໑. ປຐມວິຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑. ທຸຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຑ຺ຒມາສໍ ປຏິສລ຺ລີຍິຕຸນ຺ຕິ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກໍ ອຑ຺ຒມາສໍ ປຏິສລ຺ລີຍິຕຸໍ ນິລີຍິຕຸໍ ເອໂກວ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣິຕຸໍ ອິຈ຺ຉາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນມ຺ຫິ ເກນຈິ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເອເກນ ປິຓ຺ຑປາຕນີຫາຣເກນາຕິ ໂຍ ອຕ຺ຕນາ ປຍຸຕ຺ຕວາຈໍ ອກຕ຺ວາ ມມຕ຺ຖາຍ ສທ຺ເຘສຸ ກຸເລສຸ ປຏິຍຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ອຸປນາເມຍ຺ຍ, ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕນີຫາຣກໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ນມ຺ຫິ ອຎ຺ເຎນ ເກນຈິ ຠິກ຺ຂຸນາ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພຕິ.

ກສ຺ມາ ປນ ເອວມາຫາຕິ? ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ອຑ຺ຒມາເສ ວິເນຕພ຺ໂພ ສຕ຺ໂຕ ນາໂຫສິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ – ‘‘ອິມໍ ອຑ຺ຒມາສໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸເຂເນວ ວີຕິນາເມສ຺ສາມິ, ອິຕິ ມຍ຺ຫຎ຺ເຈວ ສຸຂວິຫາໂຣ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນາຄເຕ ຈ ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ‘ສຕ຺ຖາປິ ຄຓໍ ວິຫາຍ ເອກໂກ ວິຫາສິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ມຍ’ນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕທສ຺ສາ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ເອວມາຫ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອທາສິ. ໂສ ປາໂຕວ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວຓສມ຺ມຊ຺ຊນມຸໂຂທກທນ຺ຕກຏ຺ຐທານາທີນິ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ກຕ຺ວາ ອປຄຈ຺ຉຕິ.

ເຍນ ສ຺ວາຫນ຺ຕິ ເຍນ ໂສ ອຫໍ. ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ປຐມໍເຍວ ເອກູນປຎ຺ຎາສທິວສພ຺ຠນ຺ຕເຣ. ວິຫຣາມີຕິ ອິທໍ ອຕີຕຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕມານວຈນໍ. ຕສ຺ສ ປເທເສນ ວິຫາສິນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ຘວິຫາຣສ຺ສ ປເທເສນ. ຕຕ຺ຖ ປເທໂສ ນາມ ຂນ຺ຘປເທໂສ ອາຍຕນຘາຕຸສຈ຺ຈອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍາກາຣສຕິປຏ຺ຐານຌານນາມຣູປປເທໂສ ຘມ຺ມປເທໂສຕິ ນານາວິໂຘ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ – ‘‘ຕສ຺ສ ປເທເສນ ວິຫາສິ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຠຄວາ ຫິ ປຐມໂພຘິຍໍ ເອກູນປຎ຺ຎາສທິວສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຍຖາ ນາມ ປຕ຺ຕຣຊ຺ໂຊ ຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຠວສາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕໍ ຕໍ ຄພ຺ຠໍ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕມຸຕ຺ຕາມຓິອາທີນິ ຣຕນານິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ວິຫເຣຍ຺ຍ, ເອວເມວ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ນິປ຺ປເທເສ ກຕ຺ວາ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ວິຫາສິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ອຑ຺ຒມາເສ ເຕສໍ ຂນ຺ຘານໍ ປເທສໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘເມວ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ວິຫາສິ. ຕສ຺ສ ‘‘ອິເມ ສຕ຺ຕາ ເອວຣູປໍ ນາມ ສຸຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ໂອໂລກຍໂຕ ຍາວ ຠວຄ຺ຄາ ປວຕ຺ຕາ ສຸຂເວທນາ, ຍາວ ອວີຈິໂຕ ປວຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂເວທນາ, ສພ຺ພາ ສພ຺ພາກາເຣນ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາປິ ເວທຍິຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຫາສິ.

ຕຖາ ປຐມໂພຘິຍໍ ທ຺ວາທສາຍຕນານິ ນິປ຺ປເທສາເນວ ກຕ຺ວາ ວິຫາສິ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ອຑ຺ຒມາເສ ເຕສໍ ອາຍຕນານໍ ປເທສໍ ເວທນາວເສນ ຘມ຺ມາຍຕເນກເທສໍ, ຘາຕູນໍ ປເທສໍ ເວທນາວເສນ ຘມ຺ມຘາຕຸເອກເທສໍ, ສຈ຺ຈານໍ ປເທສໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘວເສເນວ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈກເທສໍ, ປຈ຺ຈຍານໍ ປເທສໍ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາວເສນ ປຈ຺ຈເຍກເທສໍ ຌານານໍ ປເທສໍ ເວທນາວເສເນວ ຌານງ຺ເຄກເທສໍ, ນາມຣູປານໍ ປເທສໍ ເວທນາວເສເນວ ນາເມກເທສໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ວິຫາສິ. ປຐມໂພຘິຍຎ຺ຫິ ເອກູນປຎ຺ຎາສທິວສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ກຸສລາທິຘມ຺ເມ ນິປ຺ປເທເສ ກຕ຺ວາ ອນນ຺ຕນຍານິ ສຕ຺ຕ ປກຣຓານິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ວິຫາສິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ອຑ຺ຒມາເສ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ປເທສໍ ເວທນາຕ຺ຕິກເມວ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ວິຫາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ສາ ສາ ຈ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິ ເວທນານຸຠາເວນ ຊາຕາ.

ອິທານິ ເຍນາກາເຣນ ວິຫາສິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາປີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາປີຕິ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາປິ ວຏ຺ຏຕິ. ທິຏ຺ຐິໍ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລາກຸສລເວທນາປິ ວຏ຺ຏຕິ ວິປາກເວທນາປິ. ຕຕ຺ຖ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອກຸສລາວ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐິໍ ປນ ອຸປນິສ຺ສາຍ ກຸສລາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອກຸສລາປິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ຫິ ທິຏ຺ຐິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ປກ຺ຂທິວເສສຸ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີນິ ເທນ຺ຕິ, ອທ຺ຘິກາທີນໍ ວຏ຺ຏໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ, ຈຕຸມຫາປເຖ ສາລໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂປກ຺ຂຣຓິຎ຺ຈ ຂຓາເປນ຺ຕິ, ເທວກຸລາທີສຸ ມາລາຄຈ຺ຉໍ ໂຣເປນ຺ຕິ, ນທີວິທຸຄ຺ຄາທີສຸ ເສຕຸໍ ອຕ຺ຖຣນ຺ຕິ, ວິສມໍ ສມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອິຕິ ເນສໍ ກຸສລເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ປນ ນິສ຺ສາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິເກ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ ປຣິຠາສນ຺ຕິ, ວຘພນ຺ຘນາທີນິ ກໂຣນ຺ຕິ, ປາຓໍ ວຘິຕ຺ວາ ເທວຕານໍ ອຸປຫາຣໍ ອຸປຫຣນ຺ຕິ, ອິຕິ ເນສໍ ອກຸສລເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ວິປາກເວທນາ ປນ ຠວນ຺ຕຣຄຕານໍເຍວ ໂຫຕິ.

ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາປິ ວຏ຺ຏຕິ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລາກຸສລເວທນາປິ ວິປາກເວທນາປິ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ກຸສລາວ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ປນ ອຸປນິສ຺ສາຍ ພຸທ຺ຘປູຊໍ ທີປມາລໍ ມຫາຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິເຕ ທິສາຠາເຄ ເຈຕິຍປຕິຏ຺ຐາປນນ຺ຕິ ເອວມາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ຕິ, ອິຕິ ເນສໍ ກຸສລາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍເຍວ ນິສ຺ສາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິເກ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ ປຣິຠາສນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕານໍ ອຸກ຺ກໍເສນ຺ຕິ, ປຣໍ ວມ຺ເຠນ຺ຕິ, ອິຕິ ເນສໍ ອກຸສລເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ວິປາກເວທນາ ປນ ຠວນ຺ຕຣຄຕານໍເຍວ ໂຫຕິ. ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປປຈ຺ຈຍາຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຉນ຺ທປຈ຺ຈຍາຕິອາທີສຸ ປນ ຉນ຺ທປຈ຺ຈຍາ ອຏ຺ຐໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາ ເວທິຕພ຺ພາ, ວິຕກ຺ກປຈ຺ຈຍາ ປຐມຊ຺ຌານເວທນາວ. ສຎ຺ຎາ ປຈ຺ຈຍາ ຐເປຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານໍ ເສສາ ຉ ສຎ຺ຎາສມາປຕ຺ຕິເວທນາ.

ຉນ຺ໂທ ຈ ອວູປສນ຺ໂຕຕິອາທີສຸ ຕິຓ຺ຓໍ ອວູປສເມ ອຏ຺ຐໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາ ໂຫຕິ, ຉນ຺ທມຕ຺ຕສ຺ສ ວູປສເມ ປຐມຊ຺ຌານເວທນາວ. ຉນ຺ທວິຕກ຺ການໍ ວູປສເມ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທິເວທນາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ວູປສເມ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນເວທນາ. ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສ຺ສ ປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ. ອຕ຺ຖິ ອາຍາມນ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ ວີຣິຍໍ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ຐາເນ ອນຸປ຺ປຕ຺ເຕຕິ ຕສ຺ສ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ວເສນ ຕສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕຜລສ຺ສ ກາຣເຓ ອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ. ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາປິ ເວທຍິຕນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ຐານປຈ຺ຈຍາ ເວທຍິຕໍ. ເອເຕນ ຈຕຸມຄ຺ຄສຫຊາຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໂລກຸຕ຺ຕຣເວທນາວ ຄຫິຕາ.