸທ຺ຘາ ອປຓ຺ຓຕ຺ຕິກຠາວໍ ຄຕາ ທີປສິຂາ ວິຍ ນິພ຺ພຸຕາ, ເອວໍ ນິຣຸທ຺ເຘ ອປຓ຺ຓຕ຺ຕິກຠາວໍ ຄເຕ ຕ຺ວໍ ກຖໍ ຊານິສ຺ສສິ, ອນາຄຕພຸທ຺ຘານໍ ປນ ຄຸຓາ ກິໍ ຕຍາ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ເຕນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິທິຕາຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

ກິໍ ປນ ຕ຺ຍາຫໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕ ເອຕຣຫີຕິ ອນາຄຕາປິ ພຸທ຺ຘາ ອຊາຕາ ອນິພ຺ພຕ຺ຕາ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ, ເຕ ກຖໍ ຊານິສ຺ສສິ. ເຕສຎ຺ຫິ ຊານນໍ ອປເທ ອາກາເສ ປທທສ຺ສນໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ອິທານິ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ເອກວິຫາເຣ ວສສິ, ເອກໂຕ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣສິ, ຘມ຺ມເທສນາກາເລ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສ ນິສີທສິ, ກິໍ ປນ ມຍ຺ຫໍ ຄຸຓາ ອຕ຺ຕໂນ ເຈຕສາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິທິຕາ ຕຍາຕິ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ເຖໂຣ ປນ ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉິເຕ ‘‘ໂນ ເຫຕໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ.

ເຖຣສ຺ສ ຈ ວິທິຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ອວິທິຕມ຺ປິ. ກິໍ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ວິທິຕຏ຺ຐາເນ ປຏິກ຺ເຂປໍ ກໂຣຕິ, ອວິທິຕຏ຺ຐາເນຕິ? ວິທິຕຏ຺ຐາເນ ນ ກໂຣຕິ, ອວິທິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ກໂຣຕິ. ເຖໂຣ ກິຣ ອນຸໂຍເຄ ອາຣທ຺ເຘ ເອວໍ ອຎ຺ຎາສິ ‘‘ນາຍໍ ອນຸໂຍໂຄ ສາວກປາຣມີຎາເຓ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓ ປນ ອຍໍ ອນຸໂຍໂຄ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສາວກປາຣມີຎາເຓ ປຏິກ຺ເຂປໍ ອກຕ຺ວາວ ອວິທິຕຏ຺ຐາເນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓ ປຏິກ຺ເຂປໍ ກໂຣຕິ. ເຕນ ອິທມ຺ປິ ທີເປຕິ – ຠຄວາ ມຍ຺ຫໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິກາຣຓຊານນສມຕ຺ຖໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ອຕີຕາທິເຠເທສຸ ພຸທ຺ເຘສຸ. ອຖ ກິຎ຺ຈຣຫີຕິ ອຖ ກສ຺ມາ ເອວໍ ຎາເຓ ອສຕິ ຕຍາ ເອວໍ ກຖິຕນ຺ຕິ ວທຕິ. ຘມ຺ມນ຺ວໂຍຕິ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຎາຓສ຺ສ ອນຸໂຍຄໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນຸມານຎາຓໍ ນຍຄ຺ຄາໂຫ ວິທິໂຕ, ສາວກປາຣມີຎາເຓ ຐຕ຺ວາວ ອິມິນາ ອາກາເຣນ ຊານາມິ ຠຄວາຕິ ວທຕິ. ເຖຣສ຺ສ ຫິ ນຍຄ຺ຄາໂຫ ອປ຺ປມາໂຓ ອປຣິຍນ຺ໂຕ. ຍຖາ ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປມາຓໍ ວາ ປຣິຍນ຺ໂຕ ວາ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິໂນ ນຍຄ຺ຄາຫສ຺ສ. ເຕນ ໂສ – ‘‘ອິມິນາ ເອວໍວິໂຘ ອິມິນາ ເອວໍວິໂຘ, ອິມິນາ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ອິມິນາ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ຊານາຕິ. ເຖຣສ຺ສ ຫິ ນຍຄ຺ຄາໂຫ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຄຕິໂກ ເອວ.

ອິທານິ ຕໍ ນຍຄ຺ຄາຫໍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ອຸປມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເສຍ຺ຍຖາປິ ຠນ຺ເຕຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ມຊ຺ຌິມເທເສ ນຄຣສ຺ສ ອຸທ຺ຘາປປາກາຣາທີນິ ຖິຣານິ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ທຸພ຺ພລານິ ວາ, ສພ຺ພໂສ ວາ ປນ ມາ ໂຫນ຺ຕຸ, ໂຈຣານໍ ອາສງ຺ກາ ນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມໍ ນຄຣນ຺ຕິ ອາຫ. ທຬ຺ຫຸທ຺ຘາປນ຺ຕິ ຖິຣມູລປາກາຣໍ. ທຬ຺ຫປາກາຣໂຕຣຓນ຺ຕິ ຖິຣປາກາຣຎ຺ເຈວ ຖິຣປິຏ຺ຐສງ຺ຆາຏຎ຺ຈ. ເອກທ຺ວາຣນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ອາຫ? ພຫຸທ຺ວາເຣ ຫິ ນຄເຣ ພຫູຫິ ປຓ຺ຑິຕໂທວາຣິເກຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ເອກທ຺ວາເຣວ ເອໂກ ວຏ຺ຏຕິ. ເຖຣສ຺ສ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ສທິໂສ ອຎ຺ໂຎ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ປຓ຺ຑິຕຠາວສ຺ສ ໂອປມ຺ມຕ຺ຖໍ ເອກໍເຍວ ໂທວາຣິກໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອກທ຺ວາຣ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ພ຺ຍຕ຺ໂຕຕິ ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ວິສທຎາໂຓ. ເມຘາວີຕິ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕາຍ ເມຘາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອນຸປຣິຍາຍປຖນ຺ຕິ ອນຸປຣິຍາຍນາມກໍ ປາກາຣມຄ຺ຄໍ. ປາກາຣສນ຺ຘິນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອິຏ຺ຐການໍ ອປຄຕຏ຺ຐານໍ. ປາກາຣວິວຣນ຺ຕິ ປາກາຣສ຺ສ ຉິນ຺ນຏ຺ຐານໍ. ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສຕິ ປຎ຺ຈນີວຣຓາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປກ຺ກິລິສ຺ສນ຺ຕິ ກິລິຏ຺ຐໍ ກໂຣນ຺ຕິ ອຸປຕາເປນ຺ຕິ ວິເຫເຐນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓຕິ ນີວຣຓາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອນຸປ຺ປນ຺ນາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ເທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣຓາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສຸປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕາຕິ ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸຏ຺ຐຸ ຐປິຕຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ. ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຍຖາຠູຕນ຺ຕິ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຍຖາສຠາເວນ ຠາເວຕ຺ວາ. ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິໍສູຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອປິເຈຕ຺ຖ ສຕິປຏ຺ຐານາຕິ ວິປສ຺ສນາ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ມຄ຺ໂຄ, ອນຸຕ຺ຕຣສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິ ອຣຫຕ຺ຕໍ. ສຕິປຏ຺ຐານາຕິ ວາ ວິປສ຺ສນາ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາມິສ຺ສກາ, ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິ ອຣຫຕ຺ຕເມວ. ທີຆຠາຓກມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ ‘‘ສຕິປຏ຺ຐາເນ ວິປສ຺ສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ມຄ຺ໂຄ ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຕິ ຄຫິເຕ ສຸນ຺ທໂຣ ປຎ຺ໂຫ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ປເນວໍ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ອິຕິ ເຖໂຣ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ນີວຣຓປ຺ປຫາເນ ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາຍ ສມ຺ໂພຘິຍຎ຺ຈ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນສຸວຓ຺ຓຣຊຕານໍ ວິຍ ນານຕ຺ຕາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ອິຘ ຐຕ຺ວາ ອຸປມາ ສໍສນ຺ເທຕພ຺ພາ – ອາຍສ຺ມາ ຫິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຈນ຺ຕນຄຣໍ ທສ຺ເສສິ, ປາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ, ອນຸປຣິຍາຍປຖໍ ທສ຺ເສສິ, ທ຺ວາຣໍ ທສ຺ເສສິ, ປຓ຺ຑິຕໂທວາຣິກໍ ທສ຺ເສສິ, ນຄຣໍ ປວິສນກນິກ຺ຂມນເກ ໂອຬາຣິເກ ປາເຓ ທສ຺ເສສິ, ໂທວາຣິກສ຺ສ ເຕສໍ ປາຓານໍ ປາກຏຠາວໍ ທສ຺ເສສິ. ຕຕ຺ຖ ກິໍ ເກນ ສທິສນ຺ຕິ ເຈ? ນຄຣໍ ວິຍ ຫິ ນິພ຺ພານໍ, ປາກາໂຣ ວິຍ ສີລໍ, ອນຸປຣິຍາຍປໂຖ ວິຍ ຫິຣີ, ທ຺ວາຣໍ ວິຍ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ປຓ຺ຑິຕໂທວາຣິໂກ ວິຍ ຘມ຺ມເສນາປຕິ, ນຄຣໍ ປວິສນກນິກ຺ຂມນກາ ໂອຬາຣິກປາຓາ ວິຍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ພຸທ຺ຘາ, ໂທວາຣິກສ຺ສ ເຕສໍ ປາຓານໍ ປາກຏຠາໂວ ວິຍ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສີລສມຖາທີຫິ ປາກຏຠາໂວ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຖເຣນ ຠຄວໂຕ – ‘‘ເອວມຫໍ ສາວກປາຣມີຎາເຓ ຐຕ຺ວາ ຘມ຺ມນ຺ວເຍນ ນຍຄ຺ຄາເຫນ ຊານາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສີຫນາທສ຺ສ ອນຸໂຍໂຄ ທິນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ‘‘ນ ໂຂ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ອຣຫນ຺ເຕສຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘສຸ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ອຕ຺ຖິ, ອປິຈ ຘມ຺ມນ຺ວໂຍ ວິທິໂຕ’’ຕິ ວທຕິ, ຕສ຺ມາ. ອຠິກ຺ຂຓໍ ຠາເສຍ຺ຍາສີຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠາເສຍ຺ຍາສິ, ‘‘ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ ເມ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ ມາ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກາທີສຸ ນ ກຖຍິຕ຺ຖ, ‘‘ອຊ຺ຊ ວາ ເມ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ ມາ ປຣທິວສາທີສຸ ນ ກຖຍິຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາ ປຫີຍິສ຺ສຕີຕິ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕສທິໂສປິ ນາມ ຎາຓຊວນສມ຺ປນ຺ໂນ ສາວໂກ ພຸທ຺ຘານໍ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ອປ຺ປເມຍ຺ຍາ ຕຖາຄຕາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕານໍ ຍາ ຕຖາຄເຕ ກງ຺ຂາ ວາ ວິມຕິ ວາ, ສາ ປຫີຍິສ຺ສຕີຕິ.

໓. ຈຸນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗໙. ຕຕິເຍ ມຄເຘສູຕິ ເອວໍນາມເກ ຊນປເທ. ນາລກຄາມເກຕິ ຣາຊຄຫສ຺ສ ອວິທູເຣ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລສນ຺ຕເກ ເອວໍນາມເກ ຄາເມ. ຈຸນ຺ໂທ ສມຓຸທ຺ເທໂສຕິ ອຍໍ ເຖໂຣ ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ກນິຏ຺ຐຠາຕິໂກ, ຕໍ ຠິກ຺ຂູ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ‘‘ຈຸນ຺ໂທ ສມຓຸທ຺ເທໂສ’’ຕິ ສມຸທາຈຣິຕ຺ວາ ເຖຣກາເລປິ ຕເຖວ ສມຸທາຈຣິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຸນ຺ໂທ ສມຓຸທ຺ເທໂສ’’ຕິ. ອຸປຏ຺ຐາໂກ ໂຫຕີຕິ ມຸໂຂທກທນ຺ຕກຏ຺ຐທາເນນ ເຈວ ປຣິເວຓສມ຺ມຊ຺ຊນ-ປິຏ຺ຐິປຣິກມ຺ມກຣຓ-ປຕ຺ຕຈີວຣຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ອຸປຏ຺ຐານກໂຣ ໂຫຕິ. ປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ກຕຣສ຺ມິໍ ກາເລຕິ? ຠຄວໂຕ ປຣິນິພ຺ພານສໍວຈ຺ຉເຣ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ຠຄວາ ກິຣ ວຸຕ຺ຖວສ຺ໂສ ເວຬຸວຄາມກາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ‘‘ສາວຕ຺ຖິໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄຕມຄ຺ເຄເນວ ປຏິນິວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ປາວິສິ. ຘມ຺ມເສນາປຕິ ຠຄວໂຕ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ທິວາຏ຺ຐານໍ ຄໂຕ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ເຕວາສິເກສຸ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕສຸ ທິວາຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈມ຺ມຂຓ຺ຑໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ປາວິສິ. ອຖສ຺ສ ຍຖາ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ອຍໍ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນຸ ໂຂ ປຐມໍ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ອຄ຺ຄສາວກາຕິ, ຕໂຕ ‘‘ອຄ຺ຄສາວກາ ປຐມ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອໂລເກສິ. ໂສ ‘‘ສຕ຺ຕາຫເມວ ເມ ອາຍຸສງ຺ຂາຣາ ປວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ກຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ.

ຕໂຕ ‘‘ຣາຫຸໂລ ຕາວຕິໍເສສຸ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖໂຣ ຉທ຺ທນ຺ຕທເຫ, ອຫໍ ກຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ມາຕຣໍ ອາຣພ຺ຠ ສຕິໍ ອຸປ຺ປາເທສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ມາຕາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອຣຫນ຺ຕານໍ ມາຕາ ຫຸຕ຺ວາປິ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ເຆສຸ ອປ຺ປສນ຺ນາ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ຕສ຺ສາ ອຸປນິສ຺ສໂຍ, ນຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ’’ຕິ. ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກສ຺ສ ເທສນາຍ ອຠິສມໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ມເມວ ຘມ຺ມເທສນາຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ. ສເຈ ໂຂ ປນາຫໍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ຠເວຍ຺ຍໍ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ເມ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ອວເສສຊນານມ຺ປິ ອວສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ສມຈິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາທິວເສ (ອ. ນິ. ໒.໓໓-໓໗) ໂກຏິສຕສຫສ຺ສເທວຕາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ, ຕໂຍ ມຄ຺ເຄ ປຏິວິທ຺ຘເທວຕານໍ ຄຓນາ ນຕ຺ຖິ, ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ຐາເນສຸ ອເນກາ ອຠິສມຍາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຖເຣ ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເນວ ອສີຕິ ກຸລສຫສ຺ສານິ, ໂສ ທານິ ສກມາຕຸມິຈ຺ຉາທສ຺ສນມຕ຺ຕມ຺ປິ ຫຣິຕຸໍ ນາສກ຺ຂີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ມາຕຣໍ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນາ ໂມເຈຕ຺ວາ ຊາໂຕວຣເກເຍວ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ເຊວ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈຸນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາວຸໂສ, ຈຸນ຺ທ, ອມ຺ຫາກໍ ປຎ຺ຈສຕາຍ ຠິກ຺ຂຸປຣິສາຍ ສຎ຺ຎໍ ເທຫິ. ‘ຄຓ຺ຫຖາວຸໂສ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ, ຘມ຺ມເສນາປຕິ ນາລກຄາມໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ’’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕຖາ ອກາສິ.

ຠິກ຺ຂູ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ. ເຖໂຣ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ທິວາຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທິວາຏ຺ຐານທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ທິວາຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ທານິ ປຈ຺ຉິມທສ຺ສນໍ, ປຸນ ອາຄມນໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂູຫິ ປຣິວຸໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ອນຸຊານາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ, ອນຸຊານາຕຸ ສຸຄໂຕ. ປຣິນິພ຺ພານກາໂລ ເມ, ໂອສ຺ສຏ຺ໂຐ ເມ ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິ. ພຸທ຺ຘາ ປນ ຍສ຺ມາ ‘‘ປຣິນິພ຺ພາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ມຣຓວຓ຺ຓໍ ສໍວຓ຺ເຓນ຺ຕີຕິ, ‘‘ມາ ປຣິນິພ຺ພາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖນ຺ຕີຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ໂທສໍ ອາໂຣເປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ນ ວທນ຺ຕິ. ເຕນ ນໍ ຠຄວາ – ‘‘ກຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສສິ ສາຣິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ – ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ມຄເຘສຸ ນາລກຄາເມ ຊາໂຕວຣໂກ, ຕຕ຺ຖາຫໍ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ – ‘‘ຍສ຺ສ ທານິ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ກາລໍ ມຎ຺ຎສິ, ອິທານິ ປນ ເຕ ເຊຏ຺ຐກນິຏ຺ຐຠາຕິການໍ ຕາທິສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທສ຺ສນໍ ທຸລ຺ລຠໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເທເສຫິ ເນສໍ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ເຖໂຣ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ມຍ຺ຫໍ ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ປຈ຺ຈາສີສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕາລປ຺ປມາຓໍ ອາກາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ທສພລສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທິ, ປຸນ ທ຺ວິຕາລປ຺ປມາຓໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ທສພລສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທິ, ເອເຕນຸປາເຍນ ສຕ຺ຕຕາລປ຺ປມາຓໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອເນການິ ປາຏິຫາຣິຍສຕານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມກຖໍ ອາຣຠິ. ທິສ຺ສມາເນນປິ ກາເຍນ ກເຖຕິ, ອທິສ຺ສມາເນນປິ. ອຸປຣິເມນ ວາ ເຫຏ຺ຐິເມນ ວາ ອຸປຑ຺ຒກາເຍນ ກເຖຕິ ອທິສ຺ສມາເນນປິ ທິສ຺ສມາເນນປິ, ກາເລນ ຈນ຺ທວຓ຺ຓໍ ທສ຺ເສຕິ, ກາເລນ ສູຣິຍວຓ຺ຓໍ, ກາເລນ ປພ຺ພຕວຓ຺ຓໍ, ກາເລນ ສມຸທ຺ທວຓ຺ຓໍ, ກາເລນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ໂຫຕິ, ກາເລນ ເວສ຺ສວຓມຫາຣາຊາ, ກາເລນ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ, ກາເລນ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ເອວໍ ອເນການິ ປາຏິຫາຣິຍສຕານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ. ສກລນຄຣໍ ສນ຺ນິປຕິ. ເຖໂຣ ໂອຣຸຍ຺ຫ ທສພລສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ອາຫ – ‘‘ໂກ ນາໂມ ອຍໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕ ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ’’ຕິ. ສີຫວິກີຬິໂຕ ນາມ, ຠນ຺ເຕຕິ. ຕຄ຺ຆ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສີຫວິກີຬິໂຕ ຕຄ຺ຆ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສີຫວິກີຬິໂຕຕິ.

ເຖໂຣ ອລຕ຺ຕກວຓ຺ເຓ ຫຕ຺ເຖ ປສາເຣຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສຸວຓ຺ຓກຈ຺ຉປສທິເສ ປາເທ ໂຄປ຺ຜເກສຸ ຄເຫຕ຺ວາ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິເມສໍ ປາທານໍ ວນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ປາຣມິໂຍ ປູຣິຕາ, ໂສ ເມ ມໂນຣໂຖ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ, ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ນ ປຸນ ເອກຏ຺ຐາເນ ສນ຺ນິປາໂຕ ສມາຄໂມ ອຕ຺ຖິ, ຉິນ຺ໂນ ເອສ ວິສ຺ສາໂສ, ອເນເກຫິ ພຸທ຺ຘສຕສຫສ຺ເສຫິ ປວິຏ຺ຐໍ ອຊຣໍ ອມຣໍ ເຂມໍ ສຸຂໍ ສີຕລໍ ອຠຍໍ ນິພ຺ພານປຸຣໍ ປວິສິສ຺ສາມິ, ສເຈ ເມ ກິຎ຺ຈິ ກາຍິກໍ ວາ ວາຈສິກໍ ວາ ນ ໂຣເຈຖ, ຂມຖ ຕໍ ຠຄວາ, ຄມນກາໂລ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ. ຂມາມິ ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນ ໂຂ ປນ ເຕ ກິຎ຺ຈິ ກາຍິກໍ ວາ ວາຈສິກໍ ວາ ມຍ຺ຫໍ ອຣຸຈ຺ຈນກໍ ອຕ຺ຖິ, ຍສ຺ສ ທານິ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ກາລໍ ມຎ຺ຎສີຕິ.

ອິຕິ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕສມນນ຺ຕຣໍ ສຕ຺ຖຸ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐິຕມຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ເຕ ສິເນຣຸຈກ຺ກວາຬຫິມວນ຺ຕປຣິຠຓ຺ຑປພ຺ພເຕ ຘາຣຍມານາປິ – ‘‘ອຊ຺ຊ ອິມໍ ຄຸຓຣາສິໍ ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ວທນ຺ຕີ ວິຍ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ວິຣວມານາ ມຫາປຖວີ ຍາວ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕາ ອກມ຺ປິ, ອາກາເສ ເທວທຸນ຺ທຸຠິໂຍ ຜລິໍສຸ, ມຫາເມໂຆ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ໂປກ຺ຂຣວສ຺ສໍ ວສ຺ສິ.

ສຕ຺ຖາ – ‘‘ຘມ຺ມເສນາປຕິໍ ປຏິປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຘມ຺ມາສນາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ຘກຸຏິອຠິມຸໂຂ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຓິຜລເກ ອຏ຺ຐາສິ. ເຖໂຣ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ວນ຺ທິຕ຺ວາ – ‘‘ຠຄວາ ອິໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິກສ຺ສ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍສ຺ສ ອຸປຣິ ອໂນມທສ຺ສີສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສນໍ ປຕ຺ເຖສິໍ, ສາ ເມ ປຕ຺ຖນາ ສມິທ຺ຘາ, ທິຏ຺ຐາ ຕຸມ຺ເຫ, ຕໍ ປຐມທສ຺ສນໍ, ອິທໍ ປຈ຺ຉິມທສ຺ສນໍ. ປຸນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສນໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທສນຂສໂມຘານສມຸຊ຺ຊລໍ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຍາວ ທສ຺ສນວິສຍາ ອຠິມຸໂຂວ ປຏິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ປຸນ ມຫາປຖວີ ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອກມ຺ປິ.

ຠຄວາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຫ – ‘‘ອນຸຄຈ຺ຉຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຊຏ຺ຐຠາຕິກ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຈຕສ຺ໂສປິ ປຣິສາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ເອກກໍເຍວ ເຊຕວເນ ໂອຫາຍ ນິຣວເສສາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ສາວຕ຺ຖິນຄຣວາສິໂນປິ – ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິຕຸກາໂມ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ປສ຺ສິສ຺ສາມ ນ’’ນ຺ຕິ ນຄຣທ຺ວາຣານິ ນິໂຣກາສານິ ກໂຣນ຺ຕາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທິຫຕ຺ຖາ ເກເສ ວິກິຣິຕ຺ວາ – ‘‘ອິທານິ ມຍໍ ກຫໍ ມຫາປຎ຺ໂຎ ນິສິນ຺ໂນ, ກຫໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕາ – ‘‘ກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມ, ກສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ສຕ຺ຖາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ເຖໂຣ ປກ຺ກນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຣິເທວນ຺ຕາ ໂຣທນ຺ຕາ ເຖຣໍ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸ.

ເຖໂຣ ມຫາປຎ຺ຎາຍ ຐິຕຕ຺ຕາ – ‘‘ສພ຺ເພສໍ ອນຕິກ຺ກມນີໂຍ ເອສ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ມຫາຊນໍ ໂອວທິຕ຺ວາ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫປິ, ອາວຸໂສ, ຕິຏ຺ຐຖ, ມາ ທສພເລ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆມ຺ປິ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສາເຍວ ສທ຺ຘິໍ ປກ຺ກາມິ. ເຍປິ ມນຸສ຺ສາ – ‘‘ປຸພ຺ເພ ອຍ຺ໂຍ ປຈ຺ຈາຄມນຈາຣິກໍ ຈຣຕິ, ອິທໍ ອິທານິ ຄມນໍ ນ ປຸນ ປຈ຺ຈາຄມນາຍາ’’ຕິ ປຣິເທວນ຺ຕາ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸເຍວ. ເຕປິ – ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕາ, ອາວຸໂສ, ໂຫຖ, ເອວໍຠາວິໂນ ນາມ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ນິວຕ຺ເຕສິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເອກຣຕ຺ຕິວາເສນ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ສຕ຺ຕາຫໍ ມນຸສ຺ສານໍ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສາຍໍ ນາລກຄາມໍ ປຕ຺ວາ ຄາມທ຺ວາເຣ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂມູເລ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ອຸປເຣວໂຕ ນາມ ເຖຣສ຺ສ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ພຫິຄາມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ເຖໂຣ ຕໍ ອາຫ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ເຄເຫ ເຕ ອຍ຺ຍິກາ’’ຕິ. ອາມ ຠນ຺ເຕຕິ. ຄຈ຺ຉ ອມ຺ຫາກໍ ອິຘາຄຕຠາວໍ ອາໂຣເຈຫິ. ‘‘ກສ຺ມາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ – ‘‘ອຊ຺ຊ ກິຣ ເອກທິວສໍ ອນ຺ໂຕຄາເມ ວສິສ຺ສຕິ, ຊາໂຕວຣກໍ ປຏິຊຄ຺ຄຖ, ປຎ຺ຈນ຺ນຎ຺ຈ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຊານາຖາ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ອຍ຺ຍິເກ ມຍ຺ຫໍ ມາຕຸໂລ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ອິທານິ ກຸຫິນ຺ຕິ? ຄາມທ຺ວາເຣຕິ. ເອກໂກວ, ອຎ຺ໂຎປິ ໂກຈິ ອຕ຺ຖີຕິ? ອຕ຺ຖິ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູຕິ. ກິໍກາຣຓາ ອາຄໂຕຕິ? ໂສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ຺ຕການໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ປຏິຊຄ຺ຄາເປຕິ, ທຫຣກາເລ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ມຫລ຺ລກກາເລ ຄິຫີ ໂຫຕຸກາໂມ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕີ ຊາໂຕວຣກໍ ປຏິຊຄ຺ຄາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕານໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ກາເຣຕ຺ວາ ທຓ຺ຑທີປິກາ ຊາເລຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປາເຫສິ.

ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຊາໂຕວຣກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສີທິ, ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ເຕສຸ ຄຕມຕ຺ເຕສຸເຍວ ເຖຣສ຺ສ ຂໂຣ ອາພາໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ໂລຫິຕປກ຺ຂນ຺ທິກາ ມາຣຓນ຺ຕິກາ ເວທນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອກໍ ຠາຊນໍ ປວິສຕິ, ເອກໍ ນິກ຺ຂມຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ – ‘‘ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ມຍ຺ຫໍ ນ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຄພ຺ຠທ຺ວາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ອຏ຺ຐາສິ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ‘‘ຘມ຺ມເສນາປຕິ ກຸຫິໍ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ນາລກຄາເມ ຊາໂຕວຣເກ ປຣິນິພ຺ພານມຎ຺ເຈ ນິປນ຺ໂນ, ປຈ຺ຉິມທສ຺ສນໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຄມ຺ມ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເກ ຕຸມ຺ເຫຕິ? ມຫາຣາຊາໂນ ຠນ຺ເຕຕິ. ກສ຺ມາ ອາຄຕຕ຺ຖາຕິ? ຄິລານຸປຏ຺ຐາກາ ຠວິສ຺ສາມາຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ, ອຕ຺ຖິ ຄິລານຸປຏ຺ຐາໂກ, ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ເຕສໍ ຄຕາວສາເນ ເຕເນວ ນເຍນ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ. ຕສ຺ມິໍ ຄເຕ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ອາຄມິໍສຸ. ເຕປິ ຕເຖວ ເຖໂຣ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ເທວຕານໍ ອາຄມນຎ຺ຈ ຄມນຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ‘‘ເກ ນຸ ໂຂ ເອເຕ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ຄພ຺ຠທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ຈຸນ຺ທ, ກາ ປວຕ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ມຫາອຸປາສິກາ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄຕາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ກສ຺ມາ ອເວລາຍ ອາຄຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ, ຕາຕ, ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ປຐມໍ ເກ ອາຄຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ອຸປາສິເກຕິ. ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ຈຕູຫິ ມຫາຣາເຊຫິ ມຫນ຺ຕຕໂຣຕິ? ອາຣາມິກສທິສາ ເອເຕ ອຸປາສິເກ, ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຂຄ຺ຄຫຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂໍ ອກໍສູຕິ. ເຕສໍ ຕາຕ ຄຕາວສາເນ ໂກ ອາຄໂຕຕິ? ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທຕິ. ເທວຣາຊໂຕປິ ຕ຺ວໍ ຕາຕ ມຫນ຺ຕຕໂຣຕິ? ຠຓ຺ຑຄ຺ຄາຫກສາມເຓຣສທິໂສ ເອສ ອຸປາສິເກ, ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸ ຕາວຕິໍສໂຕ ໂອຕຣຓກາເລ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂອຕິຓ຺ໂຓຕິ. ຕສ຺ສ ຕາຕ ຄຕາວສາເນ ໂຊຕຍມາໂນ ວິຍ ໂກ ອາຄໂຕຕິ? ອຸປາສິເກ, ຕຸຍ຺ຫໍ ຠຄວາ ຈ ສຕ຺ຖາ ຈ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ນາມ ເອໂສຕິ. ມຍ຺ຫໍ ຠຄວໂຕ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມໂຕປິ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ, ມຫນ຺ຕຕໂຣຕິ? ອາມ ອຸປາສິເກ, ເອເຕ ນາມ ກິຣ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸ ຊາຕທິວເສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ມຫາປຸຣິສໍ ສຸວຓ຺ຓຊາເລນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສູຕິ.

ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ – ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕາວ ເມ ອຍໍ ອານຸຠາໂວ, ກີທິໂສ ວຕ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສຕ຺ຖຸ ອານຸຠາໂວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ຕຍນ຺ຕິຍາ ສຫສາ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓາ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສກລສຣີຣໍ ຜຣິ. ເຖໂຣ – ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ເມ ມາຕຸ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ, ອຍໍ ທານິ ກາໂລ ຘມ຺ມເທສນາຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ຈິນ຺ເຕສິ ມຫາອຸປາສິເກ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕາວ ເມ ອຍໍ ຄຸໂຓ, ສຕ຺ຖຸ ປນສ຺ສ ກີທິໂສ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອິທໍ, ຕາຕ, ຈິນ຺ເຕມີ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາອຸປາສິເກ, ມຍ຺ຫໍ ສຕ຺ຖຸຊາຕກ຺ຂເຓ ມຫາຠິນິກ຺ຂມເນ ສມ຺ໂພຘິຍໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕເນ ຈ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ກມ຺ປິຕ຺ຖ. ສີເລນ ສມາຘິນາ ປຎ຺ຎາຍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສເນນ ສໂມ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາຕິ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຄຸຓປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ກເຖສິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປິຍປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາປຣິໂຍສາເນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຸຕ຺ຕໍ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ ອຸປຕິສ຺ສ, ກສ຺ມາ ເອວມກາສິ, ເອວຣູປໍ ນາມ ອມຕໍ ມຍ຺ຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ນ ອທາສີ’’ຕິ. ເຖໂຣ – ‘‘ທິນ຺ນໍ ທານິ ເມ ມາຕຸ ຣູປສາຣິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ໂປສາວນິກມູລໍ, ເອຕ຺ຕເກນ ວຏ຺ຏິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ຄຈ຺ຉ ມຫາອຸປສິເກ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ – ‘‘ຈຸນ຺ທ ກາ ເວລາ’’ຕິ ອາຫ. ພລວປຈ຺ຈູສກາໂລ, ຠນ຺ເຕຕິ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕຫີຕິ. ສນ຺ນິປຕິໂຕ ຠນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆຕິ. ‘‘ມໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິສີທາເປຫິ ຈຸນ຺ທາ’’ຕິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິສີທາເປສິ.

ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາວຸໂສ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສໍ ໂວ ວສ຺ສານິ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ວິຈຣນ຺ຕານໍ ຍໍ ເມ ກາຍິກໍ ວາ ວາຈສິກໍ ວາ ນ ໂຣເຈຖ, ຕໍ ຂມຖ ອາວຸໂສ’’ຕິ. ເອຕ຺ຕກໍ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ຉາຍາ ວິຍ ຕຸມ຺ເຫ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕານໍ ອຣຸຈ຺ຈນກໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ອມ຺ຫາກໍ ຂມຖາຕິ. ອຖ ເຖໂຣ ມຫາຈີວຣໍ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ປິຘາຍ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ນິປນ຺ໂນ ສຕ຺ຖາ ວິຍ ນວ ອນຸປຸພ຺ພສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອນຸໂລມປຏິໂລມໂຕ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ປຐມຊ຺ຌານໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານາ ສມາປຊ຺ຊິ. ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ອນນ຺ຕຣໍເຍວ ມຫາປຖວິໍ ອຸນ຺ນາເທນ຺ໂຕ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ.

ອຸປາສິກາ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ, ນ ກິຎ຺ຈິ ກເຖຕີ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍ ປິຏ຺ຐິປາເທ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ຕີ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ມຫາສທ຺ທໍ ກຸຣຸມານາ ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ – ‘‘ຕາຕ ມຍໍ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຕວ ຄຸຓໍ ນ ຊານິມ຺ຫາ, ອິທານິ ປນ ຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອເນກສເຕ ອເນກສຫສ຺ເສ ອເນກສຕສຫສ຺ເສ ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມິໍ ນິເວສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ໂຠເຊຕຸໍ ນ ລຠິມ຺ຫາ, ຈີວເຣຫິ ອຈ຺ຉາເທຕຸໍ ນ ລຠິມ຺ຫາ, ວິຫາຣສຕໍ ວິຫາຣສຫສ຺ສໍ ກາເຣຕຸໍ ນ ລຠິມ຺ຫາ’’ຕິ ຍາວ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ປຣິເທວິ. ອຣຸເຓ ອຸຄ຺ຄຕມຕ຺ເຕເຍວ ສຸວຓ຺ຓກາເຣ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຄພ຺ຠໍ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຆຏິໂຍ ມຫາຕຸລາຍ ຕຸລາເປຕ຺ວາ – ‘‘ປຎ຺ຈ ກູຏາຄາຣສຕານິ ປຎ຺ຈ ອຄ຺ຆິກສຕານິ ກໂຣຖາ’’ຕິ ທາເປຕິ.

ສກ຺ໂກປິ ເທວຣາຊາ ວິສ຺ສກມ຺ມເທວປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ຕາຕ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ປຎ຺ຈ ກູຏາຄາຣສຕານິ ປຎ຺ຈ ອຄ຺ຆິກສຕານິ ຈ ມາເປຫີ’’ຕິ ອາຫ. ອິຕິ ອຸປາສິກາຍ ກາຣິຕານິ ຈ ວິສ຺ສກມ຺ເມນ ນິມ຺ມິຕານິ ຈ ສພ຺ພານິປິ ທ຺ເວສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ. ຕໂຕ ນຄຣມຊ຺ເຌ ສາຣມຍໍ ມຫາມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ມຓ຺ຑປມຊ຺ເຌ ມຫາກູຏາຄາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສານິ ປຣິວາຣສງ຺ເຂເປນ ຐເປຕ຺ວາ ສາຘຸກີຬິກໍ ອາຣຠິໍສຸ. ເທວານໍ ອນ຺ຕເຣ ມນຸສ຺ສາ, ມນຸສ຺ສານໍ ອນ຺ຕເຣ ເທວາ ອເຫສຸໍ.

ເຣວຕີ ນາມ ເອກາ ເຖຣສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາຍິກາ – ‘‘ອຫໍ ເຖຣສ຺ສ ປູຊໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຸວຓ຺ຓປຸປ຺ຜານໍ ຕໂຍ ກຸມ຺ເຠ ກາເຣສິ. ‘‘ເຖຣສ຺ສ ປູຊໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍໂກຏິນາຏເກຫິ ປຣິວາຣິໂຕ ໂອຕຣິ. ‘‘ສກ຺ໂກ ໂອຕຣຕີ’’ຕິ ມຫາຊໂນ ປຈ຺ຉາມຸໂຂ ປຏິກ຺ກມິ. ຕຕ຺ຖ ສາປິ ອຸປາສິກາ ປຏິກ຺ກມມານາ ຄຣຸຠາຣຕ຺ຕາ ເອກມນ຺ຕໍ ອປສກ຺ກິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ມນຸສ຺ສານໍ ອນ຺ຕເຣ ປຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ຕໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ອຄມິໍສຸ. ສາ ຕຕ຺ເຖວ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສຠວເນ ກນກວິມາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂເຓເຍວສ຺ສາ ຣຕນກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຍ ຕິຄາວຸຕປ຺ປມາໂຓ ອຕ຺ຕຠາໂວ ອໂຫສິ ສຏ຺ຐິສກຏປູຣປ຺ປມາຓອລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕາ ອຈ຺ຉຣາສຫສ຺ສປຣິວາຣິຕາ. ອຖສ຺ສາ ທິພ຺ພໍ ສພ຺ພກາຍິກາທາສໍ ປຸຣໂຕ ຐປຍິໍສຸ. ສາ ອຕ຺ຕໂນ ສິຣິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອຸຬາຣາ ອຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ຕຍມານາ ອທ຺ທສ – ‘‘ມຍາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕຏ຺ຐາເນ ຕີຫິ ສຸວຓ຺ຓປຸປ຺ຜກຸມ຺ເຠຫິ ປູຊາ ກຕາ, ມຫາຊໂນ ມໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຄໂຕ, ສາຫໍ ຕຕ຺ຖ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ອິຘູປປນ຺ນາ, ເຖຣໍ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘໍ ອິທານິ ປຸຎ຺ຎວິປາກໍ ມນຸສ຺ສານໍ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຫ ວິມາເນເນວ ໂອຕຣິ.

ມຫາຊໂນ ທູຣໂຕວ ທິສ຺ວາ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ທ຺ເວ ສູຣິຍາ ອຸຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ? ໂອໂລເກນ຺ໂຕ – ‘‘ວິມາເນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກູຏາຄາຣສຓ຺ຐານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນາຍໍ ສູຣິໂຍ, ວິມານເມຕໍ ເອກ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕມ຺ປິ ວິມານໍ ຕາວເທວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ທາຣຸຈິຕກມຕ຺ຖເກ ເວຫາສໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເທວຘີຕາ ວິມານໍ ອາກາເສເຍວ ຐເປຕ຺ວາ ປຖວິໍ ໂອຕຣິ. ມຫາຊໂນ – ‘‘ກາ ຕ຺ວໍ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ? ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນ ມໍ ຕຸມ຺ເຫ ຊານາຖ, ເຣວຕີ ນາມາຫໍ, ຕີຫິ ສຸວຓ຺ຓປຸປ຺ຜກຸມ຺ເຠຫິ ເຖຣໍ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສຫິ ມທ຺ທິຕາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ປສ຺ສຖ ເມ ສິຣິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ຕຸມ຺ເຫປິ ທານິ ທານານິ ເທຖ, ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຖາ’’ຕິ ກຸສລກິຣິຍາຍ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຈິຕກໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເທວຏ຺ຐານໍເຍວ ຄຕາ.

ມຫາຊໂນປິ ສຕ຺ຕາຫໍ ສາຘຸກີຬິກໍ ກີຬິຕ຺ວາ ສພ຺ພຄນ຺ເຘຫິ ຈິຕກໍ ອກາສິ, ຈິຕກາ ເອກູນຣຕນສຕິກາ ອໂຫສິ. ເຖຣສ຺ສ ສຣີຣໍ ຈິຕກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຸສີຣກລາປເກຫິ ອາລິມ຺ເປສຸໍ. ອາຬາຫເນ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ປວຕ຺ຕິ. ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖໂຣ ສພ຺ພຄນ຺ໂຘທເກນ ເຖຣສ຺ສ ຈິຕກໍ ນິພ຺ພາເປສິ. ຈຸນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ຘາຕຸໂຍ ປຣິສ຺ສາວເນ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ – ‘‘ນ ທານິ ມຍາ ອິເຘວ ສກ຺ກາ ຐາຕຸໍ, ມຍ຺ຫໍ ເຊຏ຺ຐຠາຕິກສ຺ສ ຘມ຺ມເສນາປຕິສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາວໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ຘາຕຸປຣິສ຺ສາວນໍ ເຖຣສ຺ສ ຈ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຄມາສິ. ເອກຏ຺ຐາເນປິ ຈ ທ຺ເວ ຣຕ຺ຕິໂຍ ອວສິຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເອກຣຕ຺ຕິວາເສເນວ ສາວຕ຺ຖິໍ ປາປຸຓິ. ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຖ ໂຂ ຈຸນ຺ໂທ ສມຓຸທ຺ເທໂສຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທຕິ ເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ, ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ກສ຺ມາ ປເນສ ອຸຊຸກໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສີຕິ? ສຕ຺ຖຣິ ຈ ເຖເຣ ຈ ຄາຣເວນ. ເຊຕວນມຫາວິຫາເຣ ໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ກິຣສ຺ສ ນ຺ຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ສຸນິວຕ຺ຖສຸປາຣຸຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນາມ ມຫາປາສາຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ວິຍ ຄຣຸໂນ, ຜຓກຕສປ຺ປ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆມຕ຺ຕວຣວາຣຓາທໂຍ ວິຍ ຈ ທຸຣາສທາ, ນ ສກ຺ກາ ມຍາ ອຸຊຸກເມວ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ, ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເມ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ເຊຏ຺ຐຠາຕິກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຸຕ຺ຕມສຫາໂຍ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອາທາຍ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຖຣິ ເຈວ ເຖເຣ ຈ ຄາຣເວນ ອຸປສງ຺ກມິ.

ອິທມສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣນ຺ຕິ ‘‘ອຍມສ຺ສ ປຣິໂຠຄປຕ຺ໂຕ, ອິທໍ ຘາຕຸປຣິສ຺ສາວນ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ເອເກກໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ອິທມສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖາປາຠຕນ຺ຕິ ກຖາມູລໍ. ມູລຎ຺ຫິ ປາຠຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ອປ຺ປເກນປິ ເມຘາວີ, ປາຠເຕນ ວິຈກ຺ຂໂຓ;

ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ອຕ຺ຕານໍ, ອຓຸໍ ອຄ຺ຄິໍວ ສນ຺ຘມ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໔);

ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍາຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ. ກິໍ ປນິມິນາ ຠຄວາ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພຕິ? ໂນ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ຫິ ອາຍສ຺ມາ ທິວາ ນວ ວາເຣ, ຣຕ຺ຕິໍ ນວ ວາເຣຕິ ເອກາຫໍ ອຏ຺ຐາຣສ ວາເຣ ອຸປຏ຺ຐານເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ທິວສສ຺ສ ປນ ສຕວາຣໍ ວາ ສຫສ຺ສວາຣໍ ວາ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ສມາໂນປິ ນ ອກາຣຓາ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອກໍ ປຎ຺ຫທ຺ວາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ຕໍທິວສໍ ເຕນ ກຖາປາຠເຕນ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ເອວມາຫ. ອິທມສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣນ຺ຕິ ເຖໂຣປິ – ‘‘ອິທໍ ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ, ອິທຎ຺ຈ ຘາຕຸປຣິສ຺ສາວນ’’ນ຺ຕິ ປາຏິເຍກ຺ກໍເຍວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອາຈິກ຺ຂິ.

ສຕ຺ຖາ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ຘາຕຸປຣິສ຺ສາວນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖຕເລ ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຸຣິມທິວເສ ອເນການິ ປາຏິຫາຣິຍສຕານິ ກຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພານໍ ອນຸຊານາເປສິ, ຕສ຺ສ ອິທານິ ອິມາ ສງ຺ຂວຓ຺ຓສນ຺ນິຠາ ຘາຕຸໂຍວ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ປູຣິຕປາຣມີ ເອສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ, ມຍາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອນຸປວຕ຺ຕໂກ ເອສ ຠິກ຺ຂຸ, ປຏິລທ຺ຘທຸຕິຍອາສໂນ ເອສ ຠິກ຺ຂຸ, ປູຣິຕສາວກສນ຺ນິປາໂຕ ເອສ ຠິກ຺ຂຸ, ຐເປຕ຺ວາ ມໍ ທສສຸ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສສຸ ປຎ຺ຎາຍ ອສທິໂສ ເອສ ຠິກ຺ຂຸ, ມຫາປຎ຺ໂຎ ເອສ ຠິກ຺ຂຸ, ປຸຖຸປຎ຺ໂຎ ຫາສປຎ຺ໂຎ ຊວນປຎ຺ໂຎ ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ໂຎ ເອສ ຠິກ຺ຂຸ, ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ເອສ ຠິກ຺ຂຸ, ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ປວິວິຕ຺ໂຕ ອສໍສຏ຺ໂຐ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ໂຈທໂກ ປາປຄຣຫີ ເອສ ຠິກ຺ຂຸ, ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ປຏິລທ຺ຘມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິໂຕ ເອສ ຠິກ຺ຂຸ, ມມ ສາສເນ ປຖວີສມຂນ຺ຕິໂກ ເອສ ຠິກ຺ຂຸ, ຉິນ຺ນວິສາຓອຸສຠສທິໂສ ເອສ ຠິກ຺ຂຸ, ຈຓ຺ຑາລປຸຕ຺ຕສທິສນີຈຈິຕ຺ໂຕ ເອສ ຠິກ຺ຂຸ. ປສ຺ສຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາປຎ຺ຎສ຺ສ ຘາຕຸໂຍ, ປສ຺ສຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຖຸປຎ຺ຎສ຺ສ ຫາສປຎ຺ຎສ຺ສ ຊວນປຎ຺ຎສ຺ສ ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎສ຺ສ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ຎສ຺ສ ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ອສໍສຏ຺ຐສ຺ສ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສ, ໂຈທກສ຺ສ, ປສ຺ສຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາປຄຣຫິສ຺ສ ຘາຕຸໂຍຕິ.

‘‘ໂຍ ປພ຺ພຊີ ຊາຕິສຕານິ ປຎ຺ຈ,

ປຫາຍ ກາມານິ ມໂນຣມານິ;

ຕໍ ວີຕຣາຄໍ ສຸສມາຫິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ,

ປຣິນິພ຺ພຸຕໍ ວນ຺ທຖ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ຂນ຺ຕິພໂລ ປຖວິສໂມ ນ ກຸປ຺ປຕິ,

ນ ຈາປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ຕຕິ;

ອນຸກມ຺ປໂກ ກາຣຸຓິໂກ ຈ ນິພ຺ພຸໂຕ,

ປຣິນິພ຺ພຸຕໍ ວນ຺ທຖ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ຈຓ຺ຑາລປຸຕ຺ໂຕ ຍຖາ ນຄຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ,

ນີຈມໂນ ຈຣຕິ ກໂຬປິຫຕ຺ໂຖ;

ຕຖາ ອຍໍ ວິຫຣຕິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ,

ປຣິນິພ຺ພຸຕໍ ວນ຺ທຖ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ອຸສໂຠ ຍຖາ ຉິນ຺ນວິສາຓໂກ,

ອເຫຐຍນ຺ໂຕ ຈຣຕິ ປຸຣນ຺ຕເຣ ວເນ;

ຕຖາ ອຍໍ ວິຫຣຕິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ,

ປຣິນິພ຺ພຸຕໍ ວນ຺ທຖ ສາຣິປຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອິຕິ ຠຄວາ ປຎ຺ຈຫິ ຄາຖາສເຕຫິ ເຖຣສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ. ຍຖາ ຍຖາ ຠຄວາ ເຖຣສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ, ຕຖາ ຕຖາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ພິຬາຣມຸເຂ ປກ຺ຂນ຺ຕກຸກ຺ກຸໂຏ ວິຍ ປເວຘຕິ. ເຕນາຫ ອປິຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ມຘຸຣກຊາໂຕ ວິຍ ກາໂຍຕິ ສພ຺ພໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ມຘຸຣກຊາໂຕຕິອາທີນໍ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ອິຘ ປນ ຘມ຺ມາຕິ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາຘມ຺ມາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຕສ຺ສ ຫິ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາຘມ຺ເມ ອຄຫິເຕ ວາ ຄເຫຕຸໍ, ຄຫິເຕ ວາ ສຊ຺ຌາຍໍ ກາຕຸໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປວຕ຺ຕຕິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ປຎ຺ຈປສາທວິຈິຕ຺ຣານິ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ເຖຣໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ອສ຺ສາເສສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ອສ຺ສາເສນ຺ໂຕ ກິໍ ນຸ ໂຂ ເຕ, ອານນ຺ທ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ສີລກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສີລໍ. ສມາຘິປຎ຺ຎາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວິມຸຕ຺ຕິ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣາວ. ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ, ຕໍ ໂລກິຍເມວ. ໂອວາທໂກຕິ ໂອວາທທາຍໂກ. ໂອຕິຓ຺ໂຓຕິ ໂອຕິຓ຺ເຓສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ນານປ຺ປກາເຣນ ໂອຕຣຓສີໂລ. ວິຎ຺ຎາປໂກຕິ ຘມ຺ມກຖາກາເລ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ກາຣຓຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາເປຕາ. ສນ຺ທສ຺ສໂກຕິ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນວເສນ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ທສ຺ເສຕາ. ສມາທປໂກຕິ ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ເອວໍ ຄຓ຺ຫາປໂກ. ສມຸຕ຺ເຕຊໂກຕິ ອພ຺ຠຸສ຺ສາຫໂກ. ສມ຺ປຫໍສໂກຕິ ປຏິລທ຺ຘຄຸເຓຫິ ໂມທາປໂກ ໂຊຕາປໂກ.

ອກິລາສຸ ຘມ຺ມເທສນາຍາຕິ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ‘‘ສີສໍ ວາ ເມ ຣຸຊ຺ຊຕິ, ຫທຍໍ ວາ ກຸຈ຺ຉິ ວາ ປິຏ຺ຐິ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ໂອສກ຺ກນາກາຣວິຣຫິໂຕ ນິກ຺ກິລາສຸ ວິສາຣໂທ ເອກສ຺ສາປິ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ສີຫເວເຄເນວ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ອນຸຄ຺ຄາຫໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ຂນ຺ຘກວຄ຺ເຄ ວິຕ຺ຖາຣິໂຕວ. ຘມ຺ໂມຊໍ ຘມ຺ມໂຠຄນ຺ຕິ ອຸຠເຍນປິ ຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄວ ກຖິໂຕ. ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄຫນ຺ຕິ ຘມ຺ເມນ ອນຸຄ຺ຄຫຓໍ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຕິວິຍ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ກິລມຕີ’’ຕິ ປຸນ ຕໍ ອສ຺ສາເສນ຺ໂຕ ນນຸ ຕໍ, ອານນ຺ທ, ມຍາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປິເຍຫິ ມນາເປຫີຕິ ມາຕາປິຕາຠາຕາຠຄິນີອາທິເກຫິ ຊາຕິຍາ ນານາຠາໂວ, ມຣເຓນ ວິນາຠາໂວ, ຠເວນ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ. ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ, ອານນ຺ທ, ລພ຺ຠາຕິ ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ມາ. ຍສ຺ມາ ສພ຺ເພຫິ ປິເຍຫິ ມນາເປຫິ ນານາຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ທສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາປິ ສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ວາປິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາປິ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາປິ ເທໂວໂຣຫນໍ ກຕ຺ວາປິ ຍໍ ຕໍ ຊາຕໍ ຠູຕໍ ສງ຺ຂຕໍ ປໂລກຘມ຺ມໍ, ຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສາປິ ສຣີຣໍ ມາ ປລຸຊ຺ຊີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ໂຣທນ຺ເຕນປິ ກນ຺ທນ຺ເຕນປິ ນ ສກ຺ກາ ຕໍ ກາຣຓໍ ລທ຺ຘຸນ຺ຕິ. ໂສ ປລຸຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ໂສ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍຊນສຕຸພ຺ເພໂຘ ມຫາຊມ຺ພຸຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຕສ຺ສ ທກ຺ຂິຓທິສໍ ຄໂຕ ປຎ຺ຎາສໂຍຊນິໂກ ມຫາຂນ຺ໂຘ ວິຍ ຘມ຺ມເສນາປຕິ. ຕສ຺ມິໍ ມຫາຂນ຺ເຘ ຠິນ຺ເນ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜຜລາທີຫິ ຕໍ ຐານໍ ປູເຣຕຸໍ ສມຕ຺ຖສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຠາໂວ ວິຍ ເຖເຣ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ໂສຬສນ຺ນໍ ປຎ຺ຎານໍ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທກ຺ຂິຓາສເນ ນິສີທນສມຕ຺ຖສ຺ສ ສາຣິປຸຕ຺ຕສທິສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຠາໂວ. ຕາຍ ປຣິຠິນ຺ນາຍ ໂສ ຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຂນ຺ໂຘຕ຺ເວວ ຊາໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຂຕໍ ປໂລກຘມ຺ມໍ, ຕໍ ມາ ປລຸຊ຺ຊີຕິ ນ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸໍ, ຕສ຺ມາ.

໔-໕. ອຸກ຺ກເຈລສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໓໘໐-໓໘໑. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອຈິຣປຣິນິພ຺ພຸເຕສຸ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນສູຕິ ນຈິຣປຣິນິພ຺ພຸເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ອຄ຺ຄສາວເກສຸ. ເຕສຎ຺ຫິ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ກຕ຺ຕິກມາສປຸຓ຺ຓມາຍ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕໂຕ ອຑ຺ຒມາສໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ອມາວສຸໂປສເຖ. ສຕ຺ຖາ ທ຺ວີສຸ ອຄ຺ຄສາວເກສຸ ປຣິນິພ຺ພຸເຕສຸ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ມຫາມຓ຺ຑເລ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຸກ຺ກເຈລນຄຣໍ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາປິຏ຺ເຐ ຣຊຕປຏ຺ຏວຓ຺ຓວາລິກາປຸລິເນ ວິຫາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຈິຣປຣິນິພ຺ພຸເຕສຸ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນສູ’’ຕິ. ເຍ ມຫນ຺ຕຕຣາ ຂນ຺ຘາ ເຕ ປລຸຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອິຘາປິ ໂຍຊນສຕຸພ຺ເພໂຘ ມຫາຊມ຺ພຸຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ, ຕສ຺ສ ທກ຺ຂິຓໂຕ ຈ ອຸຕ຺ຕຣໂຕ ຈ ຄຕາ ປຓ຺ຓາສໂຍຊນິກາ ທ຺ເວ ມຫາຂນ຺ຘາ ວິຍ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາຕິ. ເສສໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈເມ ທິຏ຺ຐີຕິ ກມ຺ມສ຺ສກທິຏ຺ຐິ.

໖. ອຸຕ຺ຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໘໒. ຉຏ຺ເຐ ມຈ຺ຈຸເຘຍ຺ຍສ຺ສ ປາຣນ຺ຕິ ເຕຠູມກວຏ຺ຏສ຺ສ ປາຣຠູຕໍ, ນິພ຺ພານໍ.

໘. ພ຺ຣຫ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໘໔. ອຏ຺ຐເມ ກາເຍ ວາ ຠິກ຺ຂູຕິ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຠິກ຺ຂຸເຍວ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ໂຍ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ຠາເວຕິ, ໂສ ກິເລສຠິນ຺ທເນນ ຠິກ຺ຂຸເຍວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ເອກາຍນນ຺ຕິ ເອກມຄ຺ຄໍ. ຊາຕິກ຺ຂຍນ຺ຕທສ຺ສີຕິ ຊາຕິຍາ ຂໂຍຕິ ຈ ອນ຺ໂຕຕິ ຈ ນິພ຺ພານໍ, ຕໍ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຄ຺ຄໍ ປຊານາຕີຕິ ເອກາຍນສງ຺ຂາຕໍ ເອກມຄ຺ຄຠູຕໍ ມຄ຺ຄໍ ປຊານາຕິ. ເອກາຍນມຄ຺ໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸພ຺ພຠາຄສຕິປຏ຺ຐານມຄ຺ໂຄ, ຕໍ ປຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙. ເສທກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໘໕. ນວເມ ສຸມ຺ເຠສູຕິ ເອວໍນາມເກ ຊນປເທ. ເມທກຖາລິກາຕິ ເອວໍ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ລທ຺ຘນາມໍ. ມມໍ ຣກ຺ຂ, ອຫໍ ຕໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ຕສ຺ສ ລທ຺ຘິ – ອາຈຣິໂຍ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕວໍສໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ, ອນ຺ເຕວາສິເກນ ປກ຺ຂນ຺ຕປກ຺ຂນ຺ຕທິສໍ ອຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ສພ຺ພກາລຎ຺ຈ ວໍສຄ຺ຄໍ ອນຸລ຺ໂລເກນ຺ໂຕ ອນ຺ເຕວາສິກໍ ນ ຣກ຺ຂຕິ ນາມ, ເອວໍ ອຣກ຺ຂິໂຕ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ປຕິຕ຺ວາ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ. ວໍສໍ ປນ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ, ເຕນ ປກ຺ຂນ຺ຕປກ຺ຂນ຺ຕທິສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ສພ຺ພກາລຎ຺ຈ ວໍສຄ຺ຄໍ ອຸລ຺ໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ຣກ຺ຂຕິ ນາມ. ອນ຺ເຕວາສິໂກປິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ມິໂຄ ວິຍ ກີຬນ຺ໂຕ ອາຈຣິຍໍ ນ ຣກ຺ຂຕິ ນາມ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ຕິຂິຓວໍສໂກຏິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຄລວາຏເກ ວາ ນລາເຏ ວາ ຐປິຕາ ຐິຕຏ຺ຐານໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ປນ ຍໂຕ ວໍໂສ ນມຕິ, ຕໂຕ ອນາເມນ຺ໂຕ ຕໍ ອາກຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ວິຍ ເອກໂຕຠາຄິຍໍ ກຕ຺ວາ ວາຕູປຖມ຺ຠໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ສຕິໍ ສູປຏ຺ຐິຕໍ ກຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈໂລວ ນິສີທນ຺ໂຕ ອາຈຣິຍໍ ຣກ຺ຂຕິ ນາມາຕິ.

ຕ຺ວໍ ອາຈຣິຍ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂ, ອຫໍ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ອາຈຣິໂຍ ວໍສໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ, ອນ຺ເຕວາສິເກນ ປກ຺ຂນ຺ຕປກ຺ຂນ຺ຕທິສໍຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ສພ຺ພກາລຎ຺ຈ ວໍສຄ຺ຄໍ ອຸລ຺ໂລເກນ຺ໂຕ, ອຕ຺ຕານເມວ ຣກ຺ຂຕິ, ນ ອນ຺ເຕວາສິກໍ. ອນ຺ເຕວາສິໂກປິ ກາຍມ຺ປິ ເອກໂຕຠາຄິຍໍ ກຕ຺ວາ ວາຕູປຖມ຺ຠໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ສຕິໍ ສູປຏ຺ຐິຕໍ ກຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈໂລວ ນິສີທມາໂນ ອຕ຺ຕານໍເຍວ ຣກ຺ຂຕິ ນາມ, ນ ອາຈຣິຍໍ.

ໂສ ຕຕ຺ຖ ຎາໂຍຕິ ຍໍ ເມທກຖາລິກາ ອາຫ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຎາໂຍ, ໂສ ອຸປາໂຍ, ຕໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕິປຏ຺ຐານໍ ເສວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ເສວິຕພ຺ພໍ. ອາເສວນາຍາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານາເສວນາຍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຣໍ ຣກ຺ຂຕີຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ກມ຺ມາຣາມຕາທີນິ ປຫາຍ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐາເນສຸ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາເສວນ຺ໂຕ ຠາເວນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ອຖ ນໍ ປໂຣ ທິສ຺ວາ – ‘‘ຠທ຺ທໂກ ວຕາຍໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ສມ຺ມາປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຣາຍໂຓ ໂຫຕິ. ອຍໍ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຣໍ ຣກ຺ຂຕິ ນາມ.

ຂນ຺ຕິຍາຕິ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິຍາ. ອວິຫິໍສາຍາຕິ ສປຸພ຺ພຠາຄາຍ ກຣຸຓາຍ. ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍາຕິ ສປຸພ຺ພຠາຄາຍ ເມຕ຺ຕາຍ. ອນຸທຍຕາຍາຕິ ອນຸວຑ຺ຒິຍາ, ສປຸພ຺ພຠາຄາຍ ມຸທິຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານໍ ຄໂຕ ຕີສຸ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣສຸ ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ອຍໍ ປຣໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂຕິ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໐. ຊນປທກລ຺ຍາຓີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໘໖. ທສເມ ຊນປທກລ຺ຍາຓີຕິ ຊນປທມ຺ຫິ ກລ຺ຍາຓີ ອຸຕ຺ຕມາ ຉສຣີຣໂທສຣຫິຕາ ປຎ຺ຈກລ຺ຍາຓສມນ຺ນາຄຕາ. ສາ ຫິ ຍສ຺ມາ ນາຕິທີຆາ ນາຕິຣສ຺ສາ, ນາຕິກິສາ ນາຕິຖູລາ, ນາຕິກາຬາ ນາຈ຺ໂຈທາຕາ, ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ, ມານຸສວຓ຺ຓໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາ ທິພ຺ພວຓ຺ຓໍ, ຕສ຺ມາ ຉສຣີຣໂທສຣຫິຕາ. ຉວິກລ຺ຍາຓໍ, ມໍສກລ຺ຍາຓໍ, ນ຺ຫາຣຸກລ຺ຍາຓໍ, ອຏ຺ຐິກລ຺ຍາຓໍ, ວຍກລ຺ຍາຓນ຺ຕິ ອິເມຫິ ປນ ກລ຺ຍາເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈກລ຺ຍາເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ນາມ. ຕສ຺ສາ ຫິ ອາຄນ຺ຕຸໂກຠາສກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຕໂນ ສຣີໂຣຠາເສເນວ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖຏ຺ຐາເນ ອາໂລກໍ ກໂຣຕິ, ປິຍງ຺ຄຸສາມາ ວາ ໂຫຕິ, ສຸວຓ຺ຓສາມາ ວາ, ອຍມສ຺ສາ ຉວິກລ຺ຍາຓຕາ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ປນສ຺ສາ ຫຕ຺ຖປາທາ ມຸຂປຣິໂຍສານຎ຺ຈ ລາຂາຣສປຣິກມ຺ມກຕໍ ວິຍ ຣຕ຺ຕປວາຬຣຕ຺ຕກມ຺ພລສທິສໍ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສາ ມໍສກລ຺ຍາຓຕາ. ວີສຕິ ປນ ນຂປຕ຺ຕານິ ມໍສໂຕ ອມຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ລາຂາຣສປູຣິຕານິ ວິຍ, ມຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຂີຣຘາຣາສທິສານິ, ໂຫນ຺ຕິ ອຍມສ຺ສາ ນ຺ຫາຣຸກລ຺ຍາຓກຕາ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ທນ຺ຕາ ສຸຜຸສິຕາ ສຸໂຘຕວຊິຣປນ຺ຕິ ວິຍ ຂາຍນ຺ຕິ, ອຍມສ຺ສາ ອຏ຺ຐິກລ຺ຍາຓຕາ. ວີສຕິວສ຺ສສຕິກາປິ ປນ ສມານາ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ວິຍ ໂຫຕິ ນິປ຺ປລິຕາ, ອຍມສ຺ສາ ວຍກລ຺ຍາຓຕາ.

ປຣມປາສາວິນີຕິ ເອຕ຺ຖ ປສວນໍ ປສາໂວ, ປວຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປສາໂວ ເອວ ປາສາໂວ. ປຣໂມ ປາສາໂວ ປຣມປາສາໂວ, ໂສ ອສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ປຣມປາສາວິນີ. ນຈ຺ເຈ ຈ ຄີເຕ ຈ ອຸຕ຺ຕມປວຕ຺ຕິ ເສຏ຺ຐກິຣິຍາ, ອຸຕ຺ຕມເມວ ນຈ຺ຈໍ ນຈ຺ຈຕິ, ຄີຕໍ ວາ ຄາຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ອິເມສຸ ປນ ທ຺ວີສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາວ ກຖິຕາຕິ.

ນາລນ຺ທວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.