໑໐. ອານາປານສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ເອກຘມ຺ມວຄ຺ໂຄ

໑. ເອກຘມ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໗໗. ອານາປານສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐເມ ເອກຘມ຺ໂມຕິ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ. ເສສເມຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພາກາເຣນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໑໕) ອານາປານສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕເມວ.

໖. ອຣິຏ຺ຐສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໘໒. ຉຏ຺ເຐ ຠາເວຖ ໂນຕິ ຠາເວຖ ນຸ. ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາໂຄ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ຘມ຺ເມສູຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິເຣສຸ ທ຺ວາທສສຸ ອາຍຕນຘມ຺ເມສຸ. ປຏິຆສຎ຺ຎາ ສຸປ຺ປຏິວິນີຕາຕິ ປຏິຆສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ສຸຏ຺ຐຸ ປຏິວິນີຕາ, ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ອຕ຺ຕໂນ ອນາຄາມິມຄ຺ຄໍ ກເຖຕິ. ອິທານິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສ຺ສ ວິປສ຺ສນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ໂສ ສໂຕວ ອສ຺ສສິສ຺ສາມີຕິອາທິມາຫ.

໗. ມຫາກປ຺ປິນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໘໓. ສຕ຺ຕເມ ອິຎ຺ຊິຕຕ຺ຕໍ ວາ ຜນ຺ທິຕຕ຺ຕໍ ວາຕິ ອຸຠເຍນປິ ຈລນເມວ ກຖິຕໍ.

໘. ປທີໂປປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໘໔. ອຏ຺ຐເມ ເນວ ກາໂຍປິ ກິລມຕິ ນ ຈກ຺ຂູນີຕິ ອຎ຺ເຎສຸ ຫິ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາໂຍປິ ກິລມຕິ, ຈກ຺ຂູນິປິ ວິຫຎ຺ຎນ຺ຕິ. ຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ມິຎ຺ຫິ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາໂຍ ກິລມຕິ, ຍນ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປີຬນາກາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ກສິຓກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂູນິ ຜນ຺ທນ຺ຕິ ກິລມນ຺ຕິ, ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຕນາກາຣປ຺ປຕ຺ຕານິ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ເນວ ກາໂຍ ກິລມຕິ, ນ ອກ຺ຂີນິ ວິຫຎ຺ຎນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ.

ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານນ຺ຕິອາທິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິໍ ອານາປາເນ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏນໍ ລພ຺ຠຕີຕິ? ຕິປິຏກຈູຬາຠຍຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ຍສ຺ມາ ອານາປານນິມິຕ຺ຕໍ ຕາຣກຣູປມຸຕ຺ຕາວລິກາທິສທິສໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏນໍ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ. ຕິປິຏກຈູຬນາຄຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ນ ລພ຺ຠເຕວາ’’ຕິ ອາຫ. ອລພ຺ຠນ຺ເຕ ອຍໍ ອຣິຍິທ຺ຘິອາທິໂກ ປເຠໂທ ກສ຺ມາ ຄຫິໂຕຕິ? ອານິສໍສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ອຣິຍໍ ວາ ຫິ ອິທ຺ຘິໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານິ ຈຕສ຺ໂສ ວາ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ວາ ປຕ຺ຖຍມາເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຍໍ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິ ສາຘຸກໍ ມນສິກາຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຫິ ນຄເຣ ລທ຺ເຘ ຍໍ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ອຸຏ຺ຐານກຠຓ຺ຑໍ, ຕໍ ຈຕູຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ນຄຣເມວ ປວິສຕີຕິ, ຊນປໂທ ລທ຺ໂຘ ຈ ໂຫຕິ. ນຄຣສ຺ເສວ ເຫໂສ ອານິສໍໂສ. ເອວໍ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິຠາວນາຍ ອານິສໍໂສ ເອສ ອຣິຍິທ຺ຘິອາທິໂກ ປເຠໂທ, ສພ຺ພາກາເຣນ ຠາວິເຕ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິສ຺ມິໍ ສພ຺ພເມຕໍ ໂຍຄິໂນ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕີຕິ ອານິສໍສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຂຎ຺ເຈຕິ ເອຕ຺ຖ ໂສຕິ ກສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ຕໍ? ຍສ຺ມາ ຠິກ຺ຂູຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວາເຣ ນາຄຕໍ.

໙. ເວສາລີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໘໕. ນວເມ ເວສາລິຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ປວຕ຺ຕໂວຫາເຣ ນຄເຣ. ຕຎ຺ຫິ ນຄຣໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປາກາຣປຣິກ຺ເຂປວຑ຺ຒເນນ ວິສາລີຠູຕຕ຺ຕາ ເວສາລີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິທມ຺ປິ ຈ ນຄຣໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ເຕເຍວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ສພ຺ພາກາຣເວປຸລ຺ລຕໍ ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນິວາສຏ຺ຐານມາຫ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຫາວນໍ ນາມ ສຍໍຊາຕໍ ອໂຣປິມໍ ສປຣິຈ຺ເຉທໍ ມຫນ຺ຕໍ ວນໍ. ກປິລວຕ຺ຖຸສາມນ຺ຕາ ປນ ມຫາວນໍ ຫິມວນ຺ເຕນ ສຫ ເອກາພທ຺ຘໍ ອປຣິຈ຺ເຉທໍ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐິຕໍ. ອິທໍ ຕາທິສໍ ນ ໂຫຕິ, ສປຣິຈ຺ເຉທໍ ມຫນ຺ຕໍ ວນນ຺ຕິ ມຫາວນໍ. ກູຏາຄາຣສາລາ ປນ ມຫາວນໍ ນິສ຺ສາຍ ກເຕ ອາຣາເມ ກູຏາຄາຣໍ ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາ ຫໍສວຏ຺ຏກຈ຺ຉນ຺ເນນ ກຕາ ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປນ຺ນາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຄນ຺ຘກຸຏີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອເນກປຣິຍາເຍນ ອສຸຠກຖໍ ກເຖຕີຕິ ອເນເກຫິ ກາຣເຓຫິ ອສຸຠາກາຣສນ຺ທສ຺ສນປ຺ປວຕ຺ຕໍ ກາຍວິຈ຺ຉນ຺ທນີຍກຖໍ ກເຖຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອຕ຺ຖິ ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ ເກສາ ໂລມາ ນຂາ ທນ຺ຕາ…ເປ… ມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ມິໍ ພ຺ຍາມມຕ຺ເຕ ກເຬວເຣ ສພ຺ພາກາເຣນປິ ວິຈິນນ຺ໂຕ ນ ໂກຈິ ກິຎ຺ຈິ ມຸຕ຺ຕໍ ວາ ມຓິໍ ວາ ເວຬຸຣິຍໍ ວາ ອຄຣຸໍ ວາ ຈນ຺ທນໍ ວາ ກຸງ຺ກຸມໍ ວາ ກປ຺ປຸຣໍ ວາ ວາສຈຸຓ຺ຓາທິໍ ວາ ອຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ສຸຈິຠາວໍ ປສ຺ສຕິ, ອຖ ໂຂ ປຣມທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ເຊຄຸຈ຺ຉອສ຺ສິຣິກທສ຺ສນໍ ເກສໂລມາທິນານປ຺ປກາຣໍ ອສຸຈິເມວ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ເອຕ຺ຖ ຉນ຺ໂທ ວາ ຣາໂຄ ວາ ກຣຓີໂຍ. ເຍປິ ອຸຕ຺ຕມງ຺ເຄ ສິຣສິ ຊາຕາ ເກສາ ນາມ, ເຕປິ ອສຸຠາ ເຈວ ອສຸຈິໂນ ຈ ປຏິກູລາ ຈ. ໂສ ຈ ເນສໍ ອສຸຠາສຸຈິປຏິກູລຠາໂວ ວຓ຺ຓໂຕປິ ສຓ຺ຐານໂຕປິ ຄນ຺ຘໂຕປິ ອາສຍໂຕປິ ໂອກາສໂຕປີຕິ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ໂລມາທີນມ຺ປີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໐໗) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕິ ຠຄວາ ເອກເມກສ຺ມິໍ ໂກຏ຺ຐາເສ ປຎ຺ຈປຎ຺ຈປ຺ປເຠເທນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ອສຸຠກຖໍ ກເຖຕິ.

ອສຸຠາຍ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕີຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທິວເສນ ອສຸຠມາຕິກໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປທຠາຊນີເຍນ ຕໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ອສຸຠາຍ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ. ອສຸຠຠາວນາຍ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕີຕິ ຍາ ອຍໍ ເກສາທີສຸ ວາ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທີສຸ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາວຕ຺ຖູສຸ ອສຸຠາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠາວນາ ວຑ຺ຒນາ ຜາຕິກມ຺ມໍ, ຕສ຺ສາ ອສຸຠຠາວນາຍ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ຄຸຓໍ ປຣິກິຕ຺ເຕຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ‘‘ອສຸຠຠາວນາຠິຍຸຕ຺ໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເກສາທີສຸ ວາ ວຕ຺ຖູສຸ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທີສຸ ວາ ປຎ຺ຈງ຺ຄວິປ຺ປຫີນໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ຕິວິຘກລ຺ຍາຓໍ ທສລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ປຏິລຠຕິ. ໂສ ຕໍ ປຐມຊ຺ຌານສງ຺ຂາຕໍ ຈິຕ຺ຕມຎ຺ຊູສໍ ນິສ຺ສາຍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ.

ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຑ຺ຒມາສໍ ປຏິສລ຺ລີຍິຕຸນ຺ຕິ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກໍ ອຑ຺ຒມາສໍ ປຏິສລ຺ລີຍິຕຸໍ ນິລີຍິຕຸໍ ເອກໂກວ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣິຕຸໍ ອິຈ຺ຉາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາມ຺ຫິ ເກນຈິ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເອເກນ ປິຓ຺ຑປາຕນີຫາຣເກນາຕິ ໂຍ ອຕ຺ຕນາ ປຍຸຕ຺ຕວາຈໍ ອກຕ຺ວາ ມມຕ຺ຖາຍ ສທ຺ເຘສຸ ກຸເລສຸ ປຏິຍຕ຺ຕປິຓ຺ຑປາຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ອຸປນາເມຕິ, ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕນີຫາຣກໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ນາມ຺ຫິ ອຎ຺ເຎນ ເກນຈິ ຠິກ຺ຂຸນາ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພຕິ.

ກສ຺ມາ ປນ ເອວມາຫາຕິ? ອຕີເຕ ກິຣ ປຎ຺ຈສຕາ ມິຄລຸທ຺ທກາ ມຫຕີຫິ ທຓ຺ຑວາຄຸຣາທີຫິ ອຣຎ຺ຎໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ເອກໂຕເຍວ ຍາວຊີວໍ ມິຄປກ຺ຂິຆາຕກມ຺ເມນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ນິຣເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ກເຕນ ເກນຈິເທວ ກຸສລກມ຺ເມນ ມນຸສ຺ເສສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ກລ຺ຍາຓູປນິສ຺ສຍວເສນ ສພ຺ເພປິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ລຠິໍສຸ. ເຕສໍ ຕໂຕ ມູລາກຸສລກມ຺ມໂຕ ອວິປກ຺ກວິປາກາ ອປຣາປຣເຈຕນາ ຕສ຺ມິໍ ອຑ຺ຒມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕູປກ຺ກເມນ ຈ ປຣູປກ຺ກເມນ ຈ ຊີວິຕູປຈ຺ເຉທາຍ ໂອກາສມກາສິ. ຕໍ ຠຄວາ ອທ຺ທສ. ກມ຺ມວິປາໂກ ຈ ນາມ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ປຏິພາຫິຕຸໍ. ເຕສຸ ຈ ຠິກ຺ຂູສຸ ປຸຖຸຊ຺ຊນາປິ ອຕ຺ຖິ, ໂສຕາປນ຺ນສກທາຄາມິອນາຄາມິຂີຓາສວາປິ. ຕຕ຺ຖ ຂີຓາສວາ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກາ, ອິຕເຣ ອຣິຍສາວກາ ນິຍຕຄຕິກາ ສຸຄຕິປຣາຍຓາ, ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ຄຕິ ອນິຍຕາ.

ອຖ ຠຄວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມ ອຕ຺ຕຠາເວ ຉນ຺ທຣາເຄນ ມຣຓຠຍຠີຕາ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ຄຕິໍ ວິໂສເຘຕຸໍ, ຫນ຺ທ ເນສໍ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານາຍ ອສຸຠກຖໍ ກເຖມິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິຄຕຈ຺ຉນ຺ທຣາຄຕາຍ ຄຕິວິໂສຘນໍ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ເຕສໍ ມມ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ສາຕ຺ຖິກາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ເຕສໍ ອນຸຄ຺ຄຫາຍ ອສຸຠກຖໍ ກເຖສິ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສນ, ໂນ ມຣຓວຓ຺ຓສໍວຓ຺ຓນາຘິປ຺ປາເຍນ. ກເຖຕ຺ວາ ຈ ປນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສເຈ ອິມໍ ອຑ຺ຒມາສໍ ມໍ ຠິກ຺ຂູ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ‘ອຊ຺ຊ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ມໂຕ, ອຊ຺ຊ ທ຺ເວ…ເປ… ອຊ຺ຊ ທສາ’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈສ຺ສນ຺ຕິ, ອຍຎ຺ຈ ກມ຺ມວິປາໂກ ນ ສກ຺ກາ ມຍາ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ປຏິພາຫິຕຸໍ, ສ຺ວາຫໍ ຕໍ ສຸຕ຺ວາປິ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ກິໍ ເມ ອນຕ຺ຖເກນ ອນຍພ຺ຍສເນນ ສຸເຕນ, ຫນ຺ທາຫໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອທສ຺ສນໍ ອຸປຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຑ຺ຒມາສໍ ປຏິສລ຺ລີຍິຕຸໍ, ນາມ຺ຫິ ເກນຈິ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເອເກນ ປິຓ຺ຑປາຕນີຫາຣເກນາ’’ຕິ.

ອປເຣ ປນາຫຸ – ‘‘ປຣູປວາທວິວຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ປຏິສລ຺ລີໂນ’’ຕິ. ປເຣ ກິຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປວທິສ຺ສນ຺ຕິ – ‘‘ອຍໍ ‘ສພ຺ພຎ຺ຎູ ອຫໍ ສທ຺ຘມ຺ມວຣຈກ຺ກວຕ຺ຕີ’ຕິ ປຏິຊານມາໂນ ອຕ຺ຕໂນປິ ສາວເກ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຆາເຕນ຺ເຕ ນິວາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ກິໍ ອຎ຺ຎໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ຕຕ຺ຣ ປຓ຺ຑິຕາ ວກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘‘ຠຄວາ ປຏິສລ຺ລານມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ນ ອິມໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ໂກຈິສ຺ສ ອາໂຣຈຍິຕາປິ ນຕ຺ຖິ, ສເຈ ຊາເນຍ຺ຍ ອທ຺ຘາ ນິວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອິທໍ ປນ ອິຈ຺ຉາມຕ຺ຕໍ, ປຐມເມເວຕ຺ຖ ກາຣຓໍ. ນາສ຺ສຸຘາຕິ ເອຕ຺ຖ ອສ຺ສຸຘາຕິ ປທປູຣຓມຕ຺ເຕ ອວຘາຣຓຕ຺ເຖ ວາ ນິປາໂຕ, ເນວ ໂກຈິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອເນເກຫິ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ໂວກາໂຣ ອສ຺ສາຕິ ອເນກາກາຣໂວກາໂຣ. ອເນກາກາຣໂວກິຓ຺ໂຓ ອເນກາກາເຣນ ສມ຺ມິສ຺ໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂກ ໂສ? ອສຸຠຠາວນານຸໂຍໂຄ, ຕໍ ອເນກາກາຣໂວກາຣໍ. ອສຸຠຠາວນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອຏ຺ຏີຍມານາຕິ ເຕນ ກາເຍນ ອຏ຺ຏາ ທຸກ຺ຂິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຫຣາຍມານາຕິ ລຊ຺ຊມານາ. ຊິຄຸຈ຺ຉມານາຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉໍ ອຸປ຺ປາທຍມານາ. ສຕ຺ຖຫາຣກໍ ປຣິເຍສນ຺ຕີຕິ ຊີວິຕຫຣຓກສຕ຺ຖໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເຕ ສຕ຺ຖໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ຕິ, ມິຄລຓ຺ຑິກມ຺ປິ ປນ ສມຓກຸຕ຺ຕກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ສາຘຸ ໂນ, ອາວຸໂສ, ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຫີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຣິຍາ ເນວ ປາຓາຕິປາຕໍ ກຣິໍສຸ, ນ ສມາທເປສຸໍ, ນ ສມນຸຎ຺ຎາ ອເຫສຸໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ປນ ສພ຺ພມກໍສຸ.

ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ເຕສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ຊີວິຕກ຺ຂຍປ຺ປຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕໂຕ ເອກີຠາວໂຕ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ຊານນ຺ໂຕປິ ອຊານນ຺ໂຕ ວິຍ ກຖາສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕນຸຠູໂຕ ວິຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆຕິ ອິໂຕ, ອານນ຺ທ, ປຸພ຺ເພ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ເອກໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຸທ຺ເທສໍ ປຣິປຸຈ຺ຉໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ, ເອກປຊ຺ໂຊໂຕ ວິຍ ອາຣາໂມ ທິສ຺ສຕິ. ອິທານິ ປນ ອຑ຺ຒມາສມຕ຺ຕສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ຕນຸຠູໂຕ ວິຍ ຕນຸໂກ ມນ຺ໂທ ອປ຺ປໂກ ວິຣໂຬ ວິຍ ຊາໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓໍ? ກິໍ ທິສາສຸ ປກ຺ກນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູຕິ?

ອຖາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ກມ຺ມວິປາເກນ ເຕສໍ ຊີວິຕກ຺ຂຍປ຺ປຕ຺ຕິໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍຄປຈ຺ຈຍາ ປນ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ຕຖາ ຫິ ປນ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຎ຺ຎໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຍາຈນ຺ໂຕ, ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓໍ ອາຈິກ຺ຂຕຸ, ເຍນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ. ມຫາສມຸທ຺ທໍ ໂອໂຣຫຓຕິຕ຺ຖານິ ວິຍ ອຎ຺ຎານິປິ ທສານຸສ຺ສຕິ, ທສກສິຓ, ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານ, ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣ, ອານາປານສ຺ສຕິປເຠທານິ ພຫູນິ ນິພ຺ພາໂນໂຣຫຓກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ສນ຺ຕິ, ເຕສຸ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂຕູຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຖ ຠຄວາ ຕຖາ ກາຕຸກາໂມ ເຖຣໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊນ຺ໂຕ ເຕນຫານນ຺ທາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເວສາລິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍາຕິ ເວສາລິຍໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ສມນ຺ຕາ ຄາວຸເຕປິ ອຑ຺ຒໂຍຊເນປິ ຍາວຕິກາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ເຕ ສພ຺ເພ ສນ຺ນິປາເຕຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ເພ ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍໍ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕນາ ຄນ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ທຫຣຠິກ຺ຂູ ປຫິຓິຕ຺ວາ ມຸຫຸຕ຺ເຕເນວ ອນວເສເສ ຠິກ຺ຂູ ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍໍ ສມູຫໍ ກຕ຺ວາ. ຍສ຺ສທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ກາລໍ ມຎ຺ຎຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ສນ຺ນິປຕິໂຕ, ເອສ ກາໂລ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກາຕຸໍ, ອນຸສາສນິໍ ທາຕຸໍ, ອິທານິ ຍສ຺ສ ຕຸມ຺ເຫ ກາລໍ ຊານາຖ, ຕໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ, ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວຕິ. ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຈ ປນ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຸພ຺ເພ ອາຈິກ຺ຂິຕອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎໍ ປຣິຍາຍໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘີຕິ ອານາປານປຣິຄ຺ຄາຫິກາຍ ສຕິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສມາຘິ, ອານາປານສ຺ສຕິຍໍ ວາ ສມາຘິ, ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິ. ຠາວິໂຕຕິ ອຸປ຺ປາທິໂຕ ວຑ຺ຒິໂຕ ວາ. ພຫຸລີກໂຕຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຕ. ສນ຺ໂຕ ເຈວ ປຓີໂຕ ຈາຕິ ສນ຺ໂຕ ເຈວ ປຓີໂຕ ເຈວ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ເອວສທ຺ເທນ ນິຍໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ອຍຎ຺ຫິ ຍຖາ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເກວລໍ ປຏິເວຘວເສນ ສນ຺ຕຎ຺ຈ ປຓີຕຎ຺ຈ, ໂອຬາຣິກາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ປນ ປຏິກູລາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ຈ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ເນວ ສນ຺ຕໍ ນ ປຓີຕໍ, ນ ເອວໍ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ອສນ຺ໂຕ ວາ ອປ຺ປຓີໂຕ ວາ, ອປິຈ ໂຂ ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕຕາຍປິ ສນ຺ໂຕ ວູປສນ຺ໂຕ ນິພ຺ພຸໂຕ, ປຏິເວຘສງ຺ຂາຕາຍ ອງ຺ຄສນ຺ຕຕາຍປິ, ອາຣມ຺ມຓປຓີຕຕາຍ ປຓີໂຕ ອຕິຕ຺ຕິກໂຣ, ອງ຺ຄປຓີຕຕາຍປີຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສນ຺ໂຕ ເຈວ ປຓີໂຕ ຈາ’’ຕິ.

ອເສຈນໂກ ຈ ສຸໂຂ ຈ ວິຫາໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ນາສ຺ສ ເສຈນນ຺ຕິ ອເສຈນໂກ, ອນາສິຕ຺ຕໂກ ອພ຺ໂພກິຓ຺ໂຓ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ອາເວຓິໂກ, ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ປຣິກມ຺ເມນ ວາ ອຸປຈາເຣນ ວາ ສນ຺ຕຕາ, ອາທິສມນ຺ນາຫາຣໂຕ ປຠຸຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວເນວ ສນ຺ໂຕ ຈ ປຓີໂຕ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ‘‘ອເສຈນໂກ’’ຕິ ອນາສິຕ຺ຕໂກ ໂອຊວນ຺ໂຕ, ສຠາເວເນວ ມຘຸໂຣ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວມຍໍ ອເສຈນໂກ ຈ ອປ຺ປິຕປ຺ປິຕກ຺ຂເຓ ກາຍິກເຈຕສິກສຸຂປ຺ປຏິລາຠາຍ ສໍວຕ຺ຕນໂຕ ສຸໂຂ ຈ ວິຫາໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນຕິ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິເຕ. ປາປເກຕິ ລາມເກ. ອກຸສເລ ຘມ຺ເມຕິ ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູເຕ ຘມ຺ເມ. ຐານໂສ ອນ຺ຕຣຘາເປຕີຕິ ຂເຓເນວ ອນ຺ຕຣຘາເປຕິ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ. ວູປສເມຕີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປສເມຕິ, ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຕ຺ຕາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຣິຍມຄ຺ຄວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສຕິ ອາສາຬ຺ຫມາເສ. ອູຫຕໍ ຣໂຊຊລ຺ລນ຺ຕິ ອຏ຺ຐ ມາເສ ວາຕາຕປສຸກ຺ຂາຍ ໂຄມຫິໍສາທິປາທປ຺ປຫາຣສມ຺ຠິນ຺ນາຍ ປຖວິຍາ ອຸທ຺ຘໍ ຫຕໍ ອູຫຕໍ ອາກາເສ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ຣຊຎ຺ຈ ເຣຓຸຎ຺ຈ. ມຫາ ອກາລເມໂຆຕິ ສພ຺ພໍ ນຠໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐິໂຕ ອາສາຬ຺ຫຊຸຓ຺ຫປກ຺ເຂ ສກລໍ ອຑ຺ຒມາສໍ ວສ຺ສນກເມໂຆ. ໂສ ຫິ ອສມ຺ປຕ຺ເຕ ວສ຺ສກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອກາລເມໂຆຕິ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຐານໂສ ອນ຺ຕຣາຘາເປຕິ ວູປສເມຕີຕິ ຂເຓເນວ ອທສ຺ສນໍ ເນຕິ ປຖວິຍໍ ສນ຺ນິສີທາເປຕິ. ເອວເມວ ໂຂຕິ ໂອປມ຺ມນິທສ຺ສນເມຕໍ. ຕໂຕ ປຣໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໑໐. ກິມິລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໘໖. ທສເມ ກິມິລາຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ນຄເຣ. ເອຕທໂວຈາຕິ ເຖໂຣ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ເທສນາ ນ ຍຖານຸສນ຺ຘິກາ ກຕາ, ຍຖານຸສນ຺ຘິໍ ຄເມສ຺ສາມີ’’ຕິ ເທສນານຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏນ຺ໂຕ ເອຕໍ ອໂວຈ. ກາຍຎ຺ຎຕຣນ຺ຕິ ປຖວີອາທີສຸ ກາເຍສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວທາມິ ວາໂຍກາຍໍ ວທາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ…ເປ… ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣຕິ ປຎ຺ຈວີສຕິ ຣູປໂກຏ຺ຐາສາ ຣູປກາໂຍ ນາມ, ເຕສຸ ອານາປານໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕເນ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ກາຍຎ຺ຎຕຣໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາປິ ເອວມາຫ. ຕສ຺ມາຕິຫາຕິ ຍສ຺ມາ ຈຕູສຸ ກາເຍສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາໂຍກາຍໍ, ປຎ຺ຈວີສຕິ ໂກຏ຺ຐາເສ ວາ ຣູປກາເຍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອານາປານໍ ອນຸປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເວທນາຎ຺ຎຕຣນ຺ຕິ ຕີສຸ ເວທນາສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ສຸຂເວທນໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສາຘຸກໍ ມນສິກາຣນ຺ຕິ ປີຕິປຏິສໍເວທິຕາທິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສຸນ຺ທຣໍ ມນສິກາຣໍ. ກິໍ ປນ ມນສິກາໂຣ ສຸຂາ ເວທນາ ໂຫຕີຕິ? ນ ໂຫຕິ, ເທສນາສີສໍ ປເນຕໍ. ຍເຖວ ຫິ ‘‘ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາຠາວນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໔໗) ເອຕ຺ຖ ສຎ຺ຎານາເມນ ປຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ, ເອວມິຘາປິ ມນສິກາຣນາເມນ ຌານເວທນາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຈຕຸກ຺ເກ ປຐມປເທ ປີຕິສີເສນ ເວທນາ ວຸຕ຺ຕາ, ທຸຕິຍປເທ ສຸຂນ຺ຕິ ສຣູເປເນວ ວຸຕ຺ຕາ. ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣປທທ຺ວເຍ ‘‘ສຎ຺ຎາ ຈ ເວທນາ ຈ ເຈຕສິກາ ເອເຕ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໗໔) ວຈນໂຕ ‘‘ວິຕກ຺ກວິຈາເຣ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາເຣ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣນາເມນ ເວທນາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ມນສິກາຣນາເມນ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອິຘ ‘‘ສາຘຸກໍ ມນສິກາຣ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຍສ຺ມາ ເອສາ ເວທນາ ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເວທນານຸປສ຺ສນາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ. ໂນ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ມຫາສຕິປຏ຺ຐານາທີສຸປິ ຫິ ຕໍ ຕໍ ສຸຂາທີນໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ເວທນາ ເວທຍຕິ, ຕໍ ປນ ເວທນາປວຕ຺ຕິໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ອຫໍ ເວທຍາມີ’’ຕິ ໂວຫາຣມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທຍມາໂນ ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທຍາມີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປິຈ ‘‘ປີຕິປ຺ປຏິສໍເວທີ’’ຕິອາທີນໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍເມຕສ຺ສ ປຣິຫາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ –

‘‘ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ – ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ຈ. ກຖໍ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ? ສປ຺ປີຕິເກ ທ຺ເວ ຌາເນ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ສມາປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ຌານປຏິລາເຠນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປຏິສໍວິທິຕຕ຺ຕາ. ກຖໍ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ? ສປ຺ປີຕິເກ ທ຺ເວ ຌາເນ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປີຕິໍ ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ສມ຺ມສຕິ, ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ລກ຺ຂຓປ຺ປຏິເວເຘນ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໗໒) ‘‘‘ທີຆໍ ອສ຺ສາສວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕໍ ອວິກ຺ເຂປໍ ປຊານໂຕ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ, ຕາຍ ສຕິຍາ ເຕນ ຎາເຓນ ສາ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕີ’ຕິ. ເອເຕເນວ ນເຍນ ອວເສສປທານິປິ ອຕ຺ຖໂຕ ເວທິຕພ຺ພານີ’’ຕິ.

ອິຕິ ຍເຖວ ຌານປຏິລາເຠນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ປີຕິສຸຂຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ອິມິນາປິ ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ເວທນາສງ຺ຂາຕມນສິກາຣປຏິລາເຠນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ເວທນາ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ສຸວຸຕ຺ຕເມຕໍ ‘‘ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສີ ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ວິຫຣຕີ’’ຕິ.

ນາຫໍ, ອານນ຺ທ, ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິສ຺ສ ອສມ຺ປຊານສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຍສ຺ມາ ‘‘ຈິຕ຺ຕປຏິສໍເວທີ ອສ຺ສາສິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປວຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ກິຎ຺ຈາປິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສນິມິຕ຺ຕມາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ປນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓ ສຕິຎ຺ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີເຍວ ນາເມສ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິສ຺ສ ອສມ຺ປຊານສ຺ສ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິຠາວນາ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈິຕ຺ຕປຏິສໍວິທິຕວເສນ ‘‘ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີ ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ວິຫຣຕີ’’ຕິ.

ໂສ ຍໍ ຕໍ ໂຫຕິ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສານໍ ປຫານໍ, ຕໍ ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕາ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິຊ຺ຌາ ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓເມວ, ໂທມນສ຺ສວເສນ ພ຺ຍາປາທນີວຣຓໍ ທສ຺ສິຕໍ. ອິທຎ຺ຫິ ຈຕຸກ຺ກໍ ວິປສ຺ສນາວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາ ຈ ນີວຣຓປພ຺ພາທິວເສນ ປຎ຺ຈວິຘາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ນີວຣຓປພ຺ພໍ ອາທິ, ຕສ຺ສາປິ ອິທໍ ນີວຣຓທ຺ວຍໍ ອາທິ. ອິຕິ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາຍ ອາທິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສານນ຺ຕິ ອາຫ. ປຫານນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕີຕິ ເອວໍ ປຫານກຣຎາຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕໍ ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາຕິ ຕໍ ອນິຈ຺ຈວິຣາຄນິໂຣຘປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາຕໍ ປຫານຎາຓໍ ອປຣາຍ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ, ຕມ຺ປິ ອປຣາຍາຕິ ເອວໍ ວິປສ຺ສນາປຣມ຺ປຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕາ ໂຫຕີຕິ ຍຎ຺ຈສ຺ສ ປຖປຏິປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ, ຍຎ຺ຈ ເອກໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕີຕິ ທ຺ວິຘາ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ສຫຊາຕານມ຺ປິອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນາ ໂຫຕິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສາປິ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນາ. ອິຘ ອາຣມ຺ມຓ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຕສ຺ມາຕິຫານນ຺ທາຕິ ຍສ຺ມາ ‘‘ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີ ອສ຺ສາສິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປວຕ຺ໂຕ ນ ເກວລໍ ນີວຣຓາທິຘມ຺ເມ, ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສສີເສນ ປນ ວຸຕ຺ຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານກຣຎາຓມ຺ປິ ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ວິຫຣຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕຸມຫາປໂຖ ວິຍ ຉ ອາຍຕນານິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ຕສ຺ມິໍ ປໍສຸປຸຎ຺ໂຊ ວິຍ ຉສຸ ອາຍຕເນສຸ ກິເລສາ. ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ສກຏຣຖາ ວິຍ ຈຕູສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ. ເອເກນ ສກເຏນ ວາ ຣເຖນ ວາ ປໍສຸປຸຎ຺ຊສ຺ສ ອຸປຫນນໍ ວິຍ ກາຍານຸປສ຺ສນາທີຫິ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປຆາໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

ເອກຘມ຺ມວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

໒. ທຸຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑-໒. ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໙໘໗-໙໘໘. ທຸຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາຖາຕິ ກສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ? ອຸປາຣມ຺ຠໂມຈນຕ຺ຖໍ. ສເຈ ຫິ ເຕ ‘‘ນ ຊານາມາ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍຸໍ, ອຖ ເນສໍ ຕິຕ຺ຖິຍາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ‘ອສຸກສມາປຕ຺ຕິຍາ ນາມ ໂນ ສຕ຺ຖາ ເຕມາສໍ ວິຫາສີ’ຕິປິ ນ ຊານາຖ, ອຖ ກສ຺ມາ ນໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕາ ວິຫຣຖາ’’ຕິ ອຸປາຣມ຺ຠໍ ອາໂຣເປຍ຺ຍຸໍ, ຕໂຕ ໂມຈນຕ຺ຖໍ ເອວມາຫ.

ອຖ ກສ຺ມາ ຍຖາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ‘‘ສໂຕວ ອສ຺ສສຕິ, ທີຆໍ ວາ ອສ຺ສສນ຺ໂຕ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໔; ມ. ນິ. ໑.໑໐໗; ສໍ. ນິ. ໕.໙໗໗) ເອວ-ວາກາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ອິຘ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ? ເອກນ຺ຕສນ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຎ຺ເຎສຎ຺ຫິ ອສ຺ສາໂສ ວາ ປາກໂຏ ໂຫຕິ ປສ຺ສາໂສ ວາ, ຠຄວໂຕ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ປາກຏເມວ ນິຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິຕາຍາຕິ ເອກນ຺ຕສນ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຖ ‘‘ສິກ຺ຂາມີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ‘‘ອສ຺ສສາມີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ສິກ຺ຂິຕພ຺ພາຠາວາ. ສຕ຺ຕ ຫິ ເສຂາ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຠາວາ ເສຂາ ນາມ, ຂີຓາສວາ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພາຠາວາ ອເສຂາ ນາມ, ຕຖາຄຕາ ອສິກ຺ຂິຕພ຺ພາ ອເສກ຺ຂາ ນາມ ນຕ຺ຖິ ເຕສໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພາຠາວາ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຕິຍໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

໓-໑໐. ປຐມອານນ຺ທສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໙໘໙-໙໙໖. ຕຕິເຍ ປວິຈິນຕີຕິ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ປວິຈິນຕິ. ອິຕຣໍ ປທທ຺ວຍໍ ເອຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ນິຣາມິສາຕິ ນິກ຺ກິເລສາ ກາຍິກເຈຕສິກທຣຖປຏິປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ກາໂຍປິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ສມາຘິຍຕີຕິ ສມ຺ມາ ຐປິຍຕິ, ອປ຺ປນາຈິຕ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕາ ໂຫຕີຕິ ສຫຊາຕອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນາຍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ຈຸທ຺ທສວິເຘນ ກາຍປຣິຄ຺ຄາຫກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕສ຺ມິໍ ກາເຍ ສຕິ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ຕາຍ ສຕິຍາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຎາຓໍ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເມວ ກາຍິກເຈຕສິກວີຣິຍໍ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ປີຕິປສ຺ສທ຺ຘິຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ປີຕິປສ຺ສທ຺ຘິສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ອິເມສໍ ຉນ຺ນໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ອໂນສກ຺ກນອນຕິວຕ຺ຕນສງ຺ຂາໂຕ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາໂຣ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ. ຍເຖວ ຫິ ສມປ຺ປວຕ຺ເຕສຸ ອສ຺ເສສຸ ສາຣຖິໂນ ‘‘ອຍໍ ໂອລີຍຕີ’’ຕິ ຕຸທນໍ ວາ, ‘‘ອຍໍ ອຕິຘາວຕີ’’ຕິ ອາກຑ຺ຒນໍ ວາ ນຕ຺ຖິ, ເກວລໍ ເອວໍ ປສ຺ສມານສ຺ສ ຐິຕາກາໂຣວ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ອິເມສໍ ຉນ຺ນໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ອໂນສກ຺ກນອນຕິວຕ຺ຕນສງ຺ຂາໂຕ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາໂຣ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ນາມ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ກິໍ ກຖິຕໍ? ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາ ນານາສຣສລກ຺ຂຓາ ວິປສ຺ສນາໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ນາມ ກຖິຕາ.

ວິເວກນິສ຺ສິຕນ຺ຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ. ເອຕ຺ຖ ປນ ໂສຬສກ຺ຂຕ຺ຕຸກາ ອານາປານສ຺ສຕິ ມິສ຺ສກາ ກຖິຕາ, ອານາປານມູລກາ ສຕິປຏ຺ຐານາ ປຸພ຺ພຠາຄາ, ເຕສໍ ມູລຠູຕາ ອານາປານສ຺ສຕິ ປຸພ຺ພຠາຄາ. ໂພຊ຺ຌງ຺ຄມູລກາ ສຕິປຏ຺ຐານາ ປຸພ຺ພຠາຄາ, ເຕປິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ປຸພ຺ພຠາຄາວ. ວິຊ຺ຊາວິມຸຕ຺ຕິປູຣກາ ປນ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໂລກຸຕ຺ຕຣາ, ວິຊ຺ຊາວິມຸຕ຺ຕິໂຍ ອຣິຍຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ. ວິຊ຺ຊາ ວາ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ວິມຸຕ຺ຕິ ຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມຉຏ຺ຐານິປິ ອິມິນາວ ສມານປຣິຈ຺ເຉທານິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ອານາປານສໍຍຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.