໑. ອມ຺ພປາລິວຄ຺ໂຄ

໑. ອມ຺ພປາລິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖໗. ສຕິປຏ຺ຐານສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐເມ ອມ຺ພປາລິວເນຕິ ອມ຺ພປາລິຍາ ນາມ ຣູປູປຊີວິນິຍາ ໂຣປິເຕ ອມ຺ພວເນ. ຕໍ ກິຣ ຕສ຺ສາ ອຸຍ຺ຍານໍ ອໂຫສິ. ສາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເຕສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກາຍນ຺ວາຍນ຺ຕິ ເອກາຍໂນ ອຍໍ. ຕຕ຺ຖ ເອກາຍໂນຕິ ເອກມຄ຺ໂຄ. ມຄ຺ຄສ຺ສ ຫິ –

‘‘ມຄ຺ໂຄ ປນ຺ໂຖ ປໂຖ ປຊ຺ໂຊ, ອຎ຺ຊສໍ ວຏຸມາຍນໍ;

ນາວາ ອຸຕ຺ຕຣເສຕູ ຈ, ກຸລ຺ໂລ ຈ ຠິສິ ສງ຺ກໂມ’’ຕິ. (ຈູຬນິ. ປາຣາຍນຕ຺ຖຸຕິຄາຖານິທ຺ເທໂສ ໑໐໑) –

ພຫູນິ ນາມານິ. ສ຺ວາຍໍ ອິຘ ອຍນນາເມນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ເອກາຍນ຺ວາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຄ຺ໂຄຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກມຄ຺ໂຄ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຄ຺ໂຄ, ນ ທ຺ເວຘາປຖຠູໂຕຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ມຄ຺ໂຄຕິ ເກນຏ຺ເຐນ ມຄ຺ໂຄ? ນິພ຺ພານຄມນຏ຺ເຐນ, ນິພ຺ພານຕ຺ຖິເກຫິ ມຄ຺ຄນີຍຏ຺ເຐນ ຈ.

ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາຕິ ຣາຄາທີຫິ ມເລຫິ ອຠິຊ຺ຌາວິສມໂລຠາທີຫິ ຈ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖາຍ. ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກມາຍາຕິ ໂສກສ຺ສ ຈ ປຣິເທວສ຺ສ ຈ ສມຕິກ຺ກມາຍ, ປຫານາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍາຕິ ກາຍິກທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ເຈຕສິກໂທມນສ຺ສສ຺ສ ຈາຕິ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍ, ນິໂຣຘາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎາຍສ຺ສ ອຘິຄມາຍາຕິ ຎາໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ປຕ຺ຕິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ໂລກິໂຍ ສຕິປຏ຺ຐານມຄ຺ໂຄ ຠາວິໂຕ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຎາຍສ຺ສ ອຘິຄມາຍາ’’ຕິ. ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາຕິ ຕຓ຺ຫາວານວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມສ຺ສ ອມຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ, ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ມຄ຺ໂຄ ຠາວິໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ນິພ຺ພານສຈ຺ຉິກິຣິຍໍ ສາເຘຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາ’’ຕິ.

ເອວໍ ຠຄວຕາ ສຕ຺ຕຫິ ປເທຫິ ເອກາຍນມຄ຺ຄສ຺ສ ວຓ຺ໂຓ ຠາສິໂຕ, ໂສ ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸສ຺ສາຫຊນນຕ຺ຖໍ. ວຓ຺ຓຠາສນຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ – ‘‘ອຍໍ ກິຣ ມຄ຺ໂຄ ຫທຍສນ຺ຕາປຠູຕໍ ໂສກໍ, ວາຈາວິປ຺ປລາປຠູຕໍ ປຣິເທວໍ, ກາຍິກອສາຕຠູຕໍ ທຸກ຺ຂໍ, ເຈຕສິກອສາຕຠູຕໍ ໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຸປທ຺ທເວ ຫຣຕິ. ວິສຸທ຺ຘິໍ, ຎາຍໍ, ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ຕໂຍ ວິເສເສ ອາວຫຕີ’’ຕິ ອຸສ຺ສາຫຊາຕາ ອິມໍ ເທສນໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ ປຣິຍາປຸຓິຕພ຺ພໍ, ຘາເຣຕພ຺ພໍ, ອິມຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ. ອິຕິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸສ຺ສາຫຊນນຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓໍ ອຠາສິ ກມ຺ພລວາຓິຊາທໂຍ ກມ຺ພລາທີນໍ ວຓ຺ຓໍ ວິຍ.

ຍທິທນ຺ຕິ ນິປາໂຕ, ເຍ ອິເມຕິ ອຍມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ເຕນ ‘‘ນ ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາ, ນ ອຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ສຕິປຏ຺ຐານປຣິຈ຺ເຉທໍ ທີເປຕິ. ສຕິປຏ຺ຐານາຕິ ຕໂຍ ສຕິປຏ຺ຐານາ ສຕິໂຄຈໂຣປິ, ຕິຘາ ປຏິປນ຺ເນສຸ ສາວເກສຸ ສຕ຺ຖຸໂນ ປຏິຆານຸນຍວີຕິວຕ຺ຕຕາປິ, ສຕິປິ. ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ເທເສສ຺ສາມິ ຕໍ ສຸຓາຖ. ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍສ຺ສ ສມຸທໂຍ? ອາຫຣສມຸທຍາ ກາຍສມຸທໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໕.໔໐໘) ຫິ ສຕິໂຄຈໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ‘‘ກາໂຍ ອຸປຏ຺ຐານໍ, ໂນ ສຕິ, ສຕິ ອຸປຏ຺ຐານຎ຺ເຈວ ສຕິ ຈາ’’ຕິອາທີສຸປິ (ປຏິ. ມ. ໒.໓໕). ຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ – ປຕິຏ຺ຐາຕິ ອສ຺ມິນ຺ຕິ ປຏ຺ຐານໍ. ກາ ປຕິຏ຺ຐາຕິ? ສຕິ. ສຕິຍາ ປຏ຺ຐານໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ. ປຘານໍ ຐານນ຺ຕິ ວາ ປຏ຺ຐານໍ. ສຕິຍາ ປຏ຺ຐານໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ຫຕ຺ຖິຏ຺ຐານອສ຺ສຏ຺ຐານາທີນິ ວິຍ.

‘‘ຕໂຍ ສຕິປຏ຺ຐານາ, ຍທຣິໂຍ ເສວຕິ, ຍທຣິໂຍ ເສວມາໂນ ສຕ຺ຖາ ຄຓມນຸສາສິຕຸມຣຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໑໑) ເອຕ຺ຖ ຕິຘາ ປຏິປນ຺ເນສຸ ສາວເກສຸ ສຕ຺ຖຸໂນ ປຏິຆານຸນຍວີຕິວຕ຺ຕຕາ ສຕິປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ປຏ຺ຐເປຕພ຺ພໂຕ ປຏ຺ຐານໍ, ປວຕ຺ຕຍິຕພ຺ພໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກນ ປຏ຺ຐເປຕພ຺ໂພຕິ? ສຕິຍາ. ສຕິຍາ ປຏ຺ຐານໍ ສຕິປຏ຺ຐານນ຺ຕິ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ປຣິປູເຣນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໑໔໗; ສໍ. ນິ. ໕.໙໘໙) ປນ ສຕິເຍວ ສຕິປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ປຕິຏ຺ຐາຕີຕິ ປຏ຺ຐານໍ, ອຸປຏ຺ຐາຕິ ໂອກ຺ກນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕິເຍວ ປຏ຺ຐານໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ. ອຖ ວາ ສຣຓຏ຺ເຐນ ສຕິ, ອຸປຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ປຏ຺ຐານໍ, ອິຕິ ສຕິ ຈ ສາ ປຏ຺ຐານຎ຺ຈາຕິປິ ສຕິປຏ຺ຐານໍ. ອິທມິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ‘‘ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ ພຫຸວຈນໍ ກຕນ຺ຕິ? ສຕີນໍ ພຫຸຕ຺ຕາ. ອາຣມ຺ມຓເຠເທນ ຫິ ພຫຸກາ ສຕິໂຍ. ອຖ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ກສ຺ມາ ເອກວຈນນ຺ຕິ? ມຄ຺ຄນຏ຺ເຐນ ເອກຕ຺ຕາ. ຈຕສ຺ໂສປິ ຫິ ເອຕາ ສຕິໂຍ ມຄ຺ຄນຏ຺ເຐນ ເອກຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ວຸຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ມຄ຺ໂຄຕິ ເກນຏ຺ເຐນ ມຄ຺ໂຄ? ນິພ຺ພານມຄ຺ຄນຏ຺ເຐນ, ນິພ຺ພານຕ຺ຖິເກຫິ ມຄ຺ຄນີຍຏ຺ເຐນ ຈາ’’ຕິ. ຈຕສ຺ໂສປິ ເຈຕາ ອປຣຠາເຄ ກາຍາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ນິພ຺ພານຕ຺ຖິເກຫິ ມຄ຺ຄິຍນ຺ຕີຕິ ຕສ຺ມາ ຈຕສ຺ໂສປິ ເອໂກ ມຄ຺ໂຄຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ວຈນານຸສນ຺ຘິນາ ສານຸສນ຺ຘິກາວ ເທສນາ ໂຫຕິ.

ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ. ກາເຍຕິ ຣູປກາເຍ. ກາຍານຸປສ຺ສີຕິ ກາຍໍ ອນຸປສ຺ສນສີໂລ, ກາຍໍ ວາ ອນຸປສ຺ສມາໂນ. ອຍຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ກາຍໍ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີນໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອນຸປສ຺ສນານໍ ວເສນ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ, ໂນ ນິຈ຺ຈໂຕ, ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ, ໂນ ສຸຂໂຕ, ອນຕ຺ຕໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ, ໂນ ອຕ຺ຕໂຕ, ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ໂນ ນນ຺ທຕິ, ວິຣຊ຺ຊຕິ, ໂນ ຣຊ຺ຊຕິ, ນິໂຣເຘຕິ, ໂນ ສມຸເທຕິ, ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ, ໂນ ອາທິຍຕິ. ໂສ ຕໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕິ, ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ສຸຂສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕິ, ອນຕ຺ຕໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕິ, ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ໂຕ ນນ຺ທິໍ ປຊຫຕິ, ວິຣຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຣາຄໍ ປຊຫຕິ, ນິໂຣເຘນ຺ໂຕ ສມຸທຍໍ ປຊຫຕິ, ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອາທານໍ ປຊຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ວິຫຣຕີຕິ ອິຣີຍຕິ. ອາຕາປີຕິ ຕີສຸ ຠເວສຸ ກິເລເສ ອາຕປຕີຕິ ອາຕາໂປ, ວີຣິຍສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ອາຕາໂປ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອາຕາປີ. ສມ຺ປຊາໂນຕິ ສມ຺ປຊຎ຺ຎສງ຺ຂາເຕນ ຎາເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສຕິມາຕິ ກາຍປຣິຄ຺ຄາຫິກາຍ ສຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຍໍ ປນ ຍສ຺ມາ ສຕິຍາ ອາຣມ຺ມຓໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍ ອນຸປສ຺ສຕິ. ນ ຫິ ສຕິວິຣຫິຕສ຺ສ ອນຸປສ຺ສນາ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ເຕເນວາຫ ‘‘ສຕິຎ຺ຈ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພຕ຺ຖິກໍ ວທາມີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໔). ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ‘‘ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ຍສ຺ມາ ອນາຕາປິໂນ ອນ຺ໂຕສງ຺ເຂໂປ ອນ຺ຕຣາຍກໂຣ ໂຫຕິ, ອສມ຺ປຊາໂນ ອຸປາຍປຣິຄ຺ຄເຫ ອນຸປາຍປຣິວຊ຺ຊເນ ຈ ສມ຺ມຸຍ຺ຫຕິ, ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ອຸປາຍາປຣິຈ຺ຈາເຄ ອນຸປາຍາປຣິຄ຺ຄເຫ ຈ ອສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ເຕນສ຺ສ ຕໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ອານຸຠາເວນ ຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕສໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ’’ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານໍ ສມ຺ປໂຍຄງ຺ຄຎ຺ຊສ຺ສ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປຫານງ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ວິເນຍ຺ຍາຕິ ຕທງ຺ຄວິນເຍນ ວາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິນເຍນ ວາ ວິນຍິຕ຺ວາ. ໂລເກຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ກາເຍ. ກາໂຍ ຫິ ອິຘ ລຸຊ຺ຊນປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂລໂກຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ນ ກາຍມຕ຺ເຕເຍວ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ ປຫີຍຕິ, ເວທນາທີສຸປິ ປຫີຍຕິ ເອວ. ຕສ຺ມາ ‘‘ປຎ຺ຈປິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ໂລໂກ’’ຕິ ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໓໖໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ໂລກສງ຺ຂາຕຕ຺ຕາ ວາ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣນເຍເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ໂລໂກ, ສ຺ເວວ ກາໂຍ ໂລໂກ’’ຕິ, ອຍເມເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມິໍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ ວິເນຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ເວທນາສູຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ, ຕາ ຈ ໂລກິຍາ ເອວ, ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ໂລກິຍໍ, ຕຖາ ຘມ຺ມາ. ຍຖາ ປນ ເວທນາ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພາ, ຕຖາ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ເອສ ເວທນານຸປສ຺ສີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອສ ນໂຍ ຈິຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ. ກຖຎ຺ຈ ເວທນາ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພາຕິ? ສຸຂາ ຕາວ ເວທນາ ທຸກ຺ຂໂຕ, ທຸກ຺ຂາ ສລ຺ລໂຕ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ອນິຈ຺ຈໂຕ. ຍຖາຫ –

‘‘ໂຍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂໂຕ ອທ຺ທ, ທຸກ຺ຂມທ຺ທກ຺ຂິ ສລ຺ລໂຕ;

ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ສນ຺ຕໍ, ອທ຺ທກ຺ຂິ ນໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ;

ສ ເວ ສມ຺ມທ຺ທໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ອຸປສນ຺ໂຕ ຈຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ສພ຺ພາ ເອວ ເຈຕາ ທຸກ຺ຂາຕິປິ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈິ ເວທຍິຕໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂສ຺ມິນ຺ຕິ ວທາມີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໕໙). ສຸຂທຸກ຺ຂໂຕປິ ຈ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພາ, ຍຖາຫ – ‘‘ສຸຂາ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ເວທນາ ຐິຕິສຸຂາ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໕) ສພ຺ພໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ອປິຈ ອນິຈ຺ຈາທິສຕ຺ຕອນຸປສ຺ສນາວເສນປິ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພາ.

ຈິຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸປິ ຈິຕ຺ຕໍ ຕາວ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິສຫຊາຕຠູມິກມ຺ມວິປາກກິຣິຍາທິນານຕ຺ຕເຠທານໍ ອນິຈ຺ຈາທິອນຸປສ຺ສນານໍ ສຣາຄາທີນຎ຺ຈ ເຠທານໍ ວເສນ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ມາ ສລກ຺ຂຓສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓານໍ ສຸຎ຺ຎຕຘມ຺ມສ຺ສ ອນິຈ຺ຈາທິສຕ຺ຕອນຸປສ຺ສນານໍ ‘‘ສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ທ’’ນ຺ຕິອາທີນຎ຺ຈ ປເຠທານໍ ວເສນ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ທີຆມຊ຺ຌິມຏ຺ຐກຖາສຸ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໗໓ ອາທໂຍ; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐໕ ອາທໂຍ) ສຕິປຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒. ສຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖໘. ທຸຕິເຍ ສໂຕຕິ ກາຍາທິອນຸປສ຺ສນາສຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສມ຺ປຊາໂນຕິ ຈຕຸສມ຺ປຊຎ຺ຎປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຄມນໍ, ປຏິກ຺ກນ຺ຕໍ ນິວຕ຺ຕນໍ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ລພ຺ຠຕິ. ຄມເນ ຕາວ ປຸຣໂຕ ກາຍໍ ອຠິຫຣນ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກມຕິ ນາມ, ປຏິນິວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ປຏິກ຺ກມຕິ ນາມ. ຐາເນປິ ຐິຕໂກວ ກາຍໍ ປຸຣໂຕ ໂອນມນ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກມຕິ ນາມ, ປຈ຺ຉໂຕ ອປນາເມນ຺ໂຕ ປຏິກ຺ກມຕິ ນາມ. ນິສຊ຺ຊາຍປິ ນິສິນ຺ນໂກວ ອາສນສ຺ສ ປຸຣິມອງ຺ຄາຠິມຸໂຂ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກມຕິ ນາມ, ປຈ຺ຉິມອງ຺ຄປ຺ປເທສໍ ປຈ຺ຈາສໍສຣນ຺ໂຕ ປຏິກ຺ກມຕິ ນາມ. ນິປຊ຺ຊເນປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສພ຺ພກິຈ຺ຈກາຣີ, ສມ຺ປຊຎ຺ຎສ຺ເສວ ວາ ກາຣີ. ໂສ ຫິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາທີສຸ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ກໂຣເຕວ, ນ ກຕ຺ຖຈິ ສມ຺ປຊຎ຺ຎວິຣຫິໂຕ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ຕຕ຺ຖ ອຠິກ຺ກມນຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຈິຕ຺ຕວເສເນວ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ເມ ເອຕ຺ຖ ຄເຕນ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ, ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ອຕ຺ໂຖຕິ ເຈຕິຍທສ຺ສນໂພຘິທສ຺ສນສງ຺ຆທສ຺ສນເຖຣທສ຺ສນອສຸຠທສ຺ສນາທິວເສນ ຘມ຺ມໂຕ ວຑ຺ຒິ. ເຈຕິຍໍ ທິສ຺ວາປິ ຫິ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ, ສງ຺ຆທສ຺ສເນນ ສງ຺ຆາຣມ຺ມຓໍ ປີຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕເທວ ຂຍໂຕ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ມຫາວິຫາຣສ຺ມິຎ຺ຫິ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ມຫາເຈຕິຍໍ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ຕິໍສສຫສ຺ສຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ, ຕຖາ ປຈ຺ຉິມທ຺ວາເຣ ອຸຕ຺ຕຣທ຺ວາເຣ ປາຈີນທ຺ວາເຣ ຈ, ຕຖາ ປຎ຺ຫມຓ຺ຑປຏ຺ຐາເນ ອຠຍວາປິປາຬິຍໍ, ຖູປາຣາມທ຺ວາເຣ ນຄຣສ຺ສ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣ ອນຸຣາຘວາປິປາຬິຍໍ.

ມຫາອຣິຍວໍສຠາຓກຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ ‘‘ກິໍ ຕຸມ຺ເຫ ວທຖ, ມຫາເຈຕິຍສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ກຸຈ຺ຉິເວທິກາຍ ເຫຏ຺ຐິມຠາຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຎາຍນຏ຺ຐາເນ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ທ຺ເວ ປາທາ ສກ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ ສມໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ເອກປທຸທ຺ຘາເຣ ຕິໍສຕິໍສ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສູຕິ ສກ຺ກາ ວຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອປໂຣ ປນ ມຫາເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ມຫາເຈຕິຍຕເລ ອາກິຓ຺ຓວາລິກາຍ ພຫຸຕຣາ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເຖເຣ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ໂອວາເທ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອສຸຠໍ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕເທວ ຂຍໂຕ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ຕສ຺ມາ ເອເຕສໍ ທສ຺ສນໍ ສາຕ຺ຖໍ. ເກຈິ ປນ – ‘‘ອາມິສໂຕປິ ວຑ຺ຒິ ອຕ຺ໂຖເຍວ, ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄຫາຍ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ຄມເນ ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ? ເຈຕິຍທສ຺ສນໍ ຕາວ ສາຕ຺ຖໍ. ສເຈ ປນ ເຈຕິຍສ຺ສ ມຫາປູຊາຍ ທສທ຺ວາທສໂຍຊນນ຺ຕເຣ ປຣິສາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ວິຠວານຸຣູປາ ອິຕ຺ຖິໂຍປິ ປຸຣິສາປິ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມຣູປການິ ວິຍ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ ຈສ຺ສ ອິຏ຺ເຐ ອາຣມ຺ມເຓ ໂລໂຠ, ອນິຏ຺ເຐ ປຏິໂຆ, ອສມເປກ຺ຂເນ ໂມໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກາຍສໍສຄ຺ເຄ ກາຍສໍສຄ຺ຄາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຊີວິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານໍ ວາ ອນ຺ຕຣາໂຍ ຈ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຕໍ ຐານໍ ອສປ຺ປາຍໍ ໂຫຕິ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣອນ຺ຕຣາຍາຠາເວ ສປ຺ປາຍໍ. ສງ຺ຆທສ຺ສນມ຺ປິ ສາຕ຺ຖໍ. ສເຈ ປນ ອນ຺ໂຕຄາເມ ມຫາມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ກາເຣນ຺ເຕສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣເນວ ຊນສນ຺ນິປາໂຕ ເຈວ ອນ຺ຕຣາໂຍ ຈ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຕໍ ຐານໍ ອສປ຺ປາຍໍ, ອນ຺ຕຣາຍາຠາເວ ສປ຺ປາຍໍ. ມຫາປຣິວາຣານໍ ເຖຣານໍ ທສ຺ສເນປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອສຸຠທສ຺ສນມ຺ປິ ສາຕ຺ຖໍ. ຕທຕ຺ຖທີປນຕ຺ຖຎ຺ຈ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ເອໂກ ກິຣ ທຫຣຠິກ຺ຂຸ ສາມເຓຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຕ຺ຖາຍ ຄໂຕ. ສາມເຓໂຣ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອສຸຠໍ ທິສ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕເທວ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ຕີຓິ ຜລານິ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ທຫໂຣ ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ສາມເຓຣາ’’ຕິ ປກ຺ໂກສິ. ໂສ – ‘‘ມຍາ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວ ກຖາ ນາມ ນ ກຖິຕປຸພ຺ພາ, ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ທິວເສ ອຸປຣິວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ,’’ຕິ ປຏິວຈນໍ ອທາສິ. ‘‘ເອຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອກວຈເນເນວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມິນາ ຕາວ ມຄ຺ເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຍາ ຐິໂຕກາເສ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸຂາ ຫຸຕ຺ວາ ໂອໂລເກຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ເຕນ ປຕ຺ຕວິເສສເມວ ປາປຸຓິ. ເອວໍ ເອກໍ ອສຸຠໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຊນານໍ ອຕ຺ຖາຍ ຊາຕໍ. ເອວໍ ສາຕ຺ຖມ຺ປິ ປເນຕໍ ປຸຣິສສ຺ສ ມາຕຸຄາມາສຸຠໍ ອສປ຺ປາຍໍ, ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຈ ປຸຣິສາສຸຠໍ, ສຠາຄເມວ ສປ຺ປາຍນ຺ຕິ ເອວໍ ສປ຺ປາຍປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ.

ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕສາຕ຺ຖສປ຺ປາຍສ຺ສ ປນ ອຏ຺ຐຕິໍສກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິກໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານສງ຺ຂາຕໍ ໂຄຈຣໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣໂຄຈເຣ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ຄມນໍ ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ນາມ.

ຕສ຺ສາວິຠາວຕ຺ຖໍ ອິທໍ ຈຕຸກ຺ກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ຫຣຕິ ນ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ ນ ຫຣຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ປນ ເນວ ຫຣຕິ ນ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ຫຣຕິ ຈ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ ຈ.

ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ທິວສໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ຈ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕ຺ວາ ຕຖາ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຐມໍ ຍາມໍ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ, ປຈ຺ຉິມຍາເມປິ ນິສຊ຺ຊາຈງ຺ກເມຫິ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ, ປເຄວ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໂພຘິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ໂພຘິຣຸກ຺ເຂ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕາທີນິ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕຕິ. ໂສ ສຣີຣປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຕໂຍ ປລ຺ລງ຺ເກ ອຸສຸມໍ ຄາຫາເປນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເສນາສນໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕວ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສເຈ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ປວິສຕິ. ອຎ຺ຎໍ ເຈ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ໂສປານປາທມູເລ ຐຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ຄຫິຕຠຓ຺ຑໍ ວິຍ ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ປີຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ມຫນ຺ຕໍ ເຈຕິຍໍ ເຈ, ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ວນ຺ທິຕພ຺ພໍ, ຂຸທ຺ທກໍ ເຈ, ຕເຖວ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐສຸ ຐາເນສຸ ວນ຺ທິຕພ຺ພໍ. ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ໂພຘິຍງ຺ຄຓໍ ປຕ຺ເຕນາປິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ວິຍ ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂພຘິ ວນ຺ທິຕພ຺ພາ. ໂສ ເອວໍ ເຈຕິຍຎ຺ຈ ໂພຘິຎ຺ຈ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຏິສາມິຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິສາມິຕຠຓ຺ຑກໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄາມສມີເປ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ.

ອຖ ນໍ ມນຸສ຺ສາ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ໂຍ ໂນ ອາຄໂຕ’’ຕິ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາສນສາລາຍ ວາ ເຄເຫ ວາ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ທຕ຺ວາ ຍາວ ຠຕ຺ຕໍ ນ ນິຏ຺ຐາຕິ, ຕາວ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຘມ຺ມໍ ວາ ໂສຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ. ສເຈປິ ນ ກຖາເປນ຺ຕິ, ຊນສງ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມກຖາ ນາມ ກາຕພ຺ພາເຍວາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕິ. ຘມ຺ມກຖາ ຫິ ກມ຺ມຏ຺ຐານວິນິມຸຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວ ອາຫາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຍມາເນຫິປິ ມນຸສ຺ເສຫິ ອນຸຄໂຕວ ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເຕ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ.

ອຖ ນໍ ປຸເຣຕຣໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິຄາເມ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາ ສາມເຓຣທຫຣຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມສ຺ສ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ໂປຣາຓກຠິກ຺ຂູ ກິຣ ນ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ອາຈຣິໂຍ’’ຕິ ມຸຂໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉເທເນວ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕ ຕໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອເຕ ມນຸສ຺ສາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກິໍ ໂຫນ຺ຕິ, ມາຕິປກ຺ຂໂຕ ສມ຺ພນ຺ຘາ ປິຕິປກ຺ຂໂຕ’’ຕິ? ກິໍ ທິສ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຖາຕິ? ຕຸມ຺ເຫສຸ ເອເຕສໍ ເປມໍ ພຫຸມານນ຺ຕິ. ‘‘ອາວຸໂສ, ຍໍ ມາຕາປິຕູຫິປິ ທຸກ຺ກຣຕຣໍ, ຕໍ ເອເຕ ອມ຺ຫາກໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ປຕ຺ຕຈີວຣມ຺ປິ ໂນ ເອເຕສໍ ສນ຺ຕກເມວ, ເອເຕສໍ ອານຸຠາເວນ ເນວ ຠເຍ ຠຍໍ, ນ ຉາຕເກ ຉາຕກໍ ຊານາມ, ເອທິສາ ນາມ ອມ຺ຫາກໍ ອຸປກາຣິໂນ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ເຕສໍ ຄຸເຓ ກຖຍນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຫຣຕິ ນ ປຈ຺ຈາຫຣຕີຕິ.

ຍສ຺ສ ປນ ປເຄວ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມຊເຕໂຊ ປຊ຺ຊລຕິ, ອນຸປາທິຓ຺ຓກໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຸປາທິຓ຺ຓກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສຣີຣໂຕ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານວີຖິໍ ນາໂຣຫຕິ, ໂສ ປເຄວ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເວຄສາວ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ໂຄຣູປານໍ ນິກ຺ຂມນເວລາຍເມວ ຄາມໍ ຍາຄຸຠິກ຺ຂາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ລຠິຕ຺ວາ ອາສນສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິວຕິ. ອຖສ຺ສ ທ຺ວິຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຊ຺ໂຌຫຣຓມຕ຺ເຕເນວ ກມ຺ມຊເຕໂຊ ອຸປາທິຓ຺ຓກໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອນຸປາທິຓ຺ຓກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຆຏສເຕນ ນ຺ຫາໂຕ ວິຍ ເຕໂຊຘາຕຸປຣິຬາຫນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສນ ຍາຄຸໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ມຸຂຎ຺ຈ ໂຘວິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາຠຕ຺ເຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກຕ຺ວາ ອວເສສຏ຺ຐາເນ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສນ ອາຫາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂປງ຺ຂານຸໂປງ຺ຂໍ ອຸປຏ຺ຐຫມານໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ ນ ຫຣຕີຕິ. ເອທິສາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ຍາຄຸໍ ປິວິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘສາສເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ ນາມ ຄຓນປຖໍ ວີຕິວຕ຺ຕາ. ສີຫຬທີເປເຍວ ເຕສຸ ເຕສຸ ຄາເມສຸ ອາສນສາລາຍໍ ນ ຕໍ ອາສນມຕ຺ຖິ, ຍຕ຺ຖ ຍາຄຸໍ ປິວິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ນຕ຺ຖີຕິ.

ໂຍ ປນ ປມາທວິຫາຣີ ໂຫຕິ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ, ສພ຺ພວຕ຺ຕານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວິຘເຈໂຕວິນິພນ຺ຘພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນາມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິປິ ສຎ຺ຎໍ ອກຕ຺ວາ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ອນນຸໂລມິເກນ ຄິຫິສໍສຄ຺ເຄນ ສໍສຏ຺ໂຐ ຈຣິຕ຺ວາ ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຈ ຕຸຈ຺ໂຉ ນິກ຺ຂມຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເນວ ຫຣຕິ ນ ປຈ຺ຈາຫຣຕີຕິ.

ໂຍ ປນາຍໍ ຫຣຕິ ຈ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ ຈາຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕິກວຕ຺ຕວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຕກາມາ ຫິ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ທສປິ ວີສມ຺ປິ ຕິໍສມ຺ປິ ຈຕ຺ຕາລີສມ຺ປິ ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ສຕມ຺ປິ ເອກໂຕ ວສນ຺ຕາ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ‘‘ອາວຸໂສ, ຕຸມ຺ເຫ ນ ອິຓຏ຺ຏາ, ນ ຠຍຏ຺ຏາ, ນ ຊີວິກາປກຕາ ປພ຺ພຊິຕາ, ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາມາ ປເນຕ຺ຖ ປພ຺ພຊິຕາ, ຕສ຺ມາ ຄມເນ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສໍ ຄມເນເຍວ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫຖ, ຐາເນ, ນິສຊ຺ຊາຍ, ສຍເນ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສໍ ສຍເນເຍວ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ເຕ ເອວໍ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອຑ຺ຒອຸສຠອຸສຠອຑ຺ຒຄາວຸຕຄາວຸຕນ຺ຕເຣສຸ ປາສາຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ຕາວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສເຈ ກສ຺ສຈິ ຄມເນ ກິເລໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ນໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຖສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ຕິຏ຺ຐຕິ, ໂສ ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຕຸຍ຺ຫໍ ອຸປ຺ປນ຺ນວິຕກ຺ກໍ ຊານາຕິ, ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ເຕ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ປຏິໂຈເທຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອຣິຍຠູມິໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ນິສີທຕີຕິ ໂສ ເອວ ນໂຍ. ອຣິຍຠູມິໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕປິ, ຕໍ ກິເລສໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕວ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ກມ຺ມຏ຺ຐານວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ປາທໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ. ອຸທ຺ຘຣຕິ ເຈ, ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຸຣິມປເທສໍເຍວ ເອຕິ ອາລິນ຺ທກວາສີ ມຫາຜຸສ຺ສເທວຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ.

ໂສ ກິຣ ເອກູນວີສຕິ ວສ຺ສານິ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕິກວຕ຺ຕໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ເອວ ວິຫາສິ. ມນຸສ຺ສາປິ ສຸທໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ກສນ຺ຕາ ຈ ວປນ຺ຕາ ຈ ມທ຺ທນ຺ຕາ ຈ ກມ຺ມານິ ຈ ກໂຣນ຺ຕາ ເຖຣໍ ຕຖາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອຍໍ ເຖໂຣ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຄ຺ຄມູຬ຺ໂຫ, ອຸທາຫຸ ກິຎ຺ຈິ ປມຸຏ຺ໂຐ’’ຕິ ສມຸລ຺ລປນ຺ຕິ. ໂສ ຕໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕເນວ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວີສຕິວສ຺ສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕທິວເສ ຈສ຺ສ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ອງ຺ຄຸລີຫິ ທີປໍ ອຸຊ຺ຊາເລຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຫາຣາຊາໂນ ສກ຺ໂກ ຈ ເທວານມິນ຺ໂທ ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ສຫມ຺ປຕິ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄມໍສຸ. ຕຎ຺ຈ ໂອຠາສໍ ທິສ຺ວາ ວນວາສີມຫາຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ຕໍ ທຸຕິຍທິວເສ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ອາຍສ຺ມໂຕ ສນ຺ຕິເກ ໂອຠາໂສ ອໂຫສິ, ກິໍ ໂສ ໂອຠາໂສ’’ຕິ? ເຖໂຣ ວິກ຺ເຂປໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ໂອຠາໂສ ນາມ ທີໂປຠາໂສປິ ໂຫຕິ, ມຓິໂອຠາໂສປີ’’ຕິ ເອວມາທິມາຫ. ຕໂຕ ‘‘ປຏິຈ຺ຉາເທຖ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ນິພທ຺ໂຘ ອາມາຕິ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈສິ.

ກາຬວລ຺ລິມຓ຺ຑປວາສີມຫານາຄຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ຈ. ໂສປິ ກິຣ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕິກວຕ຺ຕໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຕາວ ‘‘ຠຄວໂຕ ມຫາປຘານໍ ປູເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຐານຈງ຺ກມເມວ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ປຸນ ໂສຬສ ວສ຺ສານິ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕິກວຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ກມ຺ມຏ຺ຐານຍຸຕ຺ເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ປາທໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ຘເຏ ປຏິນິວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ຄາມສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຄາວີ ນຸ ປພ຺ພຊິໂຕ ນູ’’ຕິ ອາສງ຺ກນີຍປເທເສ ຐຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ກຈ຺ຉກຣກໂຕ ອຸທເກນ ປຕ຺ຕໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ອຸທກຄຓ຺ຑູສໍ ກໂຣຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ‘‘ມາ ເມ ຠິກ຺ຂໍ ທາຕຸໍ ວາ ວນ຺ທິຕຸໍ ວາ ອາຄເຕ ມນຸສ຺ເສ ‘ທີຆາຍຸກາ ໂຫຖາ’ຕິ ວຈນມຕ຺ເຕນາປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານວິກ຺ເຂໂປ ອໂຫສີ’’ຕິ ‘‘ອຊ຺ຊ, ຠນ຺ເຕ, ກຕິມີ’’ຕິ ທິວສໍ ວາ ຠິກ຺ຂຸຄຓນໍ ວາ ປຎ຺ຫໍ ວາ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ປນ ອຸທກໍ ຄິລິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕິ. ສເຈ ທິວສາທິປຸຈ຺ຉກາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ນິກ຺ຂມນເວລາຍໍ ຄາມທ຺ວາເຣ ນິຏ຺ຐຸຠິຕ຺ວາ ຍາຕິ.

ກລມ຺ພຕິຕ຺ຖວິຫາເຣ ວສ຺ສູປຄຕາ ປຎ຺ຎາສ ຠິກ຺ຂູ ວິຍ ຈ. ເຕ ກິຣ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມິຍໍ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ອກໍສຸ – ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນາລປິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຄາມຎ຺ຈ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ຕາ ອຸທກຄຓ຺ຑູສໍ ກຕ຺ວາ ປວິສິໍສຸ. ທິວສາທີສຸ ປຸຈ຺ຉິເຕສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຏິປຊ຺ຊິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ ນິຏ຺ຐຸຠນໍ ທິສ຺ວາ ຊານິໍສຸ – ‘‘ອຊ຺ເຊໂກ ອາຄໂຕ, ອຊ຺ຊ ທ຺ເວ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອເຕ ອມ຺ເຫເຫວ ສທ຺ຘິໍ ນ ສລ຺ລປນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ປິ. ຍທິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນ ສລ຺ລປນ຺ຕິ, ອທ຺ຘາ ວິວາທຊາຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ເອຖ ເນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຂມາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ສພ຺ເພ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາສາຍ ຠິກ຺ຂູສຸ ທ຺ເວປິ ຠິກ຺ຂູ ເອໂກກາເສ ນາທ຺ທສໍສຸ. ຕໂຕ ໂຍ ເຕສຸ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ, ໂສ ອາຫ – ‘‘ນ ໂຠ ກລຫກາຣການໍ ໂອກາໂສ ອີທິໂສ ໂຫຕິ, ສຸສມ຺ມຏ຺ຐໍ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ໂພຘິຍງ຺ຄຓໍ, ສຸນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ສມ຺ມຊ຺ຊນິໂຍ, ສຸປຏ຺ຐິຕໍ ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ຕໂຕວ ນິວຕ຺ຕາ. ເຕປິ ຠິກ຺ຂູ ອນ຺ໂຕເຕມາເສເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ມຫາປວາຣຓາຍໍ ວິສຸທ຺ຘິປວາຣຓໍ ປວາເຣສຸໍ.

ເອວໍ ກາຬວລ຺ລິມຓ຺ຑປວາສີ ມຫານາຄຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ, ກລມ຺ພຕິຕ຺ຖວິຫາເຣ ວສ຺ສູປຄຕາ ຠິກ຺ຂູ ວິຍ ຈ ກມ຺ມຏ຺ຐານຍຸຕ຺ເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ປາທໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ຄາມສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸທກຄຓ຺ຑູສໍ ກຕ຺ວາ ວີຖິໂຍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ສຸຣາໂສຓ຺ຑຘຸຕ຺ຕາທໂຍ ກລຫກາຣກາ ຈຓ຺ຑຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທໂຍ ວາ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ວີຖິໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣມາໂນ ນ ຕຸຣິຕຕຸຣິໂຕ ວິຍ ຊເວນ ຄຈ຺ຉຕິ. ນ ຫິ ຊເວນ ປິຓ຺ຑປາຕິກຘຸຕງ຺ຄໍ ນາມ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖິ. ວິສມຠູມິຠາຄປຕ຺ຕໍ ປນ ອຸທກສກຏໍ ວິຍ ນິຈ຺ຈໂລ ຫຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ອນຸຆຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ຈ ທາຕຸກາມໍ ວາ ອທາຕຸກາມໍ ວາ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ຕທນຸຣູປໍ ກາລໍ ອາຄເມນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄາເມ ວາ ພຫິຄາເມ ວາ ວິຫາຣເມວ ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຖາຜາສຸເກ ປຕິຣູເປ ໂອກາເສ ນິສີທິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອກ຺ຂພ຺ຠຎ຺ຊນວຓເລປນປຸຕ຺ຕມໍສູປມາວເສນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ, ເນວ ທວາຍ ນ ມທາຍ ນ ມຓ຺ຑນາຍ ນ ວິຠູສນາຍ…ເປ… ຠຸຕ຺ຕາວີ ຈ ອຸທກກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຠຕ຺ຕກິລມຖໍ ປຏິປສ຺ສມ຺ເຠຕ຺ວາ ຍຖາ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປຸຣິມຍາມໍ ປຈ຺ຉິມຍາມຎ຺ຈ ກມ຺ມຏ຺ຐານເມວ ມນສິກໂຣຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຫຣຕິ ຈ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ ຈາຕິ.

ອິມໍ ປນ ຫຣຓປຈ຺ຈາຫຣຓສງ຺ຂາຕໍ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕິກວຕ຺ຕໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ຍທິ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປຐມວເຍ ເອວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ໂນ ເຈ ປຐມວເຍ ປາປຸຓາຕິ, ອຖ ມຊ຺ຌິມວເຍ ປາປຸຓາຕິ. ໂນ ເຈ ມຊ຺ຌິມວເຍ ປາປຸຓາຕິ, ອຖ ປຈ຺ຉິມວເຍ ປາປຸຓາຕິ, ໂນ ເຈ ປຈ຺ຉິມວເຍ ປາປຸຓາຕິ, ອຖ ມຣຓສມເຍ. ໂນ ເຈ ມຣຓສມເຍ ປາປຸຓາຕິ, ອຖ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ໂນ ເຈ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປາປຸຓາຕິ, ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ. ໂນ ເຈ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ອຖ ພຸທ຺ຘານໍ ສມ຺ມຸຂີຠາເວ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ໂຎ ວາ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍ ມຫາປຎ຺ໂຎ ວາ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ມຫິທ຺ຘິໂກ ວາ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ, ຘຸຕວາໂທ ວາ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ມຫາກສ຺ສໂປ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂກ ວາ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ, ວິນຍຘໂຣ ວາ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ອຸປາລິ, ຘມ຺ມກຖິໂກ ວາ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ປຸຓ຺ໂຓ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕ, ອາຣຎ຺ຎິໂກ ວາ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ເຣວໂຕ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ວາ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ອານນ຺ໂທ, ສິກ຺ຂາກາໂມ ວາ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ຣາຫຸໂລ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ໂຕຕິ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຈຕຸກ຺ເກ ຍ຺ວາຍໍ ຫຣຕິ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ ຈ, ຕສ຺ສ ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ສິຂາປຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຠິກ຺ກມາທີສຸ ປນ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນໍ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ຕໍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ອຠິກ຺ກມນ຺ໂຕ ວາ ປຏິກ຺ກມນ຺ໂຕ ວາ ຍຖາ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊນາ ອຠິກ຺ກມາທີສຸ – ‘‘ອຕ຺ຕາ ອຠິກ຺ກມຕິ, ອຕ຺ຕນາ ອຠິກ຺ກໂມ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ອຫໍ ອຠິກ຺ກມາມິ, ມຍາ ອຠິກ຺ກໂມ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ ວາ ສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກມາມີຕິ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນ ເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ວາໂຍຘາຕຸ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຊນຍມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອິຕິ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາຣວເສນ ອຍໍ ກາຍສມ຺ມໂຕ ອຏ຺ຐິສງ຺ຆາໂຏ ອຠິກ຺ກມຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ອຠິກ຺ກມໂຕ ເອເກກປາທຸທ຺ຘຣເຓ ປຖວີຘາຕຸ ອາໂປຘາຕູຕິ ທ຺ເວ ຘາຕຸໂຍ ໂອມຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ມນ຺ທາ, ອິຕຣາ ທ຺ເວ ອຘິມຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ພລວຕິໂຍ, ຕຖາ ອຕິຫຣຓວີຕິຫຣເຓສຸ, ໂວສ຺ສຊ຺ຊເນ ເຕໂຊຘາຕຸ ວາໂຍຘາຕູຕິ ທ຺ເວ ຘາຕຸໂຍ ໂອມຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ມນ຺ທາ, ອິຕຣາ ທ຺ເວ ອຘິມຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ພລວຕິໂຍ, ຕຖາ ສນ຺ນິກ຺ເຂປນສນ຺ນິຣຸມ຺ຠເນສຸ.

ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ຘຣເຓ ປວຕ຺ຕາ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ອຕິຫຣຓໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ຕຖາ ອຕິຫຣເຓ ປວຕ຺ຕາ ວີຕິຫຣຓໍ, ວີຕິຫຣເຓ ປວຕ຺ຕາ ໂວສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ໂວສ຺ສຊ຺ຊເນ ປວຕ຺ຕາ ສນ຺ນິກ຺ເຂປນໍ, ສນ຺ນິກ຺ເຂປເນ ປວຕ຺ຕາ ສນ຺ນິຣຸມ຺ຠນໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ປພ຺ພປພ຺ພໍ ສນ຺ຘິສນ຺ຘິ ໂອຘິໂອຘິ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຕກປາເລ ປກ຺ຂິຕ຺ຕຕິລານິ ວິຍ ຕຏຕຏາຍນ຺ຕາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂກ ເອໂກ ອຠິກ຺ກມຕິ, ກສ຺ສ ວາ ເອກສ຺ສ ອຠິກ຺ກມນໍ? ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຫິ ຘາຕູນໍເຍວ ຄມນໍ, ຘາຕູນໍ ຐານໍ, ຘາຕູນໍ ນິສຊ຺ຊາ, ຘາຕູນໍ ສຍນໍ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ໂກຏ຺ຐາເສ ສທ຺ຘິໍ ຣູເປນ –

‘‘ອຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕ ຈິຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ;

ອວີຈິມນຸສມ຺ພນ຺ໂຘ, ນທີໂສໂຕວ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. –

ເອວໍ ອຠິກ຺ກມາທີສຸ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນໍ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ນາມາຕິ.

ນິຏ຺ຐິໂຕ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕີ’’ຕິປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ.

ອາໂລກິເຕ ວິໂລກິເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອາໂລກິຕໍ ນາມ ປຸຣໂຕ ເປກ຺ຂນໍ, ວິໂລກິຕໍ ນາມ ອນຸທິສາເປກ຺ຂນໍ. ອຎ຺ຎານິປິ ເຫຏ຺ຐາ ອຸປຣິ ປຈ຺ຉໂຕ ອນຸເປກ຺ຂນວເສນ ໂອໂລກິຕອຸລ຺ໂລກິຕາປໂລກິຕານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ອິຘ ນ ຄຫິຕານິ, ສາຣຸປ຺ປວເສນ ປນ ອິມາເນວ ທ຺ເວ ຄຫິຕານິ. ອິມິນາ ວາ ມຸເຂນ ສພ຺ພານິປິ ຕານິ ຄຫິຕາເນວາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ອາໂລເກສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຈິຕ຺ຕວເສເນວ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ອຕ຺ຖປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທໍ ກາຍສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ນນ຺ທສ຺ສ ປຸຣຕ຺ຖິມາ ທິສາ ອາໂລເກຕພ຺ພາ ໂຫຕິ, ສພ຺ພໍ ເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ນນ຺ໂທ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ອາໂລເກຕິ ‘ເອວໍ ເມ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ອາໂລກຍໂຕ ນາຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສວິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ນນ຺ທສ຺ສ ປຈ຺ຉິມາ ທິສາ, ອຸຕ຺ຕຣາ ທິສາ, ທກ຺ຂິຓາ ທິສາ, ອຸທ຺ຘໍ, ອໂຘ, ອນຸທິສາ ອາໂລເກຕພ຺ພາ ໂຫຕິ, ສພ຺ພໍ ເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ນນ຺ໂທ ອນຸທິສໍ ອາໂລເກຕິ ‘ເອວໍ ເມ ອນຸທິສໍ ອາໂລກຍໂຕ’…ເປ… ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໙).

ອປິຈ ອິຘາປິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕເຈຕິຍທສ຺ສນາທິວເສເນວ ສາຕ຺ຖກຕາ ຈ ສປ຺ປາຍຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ປນ ອວິຊຫນເມວ ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ຕສ຺ມາ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນກມ຺ມຏ຺ຐານິເກຫິ ອຕ຺ຕໂນ ກມຏ຺ຐານວເສເນວ ກສິຓາທິກມ຺ມຏ຺ຐານິເກຫິ ວາ ປນ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວ ອາໂລກນວິໂລກນໍ ກາຕພ຺ພໍ.

‘‘ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕາ ນາມ ອາໂລເກຕາ ວາ ວິໂລເກຕາ ວາ ນຕ຺ຖິ, ‘ອາໂລເກສ຺ສາມີ’ຕິ ປນ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນ ເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ວາໂຍຘາຕຸ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຊນຍມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິຕິ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາຣວເສນ ເຫຏ຺ຐິມໍ ອກ຺ຂິທລໍ ອໂຘ ສີທຕິ, ອຸປຣິມໍ ອຸທ຺ຘໍ ລງ຺ເຆຕິ, ໂກຈິ ຍນ຺ຕເກນ ວິວຣນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປຊານນໍ ປເນຕ຺ຖ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ນາມ.

ອປິຈ ມູລປຣິຎ຺ຎາອາຄນ຺ຕຸກຕາວກາລິກຠາວວເສນເປຕ຺ຖ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມູລປຣິຎ຺ຎາວເສນ ຕາວ –

‘‘ຠວງ຺ຄາວຊ຺ຊນຎ຺ເຈວ, ທສ຺ສນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ;

ສນ຺ຕີຣຓໍ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໍ, ຊວນໍ ຠວຕິ ສຕ຺ຕມໍ’’.

ຕຕ຺ຖ ຠວງ຺ຄໍ ອຸປປຕ຺ຕິຠວສ຺ສ ອງ຺ຄກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ອາວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ກິຣິຍມໂນຘາຕຸ ອາວຊ຺ຊນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ, ຕນ຺ນິໂຣຘາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານໍ, ຕນ຺ນິໂຣຘາ ວິປາກມໂນຘາຕຸ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ, ຕນ຺ນິໂຣຘາ ວິປາກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ສນ຺ຕີຣຓກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ, ຕນ຺ນິໂຣຘາ ກິຣິຍມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ, ຕນ຺ນິໂຣຘາ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຊວນໍ ຊວຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຐມຊວເນປິ ‘‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖີ, ອຍໍ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ຣຊ຺ຊນທຸສ຺ສນມຸຍ຺ຫນວເສນ ອາໂລກິຕວິໂລກິຕໍ ນ ໂຫຕິ, ທຸຕິຍຊວເນປິ…ເປ… ສຕ຺ຕມຊວເນປິ. ເອເຕສຸ ປນ ຍຸທ຺ຘມຓ຺ຑເລ ໂຍເຘສຸ ວິຍ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍວເສນ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຕິເຕສຸ ‘‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖີ, ອຍໍ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ຣຊ຺ຊນາທິວເສນ ອາໂລກິຕວິໂລກິຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຕາເວຕ຺ຖ ມູລປຣິຎ຺ຎາວເສນ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ປນ ຣູເປ ອາປາຖມາຄເຕ ຠວງ຺ຄຈລນໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ສກກິຈ຺ຈນິປ຺ຜາທນວເສນ ອາວຊ຺ຊນາທີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ເຘສຸ ອວສາເນ ຊວນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ປຸພ຺ເພ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອາວຊ຺ຊນາທີນໍ ເຄຫຠູເຕ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ອາຄນ຺ຕຸກປຸຣິໂສ ວິຍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ຍຖາ ປຣເຄເຫ ກິຎ຺ຈິ ຍາຈິຕຸໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ອາຄນ຺ຕຸກປຸຣິສສ຺ສ ເຄຫສາມິເກສຸ ຕຸຓ຺ຫີມາສິເນສຸ ອາຓາກຣຓໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ອາວຊ຺ຊນາທີນໍ ເຄຫຠູເຕ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ອາວຊ຺ຊນາທີສຸປິ ອຣຊ຺ຊນ຺ເຕສຸ ອທຸສ຺ສນ຺ເຕສຸ ອມຸຍ຺ຫນ຺ເຕສຸ ຈ ຣຊ຺ຊນທຸສ຺ສນມຸຍ຺ຫນໍ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ອາຄນ຺ຕຸກຠາວວເສນ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຍານິ ປເນຕານິ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນປຣິໂຍສານານິ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕານິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມຫິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ອິຕ຺ຕຣານິ ຕາວກາລິການິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ເອກສ຺ມິໍ ຆເຣ ສພ຺ເພສຸ ມານຸສເກສຸ ມເຕສຸ ອວເສສສ຺ສ ເອກສ຺ສ ຕງ຺ຂຓໍເຍວ ມຣຓຘມ຺ມສ຺ສ ນ ຍຸຕ຺ຕາ ນຈ຺ຈຄີຕາທີສຸ ອຠິຣຕິ ນາມ, ເອວເມວ ເອກທ຺ວາເຣ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ອາວຊ຺ຊນາທີສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ມເຕສຸ ອວເສສສ຺ສ ຕງ຺ຂຓໍເຍວ ມຣຓຘມ຺ມສ຺ສ ຊວນສ຺ສາປິ ຣຊ຺ຊນທຸສ຺ສນມຸຍ຺ຫນວເສນ ອຠິຣຕິ ນາມ ນ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ເອວໍ ຕາວກາລິກຠາວວເສນ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອປິຈ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນເປຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ຈກ຺ຂຸ ເຈວ ຣູປາ ຈ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ, ທສ຺ສນໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຜສ຺ສາທິກາ ສງ຺ຂາຣາ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເອວເມເຕສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ສມວາເຍ ອາໂລກນວິໂລກນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂກ ເອໂກ ອາໂລເກຕິ, ໂກ ວິໂລເກຕິ? ຕຖາ ຈກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ, ຣູປໍ ຣູປາຍຕນໍ, ທສ຺ສນໍ ມນາຍຕນໍ, ເວທນາທໂຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ຘມ຺ມາຍຕນໍ, ເອວເມເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາຍຕນານໍ ສມວາເຍ ອາໂລກນວິໂລກນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂກ ເອໂກ ອາໂລເກຕິ, ໂກ ວິໂລເກຕິ? ຕຖາ ຈກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸ, ຣູປໍ ຣູປຘາຕຸ, ທສ຺ສນໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາທໂຍ ຘມ຺ມາ ຘມ຺ມຘາຕຸ, ເອວເມເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ສມວາເຍ ອາໂລກນວິໂລກນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂກ ເອໂກ ອາໂລເກຕິ, ໂກ ວິໂລເກຕິ? ຕຖາ ຈກ຺ຂຸ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ, ຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ, ອາວຊ຺ຊນໍ ອນນ຺ຕຣສມນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສຍນຕ຺ຖິວິຄຕປຈ຺ຈໂຍ, ອາໂລໂກ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ, ເວທນາທໂຍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈໂຍ. ເອວເມເຕສໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ສມວາເຍ ອາໂລກນວິໂລກນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂກ ເອໂກ ອາໂລເກຕິ, ໂກ ວິໂລເກຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນປິ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສມິຎ຺ຊິເຕ ປສາຣິເຕຕິ ປພ຺ພານໍ ສມິຎ຺ຊນປສາຣເຓ. ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕວເສເນວ ສມິຎ຺ຊນປສາຣຓໍ ອກຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາທານໍ ສມິຎ຺ຊນປສາຣຓປຈ຺ຈຍາ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ຕຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖປາເທ ອຕິຈິຣໍ ສມິຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວາ ປສາເຣຕ຺ວາ ວາ ຐິຕສ຺ສ ຂເຓ ຂເຓ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ນ ລຠຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຣິປຕຕິ, ວິເສສໍ ນາຘິຄຈ຺ຉຕິ. ກາເລ ສມິຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ກາເລ ປສາເຣນ຺ຕສ຺ສ ປນ ຕາ ເວທນາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຜາຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ວິເສສມຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຕ຺ເຖ ປນ ສຕິປິ ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ – ມຫາເຈຕິຍງ຺ຄເຓ ກິຣ ທຫຣຠິກ຺ຂູ ສຊ຺ຌາຍໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ປິຏ຺ຐິປສ຺ເສ ທຫຣຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ. ຕຕ຺ເຖໂກ ທຫໂຣ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣນ຺ໂຕ ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ປຕ຺ວາ ເຕເນວ ກາຣເຓນ ຄິຫີ ຊາໂຕ. ອປໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ປາທໍ ປສາເຣນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປສາເຣສິ, ອຏ຺ຐິໍ ອາຫຈ຺ຈ ປາໂທ ຌາຍິ. ອປໂຣ ວມ຺ມິເກ ປສາເຣສິ, ໂສ ອາສີວິເສນ ທຏ຺ໂຐ. ອປໂຣ ຈີວຣກຸຏິທຓ຺ຑເກ ປສາເຣສິ, ຕໍ ມຓິສປ຺ໂປ ຑໍສິ. ຕສ຺ມາ ເອວຣູເປ ອສປ຺ປາເຍ ອປສາເຣຕ຺ວາ ສປ຺ປາເຍ ປສາເຣຕພ຺ພໍ. ອິທເມຕ຺ຖ ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ.

ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ປນ ມຫາເຖຣວຕ຺ຖຸນາ ທີເປຕພ຺ພໍ – ມຫາເຖໂຣ ກິຣ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ໂນ ອນ຺ເຕວາສິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ກຖຍມາໂນ ສຫສາ ຫຕ຺ຖໍ ສມິຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ຍຖາຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ສຓິກໍ ສມິຎ຺ເຊສິ. ຕໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ສຫສາ ຫຕ຺ຖໍ ສມິຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ຍຖາຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ສຓິກໍ ສມິຎ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຫໍ, ອາວຸໂສ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກາຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ, ນ ເມ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຫຕ຺ໂຖ ສມິຎ຺ຊິຕປຸພ຺ໂພ, ອິທານິ ປນ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ກຖຍມາເນນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສມິຎ຺ຊິໂຕ, ຕສ຺ມາ ປຸນ ຍຖາຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ສມິຎ຺ເຊສິນ຺ຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ເອວຣູເປນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖາປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານາວິຊຫນເມວ ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕາ ນາມ ໂກຈິ ສມິຎ຺ຊນ຺ໂຕ ວາ ປສາເຣນ຺ໂຕ ວາ ນຕ຺ຖິ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣຈິຕ຺ຕກິຣິຍວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາເຣນ ປນ ສຸຕ຺ຕາກຑ຺ຒນວເສນ ທາຣຸຍນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາທລຬນໍ ວິຍ ສມິຎ຺ຊນປສາຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ປຣິຊານນໍ ປເນຕ຺ຖ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣເຓຕິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຆາຏິຈີວຣານໍ ນິວາສນປາຣຸປນວເສນ, ປຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂາປຏິຄ຺ຄຫຓາທິວເສນ ປຣິໂຠໂຄ ຘາຣຓໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆາຏິຈີວຣຘາຣເຓ ຕາວ ນິວາເສຕ຺ວາ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຈ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣໂຕ ອາມິສລາໂຠ, ‘‘ສີຕສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣເຍວ ຈ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ໂຖ ນາມ. ຕສ຺ສ ວເສນ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຸຓ຺ຫປກຕິກສ຺ສ ປນ ທຸພ຺ພລສ຺ສ ຈ ຈີວຣໍ ສຸຂຸມໍ ສປ຺ປາຍໍ, ສີຕາລຸກສ຺ສ ຆນໍ ທຸປຏ຺ຏໍ. ວິປຣີຕໍ ອສປ຺ປາຍໍ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຊິຓ຺ຓໍ ອສປ຺ປາຍເມວ. ອຄ຺ຄຬາທິທາເນນ ຫິສ຺ສ ຕໍ ປລິໂພຘກຣໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓທຸກູລາທິເຠທໍ ໂລຠນີຍຈີວຣໍ. ຕາທິສຎ຺ຫິ ອຣຎ຺ເຎ ເອກກສ຺ສ ນິວາສນ຺ຕຣາຍກຣໍ, ຊີວິຕນ຺ຕຣາຍກຣຎ຺ຈາປິ ໂຫຕິ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປນ ຍໍ ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມາທິມິຈ຺ຉາຊີວວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຍຎ຺ຈສ຺ສ ເສວມານສ຺ສ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ຕໍ ອສປ຺ປາຍໍ. ວິປຣີຕໍ ສປ຺ປາຍໍ, ຕສ຺ສ ວເສເນຕ຺ຖ ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ກມ຺ມຏ຺ຐານາວິຊຫນວເສເນວ ຈ ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕາ ນາມ ໂກຈິ ຈີວຣໍ ປາຣຸປນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣຈິຕ຺ຕກິຣິຍວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາເຣເນວ ປນ ຈີວຣປາຣຸປນໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈີວຣມ຺ປິ ອເຈຕນໍ, ກາໂຍປິ ອເຈຕໂນ. ຈີວຣໍ ນ ຊານາຕິ ‘‘ມຍາ ກາໂຍ ປາຣຸປິໂຕ’’ຕິ. ກາໂຍປິ ນ ຊານາຕິ ‘‘ອຫໍ ຈີວເຣນ ປາຣຸປິໂຕ’’ຕິ. ຘາຕຸໂຍວ ຘາຕຸສມູຫໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕິ ປຏປິໂລຕິກາຍ ໂປຕ຺ຖກຣູປປຏິຈ຺ຉາທເນ ວິຍ. ຕສ຺ມາ ເນວ ສຸນ຺ທຣໍ ຈີວຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສໍ ກາຕພ຺ພໍ, ນ ອສຸນ຺ທຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ໂທມນສ຺ສໍ. ນາຄວມ຺ມິກເຈຕິຍຣຸກ຺ຂາທີສຸ ຫິ ເກຈິ ມາລາຄນ຺ຘຘູມວຕ຺ຖາທີຫິ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເກຈິ ຄູຖມຸຕ຺ຕກທ຺ທມທຓ຺ຑສຕ຺ຖປຫາຣາທີຫິ ອສກ຺ກາຣໍ. ນ ເຕຫິ ນາຄວມ຺ມິກຣຸກ຺ຂາທໂຍ ໂສມນສ຺ສໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ ໂທມນສ຺ສໍ ວາ. ເອວເມວໍ ເນວ ສຸນ຺ທຣໍ ຈີວຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສໍ ກາຕພ຺ພໍ, ນ ອສຸນ຺ທຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕປຏິສງ຺ຂານວເສເນຕ຺ຖ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຕ຺ຕຘາຣເຓປິ ປຕ຺ຕໍ ສຫສາວ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ – ‘‘ອິມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣມາໂນ ຠິກ຺ຂໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ປຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓປຈ຺ຈຍາ ປຏິລຠິຕພ຺ພອຕ຺ຖວເສນ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກິສທຸພ຺ພລສຣີຣສ຺ສ ປນ ຄຣຸປຕ຺ໂຕ ອສປ຺ປາໂຍ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຈຕຸປຎ຺ຈຄຓ຺ຐິກາຫໂຕ ທຸພ຺ພິໂສຘນີໂຍ ອສປ຺ປາໂຍວ. ທຸທ຺ໂຘຕປຕ຺ໂຕ ຫິ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໍ ໂຘວນ຺ຕສ຺ເສວ ຈສ຺ສ ປລິໂພໂຘ ໂຫຕິ. ມຓິວຓ຺ຓປຕ຺ໂຕ ປນ ໂລຠນີໂຍ ຈີວເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອສປ຺ປາໂຍ. ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມາທິວເສນ ລທ຺ໂຘ, ປນ ຍຎ຺ຈສ຺ສ ເສວມານສ຺ສ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ອຍໍ ເອກນ຺ຕອສປ຺ປາໂຍວ. ວິປຣີໂຕ ສປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ສ ວເສເນຕ຺ຖ ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ກມ຺ມຏ຺ຐານາວິຊຫນວເສເນວ ຈ ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕາ ນາມ ໂກຈິ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣຈິຕ຺ຕກິຣິຍວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາເຣເນວ ປຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ໂຕປິ ອເຈຕໂນ, ຫຕ຺ຖາປິ ອເຈຕນາ. ປຕ຺ໂຕ ນ ຊານາຕິ ‘‘ອຫໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ຄຫິໂຕ’’ຕິ. ຫຕ຺ຖາປິ ນ ຊານນ຺ຕິ ‘‘ປຕ຺ໂຕ ອມ຺ເຫຫິ ຄຫິໂຕ’’ຕິ. ຘາຕຸໂຍວ ຘາຕຸສມູຫໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ສຓ຺ຑາເສນ ອຄ຺ຄິວຓ຺ຓປຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓ ວິຍາຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕປຏິສງ຺ຂານວເສເນຕ຺ຖ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອປິຈ ຍຖາ ຉິນ຺ນຫຕ຺ຖປາເທ ວຓມຸເຂຫິ ປຄ຺ຆຣິຕປຸພ຺ພໂລຫິຕກິມິກຸເລ ນີລມກ຺ຂິກສມ຺ປຣິກິຓ຺ເຓ ອນາຖສາລາຍ ອນາຖມນຸສ຺ເສ ທິສ຺ວາ ທຍາລຸກາ ປຸຣິສາ ເຕສໍ ວຓປຏ຺ຏໂຈຬການິ ເຈວ ກປາລາທີຫິ ເຠສຊ຺ຊານິ ຈ ອຸປນາເມນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຈຬການິປິ ເກສຎ຺ຈິ ສຓ຺ຫານິ, ເກສຎ຺ຈິ ຖູລານິ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ເຠສຊ຺ຊກປາລານິປິ ເກສຎ຺ຈິ ສຸສຓ຺ຐານານິ, ເກສຎ຺ຈິ ທຸສ຺ສຓ຺ຐານານິ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ນ ເຕ ຕຕ຺ຖ ສຸມນາ ວາ ທຸມ຺ມນາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ. ວຓປຏິຈ຺ຉາທນມຕ຺ເຕເນວ ຫິ ໂຈຬເກນ ເຠສຊ຺ຊປຏິຄ຺ຄຫມຕ຺ເຕເນວ ຈ ກປາລເກນ ເຕສໍ ອຕ຺ໂຖ. ເອວເມວ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ວຓໂຈຬກໍ ວິຍ ຈີວຣໍ, ເຠສຊ຺ຊກປາລກໍ ວິຍ ຈ ປຕ຺ຕໍ, ກປາເລ ເຠສຊ຺ຊມິວ ຈ ປຕ຺ເຕ ລທ຺ຘຠິກ຺ຂໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ. ອຍໍ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣເຓ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ອຸຕ຺ຕມສມ຺ປຊານກາຣີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອສິຕາທີສຸ ອສິເຕຕິ ປິຓ຺ຑປາຕໂຠຊເນ. ປີເຕຕິ ຍາຄຸອາທິປາເນ. ຂາຍິເຕຕິ ປິຏ຺ຐຂຊ຺ຊກາທິຂາທເນ. ສາຍິເຕຕິ ມຘຸຜາຓິຕາທິສາຍເນ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເນວ ທວາຍາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ ອຏ຺ຐວິໂຘປິ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ໂຖ ນາມ, ຕສ຺ສ ວເສນ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ລູຂປຓີຕຕິຕ຺ຕມຘຸຣາທີສຸ ປນ ເຍນ ໂຠຊເນນ ຍສ຺ສ ອຜາສຸ ໂຫຕິ, ຕໍ ຕສ຺ສ ອສປ຺ປາຍໍ. ຍໍ ປນ ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມາທິວເສນ ປຏິລທ຺ຘໍ, ຍຎ຺ຈສ຺ສ ຠຸຎ຺ຊໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ຕໍ ເອກນ຺ຕອສປ຺ປາຍເມວ. ວິປຣີຕໍ ສປ຺ປາຍໍ. ຕສ຺ສ ວເສເນຕ຺ຖ ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ກມ຺ມຏ຺ຐານາວິຊຫນວເສເນວ ຈ ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕາ ນາມ ໂກຈິ ຠຸຎ຺ຊໂກ ນຕ຺ຖິ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣຈິຕ຺ຕກິຣິຍວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາເຣເນວ ປຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕກິຣິຍວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາເຣເນວ ຫຕ຺ຖສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ໂອຕາຣຓໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕກິຣິຍວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາເຣເນວ ອາໂລປກຣຓໍ ອາໂລປຸທ຺ຘຣຓໍ ມຸຂວິວຣຓຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ນ ໂກຈິ ກຸຎ຺ຈິກາຍ ນ ຍນ຺ຕເກນ ຫນຸກຏ຺ຐີນິ ວິວຣຕິ, ຈິຕ຺ຕກິຣິຍວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາເຣເນວ ອາໂລປສ຺ສ ມຸເຂ ຐປນໍ ອຸປຣິທນ຺ຕານໍ ມຸສລກິຈ຺ຈສາຘນໍ ເຫຏ຺ຐາທນ຺ຕານໍ ອຸທຸກ຺ຂລກິຈ຺ຈສາຘນໍ ຊິວ຺ຫາຍ ຫຕ຺ຖກິຈ຺ຈສາຘນຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ອິຕິ ນໍ ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຄຊິວ຺ຫາຍ ຕນຸກເຂໂຬ, ມູລຊິວ຺ຫາຍ ພຫລເຂໂຬ ມກ຺ເຂຕິ. ຕໍ ເຫຏ຺ຐາທນ຺ຕອຸທຸກ຺ຂເລ ຊິວ຺ຫາຫຕ຺ຖປຣິວຕ຺ຕິຕໍ ເຂຬອຸທກເຕມິຕໍ ອຸປຣິທນ຺ຕມຸສລສຎ຺ຈຸຓ຺ຓິຕໍ ໂກຈິ ກຏຈ຺ຉຸນາ ວາ ທພ຺ພິຍາ ວາ ອນ຺ໂຕ ປເວເສນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ວາໂຍຘາຕຸຍາວ ປວິສຕິ. ປວິຏ຺ຐໍ ປວິຏ຺ຐໍ ໂກຈິ ປລາລສນ຺ຖຣໍ ກຕ຺ວາ ຘາເຣນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ວາໂຍຘາຕຸວເສເນວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຐິຕໍ ຐິຕໍ ໂກຈິ ອຸທ຺ຘນໍ ກຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລຕ຺ວາ ປຈນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເຕໂຊຘາຕຸຍາວ ປຈ຺ຈຕິ. ປກ຺ກໍ ປກ຺ກໍ ໂກຈິ ທຓ຺ຑເກນ ວາ ຍຏ຺ຐິຍາ ວາ ພຫິ ນີຫຣໂກ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ວາໂຍຘາຕຸເຍວ ນີຫຣຕິ. ອິຕິ ວາໂຍຘາຕຸ ອຕິຫຣຕິ ຈ ວີຕິຫຣຕິ ຈ ຘາເຣຕິ ຈ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ ຈ ສຎ຺ຈຸຓ຺ເຓຕິ ຈ ວິໂສເສຕິ ຈ ນີຫຣຕິ ຈ; ປຖວີຘາຕຸ ຘາເຣຕິ ຈ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ ຈ ສຎ຺ຈຸຓ຺ເຓຕິ ຈ ວິໂສເສຕິ ຈ; ອາໂປຘາຕຸ ສິເນເຫຕິ ຈ ອລ຺ລຕ຺ຕຎ຺ຈ ອນຸປາເລຕິ; ເຕໂຊຘາຕຸ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ຐໍ ປຣິປາເຈຕິ; ອາກາສຘາຕຸ ອຎ຺ຊໂສ ໂຫຕິ; ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາປໂຍຄມນ຺ວາຍ ອາຠຸຊຕີຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕປຏິສງ຺ຂານວເສເນຕ຺ຖ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອປິຈ ຄມນໂຕ, ປຣິເຍສນໂຕ, ປຣິໂຠຄໂຕ, ອາສຍໂຕ, ນິຘານໂຕ, ອປຣິປກ຺ກໂຕ, ປຣິປກ຺ກໂຕ, ຜລໂຕ, ນິສ຺ສນ຺ທໂຕ, ສມ຺ມກ຺ຂນໂຕຕິ ເອວໍ ທສວິຘໍ ປຏິກູລຠາວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໂຕເປຕ຺ຖ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ປເນຕ຺ຖ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໙໔ ອາທໂຍ) ອາຫາຣປຏິກູລສຎ຺ຎານິທ຺ເທສໂຕ ຄເຫຕພ຺ພາ.

ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກມ຺ເມຕິ ອຸຈ຺ຈາຣສ຺ສ ຈ ປສ຺ສາວສ຺ສ ຈ ກຣເຓ. ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ຕກາເລ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວໍ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສກລສຣີຣໂຕ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອກ຺ຂີນິ ຠມນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ນ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ອຎ຺ເຎ ຈ ໂຣຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປນ ສພ຺ພໍ ຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ວເສນ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຏ຺ຐາເນ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປນ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອຍໂສ ວຑ຺ຒຕິ, ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍປິ ໂຫຕິ. ປຕິຣູເປ ຐາເນ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພໍ ຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ສປ຺ປາຍໍ. ຕສ຺ສ ວເສນ ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ກມ຺ມຏ຺ຐານາວິຊຫນວເສນ ຈ ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕາ ນາມ ໂກຈິ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ຈິຕ຺ຕກິຣິຍວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາເຣເນວ ປນ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ປກ຺ເກ ຄຓ຺ເຑ ຄຓ຺ຑເຠເທນ ປຸພ຺ພໂລຫິຕໍ ອກາມຕາຍ ນິກ຺ຂມຕິ, ຍຖາ ຈ ອຕິຠຣິຕາ ອຸທກຠາຊນາ ອຸທກໍ ອກາມຕາຍ ນິກ຺ຂມຕິ, ເອວໍ ປກ຺ກາສຍມຸຕ຺ຕວຕ຺ຖີສຸ ສນ຺ນິຈິຕາ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວາ ວາຍຸເວຄສມຸປ຺ປີຬິຕາ ອກາມຕາຍປິ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ. ໂສ ປນາຍໍ ເອວໍ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາໂວ ເນວ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຕ຺ຕໂນ ໂຫຕິ ນ ປຣສ຺ສ, ເກວລໍ ສຣີຣນິສ຺ສນ຺ໂທວ ໂຫຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ອຸທກຕຸມ຺ພໂຕ ປຸຣາຓອຸທກໍ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕສ຺ສ ເນວ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ໂຫຕິ ນ ປເຣສໍ, ເກວລໍ ປຏິຊຄ຺ຄນມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ປວຕ຺ຕປຏິສງ຺ຂານວເສເນຕ຺ຖ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຄຕາທີສຸ ຄເຕຕິ ຄມເນ. ຐິເຕຕິ ຐາເນ. ນິສິນ຺ເນຕິ ນິສຊ຺ຊາຍ. ສຸຕ຺ເຕຕິ ສຍເນ. ຊາຄຣິເຕ ຕິ ຊາຄຣເຓ. ຠາສິເຕຕິ ກຖເນ. ຕຸຓ຺ຫີຠາເວຕິ ອກຖເນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂຍ ຈິຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ວາ ອປຣຠາເຄ ຐິໂຕ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ ‘‘ຈງ຺ກມນກາເລ ປວຕ຺ຕາ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ’’ຕິ, ອຍໍ ຄເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ.

ໂຍ ສຊ຺ຌາຍໍ ວາ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຎ຺ຫໍ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວາ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ຈິຣໍ ຐຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ນິສິນ຺ໂນ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ ‘‘ຐິຕກາເລ ປວຕ຺ຕາ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ’’ຕິ, ອຍໍ ຐິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ.

ໂຍ ສຊ຺ຌາຍາທິກຣຓວເສເນວ ຈິຣໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ນິປນ຺ໂນ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘‘ນິສິນ຺ນກາເລ ປວຕ຺ຕາ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ’’ຕິ, ອຍໍ ນິສິນ຺ເນ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ.

ໂຍ ປນ ນິປນ຺ນໂກວ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວາ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ອຸຏ຺ຐາຍ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘‘ສຍນກາເລ ປວຕ຺ຕາ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ’’ຕິ, ອຍໍ ສຸຕ຺ເຕ ຈ ຊາຄຣິເຕ ຈ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ. ກິຣິຍມຍຈິຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ນາມ, ປວຕ຺ຕໍ ຊາຄຣິຕໍ ນາມາຕິ.

ໂຍ ປນ ຠາສມາໂນ – ‘‘ອຍໍ ສທ຺ໂທ ນາມ ໂອຏ຺ເຐ ຈ ປຏິຈ຺ຈ ທນ຺ເຕ ຈ ຊິວ຺ຫຎ຺ຈ ຕາລຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຕທນຸຣູປໍ ປໂຍຄໍ ປຏິຈ຺ຈ ຊາຍຕີ’’ຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ຠາສຕິ, ຈິຣໍ ວາ ປນ ກາລໍ ສຊ຺ຌາຍໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ວາ ກເຖຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ ‘‘ຠາສິຕກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ’’ຕິ ອຍໍ ຠາສິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ.

ໂຍ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ຈິຣໍ ຘມ຺ມໍ ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວາ ມນສິກຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘‘ຕຸຓ຺ຫີຠູຕກາເລ ປວຕ຺ຕາ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ’’ຕິ. ອຸປາທາຣູປປວຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ຠາສຕິ ນາມ, ອສຕິ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວຕິ ນາມາຕິ, ອຍໍ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມາຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ຕສ຺ສ ວເສນ ສມ຺ປຊານກາຣິຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ສຕິປຏ຺ຐານມິສ຺ສກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ປຸພ຺ພຠາຄໍ ກຖິຕໍ.

໓. ຠິກ຺ຂຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖໙. ຕຕິເຍ ເອວເມວ ປນິເຘກຈ຺ເຈຕິ ໂສ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖາເປຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອາຫິຓ຺ຑຕິ, ກາຍວິເວກໍ ນານຸຍຸຎ຺ຊຕິ. ເຕນ ນໍ ຠຄວາ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ເທສນໍ ຍາຈສິ, ຕສ຺ມາ. ທິຏ຺ຐີຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕາທິຏ຺ຐິ.

໔. ສາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗໐. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຘມ຺ມວິນໂຍຕິ ຘມ຺ໂມຕິ ວາ ວິນໂຍຕິ ວາ ອຸຠຍເມຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສນສ຺ເສວ ນາມໍ. ສມາທເປຕພ຺ພາຕິ ຄຓ຺ຫາເປຕພ຺ພາ. ເອໂກທິຠູຕາຕິ ຂຓິກສມາຘິນາ ເອກຄ຺ຄຠູຕາ. ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາຕິ ອຸປຈາຣປ຺ປນາວເສນ ສມ຺ມາ ຐປິຕຈິຕ຺ຕາ ຈ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ ຈ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ນວກຠິກ຺ຂູຫິ ເຈວ ຂີຓາສເວຫິ ຈ ຠາວິຕສຕິປຏ຺ຐານາ ປຸພ຺ພຠາຄາ, ສຕ຺ຕຫິ ເສເຂຫິ ຠາວິຕາ ມິສ຺ສກາ.

໖. ສກຸຓຄ຺ຆິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗໒. ຉຏ຺ເຐ ສກຸຓຄ຺ຆີຕິ ສກຸຓໍ ຫນຕີຕິ ສກຸຓຄ຺ຆິ, ເສນສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສຫສາ ອຊ຺ຌປຕ຺ຕາຕິ ໂລຠສາຫເສນ ປຕ຺ຕາ. ອລກ຺ຂິກາຕິ ນິສ຺ສິຣິກາ. ອປ຺ປປຸຎ຺ຎາຕິ ປຣິຕ຺ຕປຸຎ຺ຎາ. ສເຈຊ຺ຊ ມຍນ຺ຕິ ສເຈ ອຊ຺ຊ ມຍໍ. ນງ຺ຄລກຏ຺ຐກຣຓນ຺ຕິ ນງ຺ຄເລນ ກສິກຣຓໍ, ອຘຸນາ ກຏ຺ຐໍ ເຂຕ຺ຕຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເລຑ຺ຑຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເລຑ຺ຑູນໍ ຐານໍ. ສໍວທມານາຕິ ສມ຺ມາ ວທມານາ, ອຕ຺ຕໂນ ພລສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸ ວຓ຺ຓໍ ວທມານາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫນ຺ຕໍ ເລຑ຺ຑຸໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາຕິ ອຸທ຺ຘນສຓ຺ຐາເນນ ຐິເຕສຸ ຕີສຸ ເລຑ຺ຑູສຸ ‘‘ອິໂຕ ເສເນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອິໂຕ ນິກ຺ຂມິສ຺ສາມິ, ອິໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອິໂຕ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ເຕສຸ ເອກໍ ເລຑ຺ຑຸໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ ອວທມາໂນ. ສນ຺ນຍ຺ຫາຕິ ຂຸຣປ຺ປໍ ສນ຺ນຍ຺ຫມາໂນ ວິຍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ຐເປຕ຺ວາ. ພຫຸອາຄໂຕ ໂຂ ມ຺ຍາຍນ຺ຕິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຍໍ ພຫຸຕໍ ຐານໍ ອາຄໂຕ, ອປ຺ປໍ ອວສິຏ຺ຐໍ, ອິທານິ ມໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ທາຣຸຄຸໂຬ ວິຍ ວິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ເລຑ຺ຑຸສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ປຈ຺ຈຸປາທິ, ປຏິປນ຺ໂນ ປວິຏ຺ໂຐຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຣໍ ປຈ຺ຈຕາເຬສີຕິ ‘‘ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ລາປສ຺ສ ສີສໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ປກ຺ຂນ຺ທຕ຺ຕາ ເວຄໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ເລຑ຺ຑຸສ຺ມິໍ ອຸຣໍ ປຕາເຬສິ. ຕາວເທວສ຺ສ ຫທຍມໍສໍ ຜາລິຍິຕ຺ຖ. ອຖ ລາໂປ ‘‘ທິຏ຺ຐາ ວຕ ສຕ຺ຕຸໂນ ປິຏ຺ຐີ’’ຕິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ຕສ຺ສ ຫທເຍ ອປຣາປຣໍ ຈງ຺ກມິ.

໗. ມກ຺ກຏສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗໓. ສຕ຺ຕເມ ທຸຄ຺ຄາຕິ ທຸຄ຺ຄມາ. ຈາຣີຕິ ສຎ຺ຈາໂຣ. ເລປໍ ໂອຑ຺ເຑນ຺ຕີຕິ ວຏຣຸກ຺ຂຂີຣາທີຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເລປໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ມກ຺ກຏານໍ ຘຸວຄມນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂສາຂາທີສຸ ຐເປນ຺ຕິ. ປຎ຺ໂຈຑ຺ຑິໂຕຕິ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ກາຊທຓ຺ຑກໍ ປເວເສຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພາ ກາຊສິກ຺ກາ ວິຍ ໂອຑ຺ຑິໂຕ. ຖຸນໍ ເສຕີຕິ ຖຸນນ຺ໂຕ ສຍຕິ.

໘. ສູທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗໔. ອຏ຺ຐເມ ສູໂທຕິ ຠຕ຺ຕກາຣໂກ. ນານຈ຺ຈເຍຫີຕິ ນານາຈເຍຫິ, ນານາວິເຘຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ອມ຺ພິລຄ຺ເຄຫີຕິ ອມ຺ພິລໂກຏ຺ຐາເສຫິ. ເອເສວ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ອຠິຫຣຕີຕິ ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕິ. ພຫຸໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ເອກຄ຺ຄຫເຓນ ພຫຸໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕປິ ພຫຸໍ ຄຓ຺ຫເຕວ. ອຠິຫາຣານນ຺ຕິ ສຕໍ ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຠິຫຏານໍ ທາຍານໍ. ອຸປກ຺ກິເລສາຕິ ປຎ຺ຈ ນີວຣຓາ. ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ‘‘ອິມໍ ເມ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸໂລມໍ ວາ ໂຄຕ຺ຣຠຸໍ ວາ ອາຫຈ຺ຈ ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ນ ຊານາຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາ ສຕິປຏ຺ຐານາວ ກຖິຕາ.

໙. ຄິລານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗໕. ນວເມ ເພຬຸວຄາມເກຕິ ເວສາລິຍາ ສມີເປ ເອວໍນາມໂກ ປາທຄາໂມ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມິໍ. ຍຖາມິຕ຺ຕນ຺ຕິອາທີສຸ ມິຕ຺ຕາຕິ ມິຕ຺ຕາວ. ສນ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຄມ຺ມ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕາ ນາຕິທຬ຺ຫມິຕ຺ຕາ. ສມ຺ຠຕ຺ຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຠຕ຺ຕາ ສິເນຫວນ຺ໂຕ ທຬ຺ຫມິຕ຺ຕາ. ເຍສໍ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ເອວຣູປາ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສໍ ອຸເປຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ມາ ເອວມາຫ? ເຕສໍ ຜາສຸວິຫາຣຕ຺ຖາຍ. ເຕສໍ ກິຣ ເພຬຸວຄາມເກ ເສນາສນໍ ນປ຺ປໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂາປິ ມນ຺ທາ. ສມນ຺ຕາ ເວສາລິຍາ ປນ ພຫູນິ ເສນາສນານິ, ຠິກ຺ຂາປິ ສຸລຠາ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ.

ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ຍຖາສຸຂໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ? ເຕສໍ ອນຸກມ຺ປາຍ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອຫໍ ທສມາສມຕ຺ຕໍ ຐຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມິ. ສເຈ ອິເມ ທູຣໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ມໍ ປຣິນິພ຺ພານກາເລ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຖ ເນສໍ ‘ສຕ຺ຖາ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ສຕິມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອທາສິ. ສເຈ ຊາເນຍ຺ຍາມ, ນ ເອວໍ ທູເຣ ວເສຍ຺ຍາມາ’ຕິ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ຠເວຍ຺ຍ. ເວສາລິຍາ ສມນ຺ຕາ ປນ ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕາ ມາສສ຺ສ ອຏ຺ຐ ວາເຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສນ຺ຕິ, ສຸຄໂຕວາທໍ ລຠິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ.

ຂໂຣຕິ ຜຣຸໂສ. ອາພາໂຘຕິ ວິສຠາຄໂຣໂຄ. ພາຬ຺ຫາຕິ ພລວຕິໂຍ. ມາຣຓນ຺ຕິກາຕິ ມຣຓນ຺ຕໍ ມຣຓສນ຺ຕິກໍ ປາປນສມຕ຺ຖາ. ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອຘິວາເສສີຕິ ສຕິໍ ສູປຏ຺ຐິຕໍ ກຕ຺ວາ ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຘິວາເສສິ. ອວິຫຎ຺ຎມາໂນຕິ ເວທນານຸວຕ຺ຕນວເສນ ອປຣາປຣໍ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ອປີຬິຍມາໂນ ອທຸກ຺ຂິຍມາໂນ ຈ ອຘິວາເສສິ. ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ອຊານາເປຕ຺ວາ. ອນປໂລເກຕ຺ວາຕິ ອຊານາເປຕ຺ວາວ ໂອວາທານຸສາສນິໍ ອທຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວີຣິເຍນາຕິ ປຸພ຺ພຠາຄວີຣິເຍນ ເຈວ ຜລສມາປຕ຺ຕິວີຣິເຍນ ຈ. ປຏິປຓາເມຕ຺ວາຕິ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ. ຊີວິຕສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຊີວິຕມ຺ປິ ຊີວິຕສງ຺ຂາໂຣ. ເຍນ ຊີວິຕໍ ສງ຺ຂຣີຍຕິ ຉິຊ຺ຊມານໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຐປີຍຕິ, ໂສ ຜລສມາປຕ຺ຕິຘມ຺ໂມປິ ຊີວິຕສງ຺ຂາໂຣ. ໂສ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອຘິຏ຺ຐາຍາຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຊີວິຕຐປນສມຕ຺ຖໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ.

ກິໍ ປນ ຠຄວາ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ນ ສມາປຊ຺ຊຕີຕິ? ສມາປຊ຺ຊຕິ. ສາ ປນ ຂຓິກສມາປຕ຺ຕິ. ຂຓິກສມາປຕ຺ຕິ ຈ ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍໍເຍວ ເວທນໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ, ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕມຕ຺ຕສ຺ສ ກຏ຺ຐປາເຕນ ວາ ກຐລປາເຕນ ວາ ຉິນ຺ນເສວາໂລ ວິຍ ອຸທກໍ, ປຸນ ສຣີຣໍ ເວທນາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ. ຍາ ປນ ຣູປສຕ຺ຕກໍ ອຣູປສຕ຺ຕກຎ຺ຈ ນິຄ຺ຄຸມ຺ພໍ ນິຊ຺ຊຏໍ ກຕ຺ວາ ມຫາວິປສ຺ສນາວເສນ ສມາປນ຺ນາ ສມາປຕ຺ຕິ, ສາ ສຸຏ຺ຐຸ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ. ຍຖາ ນາມ ປຸຣິເສນ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖຫິ ຈ ປາເທຫິ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ອປພ຺ຍຸຬ຺ຫເສວາໂລ ຈິເຣນ ອຸທກໍ ໂອຕ຺ຖຣຕິ, ເອວເມວ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຈິເຣນ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິຕິ ຠຄວາ ຕໍທິວສໍ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ອຠິນວໍ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ ວິຍ ຣູປສຕ຺ຕກໍ ອຣູປສຕ຺ຕກຎ຺ຈ ນິຄ຺ຄຸມ຺ພໍ ນິຊ຺ຊຏໍ ກຕ຺ວາ ຈຸທ຺ທສຫາກາເຣຫິ ສນ຺ເນຕ຺ວາ ມຫາວິປສ຺ສນາຍ ເວທນໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ‘‘ທສມາເສ ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິ, ສມາປຕ຺ຕິວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາ ເວທນາ ທສ ມາເສ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິເຍວ.

ຄິລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ຄິລາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ວຸຏ຺ຐິໂຕ. ມຘຸຣກຊາໂຕ ວິຍາຕິ ສຎ຺ຊາຕຄຣຸຠາໂວ ສຎ຺ຊາຕຖທ຺ຘຠາໂວ ສູເລ ອຸຕ຺ຕາສິຕປຸຣິໂສ ວິຍ. ນ ປກ຺ຂາຍນ຺ຕີຕິ ນ ປກາສນ຺ຕິ, ນານາກາຣໂຕ ນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ຘມ຺ມາປິ ມໍ ນປ຺ປຏິຠນ຺ຕີຕິ ສຕິປຏ຺ຐານຘມ຺ມາ ມຍ຺ຫໍ ປາກຏາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ. ຕນ຺ຕິຘມ຺ມາ ປນ ເຖຣສ຺ສ ສຸປ຺ປຄຸຓາ. ນ ອຸທາຫຣຕີຕິ ປຈ຺ຉິມໂອວາທໍ ນ ເທຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

ອນນ຺ຕຣໍ ອພາຫິຣນ຺ຕິ ຘມ຺ມວເສນ ວາ ປຸຄ຺ຄລວເສນ ວາ ອຸຠຍໍ ອກຕ຺ວາ. ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຘມ຺ມໍ ປຣສ຺ສ ນ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຫິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ກໂຣຕິ ນາມ, ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ປຣສ຺ສ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ພາຫິຣໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ‘‘ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ປນ ປຸຄ຺ຄລໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ກໂຣຕິ ນາມ, ‘‘ອິມສ຺ສ ນ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄລໍ ພາຫິຣໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ເອວໍ ອກຕ຺ວາ ເທສິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຈຣິຍມຸຏ຺ຐີຕິ ຍຖາ ພາຫິຣການໍ ອາຈຣິຍມຸຏ຺ຐິ ນາມ ໂຫຕິ, ທຫຣກາເລ ກສ຺ສຈິ ອກເຖຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມກາເລ ມຣຓມຎ຺ເຈ ນິປນ຺ນາ ປິຍມນາປສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ກເຖນ຺ຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ‘‘ອິທໍ ມຫລ຺ລກກາເລ ປຈ຺ຉິມຐາເນ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຸຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆນ຺ຕິ ອຫເມວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີຕິ ວາ, ມມຸທ຺ເທສິໂກຕິ ອຫໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ອຸທ຺ເທໂສ ອສ຺ສາຕິ ມມຸທ຺ເທສິໂກ, ມເມວ ອຸທ຺ທິສ຺ສິຕ຺ວາ ມໍ ປຈ຺ຈາສີສມາໂນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ໂຫຕຸ ມມ ອຈ຺ຈເຍນ ມາ ວາ ອໂຫສິ, ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ໂຫຕູຕິ ອິຕິ ວາ ປນ ຍສ຺ສ ອສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເອວໍ ໂຫຕີຕິ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກເຍວ ອິສ຺ສາມຈ຺ເຉຣານໍ ວິຄຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ນ ໂຫຕິ. ສ ກິນ຺ຕິ ໂສ ກິໍ. ອາສີຕິໂກຕິ ອສີຕິສໍວຈ຺ຉຣິໂກ, ອິທໍ ປຈ຺ຉິມວຍໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕຠາວທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເວຐມິສ຺ສເກນາຕິ ພາຫພນ຺ຘຈກ຺ກພນ຺ຘາທິນາ ປຏິສງ຺ຂຣເຓນ ເວຐມິສ຺ສເກນ. ມຎ຺ເຎຕິ ຊຣສກຏໍ ວິຍ ເວຐມິສ຺ສເກນ ມຎ຺ເຎ ຍາເປຕິ, ອຣຫຕ຺ຕຜລເວຐເນນ ຈຕຸອິຣິຍາປຖກປ຺ປນໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ຍສ຺ມິໍ ອານນ຺ທ ສມເຍຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຣູປນິມິຕ຺ຕາທີນໍ. ເອກຈ຺ຈານໍ ເວທນານນ຺ຕິ ໂລກິຍານໍ ເວທນານໍ. ຕສ຺ມາຕິຫານນ຺ທາຕິ ຍສ຺ມາ ອິມິນາ ຜລສມາປຕ຺ຕິວິຫາເຣນ ຜາສຸ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫປິ ຕທຕ຺ຖາຍ ເອວໍ ວິຫຣຖາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຕ຺ຕທີປາຕິ ມຫາສມຸທ຺ທຄຕາ ທີປໍ ວິຍ ອຕ຺ຕານໍ ທີປໍ ປຕິຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣຖ. ອຕ຺ຕສຣຓາຕິ ອຕ຺ຕຄຕິກາວ ໂຫຖ, ມາ ອຎ຺ຎຄຕິກາ. ຘມ຺ມທີປຘມ຺ມສຣຓປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຘມ຺ໂມຕິ ນວວິໂຘ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕມຕຄ຺ເຄຕິ ຕມອຄ຺ເຄ, ມຊ຺ເຌ ຕ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອິເມ ອຄ຺ຄຕມາຕິ ຕມຕຄ຺ຄາຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພໍ ຕມໂສຕໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕິວິຍ ອຄ຺ເຄ ອຸຕ຺ຕມຠາເວ ເອເຕ, ອານນ຺ທ, ມມ ຠິກ຺ຂູ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຄ຺ເຄ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຍ ເກຈິ ສິກ຺ຂາກາມາ, ສພ຺ເພສໍ ເຕສໍ ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານໂຄຈຣາວ ຠິກ຺ຂູ ອຄ຺ເຄ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ຄຓ຺ຫີຕິ.

໑໐. ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗໖. ທສເມ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຸປສ຺ສເຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານກມ຺ມິກາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຕ຺ຖິ, ຕາສໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖສ຺ສາມີຕິ ອຸປສງ຺ກມິ. ອຸຬາຣໍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສນ຺ຕິ ປຸພ຺ພວິເສສໂຕ ອປຣໍ ອຸຬາຣວິເສສໍ. ຕຕ຺ຖ ມຫາຠູຕປຣິຄ຺ຄໂຫ ປຸພ຺ພວິເສໂສ, ອຸປາທາຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ ອປຣວິເສໂສ ນາມ. ຕຖາ ສກລຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ ປຸພ຺ພວິເສໂສ, ອຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ ອປຣວິເສໂສ ນາມ. ຣູປາຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ ປຸພ຺ພວິເສໂສ, ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄໂຫ ອປຣວິເສໂສ ນາມ ສປ຺ປຈ຺ຈຍນາມຣູປທສ຺ສນໍ ປຸພ຺ພວິເສໂສ, ຕິລກ຺ຂຓາໂຣປນໍ ອປຣວິເສໂສ ນາມ. ເອວໍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ອຸຬາຣວິເສສໍ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກາຍາຣມ຺ມໂຓຕິ ຍໍ ກາຍໍ ອນຸປສ຺ສຕິ, ຕເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກິເລສປຣິຬາໂຫ. ພຫິທ຺ຘາ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກ຺ຂິປຕີຕິ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ວິກ຺ຂິປຕິ. ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ປສາທນີເຍ ນິມິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປຓິທຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວໍ ກິເລສປຣິຬາເຫ ຈ ລີນຕ຺ເຕ ຈ ພຫິທ຺ຘາວິກ຺ເຂເປ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ກິເລສານຸຣຎ຺ຊິເຕນ ນ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ, ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ປສາທນີເຍ ປສາທາວເຫ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຐາເນ ກມ຺ມຏ຺ຐານຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕພ຺ພໍ. ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕີຕິ ອາຣມ຺ມເຓ ສມ຺ມາ ອາຘິຍຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຐປິຕໍ ຐປິຍຕິ. ປຏິສໍຫຣາມີຕິ ປສາທນີຍຏ຺ຐານໂຕ ປຏິສໍຫຣາມິ, ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິມຸຂໍເຍວ ນໍ ກໂຣມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ປຏິສໍຫຣຕິ ເຈວາຕິ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິມຸຂຎ຺ຈ ເປເສຕິ. ນ ຈ ວິຕກ຺ເກຕິ ນ ຈ ວິຈາເຣຕີຕິ ກິເລສວິຕກ຺ກໍ ນ ວິຕກ຺ເກຕິ, ກິເລສວິຈາຣໍ ນ ວິຈາເຣຕິ. ອວິຕກ຺ໂກມ຺ຫິ ອວິຈາໂຣຕິ ກິເລສວິຕກ຺ກວິຈາເຣຫິ ອວິຕກ຺ກາວິຈາໂຣ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຕິມາ ສຸຂມສ຺ມີຕິ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ເຕ ປວຕ຺ຕາຍ ສຕິຍາ ‘‘ສຕິມາຫມສ຺ມິ ສຸຂິໂຕ ຈາ’’ຕິ ປຊານາຕິ.

ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ປຓິຘາຍ ຠາວນາ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ, ອານນ຺ທ, ຐເປຕ຺ວາ ຠາວນາ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຍຖາ ນາມ ປຸຣິສສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ອຸຈ຺ຉຸຠາຣໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍນ຺ຕສາລໍ ເນນ຺ຕສ຺ສ ກິລນ຺ຕກິລນ຺ຕກາເລ ຠູມິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຉຸຂຓ຺ຑໍ ຂາທິຕ຺ວາ ປຸນ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄມນໍ ໂຫຕິ; ເອວເມວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ກາຍປຣິຬາຫາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຕໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຐເປຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຄຸຓາທິອນຸສ຺ສຣເຓນ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ ກມ຺ມນິຍໍ ກຕ຺ວາ ຠາວນາ ປວຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຓິຘາຍ ຠາວນາ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ປນ ປຸຣິສສ຺ສ ອຸຈ຺ຉຸຠາຣໍ ຍນ຺ຕສາລໍ ເນຕ຺ວາ ປີເຬຕ຺ວາ ຣສປານໍ ວິຍ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸຂານຸຠວນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ພຫິທ຺ຘາຕິ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຫາຍ ພຫິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ. ອປ຺ປຓິຘາຍາຕິ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ອຖ ປຈ຺ຉາ ປຸເຣ ອສໍຂິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຓິຫິຕນ຺ຕິ ປຊານາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນ ວາ ສຣີຣວເສນ ວາ ເທສນາວເສນ ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ຕາວ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອຠິນິເວໂສ ປຸເຣ ນາມ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉາ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກິເລສປຣິຬາຫສ຺ສ ວາ ລີນຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ພຫິທ຺ຘາວິກ຺ເຂປສ຺ສ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ໂອກາສໍ ອເທນ຺ໂຕ ສຸທນ຺ຕໂຄເຓ ໂຍເຊຕ຺ວາ ສາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຈຕຸຣສ຺ສຈ຺ຉິທ຺ເທ ສຸຕຈ຺ຉິຕໍ ຈຕຸຣສ຺ສຆຏິກໍ ປກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ ອລຄ຺ຄນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ໂສ ປຸເຣສງ຺ຂາຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິນິເວສສ຺ສ ປຈ຺ຉາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວເສນ ປຈ຺ຉາ ປຸເຣ ອສໍຂິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຓິຫິຕນ຺ຕິ ປຊານາຕິ ນາມ.

ສຣີເຣ ປນ ປາທງ຺ຄຸລີນໍ ອຄ຺ຄປພ຺ພານິ ປຸເຣ ນາມ, ສີສກຏາຫໍ ປຈ຺ຉາ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ປາທງ຺ຄຸລີນໍ ອຄ຺ຄປພ຺ພອຏ຺ຐິເກສຸ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ພ຺ຍາຠງ຺ຄິຍາ ຍວກລາປໍ ໂມເຈນ຺ໂຕ ວິຍ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານທິໂສກາສປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ອຏ຺ຐີນິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາ ກິເລສປຣິຬາຫາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາເຣຕ຺ວາ ຍາວ ສີສກຏາຫາ ຠາວນໍ ປາເປຕິ, ໂສ ປຸເຣສງ຺ຂາຕານໍ ອຄ຺ຄປາທງ຺ຄຸລິປພ຺ພານໍ ປຈ຺ຉາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສີສກຏາຫສ຺ສ ຈ ວເສນ ປຈ຺ຉາ ປຸເຣ ອສໍຂິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຓິຫິຕນ຺ຕິ ປຊານາຕິ ນາມ.

ເທສນາຍປິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣເທສນາຍ ເກສາ ປຸເຣ ນາມ, ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄໍ ປຈ຺ຉາ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ເກເສສຸ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານທິໂສກາສວເສນ ເກສາທໂຍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາ ກິເລສປຣິຬາຫາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາເຣຕ຺ວາ ຍາວ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄາ ຠາວນໍ ປາເປຕິ. ໂສ ປຸເຣສງ຺ຂາຕານໍ ເກສານໍ ປຈ຺ຉາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄສ຺ສ ຈ ວເສນ ປຈ຺ຉາ ປຸເຣ ອສໍຂິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຓິຫິຕນ຺ຕິ ປຊານາຕິ ນາມ.

ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ອປ຺ປຓິຘາຍ ຠາວນາ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ, ອານນ຺ທ, ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຠາວນາ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຍຖາ ນາມ ປຸຣິສສ຺ສ ຄຸຬຠາຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄາມໍ ອຕິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາວ ອຸຈ຺ຈງ຺ເຄ ປກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ຄຸຬຂຓ຺ຑາທີນິ ຂາທນີຍານິ ຂາທນ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຄາເມເຍວ ໂອຕຣຓໍ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ອາຣທ຺ຘຠາວນສ຺ສ ກາຍປຣິຬາຫາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາເຣຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນາ ປວຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອປ຺ປຓິຘາຍ ຠາວນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສ ປນ ປຸຣິສສ຺ສ ຕໍ ຄຸຬຠາຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ຄາມໍ ເນຕ຺ວາ ຎາຕີຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິໂຠໂຄ ວິຍ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸຂານຸຠວນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ອມ຺ພປາລິວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.