໑໐. ກິມິລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໘໖. ທສເມ ກິມິລາຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ນຄເຣ. ເອຕທໂວຈາຕິ ເຖໂຣ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ເທສນາ ນ ຍຖານຸສນ຺ຘິກາ ກຕາ, ຍຖານຸສນ຺ຘິໍ ຄເມສ຺ສາມີ’’ຕິ ເທສນານຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏນ຺ໂຕ ເອຕໍ ອໂວຈ. ກາຍຎ຺ຎຕຣນ຺ຕິ ປຖວີອາທີສຸ ກາເຍສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວທາມິ ວາໂຍກາຍໍ ວທາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ…ເປ… ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣຕິ ປຎ຺ຈວີສຕິ ຣູປໂກຏ຺ຐາສາ ຣູປກາໂຍ ນາມ, ເຕສຸ ອານາປານໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕເນ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ກາຍຎ຺ຎຕຣໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາປິ ເອວມາຫ. ຕສ຺ມາຕິຫາຕິ ຍສ຺ມາ ຈຕູສຸ ກາເຍສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາໂຍກາຍໍ, ປຎ຺ຈວີສຕິ ໂກຏ຺ຐາເສ ວາ ຣູປກາເຍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອານາປານໍ ອນຸປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເວທນາຎ຺ຎຕຣນ຺ຕິ ຕີສຸ ເວທນາສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ສຸຂເວທນໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສາຘຸກໍ ມນສິກາຣນ຺ຕິ ປີຕິປຏິສໍເວທິຕາທິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສຸນ຺ທຣໍ ມນສິກາຣໍ. ກິໍ ປນ ມນສິກາໂຣ ສຸຂາ ເວທນາ ໂຫຕີຕິ? ນ ໂຫຕິ, ເທສນາສີສໍ ປເນຕໍ. ຍເຖວ ຫິ ‘‘ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາຠາວນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໔໗) ເອຕ຺ຖ ສຎ຺ຎານາເມນ ປຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ, ເອວມິຘາປິ ມນສິກາຣນາເມນ ຌານເວທນາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຈຕຸກ຺ເກ ປຐມປເທ ປີຕິສີເສນ ເວທນາ ວຸຕ຺ຕາ, ທຸຕິຍປເທ ສຸຂນ຺ຕິ ສຣູເປເນວ ວຸຕ຺ຕາ. ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣປທທ຺ວເຍ ‘‘ສຎ຺ຎາ ຈ ເວທນາ ຈ ເຈຕສິກາ ເອເຕ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໗໔) ວຈນໂຕ ‘‘ວິຕກ຺ກວິຈາເຣ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາເຣ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣນາເມນ ເວທນາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ມນສິກາຣນາເມນ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອິຘ ‘‘ສາຘຸກໍ ມນສິກາຣ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຍສ຺ມາ ເອສາ ເວທນາ ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເວທນານຸປສ຺ສນາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ. ໂນ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ມຫາສຕິປຏ຺ຐານາທີສຸປິ ຫິ ຕໍ ຕໍ ສຸຂາທີນໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ເວທນາ ເວທຍຕິ, ຕໍ ປນ ເວທນາປວຕ຺ຕິໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ອຫໍ ເວທຍາມີ’’ຕິ ໂວຫາຣມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທຍມາໂນ ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທຍາມີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປິຈ ‘‘ປີຕິປ຺ປຏິສໍເວທີ’’ຕິອາທີນໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍເມຕສ຺ສ ປຣິຫາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ –

‘‘ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ – ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ຈ. ກຖໍ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ? ສປ຺ປີຕິເກ ທ຺ເວ ຌາເນ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ສມາປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ຌານປຏິລາເຠນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປຏິສໍວິທິຕຕ຺ຕາ. ກຖໍ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ? ສປ຺ປີຕິເກ ທ຺ເວ ຌາເນ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປີຕິໍ ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ສມ຺ມສຕິ, ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ລກ຺ຂຓປ຺ປຏິເວເຘນ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໗໒) ‘‘‘ທີຆໍ ອສ຺ສາສວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕໍ ອວິກ຺ເຂປໍ ປຊານໂຕ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ, ຕາຍ ສຕິຍາ ເຕນ ຎາເຓນ ສາ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕີ’ຕິ. ເອເຕເນວ ນເຍນ ອວເສສປທານິປິ ອຕ຺ຖໂຕ ເວທິຕພ຺ພານີ’’ຕິ.

ອິຕິ ຍເຖວ ຌານປຏິລາເຠນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ປີຕິສຸຂຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ອິມິນາປິ ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ເວທນາສງ຺ຂາຕມນສິກາຣປຏິລາເຠນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ເວທນາ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ສຸວຸຕ຺ຕເມຕໍ ‘‘ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສີ ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ວິຫຣຕີ’’ຕິ.

ນາຫໍ, ອານນ຺ທ, ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິສ຺ສ ອສມ຺ປຊານສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຍສ຺ມາ ‘‘ຈິຕ຺ຕປຏິສໍເວທີ ອສ຺ສາສິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປວຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ກິຎ຺ຈາປິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສນິມິຕ຺ຕມາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ປນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓ ສຕິຎ຺ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີເຍວ ນາເມສ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິສ຺ສ ອສມ຺ປຊານສ຺ສ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິຠາວນາ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈິຕ຺ຕປຏິສໍວິທິຕວເສນ ‘‘ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີ ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ວິຫຣຕີ’’ຕິ.

ໂສ ຍໍ ຕໍ ໂຫຕິ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສານໍ ປຫານໍ, ຕໍ ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕາ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິຊ຺ຌາ ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓເມວ, ໂທມນສ຺ສວເສນ ພ຺ຍາປາທນີວຣຓໍ ທສ຺ສິຕໍ. ອິທຎ຺ຫິ ຈຕຸກ຺ກໍ ວິປສ຺ສນາວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາ ຈ ນີວຣຓປພ຺ພາທິວເສນ ປຎ຺ຈວິຘາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ນີວຣຓປພ຺ພໍ ອາທິ, ຕສ຺ສາປິ ອິທໍ ນີວຣຓທ຺ວຍໍ ອາທິ. ອິຕິ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາຍ ອາທິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສານນ຺ຕິ ອາຫ. ປຫານນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕີຕິ ເອວໍ ປຫານກຣຎາຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕໍ ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາຕິ ຕໍ ອນິຈ຺ຈວິຣາຄນິໂຣຘປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາຕໍ ປຫານຎາຓໍ ອປຣາຍ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ, ຕມ຺ປິ ອປຣາຍາຕິ ເອວໍ ວິປສ຺ສນາປຣມ຺ປຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕາ ໂຫຕີຕິ ຍຎ຺ຈສ຺ສ ປຖປຏິປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ, ຍຎ຺ຈ ເອກໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕີຕິ ທ຺ວິຘາ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ສຫຊາຕານມ຺ປິອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນາ ໂຫຕິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສາປິ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນາ. ອິຘ ອາຣມ຺ມຓ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຕສ຺ມາຕິຫານນ຺ທາຕິ ຍສ຺ມາ ‘‘ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີ ອສ຺ສາສິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປວຕ຺ໂຕ ນ ເກວລໍ ນີວຣຓາທິຘມ຺ເມ, ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສສີເສນ ປນ ວຸຕ຺ຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານກຣຎາຓມ຺ປິ ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ວິຫຣຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕຸມຫາປໂຖ ວິຍ ຉ ອາຍຕນານິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ຕສ຺ມິໍ ປໍສຸປຸຎ຺ໂຊ ວິຍ ຉສຸ ອາຍຕເນສຸ ກິເລສາ. ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ສກຏຣຖາ ວິຍ ຈຕູສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ. ເອເກນ ສກເຏນ ວາ ຣເຖນ ວາ ປໍສຸປຸຎ຺ຊສ຺ສ ອຸປຫນນໍ ວິຍ ກາຍານຸປສ຺ສນາທີຫິ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປຆາໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

ເອກຘມ຺ມວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.